বাঁহী

বাঁহী অসমৰ সংগীত-সংস্কৃতিত বহুল ব্যৱহৃত এক বায়বীয় বাদ্যযন্ত্ৰ। লোকসংগীত, নৃত্যানুষ্ঠান আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰিৱেশ—দুয়োখন ক্ষেত্ৰতে বাঁহীৰ উপস্থিতিয়ে ইয়াক কেৱল মনোৰঞ্জনৰ সামগ্ৰী নহয়, সাংস্কৃতিক পৰিচয় আৰু আৱেগিক-আধ্যাত্মিক অভিব্যক্তিৰ বাহকো কৰি তুলিছে। অসমত বাঁহীক মুৰুলী, বংশী, বেণু, বাঁশী আদি বিভিন্ন নামেৰে জনা যায়, যাৰ পৰা ইয়াৰ বিস্তৃত লোকপ্ৰচলন আৰু অঞ্চলভেদে ভাষিক ৰূপান্তৰ স্পষ্ট হয়।

নাম আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচিতি

অসমীয়া সমাজত বাঁহীৰ নামকৰণৰ বৈচিত্র্যৰ পিচফালে বহুস্তৰীয় সামাজিক-ধৰ্মীয় ব্যৱহাৰ আছে। সাধাৰণ লোকসংগীতত “বাঁহী/বাঁশী” নাম অধিক প্ৰচলিত; আনফালে বৈষ্ণৱ পৰিৱেশত শ্ৰীকৃষ্ণৰ বাদ্য হিচাপে “বেণু/মুৰুলী” আদি নামৰ স্মৰণ অধিক দেখা যায়। বৈষ্ণৱ সাহিত্যত বাঁহীৰ উল্লেখ সঘনাই পোৱা যায়, আৰু সেই প্ৰসঙ্গৰ জৰিয়তে বাঁহী ভক্তিমূলক ভাবধাৰাৰ এক প্ৰতীক ৰূপেও স্থাপন হৈছে।

উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসঙ্গ

বাঁহীৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এক মত অনুসাৰে ই চীন দেশত উৎপন্ন হৈছিল বুলি ঠাৱৰ কৰা হয়। কিন্তু ভাৰতীয় লোকসংগীতত বাঁহীৰ প্ৰয়োগ অতি প্ৰাচীন বুলি ধৰা হয়। সেয়ে বাঁহী একে সময়তে বিস্তৃত ভূখণ্ডত লোকবাদ্য ৰূপে বিকশিত হোৱা এক ধাৰাৰ অংশ বুলি বুজিব পাৰি; অসমত ই স্থানীয় কৃষ্টি আৰু অনুষ্ঠানৰ সৈতে মিহলি হৈ পৃথক স্বাদ লাভ কৰিছে।

অসমত ব্যৱহাৰ: অনুষ্ঠান, লোকসংগীত আৰু মঞ্চ

অসমত বাঁহী মূলত বৈষ্ণৱ সংগীতৰ অংগ হিচাপে উল্লেখযোগ্য, যদিও ইয়াৰ পৰিসৰ তাতেই সীমাবদ্ধ নহয়। লোকসংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যধাৰাতো ইয়াৰ গুৰুত্ব স্পষ্ট।

• বিহুত বাঁহী বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ-ৰ মাজত বিশেষ স্থান দখল কৰে; বিহুগীতৰ সৈতে বাঁহী বাজনা বহুল দেখা যায়।
• বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ বৰগীত পৰিৱেশন, আৰু ভাওনা বা ৰাস-অনুষ্ঠানত বাঁহীৰ প্ৰয়োগ অপৰিহাৰ্য বুলি গণ্য কৰা হয়।
• অসমৰ দেওধনী নৃত্যত বাঁহীৰ ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়।
• অসমৰ প্ৰায় সকলো জনগোষ্ঠীয়ে লোকসংগীতত বাঁহী ব্যৱহাৰ কৰে। বিশেষকৈ মিচিং, ৰাভা, বড়ো আদিৰ সংগীত-চৰ্চাত বাঁহী দেখা যায়, যদিও অঞ্চল বা জনগোষ্ঠী অনুসৰি নিৰ্মাণ-প্ৰণালী আৰু বজোৱাৰ ধৰণত কিছু পাৰ্থক্য থাকিব পাৰে।
• গোৱালপাৰা অঞ্চলৰ মনসা পূজাত “বমবাঁশী” নামেৰে বিশেষ ধৰণৰ বাঁহী ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

এই বিস্তৃত উপস্থিতিয়ে বাঁহীক অসমৰ বহুস্তৰীয় সংস্কৃতিজগতৰ এক সংযোগ-সেতু কৰি তুলিছে—লোক-অঙ্গন, সত্ৰ-ধাৰা, উৎসৱ আৰু মঞ্চ—সকলোতে ই প্ৰাসংগিক।

গঠন আৰু নিৰ্মাণ প্ৰণালী

বাঁহী সাধাৰণতে এক টুকুৰা বাঁহৰ পৰা গঢ়া হয়। উপযুক্ত বাঁহ বাছনিৰ ক্ষেত্ৰত দীঘল, পাতল আৰু সুষম ব্যাসবিশিষ্ট বাঁহৰ পাব (ফাঁপা অংশ) পছন্দ কৰা হয়। দীঘল বাঁহী তৈয়াৰ কৰিবলৈ কেতিয়াবা বাঁহৰ গাঁঠি লোৰ শলা গৰম কৰি ফুটাই খোলাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

সাধাৰণ বাঁহীৰ গঠন বুজিবলৈ ইয়াৰ মুখ আৰু আঙুলিৰ ফুটাসমূহ গুৰুত্বপূৰ্ণ—

• বাঁহীৰ এটা মূৰ সোপা মাৰি বন্ধ কৰা হয়।
• সোপাৰ ওচৰতে এটা বৃত্তাকাৰ ফুটা থাকে; এই ফুটাত ফুঁ দি শব্দ উলিওৱা হয়। এই ধৰণৰ ফুটাক সাধাৰণ ব্যাখ্যাত “ট’ন হ’ল” বুলিব পাৰি।
• তাৰ পিছত বাঁহীৰ দেহত মাজ অংশৰ পৰা সমদূৰত্ব বজাই সাধাৰণতে ছটা ফুটা কৰা হয়। এই ফুটাসমূহত আঙুলি বোলাই স্বৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়; এইবোৰক “কী হ’ল” বুলিও বৰ্ণনা কৰা যায়।
• কেতিয়াবা বাঁহীৰ একেবাৰে তলৰ ফালে আৰু এটা অতিৰিক্ত ফুটা দেখা যায়; এই ফুটা বাঁহীৰ মাত্ৰা বা স্কেল নিৰ্ধাৰণত সহায়ক বুলি ধৰা হয়।

বাঁহীৰ সুৰ-নিয়ন্ত্ৰণ আৰু স্বৰৰ মাত্ৰা বাঁহীৰ দৈৰ্ঘ্য, ট’ন হ’লৰ অৱস্থান (বিশেষকৈ সোপাৰ পৰা দূৰত্ব), আৰু বাঁহীৰ ব্যাস আদি চলকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ফুটা কৰিবলৈ লোৰ বিন্ধনা ব্যৱহাৰ কৰা হয় বুলি উল্লেখ আছে।

ধৰণভেদ আৰু বিশেষ ৰূপ

অসমত সাধাৰণ বাঁহীৰ বাহিৰেও কিছুমান বিশেষ ৰূপ দেখা যায়।

মুখপীচ-ধৰণৰ বাঁহী

এবিধ বাঁহীত মুখৰ অংশ ধেনুভিৰিয়াকৈ কাটি তাত এটা কাঠৰ খোপ লগোৱা হয়। খোপটো শেষ হোৱা ঠাইত ওপৰৰ ফালে এটা ফুটা থাকে, আৰু এই বিন্যাসত পৃথক ট’ন হ’লৰ প্ৰয়োজন নাথাকে বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ মুখাংশৰ গঠন ক্লাৰিনেট-ধৰণৰ বাদ্যৰ মুখপীচৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়। এই ধৰণৰ বাঁহী সাধাৰণতে পেচাদাৰী বাঁহীবাদকৰ মাজত বহুল প্ৰচলিত নহয় বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। এই বাঁহী পোনকৈ, অৰ্থাৎ উলম্বভাবে ধৰি বজোৱা হয়।

বমবাঁশী

গোৱালপাৰাৰ মনসা পূজাত ব্যৱহৃত “বমবাঁশী”ত এটা অতিৰিক্ত অংগ থাকে। বাঁহীৰ মুৰত নলেৰে তৈয়াৰী “খলপা” সংযোজন কৰা হয়; এই খলপাৰ বাবে ফুঁ দিয়াৰ সময়ত বায়ু কিছু অধিক সময় ধৰি ৰৈ যায় আৰু ফলত মাত দীঘলীয়া হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়। ইয়াতো মূৰৰ ফুটাত ফুঁ দি আৰু ছটা ফুটাত আঙুলি বোলাই বিভিন্ন স্বৰ উলিয়াব পাৰি।

বাদন পদ্ধতি আৰু ধ্বনি-নিয়ন্ত্ৰণ

সাধাৰণ বাঁহী মুখৰ পৰা একাষৰীয়াকৈ (আড়াআড়ি) ধৰি বজোৱা হয়। ফুঁৰ চাপ, মুখৰ অৱস্থান আৰু আঙুলিৰ খোলা-বন্ধ কৰাৰ সমন্বয়ত স্বৰ-ভংগী গঢ় লয়। বাঁহী “স্থিৰ সুৰৰ” (fixed tune) বাদ্য বুলি উল্লেখ পোৱা যায়; সেই বাবে ভিন্ন উদ্দেশ্য বা পৰিৱেশ অনুসৰি বাঁহীৰ আকাৰ, ফুটাৰ বিন্যাস আৰু নিৰ্মাণ-প্ৰণালীত প্ৰভেদ দেখা যায়। আনফালে ওপৰত বৰ্ণিত মুখপীচ-ধৰণৰ বাঁহী উলম্বভাবে ধৰি বজোৱা হয়, যি সাধাৰণ বাঁহীৰ ধাৰণ-পদ্ধতিৰ পৰা পৃথক।

তাৎপৰ্য

বাঁহী অসমৰ সংস্কৃতিৰ এক অপৰিহাৰ্য উপাদান—ই একে সময়তে লোকউৎসৱ, জনগোষ্ঠীয় সংগীত, আৰু বৈষ্ণৱ আধ্যাত্মিক পৰিসৰৰ সৈতে সেতুবন্ধন সৃষ্টি কৰে। বিহু-ৰ আনন্দময় পৰিৱেশত বাঁহীৰ সুৰ যিদৰে জনজীৱনৰ উচ্ছ্বাস প্ৰকাশ কৰে, ঠিক তেনেদৰে বৰগীত বা ভাওনা-ৰ ক্ষেত্ৰত ই ভক্তিমূলক আবেগ আৰু পৰম্পৰাগত সৌন্দৰ্যবোধ বহন কৰে। নাম, ধৰণভেদ আৰু ব্যৱহাৰৰ বিস্তৃতিত বাঁহীয়ে অসমীয়া সংগীত-চিন্তাৰ এক জীৱন্ত ধাৰা হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।

আৰু চাওক

• বিহু
• বিহুগীত
• বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ
• অসমৰ লোকবাদ্য
• সুতুলী
• ঢোল
• টকা (বাদ্য)
• বৰগীত
• ভাওনা
• দেওধনী নৃত্য
• গোৱালপাৰা
• চীন
• অসম
• তিন তাল (তবলা)