বাংলাদেশৰ উৎসৱ
৩৪ প্ৰবন্ধ
-
দুৰ্গা পূজা
দুৰ্গা পূজা (দুৰ্গোৎসৱ) হিন্দু দেৱী দুৰ্গাৰ আৰাধনাক কেন্দ্ৰ কৰি উদযাপিত এক বৃহৎ ধৰ্মীয়-সামাজিক উৎসৱ। ই বিশেষকৈ শৰৎকালৰ শাৰদীয় ৰূপত ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বহু অঞ্চলত ব্যাপক জনসমাগম, শিল্প-সংস্কৃতি আৰু সামূহিক অংশগ্ৰহণৰ উৎসৱৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।
-
ফাকুৱা
ফাঁকুৱা (Holi, होली) ফাগুন মাহৰ পূৰ্ণিমাত হিন্দু ধৰ্মৰ লোকসকলে উদযাপন কৰা ৰঙৰ উৎসৱ। ফাঁকুৱাক হোলী, দৌলোৎসৱ, ফল্গুউৎসৱ, ফাগুৱা, ফাঁকু, মদনোৎসৱ আদি বিভিন্ন নামেৰে জনা যায়। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে হিন্দুসকলৰ প্ৰাচীনতম উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত ফল্গুৎসৱ ফাগুন বা চ'ত মাহৰ পূৰ্ণিমা তিথিত পালন কৰা হয়।
-
মহা শিৱৰাত্ৰি
মহা শিৱৰাত্ৰি (Maha Shivratri) ভাৰতীয় হিন্দু ধৰ্মৰ এটা ধৰ্মীয় উৎসৱ। হিন্দুধৰ্মৰ দেৱতা শিৱৰ উপাসনাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰতিবছৰে এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। হিন্দু দিনপঞ্জী অনুসৰি প্ৰতিমাহৰে ত্ৰয়োদশ ৰাতি/চতুৰ্দশ দিনত এবাৰকৈ শিৱৰাত্ৰিৰ তিথি পৰে, কিন্তু বছৰত এবাৰকৈ ফাগুণত ধুমধামেৰে মহা শিৱৰাত্ৰি আয়োজন কৰা হয়।
-
জন্মাষ্টমী
জন্মাষ্টমী (দেৱনাগৰী: जन्माष्टमी ) হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ ভগৱান বিষ্ণুৰ অষ্টম অৱতাৰ শ্ৰীকৃষ্ণৰ বাৰ্ষিক জন্মোৎসৱ। ইয়াক কৃষ্ণ জন্মাষ্টমী, কৃষ্ণাষ্টমী, গকুলাষ্টমী, অষ্টমী ৰোহিণী, শ্ৰীকৃষ্ণ জয়ন্তী আদি নামেৰেও জনা যায়।
-
সৰস্বতী পূজা
সৰস্বতী পূজা (বসন্ত পঞ্চমী) জ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ দেৱী সৰস্বতীৰ বন্দনা কৰিবৰ কাৰণে অনুষ্ঠিত কৰা এটা ধৰ্মীয় উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে মাঘ মাহৰ শুক্লা পঞ্চমী তিথিত এই পূজা পতা হয়। সেইবাবে ইয়াক শ্ৰীপঞ্চমী পূজা বা বসন্ত পঞ্চমী পূজা বুলিও কয়। এই পূজা বিশেষকৈ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত অনুষ্ঠিত কৰা হয়।
-
মকৰ সংক্ৰান্তি
মকৰ সংক্ৰান্তি উৎসৱক ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত বিভিন্ন নামেৰে জনা যায়। মহাৰাষ্ট্ৰত মকৰ সংক্ৰান্ত (मकरसंक्रांत), অসমত মাঘ বিহু, অন্য ৰাজ্যসমূহত উত্তৰায়ণ, মাঘী আৰু বাংলাদেশত পৌষ সংক্ৰান্তি বোলা হয়। মকৰ সংক্ৰান্তি উৎসৱ হিন্দু দিনপঞ্জীত সূৰ্য দেৱতাক উৎসৰ্গি কৰা এটা উৎসৱ।
-
বিজয়া দশমী
বিজয়া দশমী হৈছে প্ৰতি বছৰে নৱৰাত্ৰিৰ শেষত উদযাপন কৰা এক মুখ্য হিন্দু উৎসৱ। ইয়াক দশেৰা, দুশেৰা আদি নামেৰেও জনা যায়। হিন্দু চান্দ্ৰ-সৌৰ কেলেণ্ডাৰৰ ৭ম মাহ আশ্বিন (আহিন) মাহৰ দশম দিনটোত পালন কৰা হয়, ই সাধাৰণতে গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জীৰ ছেপ্টেম্বৰ আৰু অক্টোবৰ মাহত পৰে।
-
বুদ্ধ পূৰ্ণিমা
বুদ্ধ পূৰ্ণিমা বা বুদ্ধ জয়ন্তী বা বেশক (Vesākha, Vaiśākha), পাৰম্পৰিক ভাবে ঘাইকৈ বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী সকলে পালন কৰা এটি উৎসৱ। হিন্দু আৰু বৌদ্ধ সকলে বুদ্ধ পূৰ্ণিমা হিচাপে ভাৰত, শ্ৰীলংকা, নেপাল, তিব্বত, বাংলাদেশ, ভূটান, ইণ্ডোনেছিয়া, ফিলিপাইন, চিংগাপুৰ, থাইলেণ্ড, কম্বোডিয়া, লাউচ, মালয়েছিয়া,…
-
ৰথ যাত্ৰা
ৰথ যাত্ৰা, বা ৰথ উৎসৱ, হৈছে ৰথত যিকোনো ৰাজহুৱা শোভাযাত্ৰা। ভাৰত, নেপাল আৰু শ্ৰীলংকাত বছৰি উৎসৱৰ সময়ত এইবোৰ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই শব্দটোৱে পুৰীৰ জনপ্ৰিয় বাৰ্ষিক ৰাথযাত্ৰাকো বুজায়।
-
শাৰদ পূৰ্ণিমা
শাৰদ পূৰ্ণিমা (Sharad Purnima) হৈছে হিন্দু চান্দ্ৰবৰ্ষৰ আহিন মাহৰ পূৰ্ণচন্দ্ৰ তিথিত পালন কৰা এক কৃষি উৎসৱ। এই উৎসৱক যাক কুমাৰা পূৰ্ণিমা, কোজাগীৰি পূৰ্ণিমা, নৱণ পূৰ্ণিমা, আৰু কৌমুদী পূৰ্ণিমা বুলিও কোৱা হয়। মৌচুমী ঋতুৰ সমাপ্তিৰ চিহ্ন হিচাপে এই উৎসৱ পালন কৰা হয়।
-
নৰক চতুৰ্দশী
নৰক চতুৰ্দশী ( Naraka Chaturdashi), যাক কালি চৌদাস, নৰক চৌদাস, ৰূপ চৌদাস, ছোটি দীপাৱলী, নৰক নিবাৰণ চতুৰ্দশী আৰু ভুত চতুৰ্দশী নামেও জনা যায়, হিন্দু পঞ্জিকা মতে(অমন্ত পৰম্পৰা অনুসৰি) আহিন মাহৰ কৃষ্ণ পক্ষৰ চতুৰ্দশী(১৪ তম দিন)ত আৰু (পূৰ্ণিমন্ত পৰম্পৰা অনুসৰি) কাতি মাহত পৰে।
-
চৰক পূজা
চৰক পূজা (Charak Puja) পশ্চিমবঙ্গ, বাংলাদেশ আৰু অসমৰ বঙালী অধ্যুষিত অঞ্চলক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ লোকোৎসৱ। চ’ত মাহৰ শেষৰ দিনা এই পূজা অনুষ্ঠিত হয় আৰু বহাগৰ দুই তিনিদিন ব্যাপি চৰক পূজাৰ উৎসৱ চলে। ই চ’ত মাহত পালিত শিৱৰ গাজন উৎসৱৰ এক অংশবিশেষ।
-
পহেলা বৈশাখ
পহেলা বৈশাখ (Pohela Boishakh) বা পয়লা বৈশাখ হৈছে বিশ্বজুৰি বাঙালী জনসাধাৰণে পালন কৰা বাংলা নৱবৰ্ষ। এই উৎসৱ বাংলাদেশত ১৪ এপ্ৰিল আৰু ভাৰতৰ পশ্চিমবংগ, ত্ৰিপুৰা, ঝাৰখণ্ড আৰু অসম (গোৱালপাৰা আৰু বৰাক উপত্যকা) ৰাজ্যত ১৫ এপ্ৰিলত বন্ধৰ দিন হিচাপে পালন কৰা হয়।
-
অমৰ একুশে গ্ৰন্থমেলা
একুশে গ্ৰন্থমেলা, অমৰ একুশে গ্ৰন্থ মেলা (অমৰ একুশে গ্ৰন্থ মেলা) বা একুশে বই মেলা (একুশে বই মেলা) হ'ল বাংলাদেশৰ জাতীয় গ্ৰন্থমেলা যি প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰীত আয়োজিত কৰা হয়। গোটেই ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আয়োজিত এই গ্ৰন্থমেলা বাংলা একাডেমীয়ে আয়োজন কৰে।
-
দুৰ্গা অষ্টমী
দুৰ্গা অষ্টমী বা মহা অষ্টমী হৈছে পাঁচ দিন ব্যাপী চলা দুৰ্গা পূজাৰ মাজৰ এটি অন্যতম শুভ দিন। প্ৰকৃত পক্ষে দুৰ্গা পূজা দহ দিনীয়া। সেয়ে হ'লেও অনুষ্ঠানিকতা ৰক্ষা কৰি ষষ্ঠীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি এই উৎসৱ পাঁচ দিনৰ বাবে আয়োজিত হয়। ভাৰতত এই পবিত্ৰ উৎসৱ উপলক্ষে বহু লোকে উপবাস গ্ৰহণ কৰে।
-
নবান্ন
নবান্ন হৈছে বাংলাদেশ আৰু ভাৰতৰ পশ্চিম বংগ, ত্ৰিপুৰা আৰু অসমৰ বৰাক উপত্যকাত পালন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। এই উৎসৱ সাধাৰণতে খাদ্য আৰু নৃত্য-সংগীতেৰে উদ্যাপন কৰা হয়। এই উৎসৱত পিঠাৰ দৰে বিভিন্ন খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়। এই উৎসৱ অসমৰ ন-খোৱা আৰু ওড়িশাৰ নুৱাখাইৰ সমপৰ্যায়ৰ।
-
অকালবোধন
অকালবোধন (अकालबोधन) হʼল শাৰদীয়া দুৰ্গাপূজাৰ প্ৰাৰম্ভিক অনুষ্ঠান। হিন্দু পঞ্জিকা অনুসৰি, আহিন মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ নৱমী তিথি অথবা শুক্লপক্ষৰ ষষ্ঠী তিথিত হিন্দু দেৱী পাৰ্বতীৰ দুৰ্গা ৰূপৰ পূজা-আৰম্ভৰ প্ৰাক্কালত এই অনুষ্ঠান আয়োজিত হয়। হিন্দুধৰ্মীয় বিশ্বাস অনুসৰি, শৰৎকাল দেৱলোকৰ ৰাতি দক্ষিণায়নৰ অন্তৰ্গত।
-
ঢাকা আন্তৰ্জাতিক গ্ৰন্থমেলা
ঢাকা আন্তৰ্জাতিক গ্ৰন্থমেলা (ঢাকা আন্তর্জাতিক বইমেলা) (পূৰ্বতে: ঢাকা গ্ৰন্থমেলা) হৈছে বাংলাদেশৰ ৰাজধানী চহৰ ঢাকাত অনুষ্ঠিত এখন গ্ৰন্থমেলা। এই গ্ৰন্থমেলাখন অমৰ একুশে গ্ৰন্থমেলাৰ বাহিৰে বাংলাদেশৰ অন্যতম বিশিষ্ট গ্ৰন্থমেলা। সাধাৰণতে প্ৰতি ডিচেম্বৰ মাহত এই মেলাৰ আয়োজন কৰা হয়।
-
বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা দিৱস
স্বাধীনতা দিৱস, (Independence Day (Bangladesh) আনুষ্ঠানিকভাৱে ২৬ মাৰ্চ তাৰিখটো বাংলাদেশত স্বাধীনতা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয়। আঘা মহম্মদ ইয়াহ্যা খানৰ অপাৰেচন চাৰ্চলাইটৰ (Operation Searchlight) পিছত ১৯৭১ চনৰ ২৬ মাৰ্চৰ পুৱাৰ ভাগত পাকিস্তানে পৰাজয় বৰণ কৰে আৰু বাংলাদেশৰ নামৰে এখন নতুন…
-
বিঝু নৃত্য
বিঝু নৃত্য (Bizhu dance) ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ চাকমা জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলৰ পাৰম্পৰিক লোকনৃত্য। এই নৃত্য চাকমা লোকসকলে তেওঁলোকৰ নতুন বছৰত পালন কৰা বিঝু উৎসৱৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰে। বিঝু ত্ৰিপুৰাৰ অন্যতম পৰম্পৰাগত নৃত্য।
-
বৈশাখী মেলা
বৈশাখী মেলা বা বৈশাখেৰ মেলা হৈছে বাংলা উৎসৱৰ মেলা, বৰ্তমান বাংলাদেশ আৰু বাংলাদেশৰ বাহিৰত আয়োজন কৰা হয়। ই এক সৰ্বজনীন উৎসৱ, বৰ্তমান বাংলাদেশৰ বাহিৰত আমেৰিকা, যুক্তৰাজ্য, কানাডাকে ধৰি বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত বাংলাদেশী প্ৰব্ৰজনকাৰীয়ে বৃহৎসংখ্যক বাংলাদেশীৰ অংশগ্ৰহণেৰে আয়োজন কৰে।
-
ভাতৃ দ্বিতীয়া
ভাতৃ দ্বিতীয়া, ভাই দূজ, ভাও বীজ, ভাই টীকা, ভাই ফোঁটা হৈছে হিন্দু সকলৰ দ্বাৰা পালিত এক উৎসৱ। বিক্ৰম সংবৎ হিন্দু কেলেণ্ডাৰ মতে দ্বিতীয় শুক্ল পক্ষৰ দ্বিতীয়টো সৌৰ দিনত এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। সাধাৰণতে দ্বীপান্বিতা, তিহাৰ উৎসৱ আৰু ফাকুৱাৰ সময়ত ভাই দূজ পালন কৰা দেখা যায়।
-
সাংগ্ৰাই উৎসৱ
সাংগ্ৰাই উৎসৱ ( Sangrai Festival) অসমীয়া পঞ্জিকামতে চ’ত মাহত (এপ্ৰিলৰ প্ৰথম ভাগত) পালন কৰা সাংগ্ৰাই উৎসৱ উপলক্ষে মাৰমা জনজাতিৰ লোকে সাংগ্ৰাই উৎসৱ পালন কৰে।
-
ৰবীন্দ্ৰ জয়ন্তী
ৰবীন্দ্ৰ জয়ন্তী বা পঁচিছ ব’হাগ (Rabindra Jayanti) বঙালী জাতিৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক উৎসৱ। বাংলা পঞ্জিকা অনুসৰি প্ৰতি বছৰে ব’হাগ মাহৰ পঁচিছ তাৰিখে ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ জন্মদিন উপলক্ষে এই উৎসৱ পালন কৰা হয়।
-
ৱাংগালা
ৱাংগালা (Wangala) হৈছে একধৰণৰ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। কৃষিভিত্তিক অনুষ্ঠান হ’লেও কৃষিৰ লগত ইয়াৰ কোনো পোনপটীয়া সম্পৰ্ক নাই। এই উৎসৱ মেঘালয়, নাগালেণ্ড আৰু অসমত বাস কৰা গাৰোসকলে পালন কৰে। ইয়াৰ লগতে বাংলাদেশৰ মৈমনচিঙসকলেও এই উৎসৱ পালন কৰে।
-
আগালমাকা
আগালমাকা (Agalmaka) হৈছে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ গাৰো জনগোষ্ঠীৰ এক কৃষিভিত্তিক লোক উৎসৱ।
-
চাঁদ ৰাত
চাঁদ ৰাত (অসমীয়া অৰ্থ: জোনাক নিশা) হৈছে দক্ষিণ এছিয়াৰ এটা সাংস্কৃতিক উৎসৱ, যি ঈদুল ফিতৰৰ পূৰ্বৰ নিশা পালন কৰা হয়। এই দিনটো ইছলামিক চান্দ্ৰ মাহ শাওৱালৰ আৰম্ভণিৰ নিশা বুলি জনা যায়।
-
নজৰুল জয়ন্তী
নজৰুল জয়ন্তী (নজৰুল জয়ন্তী) হৈছে কাজী নজৰুল ইসলামৰ জন্মদিন, যাক বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কবি হিচাপে সন্মানিত কৰা হয়। এই দিনটো প্ৰতিবছৰে ২৫ মে’ তাৰিখে উদ্যাপন কৰা হয়। এই দিনটো বাংলাদেশ আৰু ভাৰতৰ পশ্চিমবংগৰ বিভিন্ন বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ত বিশেষ কাৰ্যসূচীসহ উদ্যাপন কৰা হয়।
-
পৌষপাৰ্বণ
পৌষপাৰ্বণ বা পিঠেপাৰ্বণ হʼল পশ্চিমবংগ আৰু বাংলাদেশত পালিত এটি হিন্দু লোক-উৎসৱ। পুহ মাহৰ সংক্ৰান্তিত এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। এইদিনাখন হিন্দুসকলে পিঠা (পিঠে) প্ৰস্তুত কৰি দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰে। প্ৰাচীন কালৰপৰাই দেৱতাৰ পূজাত পিঠাৰ অৰ্ঘ্য প্ৰদানৰ ৰীতি চলি আহিছে।
-
বৈসাবি উৎসৱ
বৈসাবি ( Baisabi Festival) বাংলাদেশৰ তিনি জনজাতিৰ লোকৰ নতুন বছৰক আদৰাৰ উৎসৱ৷ ত্ৰিপুৰী, মাৰমা আৰু চাকমা জনগোষ্ঠীৰ বৈসু, সাংগ্ৰাই আৰু বিজু উৎসৱৰ প্ৰথম আখৰ তিনিটা লগ কৰি বৈসাবি নাম কৰা হৈছে৷ নানা ধৰণৰ আনন্দ উৎসৱ আৰু খেল-ধেমালিৰ মাজেৰে বৈসাবি পালন কৰা হয়৷ অসমীয়া বছৰৰ শেষৰ দুটা দিন আৰু নতুন বছৰৰ প্ৰথম…