চলচ্চিত্ৰ, সংগীত, নৃত্য, উৎসৱ আৰু লোক-ঐতিহ্য · ২,৮৪৭ প্ৰবন্ধ
বিহু অসমৰ জাতীয় উৎসৱ আৰু অসমৰ জনজীৱনৰ কৃষিভিত্তিক বাৰ্ষিক ঋতুচক্ৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। জাতি-বৰ্ণ-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা এই উৎসৱে অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য, লোকাচাৰ আৰু সংগীত-নৃত্য পৰম্পৰাৰ এক প্ৰধান বাহক ৰূপে পৰিচয় দিয়ে।
দুৰ্গা পূজা (দুৰ্গোৎসৱ) হিন্দু দেৱী দুৰ্গাৰ আৰাধনাক কেন্দ্ৰ কৰি উদযাপিত এক বৃহৎ ধৰ্মীয়-সামাজিক উৎসৱ। ই বিশেষকৈ শৰৎকালৰ শাৰদীয় ৰূপত ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বহু অঞ্চলত ব্যাপক জনসমাগম, শিল্প-সংস্কৃতি আৰু সামূহিক অংশগ্ৰহণৰ উৎসৱৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।
বাঁহী অসমৰ লোকসংস্কৃতি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত এক মুখে ফুঁ দি বজোৱা বাদ্যযন্ত্ৰ। নাম, গঠন আৰু ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বৈচিত্ৰ থাকিলেও বিহু, ভাওনা, ৰাস-উৎসৱ, লোকগীত আদি বহু পৰিসৰত ই স্থায়ী স্থান লাভ কৰিছে।
বৰগীত হৈছে অসমৰ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত, নিৰ্দিষ্ট ৰাগ-আধাৰিত এক স্বকীয় ভক্তিগীত-ধাৰা। ব্ৰজ-ভক্তিৰ আধ্যাত্মিক ভাব, ব্ৰজাৱলী ভাষাৰ বিশেষ ভাষাশৈলী আৰু সত্ৰীয় আচাৰৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ পবিত্ৰ ব্যৱহাৰে বৰগীতক অসমৰ সংগীত-ঐতিহ্যত অনন্য স্থান দিছে।
ব'হাগ বিহু (ৰঙালী বিহু) অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ, যি বসন্তৰ আগমণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ নতুন চক্ৰ আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে পালন কৰা হয়। ই নাচ-গীত, হুঁচৰি, লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাসেৰে ভৰা এক সামাজিক-সাংস্কৃতিক উৎসৱ; বহুতে ইয়াক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও গণ্য কৰে।
অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা অসমীয়া সৃজনীমূলক সাহিত্যৰ অন্যতম সর্বোচ্চ আৰু প্ৰতিষ্ঠিত সন্মান। ৱিলিয়ামচন মেগৰ শৈক্ষিক ন্যাসে প্ৰদান কৰা এই বঁটা ১৯৯০ চনত আৰম্ভ হয় আৰু প্ৰথম বঁটা লাভ কৰে ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াই।
ভাওনা হৈছে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নাট্য-সৃষ্টি অংকীয়া নাটৰ মঞ্চ-অভিনয় ৰূপ। ই মূলত ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু লোকশিক্ষাৰ এক ফলপ্ৰদ মাধ্যম হিচাপে সত্ৰ বা নামঘৰত পবিত্ৰ অনুষ্ঠানৰূপে অনুষ্ঠিত হয়।
সত্ৰীয়া নৃত্য অসমত বিকশিত ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যধাৰা, যাৰ শিকড় মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা সত্ৰসমূহৰ ভক্তি-সংস্কৃতিত নিহিত। সংগীত নাটক একাডেমীয়ে একে ভাৰতৰ শাস্ত্ৰীয় নৃত্যসমূহৰ ভিতৰত স্বীকৃতি দিছে আৰু সত্ৰসমূহে এই নৃত্যক সংৰক্ষণ, শৃংখলাবদ্ধ আৰু পৰিশীলিত কৰি আহিছে।
অসমৰ চলচ্চিত্ৰ বুলিলে মূলতঃ অসমীয়া ভাষাত নিৰ্মিত কথাছবি বুজালেও অসমৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত বসবাস কৰা বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ভাষাত নিৰ্মিত স্থানীয় চলচ্চিত্ৰসমূহো ইয়াৰ বিস্তৃত পৰিসৰত ধৰা হয়।
দুৰ্গা পূজা (দুৰ্গোৎসৱ) হিন্দু দেৱী দুৰ্গাৰ আৰাধনাক কেন্দ্ৰ কৰি উদযাপিত এক বৃহৎ ধৰ্মীয়-সামাজিক উৎসৱ। ই বিশেষকৈ শৰৎকালৰ শাৰদীয় ৰূপত ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বহু অঞ্চলত ব্যাপক জনসমাগম, শিল্প-সংস্কৃতি আৰু সামূহিক অংশগ্ৰহণৰ উৎসৱৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।
বিহু অসমৰ জাতীয় উৎসৱ আৰু অসমৰ জনজীৱনৰ কৃষিভিত্তিক বাৰ্ষিক ঋতুচক্ৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। জাতি-বৰ্ণ-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা এই উৎসৱে অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য, লোকাচাৰ আৰু সংগীত-নৃত্য পৰম্পৰাৰ এক প্ৰধান বাহক ৰূপে পৰিচয় দিয়ে।
বাঁহী অসমৰ লোকসংস্কৃতি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত এক মুখে ফুঁ দি বজোৱা বাদ্যযন্ত্ৰ। নাম, গঠন আৰু ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বৈচিত্ৰ থাকিলেও বিহু, ভাওনা, ৰাস-উৎসৱ, লোকগীত আদি বহু পৰিসৰত ই স্থায়ী স্থান লাভ কৰিছে।
বৰগীত হৈছে অসমৰ নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত, নিৰ্দিষ্ট ৰাগ-আধাৰিত এক স্বকীয় ভক্তিগীত-ধাৰা। ব্ৰজ-ভক্তিৰ আধ্যাত্মিক ভাব, ব্ৰজাৱলী ভাষাৰ বিশেষ ভাষাশৈলী আৰু সত্ৰীয় আচাৰৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ পবিত্ৰ ব্যৱহাৰে বৰগীতক অসমৰ সংগীত-ঐতিহ্যত অনন্য স্থান দিছে।
ব'হাগ বিহু (ৰঙালী বিহু) অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ, যি বসন্তৰ আগমণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ নতুন চক্ৰ আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে পালন কৰা হয়। ই নাচ-গীত, হুঁচৰি, লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাসেৰে ভৰা এক সামাজিক-সাংস্কৃতিক উৎসৱ; বহুতে ইয়াক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও গণ্য কৰে।
ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ অসমৰ এক বিশেষ ধৰণৰ পেশাদাৰী নাট্যানুষ্ঠান, য’ত নাট্যদলসমূহে নিজস্ব অস্থায়ী মঞ্চ-প্ৰেক্ষাগৃহসহ ৰাজ্যজুৰি ভ্ৰমণ কৰি চুক্তিভিত্তিক নাটক প্ৰদৰ্শন কৰে। ১৯৬০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিত আধুনিক ৰূপ লাভ কৰা এই ধাৰাই অসমৰ লোক-ৰুচি, নাট্য-প্ৰযুক্তি আৰু বাণিজ্যিক নাট্য-ব্যৱস্থাপনা একেলগে আগুৱাই নিছে।
অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা অসমীয়া সৃজনীমূলক সাহিত্যৰ অন্যতম সর্বোচ্চ আৰু প্ৰতিষ্ঠিত সন্মান। ৱিলিয়ামচন মেগৰ শৈক্ষিক ন্যাসে প্ৰদান কৰা এই বঁটা ১৯৯০ চনত আৰম্ভ হয় আৰু প্ৰথম বঁটা লাভ কৰে ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াই।
নামঘৰ হৈছে অসমীয়াসকলৰ নাম-কীৰ্তনভিত্তিক উপাসনা-গৃহ, য’ত সমবেতভাৱে হৰি-উপাসনা আৰু ধৰ্মচৰ্চা কৰা হয়। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে নামঘৰৰ ধাৰণা প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াক সমাজ-জীৱনৰ এক কেন্দ্ৰীয় অনুষ্ঠান ৰূপে গঢ়ি তোলে।
ভাওনা হৈছে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নাট্য-সৃষ্টি অংকীয়া নাটৰ মঞ্চ-অভিনয় ৰূপ। ই মূলত ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু লোকশিক্ষাৰ এক ফলপ্ৰদ মাধ্যম হিচাপে সত্ৰ বা নামঘৰত পবিত্ৰ অনুষ্ঠানৰূপে অনুষ্ঠিত হয়।
সত্ৰীয়া নৃত্য অসমত বিকশিত ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যধাৰা, যাৰ শিকড় মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা সত্ৰসমূহৰ ভক্তি-সংস্কৃতিত নিহিত। সংগীত নাটক একাডেমীয়ে একে ভাৰতৰ শাস্ত্ৰীয় নৃত্যসমূহৰ ভিতৰত স্বীকৃতি দিছে আৰু সত্ৰসমূহে এই নৃত্যক সংৰক্ষণ, শৃংখলাবদ্ধ আৰু পৰিশীলিত কৰি আহিছে।
মাঘ বিহু (ভোগালী বিহু) অসমত পুহ-মাঘ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত পালন কৰা শস্য-উৎসৱ, যাৰ কেন্দ্ৰত ভোজ-ভাত আৰু অগ্নি-অনুষ্ঠান আছে। উৰুকাৰ সমূহীয়া ভোজ আৰু পৰদিনাৰ মেজি-পোৰা এই উৎসৱৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য, আৰু ই অসমীয়াৰ ঐক্যবোধ, লোকাচাৰ আৰু কৃষিজীৱন-সংস্কৃতি প্ৰকাশ কৰে।
শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ গুৱাহাটীৰ পাঞ্জাবাৰীত অৱস্থিত অসমৰ এক মুখ্য সাংস্কৃতিক পৰিসৰ, য’ত সংগ্ৰহালয়, কলা-প্ৰদৰ্শনী, প্ৰেক্ষাগৃহ আদি একেলগে গঢ় লৈ উঠিছে। অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু শিল্প-সাহিত্য-নৃত্য-নাট্যৰ কৰ্মকেন্দ্ৰ গঠনৰ লক্ষ্যৰে এই প্ৰকল্প স্থাপন কৰা হৈছিল।
জয়মতী (১৯৩৫) অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম কথাছবি আৰু অসমৰ বুৰঞ্জী-সমল আধাৰিত চলচ্চিত্ৰচৰ্চাৰ এটা পথপ্ৰদৰ্শক কৃতি। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ প্ৰযোজনা-পৰিচালনাত, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ নাটকৰ আধাৰত নিৰ্মিত এই ছবিখনে ঐতিহাসিক কাহিনীক সমকালীন ৰাজনৈতিক ইঙ্গিতৰ সৈতে জোৰা দিয়াৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।
অসমৰ গামোচা অসমীয়াসকলৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ, ধৰ্মীয় আচাৰ আৰু সামাজিক সন্মান—এই তিনিও ক্ষেত্ৰতে বহুলভাৱে জড়িত এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। বগা কাপোৰত ৰঙা (কেতিয়াবা সেউজীয়া) পাৰি আৰু বোৱা নক্সাৰ সংমিশ্ৰণে ইয়াক অসমীয়াৰ পৰিচয়-চিহ্ন হিচাপে স্বীকৃতি দিছে; ১৩ ডিচেম্বৰ ২০২২ তাৰিখে ই ভৌগোলিক স্বীকৃতি (GI)…
বিহুগীত (বা বিহুনাম) অসমৰ বাপতিসাহোন উৎসৱ বিহুৰ সময়ত গোৱা পৰম্পৰাগত লোকগীতসমষ্টি। এই গীতসমূহে বিহু-অনুষ্ঠানৰ আখৰা, নৃত্য, বাদ্য আৰু সামূহিক অংশগ্ৰহণৰ সৈতে একেলগে অসমীয়া জনজীৱনৰ বহু অনুষঙ্গক প্ৰকাশ কৰে।
অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি হৈছে অসমৰ বিভিন্ন ভাষা-ভাষী আৰু জাতি-জনজাতিৰ দৈনন্দিন জীৱনত গঢ় লৈ উঠা আচাৰ-অনুষ্ঠান, লোকবিশ্বাস, শিল্প-সাহিত্য, খাদ্যাভ্যাস আৰু সমাজ-আচৰণৰ সমষ্টিগত ঐতিহ্য। ই বিশেষকৈ কৃষি, উৎসৱ, আদৰ-সন্মানৰ প্ৰতীক, আৰু সমাজ-ধৰ্মীয় আচার-নীতিত প্ৰতিফলিত হৈ অসমৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় নিৰ্মাণ কৰে।
ওজাপালি অসমৰ এক অৰ্ধ-নাটকীয় লোকপৰিবেশ্য কলা, য’ত গীত, নৃত্য, আবৃত্তি আৰু কাহিনী-কথন একেলগে সংগঠিত ৰূপত দেখা যায়। ই মহাকাব্য-আশ্ৰয়ী আৰু শাক্ত আখ্যান-আশ্ৰয়ী দুয়ো ধাৰাত বিকশিত হৈ, মন্দিৰ-পূজা আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হৈ আছে।
খোল হৈছে পূৱভাৰতত বিশেষকৈ নাম-কীৰ্তন আৰু শংকৰী সংস্কৃতিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত এক ধ্বনিতাল বাদ্যযন্ত্ৰ। মৃদঙ্গৰ আধুনিক ৰূপ বুলি ধৰা এই বাদ্য অসম, বঙ্গ, মণিপুৰ আৰু উৰিষ্যাত বহুল প্ৰচলিত, আৰু বৰগীত–সত্ৰীয়া পৰম্পৰাত ই অপৰিহাৰ্য।
শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা অসম চৰকাৰে ১৯৮৬ চনৰ পৰা প্ৰদান কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সাংস্কৃতিক সন্মান। সাহিত্য, কলা, সংস্কৃতি আৰু সাংবাদিকতাত ৰাষ্ট্ৰীয় বা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতি অৰ্জন কৰা ব্যক্তিক দিয়া এই বঁটাৰ প্ৰথম প্ৰাপক কীৰ্তিনাথ হাজৰিকা আৰু শেহতীয়া প্ৰাপক সোণাল মানসিং।
অংকীয়া নাট মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱ ৰচিত বৈষ্ণৱ ভাবধাৰামূলক একাংকিক নাট-সাহিত্য, যাৰ আধাৰ প্ৰধানকৈ পৌৰাণিক আখ্যান। এই নাটসমূহৰ লিখিত পাঠক “অংকীয়া নাট” আৰু সেই পাঠৰ মঞ্চায়ন-পৰম্পৰাক “অংকীয়া ভাওনা” বা ভাওনা বুলি পৃথককৈ বুজোৱা হয়।
ম’হৰ শিঙৰ পেঁপা অসমীয়াসকলৰ ফুঁ দি বজোৱা পৰম্পৰাগত সুৰ-বাদ্যযন্ত্ৰ, যাৰ মুখ্য অনুনাদক অংশ ম’হৰ শিঙেৰে নিৰ্মিত। বিহুসমেত বিয়া-আনন্দোৎসৱ আৰু আধুনিক মঞ্চ-অনুষ্ঠানলৈকে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বিস্তৃত, আৰু গুটীয়া (গোৱাল) আৰু যুৰীয়া—এই দুটা মুখ্য প্ৰকাৰ পোৱা যায়।
অসম গৌৰৱ অসম চৰকাৰে ২০২১ চনৰ পৰা প্ৰদান কৰা ৰাজ্যৰ তৃতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান। তিনি লাখ টকা আৰু গায়ন-বায়ন অংকিত পদকযুক্ত এই বঁটাই কৃষক, শিল্পী, খেলুৱৈ, স্বাস্থ্যকৰ্মী, উদ্যোগী আৰু সংৰক্ষণকৰ্মীৰ দৰে তৃণমূল পৰ্যায়ৰ নায়কসকলক স্বীকৃতি দিয়ে।
জাপি অসমীয়া জাতি-সংস্কৃতিৰ প্ৰতীক আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ এক কাৰ্যকৰী শিৰস্ত্ৰাণ। বাঁহ-বেত-পাত বোৱা এই সামগ্ৰীৰ আকৃতি, সজাৰ ধৰণ আৰু সামাজিক ব্যৱহাৰ সময়ৰ সৈতে সলনি হৈ কৃষিকাৰ্য, লোকসংস্কৃতি আৰু ঐতিহাসিক ৰাজদৰবলৈ বিস্তৃত হৈছে।
অসম সৌৰভ অসম চৰকাৰে ২০২১ চনৰ পৰা প্ৰদান কৰা ৰাজ্যৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান। চাৰি লাখ টকা আৰু শৰাই অংকিত পদকযুক্ত এই বঁটা বিজ্ঞান, ক্ৰীড়া, কলা, সংগীত আৰু লোকসেৱাৰ বহু কৃতী লোকে লাভ কৰিছে।
অসম ৰত্ন অসম চৰকাৰে ২০০৮ বৰ্ষৰ পৰা প্ৰদান কৰা ৰাজ্যিক অসামৰিক সন্মান, যিটো দীৰ্ঘদিন ধৰি অসমৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান হিচাপে গণ্য হৈছিল। ইয়াৰ তিনিজন প্ৰাপক হ'ল ভূপেন হাজৰিকা, মামণি ৰয়ছম গোস্বামী আৰু জিতেন্দ্ৰনাথ গোস্বামী।
মেখেলা চাদৰ অসমৰ মহিলাসকলৰ এক পাৰম্পৰিক পৰিধেয় বস্ত্ৰ, যি দুটা মুখ্য অংশ—মেখেলা আৰু চাদৰ—ৰ সমাহাৰ। ই পৰিধান-পদ্ধতি, তাঁতশালত বোৱা নক্সা, আৰু কপাহ-ৰেচমভিত্তিক কাঁচামালৰ বাবে অসমীয়া বস্ত্ৰ-সংস্কৃতিত বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে।
অসম বৈভৱ অসম চৰকাৰে ২০২১ চনৰ পৰা প্ৰদান কৰা ৰাজ্যৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান। সাধাৰণতে বছৰি এগৰাকী ব্যক্তিক দিয়া এই বঁটাত পাঁচ লাখ টকা, প্ৰশস্তিপত্ৰ আৰু হোলোং পাতত জাপি অংকিত পদক থাকে। প্ৰথম প্ৰাপক ৰতন টাটা।
লাচিত দিৱস প্ৰতিবছৰে ২৪ নৱেম্বৰ তাৰিখে অসমজুৰি পালন কৰা হয়। এই দিৱসৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে লাচিত বৰফুকনৰ বীৰত্ব স্মৰণ আৰু শৰাইঘাটৰ যুদ্ধত অসমীয়া সেনাৰ বিজয়-স্মৃতি উদযাপন।
সত্ৰীয়া চিত্ৰকলা অসমৰ সত্ৰসমূহত আৰু সত্ৰ-সংস্পৰ্শত বিকশিত হোৱা এক বিশেষ চিত্ৰশৈলী, যাক “শঙ্কৰী কলা” বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ ধাৰণা আৰু নমুনা মূলত সচিত্ৰ পুথিৰ মাজেদি জানা যায়; বিষয়বস্তুত বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ প্ৰাধান্য দেখা যায় যদিও শাক্ত আৰু অন্যান্য বিষয়ো আছে।
