অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি

অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি বুলিলে অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিৰ ভিতৰত গাঁও-চহৰৰ সাধাৰণ মানুহে অনুশীলন কৰা শিল্প-সাহিত্য, বিশ্বাস, সমাজনীতি, ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি, কৃষি-জীৱন, কৰ্ম-প্ৰথা, শিক্ষা আৰু ৰুচি—এই সকলোবোৰ মিলি গঢ় লৈ উঠা এক বহুমাত্ৰিক সংস্কৃতি বুজোৱা হয়। অসমৰ সমাজ গঠিত বহু জাতি-জনজাতি আৰু ভাষা-ভাষীৰে; সেয়েহে লোক-সংস্কৃতিৰ পৰিসৰো বিস্তৃত আৰু বৈচিত্ৰ্যময়। লোক-সংস্কৃতিৰ গুৰুত্ব এইখিনিতে যে, ই কেৱল উৎসৱৰ আনন্দ বা লোকনৃত্য-গীতত সীমাবদ্ধ নহয়; দৈনন্দিন শিষ্টাচাৰ, সন্মান-প্ৰদৰ্শনৰ ভংগীমা, আৰু কৃষিজীৱনৰ তাল-মেলত গঢ় লৈ উঠা সামাজিক সংহতিৰো দীৰ্ঘস্থায়ী আধাৰ।

ধাৰণা আৰু পৰিসৰ

যিকোনো জাতিৰ বৈশিষ্ট্যসূচক শিল্প-সাহিত্য, বিশ্বাস, সমাজনীতি, ধৰ্মীয় আচাৰ-নীতি, কৃষি-সম্পৃক্ত কৰ্মপ্ৰথা, শিক্ষা আৰু ৰুচি—এইসমূহ একেলগে ‘সংস্কৃতি’ বা ‘কৃষ্টি’ৰ ভিতৰত ধৰা যায়। অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত এই উপাদানসমূহ অঞ্চলভেদে আৰু জনগোষ্ঠীভেদে পৃথক ৰূপত দেখা যায় যদিও, বহু ক্ষেত্ৰত একে ধৰণৰ মূল্যবোধ—সমূহীয়া অংশগ্ৰহণ, বয়োজ্যেষ্ঠক সন্মান, আৰু কৃষিকেন্দ্ৰিক ঋতুচক্ৰৰ প্ৰতি নিৰ্ভৰশীলতা—সাধাৰণ লক্ষণ হিচাপে উদ্ভাসিত।

লোক-সংস্কৃতিৰ পৰিচয় বহন কৰা কিছুমান প্ৰতীক আৰু বস্তু বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। এইবোৰে অসমীয়া সমাজত আদৰ-সন্মান, শুভতা, সামাজিক স্বীকৃতি আৰু সমূহীয়া সম্পৰ্কৰ ভাষা হিচাপে কাম কৰে।

সন্মান আৰু সামাজিক শিষ্টাচাৰৰ প্ৰতীক

অসমীয়া লোকজীৱনত কিছুমান সামগ্ৰী কেৱল উপভোগৰ বস্তু নহয়; সেয়া সামাজিক আচৰণৰ এক প্ৰথাগত ভাষা। ইয়াৰ ভিতৰত বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য—

তামোল-পাণ

তামোল-পাণ অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক গভীৰভাৱে গাঁথ খোৱা উপাদান। গাঁৱলীয়া সমাজত ই প্ৰায় অপৰিহাৰ্য বুলি গণ্য হয়, আৰু সন্মান দেখুওৱাৰ প্ৰথম ভংগী হিচাপে বহুক্ষেত্ৰত তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা নিয়ম দেখা যায়। ভোজনৰ পিছত মুখ শুদ্ধি কৰাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত। গুৰু-গোঁসাই, ভকত বৈষ্ণৱ, সন্মানীয় ব্যক্তি, বা মিতিৰ-কুটুমলৈ আদৰ জনাবলৈও তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা ৰীতি আছে। সকাম-আচারতো ঈশ্বৰক প্ৰাৰ্থনা জনাবলৈ তামোল-পাণৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। আনহাতে, দোষ স্বীকাৰ কৰি ক্ষমা বিচৰাৰ ক্ষেত্ৰতো তামোল-পাণ আগবঢ়োৱা সামাজিক সংকেত ৰূপে দেখা পোৱা যায়। অসমৰ কিছুমান অঞ্চলত ইয়াক ‘গুৱা-পাণ’ বুলিও কোৱা হয়।

শৰাই

শৰাই অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিৰ বহুল পৰিচিত আৰু সন্মানীয় প্ৰতীক। আদৰণি-সম্বৰ্ধনা, পূজা-অৰ্চনা বা শুভকাৰ্যত শৰাই ব্যৱহাৰৰ প্ৰথা অসমীয়া সমাজত সুপ্ৰতিষ্ঠিত। সেয়েহে শৰাই কেৱল এক বস্তু নহয়; ই আদৰ-সন্মান, শুচিতা আৰু আনুষ্ঠানিকতাৰ সাংস্কৃতিক চিহ্ন।

কৃষিকেন্দ্ৰিক উৎসৱ-সংস্কৃতি

অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই বহুলাংশে কৃষিজীৱনৰ ঋতুচক্ৰৰ সৈতে যুক্ত। খেতিৰ আৰম্ভণি, বাঢ়নী সময় আৰু চপোৱাৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়—এই তিনিটা সন্ধিক্ষণত বহু উৎসৱ-অনুষ্ঠানৰ তাৎপর্য উন্মোচিত হয়। এই ধাৰাৰ আটাইতকৈ সমগ্ৰ আৰু জনপ্রিয় প্ৰকাশ বিহু উৎসৱ।

বিহু

বিহু অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে জনপ্ৰিয়, আৰু অসমীয়া লোকসকলে পালন কৰা তিনিটা লোক উৎসৱৰ সমষ্টি। অসমৰ উপৰিও দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান অঞ্চলত বা ৰাজ্যতো বিহু বা সমধৰ্মী উৎসৱৰ উদযাপন দেখা যায়। বিহুৰ এক বিশিষ্ট সামাজিক গুণ হ’ল—ই জাতি, ধৰ্ম আৰু বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলোৰে বাবে একেলগে উদযাপনযোগ্য। মূলতঃ বিহু কৃষিভিত্তিক; কৃষিকাৰ্যৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ লগত ইয়াৰ অনুষ্ঠান আৰু মানসিকতা ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত।

ব’হাগ বিহু (ৰঙালী বিহু)

ব’হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু বসন্তকালত উদযাপিত অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তৰ নতুন সজীৱতাৰে প্ৰকৃতি সজীৱ হৈ উঠাৰ সময়ত সমাজত আনন্দ-উৎসৱৰ আবহ গঢ় লৈ উঠে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়; ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতি আনন্দ প্ৰকাশ কৰে আৰু সামাজিক পৰিসৰত পৰস্পৰ চিনাকী-সম্পৰ্ক গঢ়াৰ সুযোগ লাভ কৰে। কৃষিৰ আৰম্ভণি সময়ৰ আগ-পিছত এই উৎসৱৰ আয়োজন হোৱাই কৃষিজীৱনৰ সৈতে ইয়াৰ ঘনিষ্ঠতা প্ৰকাশ কৰে।

কাতি বিহু (কঙালী বিহু)

কাতি বিহু আহিন-কাতিৰ সংক্ৰান্তিত উদযাপন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আৰু শালি ধান চপাবলৈ বাকি থাকে; সেয়েহে খাদ্যসংকটৰ চাপৰ কথা লোকজীৱনত উপস্থিত থাকে। তাৰ ফলত ই কঙালী বিহু নামে পৰিচিত। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তুলসীৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা, লগতে ঘৰৰ চোতাল আৰু খেতিপথাৰত চাকি জ্বলোৱা প্ৰথা দেখা যায়।

মাঘ বিহু (ভোগালী বিহু)

মাঘ বিহু পুহ-মাঘ সংক্ৰান্তিত উদযাপন কৰা হয় আৰু তিনিদিন ধৰি পালনৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পুহ মাহত শালি ধানসহ বিভিন্ন শস্য চপাই ভঁৰাল ভৰাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত খাদ্যপ্ৰাচুৰ্যৰ অনুভৱ গঢ় লৈ উঠে; সেয়েহে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব পৰে। এই সময়ত সান্দহ, চিৰা, পিঠা, লাডু, আখৈ আদি বহু খাদ্যবস্তু ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকর্ষণ মেজি পোৰা: গাঁৱৰ ডেকাসকলে নৰা কাটি মেজি সাজে; উৰুকাৰ দিনা লগ লাগি ভোজভাত আৰু গীত-গানৰ মাজেৰে ৰাতি কটাই, পুৱাতে মেজিত অগ্নিসংযোগ কৰি অগ্নিক সেৱা কৰে। মেজিৰ ছাঁই ফোঁট লোৱা ৰীতিো প্ৰচলিত। নৰা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰে মেজি সাজে। এই মেজি পোৰা আচাৰক অগ্নিপূজাৰ সৈতে সাঙুৰি দেখা হয়।

জনগোষ্ঠীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক উৎসৱ

অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিত বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ নিজস্ব ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক উৎসৱসমূহে এক বিস্তৃত বৰ্ণিলতা যোগায়। এই উৎসৱসমূহেও বহুক্ষেত্ৰত কৃষি, পূৰ্বপুৰুষ-স্মৃতি আৰু সমূহীয়া ভোজ-সমাজৰ ধাৰণাক আগবঢ়ায়।

মে-ডাম-মে-ফী

মে ডাম মে ফি টাই-আহোমসকলৰ এক ধৰ্মীয়-সামাজিক উৎসৱ, যাক পূৰ্বপুৰুষ পূজা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। এই পূজাৰ জৰিয়তে উপৰি-পুৰুষৰ সৈতে অশাৰীৰিক যোগসূত্ৰ স্থাপন কৰি ব্যক্তি, সমাজ আৰু দেশৰ মংগলৰ বাবে আশীৰ্বাদ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। নামৰ ব্যাখ্যাত ‘মে’ পূজা/প্ৰাৰ্থনা, ‘ডাম’ পূৰ্বপুৰুষ বা মৃতক, আৰু ‘ফী’ দেৱতা বুজায় বুলি ধৰা হয়। এই উৎসৱৰ বাবে এক পূজাবিধি আছে, যাক টাই ভাষাত ‘খেক্-লাই’ বুলি জনা যায়। প্ৰচলিত বিশ্বাস মতে, এই পূজাবিধি চাওলুং চ্যুকাফাৰ লগত অহা বুৰঞ্জী লিখক ম-মুন্-ম-মাই দেওধায়ে আনিছিল বুলি ধাৰণা আছে। বৰ্তমান সময়ত ই প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহৰ ৩১ তাৰিখে পালন কৰা হয়। সমূহীয়াকৈ ৰাইজ গোট খাই আঠচুকীয়া অস্থায়ী হ-ফী (মন্দিৰ) সাজে, আৰু আঠখন মেহেঙা (শৰাই) পাতি লেংডন দেৱতা প্ৰমুখ্যে আঠজন ‘ফী’ক উপাসনা কৰে। পূজাত ফু-ৰা-তা-ৰা-আ-নং বা নিৰাকাৰ ভগৱানকো প্ৰাৰ্থনা জনোৱাৰ উল্লেখ আছে। লগতে ঙি ডাম খাম্ অংকিত পতাকা উত্তোলন আৰু সমূহীয়া ভোজ দিয়া হয়। ৰাজহুৱাভাৱে আয়োজিত উৎসৱৰ উপৰিও ঘৰুৱাভাৱে পালনৰ চল আছে; ঘৰুৱা পূজাত ৰান্ধনিঘৰৰ দাম খুটাৰ কাষত স্থান নিৰ্বাচন কৰি পাঁচখন মাইহাং আগবঢ়াই পূৰ্বপুৰুষক উপাসনা কৰা হয়।

আলি আঃয়ে লৃগাং

আলি আঃয়ে লৃগাং অসমৰ মিচিং জনগোষ্ঠীৰ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। ফাগুন মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰত ইয়াক পালন কৰা হয় আৰু ই কঠীয়া বা শস্য সিঁচাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে জড়িত। আগতে ফাগুন, চ’ত বা ব’হাগৰ কোনো এটা দিনত পালনৰ কথা কোৱা হয়, কিন্তু ১৯৫৫ চনৰ পৰা ফাগুনৰ প্ৰথম বুধবাৰে স্থিৰ ৰূপে উদযাপন কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। মিচিং ভাষাত ‘আলি’ শস্যবীজ, ‘আঃয়ে’ ফল, আৰু ‘লৃগাং’ সিঁচা বুজায়। উৎসৱত শস্য সিঁচাৰ লগতে ডেকা-গাভৰু আৰু সকলো বয়সৰ লোকৰ সমূহীয়া ভোজ আৰু নৃত্য-গীতৰ আয়োজন থাকে।

চমাংকান

চমাংকান কাৰবি জনগোষ্ঠীৰ মৃতকৰ সৎকাৰ-সম্পৰ্কিত এক বিস্তৃত অনুষ্ঠান, যি কাৰবি আংলং, ডিমা হাছাও, উত্তৰ-কাছাৰ, নগাওঁ, শিৱসাগৰ, কামৰূপ আৰু শোণিতপুৰ জিলাত বসবাস কৰা কাৰবিসকলৰ মাজত দেখা যায়। বৰ্ণনা অনুসৰি, কাৰবিসকলৰ বাহিৰে অসম বা ভাৰতবৰ্ষৰ অন্য জনগোষ্ঠীৰ মাজত মৃতকৰ সৎকাৰ অনুষ্ঠান ইমান বহল আৰু আড়ম্বৰপূৰ্ণভাৱে অনুষ্ঠিত হোৱা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ‘চমাংকান’ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ ‘খাচী নৃত্য’ বুলি কোৱা হয়; কাৰবি ভাষাত চমাং ‘খাচী’ আৰু কান ‘নৃত্য’ বুলি ব্যাখ্যা পোৱা যায়। তথাপি, ‘চমাংকান’ নামৰ কোনো নৃত্য খাচীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত বুলি নিশ্চিত প্ৰমাণ সদায় উদ্ধৃত নহয়; সেয়ে বুৎপত্তি সম্পৰ্কে কাৰবিসকলৰ মাজত বিভিন্ন ব্যাখ্যা পোৱা যায়। এক মতে, চমাং ‘যম’ বা মৃতলোকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ধাৰণা আৰু কান ‘উৎসৱ/নৃত্য-গীত’—সেই অৰ্থত ‘মৃতলোকৰ উৎসৱ’ বুলিও ধাৰণা কৰা হয়। অনুষ্ঠানৰ প্ৰসংগত, নিমছ’কেৰুং নাচ, ঢাল-তৰোৱাল লৈ কৰা ৰণনৃত্য আদি নৃত্য-ধাৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায় আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত খাচীসকলৰ নংক্ৰেম নাচ বা আন ৰণনৃত্যৰ সৈতে সাদৃশ্যৰ কথাও আলোচনাত আহে।

লোক-অলংকাৰ আৰু বস্তুগত ঐতিহ্য

অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি দৃশ্যমান বস্তুগত উপাদানৰ জৰিয়তেও আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত শৰাইৰ দৰে আনুষ্ঠানিক বস্তুৰ উপৰিও জাপিৰ ধাৰণাটো বিশেষ উল্লেখযোগ্য।

জাপি

জাপি অসমীয়া সমাজত ঐতিহ্যগতভাৱে ৰ’দ-বৰষুণৰ পৰা বাচিবলৈ ব্যৱহৃত এক উপায় আছিল। অতীতত বিষয়া-পদৰ ভিত্তিত জাপিৰ প্ৰচলনৰ কথাও পোৱা যায়; কিছুমান বিষয়াসকলে সোণ বা ৰূপৰ চোলাৰে নিৰ্মিত পানী জাপি বা টুপী জাপি ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত ছাতিৰ প্ৰচলন বাঢ়াৰ লগে লগে জাপিৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ কমে, যদিও গাঁও অঞ্চলত কৃষকৰ মাজত বৰজাপি আজিও দেখা যায়। বিহু নৃত্যত পুৰণি কালত জাপি অনিবার্য উপাদান নাছিল; আধুনিক সময়তহে সৰু জাপি লৈ নাচ দেখুওৱা (সৰুদৈয়া জাপি) অধিক দেখা যায়। আধুনিক কৰ্মক্ষেত্ৰত জাপিৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস পাইছে, কিন্তু গৃহসজ্জাৰ উপাদান হিচাপে ই বহুলভাৱে ব্যৱহৃত। নামনি অসমত জাপিক ‘ঝাপি’ বুলিও কোৱা হয়।

উত্তৰাধিকাৰ

অসমীয়া লোক-সংস্কৃতিৰ মূল শক্তি ইয়াৰ বহুত্বৰ ভিতৰত ঐক্য: কৃষিভিত্তিক উৎসৱ-চক্ৰ, সন্মান-শিষ্টাচাৰৰ প্ৰতীক (তামোল-পাণ, শৰাই), আৰু জনগোষ্ঠীয় ধৰ্মীয়-সামাজিক অনুষ্ঠানৰ সমান্তৰাল সহাৱস্থান। এই ঐতিহ্যসমূহে অসমীয়া সমাজত সমূহীয়া অংশগ্ৰহণ, সামাজিক সম্প্রীতি আৰু পৰিচয়বোধ গঢ়ি তোলে। একে সময়তে, কিছুমান উপাদান—যেনে জাপিৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ—সময়ৰ সৈতে ৰূপান্তৰিত হৈছে; তথাপি, প্ৰতীকী মূল্য আৰু সাংস্কৃতিক স্মৃতিৰ জৰিয়তে সেয়া আজিও জীৱন্ত।

আৰু চাওক

• বিহু
• কাতি বিহু
• মাঘ বিহু
• আলি আঃয়ে লৃগাং
• মে-ডাম-মে-ফী
• শৰাই
• ধৰ্ম
• কৃষি
• অসমীয়া ভাষা
• উৎসৱ