শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ গুৱাহাটীৰ পাঞ্জাবাৰীত অৱস্থিত অসমৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক ভৱন আৰু পৰ্যটন-আকৰ্ষণ। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এই প্ৰতিষ্ঠানক অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বহু প্ৰতীক—নৃত্য, নাটক, সংগীত, চাৰু কলা, বয়ন-শিল্প, লোকশিল্প আৰু ঐতিহাসিক বস্তু—এটা সমন্বিত পৰিসৰত উপস্থাপনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ধৰা হয়। ইয়াত থকা সংগ্ৰহালয়সমূহে ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ কাম কৰে, আনহাতে গীত-নাট-চিত্র-ভাস্কৰ্য্য আদি ক্ষেত্ৰত কৰ্মশালা আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ জৰিয়তে সমকালীন সৃষ্টিশীলতাকো উৎসাহিত কৰে।

অৱস্থান আৰু পৰিসৰ

কলাক্ষেত্ৰ গুৱাহাটী নগৰৰ পূব-দিশত পাঞ্জাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। ই প্ৰায় ১৪ একৰ মাটিকালি জুৰি বিস্তৃত এক সাংস্কৃতিক প্ৰকল্প। এই বৃহৎ পৰিসৰত সংগ্ৰহালয়, বীথিকা, প্ৰেক্ষাগৃহ, উন্মুক্ত মঞ্চ, কৰ্মশালা আদি একেলগে গঢ় লৈ উঠাৰ ফলত কলাক্ষেত্ৰটো কেৱল এটা যাদুঘৰ নহয়; ই পৰ্যটক, শিক্ষাৰ্থী আৰু শিল্পীৰ বাবে এক বহুমুখী গন্তব্যস্থল।

প্ৰতিষ্ঠা-ইতিহাস

কলাক্ষেত্ৰ গঠনৰ আঁচনি চৰকাৰী স্তৰত আনুষ্ঠানিকভাৱে আগবঢ়ে ১৯৮৬ চনৰ ৫ আগষ্টত অনুষ্ঠিত এক সভাৰ পৰৱৰ্তী সিদ্ধান্তৰ জৰিয়তে। সেই সময়ত সাংস্কৃতিক পৰামৰ্শদাতা কমিটীৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি অসমৰ জনগণৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য উন্নয়ন আৰু সংৰক্ষণৰ লক্ষ্যৰে নৃত্য, নাটক, সংগীত, চাৰু কলা, সাহিত্য আদি ক্ষেত্ৰত এক কৰ্মকেন্দ্ৰ স্থাপনৰ কথা স্থিৰ কৰা হয়। একে বছৰতে পৰীক্ষামূলকভাৱে আঁচনি প্ৰস্তুত কৰি প্ৰকল্পটোক “শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ” নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছিল।

১৯৮৮ চনৰ ২ ফেব্ৰুৱাৰীত অসমৰ ৰাজ্যপাল শ্ৰীভীষ্ম নাৰায়ণ সিংয়ে এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। স্থাপত্য-সজ্জা ৰূপায়ণৰ কাম “National Informatics Centre Services Incorporative” নামৰ প্ৰতিষ্ঠানে কৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে ১৯৯০ চনত এই আঁচনিক অসম চুক্তিৰ ক্লজ-৬ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰৰ ওচৰত প্ৰচেষ্টা চলায় বুলি তথ্য পোৱা যায়। শেষত ১৯৯৮ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি কে আৰ নাৰায়ণনে কলাক্ষেত্ৰ ভৱন সৰ্বসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰে।

উদ্দেশ্য আৰু সাংস্কৃতিক ভূমিকা

কলাক্ষেত্ৰৰ মূল ধাৰণাটো দুটা লক্ষ্যত কেন্দ্ৰীভূত—

• অসমীয়া সমাজ-জীৱনৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু প্ৰদৰ্শন।
• শিল্প-সাহিত্য-নৃত্য-নাট্য-সংগীত আৰু চাৰু কলাৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মশালা, অনুষ্ঠান আৰু প্ৰদৰ্শনীৰ জৰিয়তে সৃষ্টিশীল কৰ্মচর্চাক উদ্দীপনা।

এই দিশৰ পৰা ই একে সময়তে সাংস্কৃতিক “সংগ্ৰাহক” আৰু “কৰ্মমঞ্চ”—দুয়ো ৰূপে কাম কৰে। ইয়াৰ কাৰ্যকলাপত অসমৰ লোকঐতিহ্য, শংকৰী কৃষ্টি, আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বিভিন্ন শিল্পৰূপৰ উপস্থিতি লক্ষণীয়।

সংগ্ৰহালয় আৰু সংকলন

কলাক্ষেত্ৰৰ অন্যতম মুখ্য সংযোজন হৈছে “অসমৰ সাংস্কৃতিক সংগ্ৰহালয় / পূৰ্বজ্যোতি সংগ্ৰহালয়”। এই যাদুঘৰত প্ৰায় ৪০০০টা শিল্পকলা/সামগ্ৰী সংৰক্ষিত আৰু প্ৰদৰ্শনৰ বাবে ৰখা আছে বুলি তথ্য আছে। সংকলনৰ পৰিসৰ বহল; ইয়াত ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক ধাৰা, লোকশিল্প, গৃহস্থালি-ঐতিহ্য আৰু সামগ্ৰী-সংস্কৃতিৰ নানা দিশ অন্তৰ্ভুক্ত।

প্ৰদৰ্শিত সামগ্ৰীৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কিছুমান ধৰণ—

• সত্ৰীয়া মুখা
• সংগীত বাদ্য (দেখুন অসমৰ সংগীত-ৰ প্ৰসংগ)
• টেৰাকোট্টা আৰু বোকাৰে বনোৱা মৃণ্ময় শিল্প
• বয়ন শিল্প আৰু পোছাক
• অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ কূটিৰ শিল্প
• খৰাহি আৰু কাঠৰ সামগ্ৰী
• কাঁহ আৰু পিতলৰ সামগ্ৰী
• শংকৰী কৃষ্টিসংলগ্ন সামগ্ৰী

এই ধৰণৰ সংকলনে অসমৰ দৈনন্দিন জীৱন, শিল্প-উৎপাদন আৰু আধ্যাত্মিক-সামাজিক পৰম্পৰাৰ কিছুমান ঐতিহাসিক সুত্ৰ একে ঠাইতে বুজিবলৈ সহায় কৰে।

ললিত কলা ভৱন আৰু প্ৰদৰ্শনী

কলাক্ষেত্ৰৰ ললিত কলা ভৱন অংশত চাৰু কলা-চৰ্চাৰ বাবে একাধিক সুবিধা আছে। ইয়াত—

• বাতানুকূল কলা বীথিকা
• এটা গ্ৰাফিক ষ্টুডিঅ’
• এখন কৰ্মশালা
• এটা প্ৰেক্ষাগৃহ

কলাক্ষেত্ৰৰ ললিত কলা শাখাই ৰাজ্যিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্তৰত বিভিন্ন প্ৰদৰ্শনী আয়োজন কৰে বুলি তথ্য পোৱা যায়। এই প্ৰদৰ্শনীত চিত্ৰশিল্প, ড্ৰইং, গ্ৰাফিক, ভাস্কৰ্য্য, কাঠশিল্প, ফটোগ্ৰাফ আদি মাধ্যম অন্তৰ্ভুক্ত হয়। লগতে হস্ততাঁত, বস্ত্ৰশিল্প আৰু অঞ্চলটোৰ পৰম্পৰাগত শিল্প-সামগ্ৰীসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰদৰ্শনী পাতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰা হয়।

মঞ্চ, উদ্যান আৰু বিশেষ সংযোজন

কলাক্ষেত্ৰত উন্মুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ (open-air theater) আছে, যি লোকনৃত্য-লোকগীত, নাট্য আৰু বহিৰঙ্গন অনুষ্ঠান আয়োজনৰ বাবে উপযোগী পৰিসৰ সৃষ্টি কৰে।

ইয়াৰ উপৰি ভূপেন হাজৰিকা-দেৱৰ নামৰ এক সংগ্ৰহালয় কলাক্ষেত্ৰত স্থাপন কৰা হৈছে। এই সংগ্ৰহালয়ৰ উপস্থিতিয়ে সংগীত-সংস্কৃতিৰ এক বিশেষ অধ্যায়ক কলাক্ষেত্ৰৰ অভ্যন্তৰত স্থান দিয়ে আৰু আধুনিক অসমৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য দিশ উন্মোচন কৰে।

শিশুসকলক লক্ষ্য কৰি “শিশু উদ্যান” বা “শিশু বন” অংশো আছে। এই উদ্যানখন ড॰ ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ নামত উৎসৰ্গ কৰা বুলি উল্লেখ আছে। প্ৰায় ১২ বিঘা মাটিকালি জুৰি থকা এই অংশত—

• শিশু পুথিভঁৰাল
• পেট্ৰকেমিকেল গেলেৰী
• ছ’লাৰ হাট
• পুতলা সংগ্ৰাহলয়

আদি সুবিধা সন্নিবিষ্ট বুলি তথ্য পোৱা যায়। এই ধৰণৰ সংযোজনৰ জৰিয়তে কলাক্ষেত্ৰই শিক্ষামূলক আৰু অভিজ্ঞতামূলক পৰিদৰ্শনৰ ক্ষেত্ৰ বিস্তাৰ কৰিছে।

তাৎপৰ্য

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ অসমৰ বাবে এক প্ৰতীকধৰ্মী সাংস্কৃতিক পৰিসৰ: ই ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, লোক-জীৱনৰ শিল্পভাষ্য, আৰু সমকালীন কলাচর্চাক একেলগে সামৰি লয়। সংগ্ৰহালয়ভিত্তিক সংৰক্ষণ আৰু কৰ্মশালা-প্ৰদৰ্শনীভিত্তিক সৃষ্টিশীল কাৰ্যকলাপ একে স্থানত থকা বাবে কলাক্ষেত্ৰই কেৱল পর্যটন আকৰ্ষণ নহয়; ই অসমৰ সাংস্কৃতিক আত্মচিন্তাৰ এক সংগঠিত মঞ্চ বুলিও বিবেচিত।

আৰু চাওক

• গুৱাহাটী
• পাঞ্জাবাৰী
• অসমৰ সংগীত
• ভূপেন হাজৰিকা
• ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া