অসমৰ চলচ্চিত্ৰ

অসমৰ চলচ্চিত্ৰ হৈছে অসমভূমিত গঢ়ি উঠা চলচ্চিত্ৰ-উৎপাদন, প্ৰদৰ্শন আৰু গ্রহণযোগ্যতাৰ এক সাংস্কৃতিক ইতিহাস। এই ক্ষেত্ৰখন গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ ই অসমৰ ভাষা-সাহিত্য, ইতিহাস-স্মৃতি, লোকজ জীৱন, আৰু আধুনিক সামাজিক-ৰাজনৈতিক টানাপোড়েনক ৰূপালীপৰ্দাৰ ভাষাত নথিভুক্ত কৰি আহিছে; একে সময়তে ই এক ক্ষুদ্ৰ আঞ্চলিক উদ্যোগ হিচাপে বৃহৎ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ বজাৰৰ চাপ, দৰ্শক-আধাৰ আৰু চিত্ৰগৃহ ব্যৱস্থাৰ সীমাবদ্ধতাৰ সন্মুখীন হৈছে।

পৰিসৰ আৰু নামকৰণ

অসমৰ চলচ্চিত্ৰৰ কেন্দ্ৰীয় সুঁতি অসমীয়া ভাষাৰ কথাছবি। তথাপি, বহল অৰ্থত অসম ৰাজ্যৰ পৰা বা অসমক ভিত্তি কৰি নিৰ্মাণ হোৱা চলচ্চিত্ৰসমূহকো এই পৰিসৰত ধৰা হয়। উৎস-টোকা অনুসৰি অসমত বা অসমৰ সৈতে সংশ্লিষ্ট অন্যান্য স্থানীয় ভাষা—বড়ো ভাষা, কাৰ্বি ভাষা, মিচিং ভাষা, ৰাভা ভাষা, ডিমাছা ভাষা—ইত্যাদিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰসমূহো অসমৰ চলচ্চিত্ৰৰ ক্ষেত্ৰখনৰ অংশ হিচাপে উল্লেখিত।

ই উদ্যোগটোক কেতিয়াবা “জলিউড” বুলিও কোৱা হয়। এই নামকৰণে উদ্যোগটোৰ আঞ্চলিক স্বৰূপক বুজালেও, উৎপাদন-ব্যৱস্থা আৰু বজাৰ-সীমাবদ্ধতাৰ দিশত ই এক স্বতন্ত্র বাস্তৱতা বহন কৰে।

আৰম্ভণি: জয়মতী আৰু জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা

অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সূচনা-বিন্দু হিচাপে ১৯৩৫ চনৰ ১০ মাৰ্চে মুক্তিপ্ৰাপ্ত জয়মতী (১৯৩৫ চলচ্চিত্ৰ)ক সৰ্বাধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়। ছবিখনৰ ৰচক-পরিচালক-প্ৰযোজক জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাক সেয়েহে অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ জনক ৰূপে আখ্যা দিয়া হয়।

উৎস-টোকাৰ মতে, কাৰিকৰী সহকাৰীৰ অভাৱত জ্যোতিপ্ৰসাদে ছবিখনৰ বহুতো বিভাগ নিজ হাতে তদাৰক কৰিছিল—চিত্ৰনাট্য, পৰিচালনা, প্ৰযোজনা, সম্পাদনা, সংগীত-সংশ্লিষ্ট দিশ, নৃত্য আৰু কলা-নির্দেশনা আদি। লগতে কিছুমান শিল্পীৰ মাত-কথা বাণীবদ্ধকৰণতো তেওঁ জড়িত আছিল বুলি উল্লেখ আছে। বিষয়বস্তুৰ দিশত জয়মতীয়ে অসমীয়া সমাজ-ইতিহাসৰ উপাদান লৈ আগবঢ়ে; ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত মন্তাজ-ধাৰাৰ ছাঁ, দ্ৰুত শট-বদল, ছেট নিৰ্মাণ আৰু প্ৰতিকী কলা-ব্যৱহাৰৰ কথা উৎস-টোকাত উল্লিখিত।

বাণিজ্যিক ফলাফলৰ দিশত ছবিখনে দৰ্শকৰ সঁহাৰি লাভ নকৰা বুলি উল্লেখ আছে, আৰু বাজেট আছিল ৬০,০০০ টকা। এই তথ্যই আৰম্ভণিৰ যুগত শিল্প-আশা আৰু বজাৰ-বাস্তৱৰ সংঘাতকো ইঙ্গিত কৰে।

প্ৰাৰম্ভিক বিকাশ: বিষয়ধাৰা আৰু নতুন ৰীতি

আৰম্ভণিৰ পিছত অসমীয়া ছবিৰ বিষয়ধাৰা ধীৰে ধীৰে বহুধা হয়। উৎস-টোকা অনুসৰি ‘বেউলা’ (উৎসত ‘সতী বেউলা’ ৰূপে উল্লেখ)ক প্ৰথম অসমীয়া ধৰ্মমূলক ছবি বুলি ধৰা হয়। প্রদৰ্শন-ব্যৱস্থাৰ ক্ষেত্ৰত ‘পাৰঘাট (চলচ্চিত্ৰ)’এ আগতীয়া টিকট বুকিং প্ৰথা আৰম্ভ কৰাৰ কথা উল্লিখিত—ই চিত্ৰগৃহ-সংস্কৃতি আৰু বিপণনৰ এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱর্তন।

১৯৫০ দশকৰ আৰম্ভণিত অশীত সেনৰ ‘বিপ্লৱী’ ৬ জানুৱাৰী ১৯৫০-ত মুক্তি পায় বুলি উৎস-টোকা কয়। এই দশকৰ ভিতৰত ফণী শৰ্মাৰ পিয়লী ফুকন (চলচ্চিত্ৰ) (১৯৫৫) বিশেষ উল্লেখযোগ্য: ইয়াত ভূপেন হাজৰিকায়ে সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল আৰু ছবিখনে ৰাষ্ট্ৰীয় পুৰস্কাৰ (দ্য প্ৰেচিডেণ্টচ্ চাৰ্টিফিকেট অফ মেৰিট) লাভ কৰে বুলি তথ্য দিয়া আছে। ১৯৬০ দশকত লটিঘটি (১৯৬৬) আৰু চিকমিক বিজুলী (১৯৬৯) আদি ছবিৰ উল্লেখ উৎস-টোকাত আছে।

জনপ্ৰিয় ধাৰা, ঘরানা আৰু শিল্পীসমাজ

অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত হাস্যৰস আৰু ৰোমাঞ্চ-থ্ৰিলাৰ ধাৰাৰ পৃথক পৰিচয় গঢ়াত কিছুমান ছবিৰ নাম উৎস-টোকাত স্পষ্টভাৱে উল্লিখিত। উদাহৰণস্বৰূপে—

• ইটো সিটো বহুতো: প্ৰথম অসমীয়া পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য হাস্যৰসাত্মক ছবি বুলি উল্লেখ।
• ডক্তৰ বেজবৰুৱা (চলচ্চিত্ৰ): প্ৰথম অসমীয়া থ্ৰিলাৰ ছবি বুলি উল্লেখ; আৰু ১৯৬৯ চনৰ “অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবি” শিতানত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰা প্ৰথম ঘটনা হিচাপে উৎস-টোকাত উল্লেখিত।

উৎস-টোকা অনুসৰি ১৯৩৫ চনৰ আৰম্ভণিৰ পৰা ১৯৬০ দশকৰ শেষলৈকে মুঠ ৬২খন ছবি নিৰ্মাণ হয়। এই সময়ছোৱাত বহুতো ব্যক্তি চলচ্চিত্ৰ-চৰ্চাৰ সৈতে জড়িত হয় বুলি তালিকা দিয়া আছে—যাৰ ভিতৰত আব্দুল মজিদ, অতুল বৰদলৈ, প্ৰবীণ শৰ্মা, শৈল বৰুৱা আদি নাম দেখা যায় (উৎস-টোকাত বৰ্ণিত)।

১৯৭০–১৯৮০ দশক: ৰঙীন কথাছবি, সমান্তৰাল ধাৰা আৰু নাৰী পৰিচালক

১৯৭০ দশকত কেইখনমান নিৰ্দিষ্ট ছবিৰ জৰিয়তে নতুন ধাপৰ আভাস পোৱা যায়। উৎস-টোকা অনুসৰি—

• সমৰেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱৰ অৰণ্য (চলচ্চিত্ৰ) (১৯৭১) আৰু পুতলা ঘৰ (১৯৭৬)
• দ্বিজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ দেৱৰ যোগ-বিয়োগ (১৯৭১)
• কমল নাৰায়ণ চৌধুৰীৰ ভাইটি (চলচ্চিত্ৰ) (১৯৭২): প্ৰথম ৰঙীন অসমীয়া কথাছবি বুলি উল্লেখ

১৯৮০ দশকত সমান্তৰাল/গভীৰ সামাজিক-বাস্তৱবাদী ধাৰাৰ শক্তিশালী উপস্থিতি দেখা যায় বুলি উৎস-টোকাৰ পৰা বুজা যায়। বিশেষকৈ ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ তিনিখন ছবি—

• অনিৰ্বাণ (চলচ্চিত্ৰ) (১৯৮১)
• অগ্নিস্নান (১৯৮৫)
• কোলাহল (চলচ্চিত্ৰ) (১৯৮৮)

—এই তিনিখনেই “অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবি”ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে বুলি উল্লেখ আছে। লগতে ‘অগ্নিস্নান’ৰ চিত্ৰনাট্যই সৰ্বভাৰতীয় পৰ্যায়ত শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্যৰ সন্মান লাভ কৰাৰ কথাও উৎস-টোকাত আছে।

এই দশকতে ১৯৮৩ চনত সুপ্ৰভা দেৱীয়ে পৰিচালনা কৰা সুপ্ৰভা দেৱীৰ ‘নয়নমনি’ক মহিলা পৰিচালকৰ দ্বাৰা পৰিচালিত প্ৰথম অসমীয়া ছবি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। একে সময়ছোৱাত নিপ বৰুৱাৰ ককাদেউতা নাতি আৰু হাতী (১৯৮৩), চাৰুকমল হাজৰিকাৰ আলোকৰ আহ্বান (১৯৮৩) আৰু বান (চলচ্চিত্ৰ) (১৯৮৬), ধীৰু ভূঞাৰ প্ৰথম ৰাগিনী (১৯৮৭) আদিৰ কথা উৎস-টোকাত আছে।

১৯৯০ দশক: জাহ্নু বৰুৱা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি

১৯৯০ দশকত জাহ্নু বৰুৱাৰ পৰিচালনাই অসমীয়া ছবিক নতুন মানদণ্ড দিয়া বুলি উৎস-টোকা ইঙ্গিত কৰে। তেওঁ এই দশকত ৫খন ছবি উপহাৰ দিয়ে—

• বনানী (চলচ্চিত্ৰ) (১৯৯০)
• ফিৰিঙতি (চলচ্চিত্ৰ) (১৯৯২)
• সাগৰলৈ বহু দূৰ (১৯৯৫)
• কুশল (১৯৯৮)
• পখী (চলচ্চিত্ৰ) (১৯৯৯)

ইয়াৰে শেষৰ তিনিখনে “অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবি” শিতানত ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে। তদুপৰি ‘সাগৰলৈ বহু দূৰ’ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে, আৰু ছবিখন বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত সন্মানিত হয় বুলিও দিয়া আছে।

২০০০ দশকৰ পৰা সাম্প্ৰতিক সময়: পুনৰুত্থানৰ চেষ্টা আৰু বাণিজ্যিক গতি

সাম্প্ৰতিক কালত অসমীয়া ছবিৰ ক্ষেত্ৰত কেতিয়াবা দৰ্শক-আগ্ৰহ জাগৰণ, কেতিয়াবা ব্যর্থতা—দুয়োটাই একেলগে দেখা যায় বুলি উৎস-টোকাৰ বৰ্ণনা। উদাহৰণস্বৰূপে, ‘জানমণি (২০১১ চলচ্চিত্ৰ)’ ১৫ এপ্ৰিলত মুক্তি পায় আৰু দৰ্শকৰ মাজত জনপ্ৰিয় হয় বুলি উল্লেখ আছে। অন্যপক্ষে ‘পলে পলে উৰে মন’, ‘জেতুকা পাতৰ দৰে (চলচ্চিত্ৰ)’, ‘এ উইকেণ্ড’ আদি ছবিয়ে দৰ্শকৰ সঁহাৰি নাপাই ব্যর্থ হোৱা বুলি উৎস-টোকা কয়। তথাপি ‘জেতুকা পাতৰ দৰে’ ছবিখনে ৫৮-তম ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ছবিৰ সন্মান লাভ কৰে বুলি উল্লেখ আছে।

‘ৰামধেনু’ৰ সফলতাৰ পিছত ছবি নিৰ্মাণ পুনৰ তৎপৰ হোৱা বুলি উৎস-টোকাত কোৱা হৈছে, আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ কেইখনমান ছবিৰ শিৰোনামো দিয়া আছে—যেনে ‘ৰিচাং (চলচ্চিত্ৰ)’, ‘ইউ আৰ নট মাই জুলি’, ‘সমীৰণ বৰুৱা আহি আছে’, ‘বাঁকৰ পুতেক’, ‘চিলাৰায়’, ‘আকাশ চুবলে মন’, ‘ৰ’দ্‌ (চলচ্চিত্ৰ)’, ‘ৰূপতীৰ্থৰ যাত্ৰী’, ‘তুলা আৰু তেজা’, ‘অধ্যায়’, ‘দুৱাৰ’, ‘দুৰ্জন (চলচ্চিত্ৰ)’ আদি।

সংগীত-জনপ্ৰিয়তা আৰু তাৰকা-আকৰ্ষণো দৰ্শক টানিবলৈ প্ৰাসংগিক হৈছে বুলি উৎস-টোকাৰ পৰা দেখা যায়। কণ্ঠশিল্পী জুবিন গাৰ্গৰ সংগীত পৰিচালনাৰে ‘গানে কি আনে (২০১৬)’ মুক্তি পায় বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী বছৰত জুবিন গাৰ্গৰ পৰিচালনাৰে ‘মিছন চাইনা’ (২০১৭) দৰ্শকক ছবিগৃহলৈ পুনৰ আনে বুলি কোৱা হৈছে; আৰু ‘কাঞ্চনজংঘা’ (২০১৯) বাণিজ্যিকভাৱে সফল হয় বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখিত। লগতে ৰীমা দাসৰ ‘ভিলেজ ৰকষ্টাৰ্ছ’ নামো উৎস-টোকাত তালিকাভুক্ত।

উদ্যোগৰ গাঁথনি আৰু সমস্যাবলি

অসমৰ চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ ইতিহাস পুৰণি আৰু বহু ছবিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মান লাভ কৰিলেও, ৰাষ্ট্ৰীয়-আন্তৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত ধারাবাহিক “চমক” দেখুৱাবলৈ সক্ষম হোৱা নাই বুলি উৎস-টোকা উল্লেখ কৰে। ইয়াৰ কাৰণ হিচাপে সাম্প্ৰতিক সময়ত কিছুমান গাঠনিক সমস্যা স্পষ্টভাৱে দিয়া আছে—

• দৰ্শকৰ অভাৱ
• চিত্ৰগৃহৰ অভাৱ
• পৰিবেশকৰ (প্ৰদৰ্শন-সংলগ্ন পক্ষ) অসমীয়া ছবিৰ প্ৰতি অনিহা
• বলিউডৰ দৰে ডাঙৰ উদ্যোগৰ বজাৰী হেঁচা

এই সীমাবদ্ধতাসমূহৰ ফলত কিছুমান সময়ত ছবি নিৰ্মাণৰ হাৰ হ্ৰাস পায় বুলি উৎস-টোকাত কোৱা হৈছে। অৰ্থাৎ, সৃজনশীলতা আৰু স্বীকৃতিৰ সাফল্য থাকিলেও, টেকসই উৎপাদন-প্ৰদৰ্শন-দৰ্শক-চক্ৰ স্থায়ী কৰা এখনৰ বাবে ই এক মূল প্ৰত্যাহ্বান।

তাৎপৰ্য

অসমৰ চলচ্চিত্ৰ একেধাৰে সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণ, সামাজিক ভাষ্য আৰু বিনোদনৰ মাধ্যম। জয়মতী (১৯৩৫ চলচ্চিত্ৰ)ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া আৰু জাহ্নু বৰুৱাৰ দৰে পৰিচালকৰ সমান্তৰাল ধাৰালৈকে এই উদ্যোগে আঞ্চলিক অভিজ্ঞতাক চলচ্চিত্ৰভাষাত প্ৰকাশ কৰাৰ সক্ষমতা দেখুৱাইছে। তথাপি, দৰ্শক-চিত্ৰগৃহ সংকট আৰু বৃহৎ বজাৰ-চাপৰ দৰে গাঠনিক সমস্যাই উদ্যোগটোক স্থায়িত্ব আৰু বিস্তাৰৰ দিশত বাধাগ্ৰস্ত কৰি আহিছে; এই দুই পক্ষ—সৃজনশীল সম্ভাৱনা আৰু প্ৰাতিষ্ঠানিক সীমাবদ্ধতা—একে লগে অসমৰ চলচ্চিত্ৰৰ সমগ্ৰ চিত্ৰ গঢ়ে।

আৰু চাওক

• চলচ্চিত্ৰ
• অসম
• অসমীয়া ভাষা
• জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা
• জয়মতী (১৯৩৫ চলচ্চিত্ৰ)
• ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া
• জাহ্নু বৰুৱা
• ভূপেন হাজৰিকা
• অসমীয়া ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা
• বলিউড