লোক-সংস্কৃতি
৯২ প্ৰবন্ধ
-
লোক-সংগীত
লোক-সংগীত (ইংৰাজী: Folk music) হৈছে পৰম্পৰাগত লোক-সংগীত আৰু বিংশ শতিকাৰ লোক পুনৰুজ্জীৱনৰ সময়ত পূৰ্বৰ পৰা বিকশিত হোৱা সমসাময়িক ধাৰাটোক সামৰি লোৱা এটা সংগীত ধাৰা। কিছুমান লোক-সংগীতৰ প্ৰকাৰক বিশ্ব সংগীত বুলি ক’ব পাৰি।
-
তাঁতশাল
কপাহ বা কপাহী সূতাৰ পৰা কাপোৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যন্ত্ৰক তাঁতশাল বোলে। আধুনিক বস্ত্ৰ কাৰখানাত স্বয়ংক্ৰিয় তাঁতশাল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে তাঁতশাল নামৰ যন্ত্ৰটোত সূতাটো কুণ্ডলীৰ ৰূপত সুমুৱাই দিয়া হয়। তাঁতশালৰ আকৃতি আৰু ইয়াত ব্যৱহাৰ কৰা কৌশল বেলেগ বেলেগ হ’ব পাৰে।
-
থেয়্যাম
থেয়্যাম ( Theyyam) হৈছে কেৰালাৰ উত্তৰ মালাবাৰ অঞ্চল আৰু কৰ্ণাটকৰ কিছুমান অঞ্চলত প্ৰচলিত হিন্দু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান। থেয়্যাম মালাবাৰৰ মন্দিৰ আৰু পবিত্ৰ বাগিচাৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু ৰীতি-নীতিৰে গঠিত।
-
মোমল ৰাণো
মোমল ৰাণো (Momal Rano ) হৈছে সিন্ধী লোককথা আৰু ৰাজস্থানী লোককথাৰ পৰা মোমল আৰু ৰানোৰ এক ৰোমান্টিক কাহিনী। দুঃসাহসিক কৰ্ম, যাদু, পৰিকল্পনা, সৌন্দৰ্য্য, প্ৰেম, বিচ্ছেদৰ অধ্যায়, আৰু সৰ্বোপৰি ৰোমান্টিক ট্ৰেজেডীক সামৰি লোৱা বহুমুখী কাহিনী।
-
সোৰথ ৰায় দিয়াচ
সোৰথ ৰায় দিয়াচ (Sorath Rai Diyach) সিন্ধী আৰু গুজৰাটী লোককথাৰ ৰোমান্টিক লোককথা। শ্বাহ জো ৰিছালোতো এই কাহিনীটো প্ৰকাশ পাইছে আৰু সিন্ধৰ পৰা অহা সাতটা জনপ্ৰিয় ট্ৰেজিক ৰোমাঞ্চৰ অংশ।
-
ভাৱাইয়া
ভাৱাইয়া (ইংৰাজী: Bhawaiya) উত্তৰ বংগ বিশেষকৈ বাংলাদেশৰ ৰংপুৰ সংমণ্ডল, ভাৰতৰ পশ্চিম বংগৰ কোচ বেহাৰ জিলা আৰু অসমৰ অবিভক্ত গোৱালপাৰা জিলাত উৎপত্তি আৰু প্ৰচলিত হোৱা এক প্ৰকাৰৰ সংগীতৰ ৰূপ বা জনপ্ৰিয় লোক-সংগীত।
-
আতি কালেঞ্জা
আতি কালেঞ্জা ( Aati Kalenja) হৈছে ভাৰতৰ তুলু নাডু অঞ্চলৰ তুলু লোকসকলে চৰ্চা কৰা এক প্ৰাচীন পৰম্পৰাগত লোকশিল্প যিয়ে আতিৰ সময়ত সমৃদ্ধি কঢ়িয়াই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয় যিটো তুলু কেলেণ্ডাৰৰ অন্যতম মাহ। সাধাৰণতে ই জুলাই আৰু আগষ্ট মাহত আহে।
-
পঞ্জাবৰ লোক-সংগীত
পঞ্জাবী লোক-সংগীত (পঞ্জাবী: پنجابی لوک موسیقی, পঞ্জাবী: ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ) হৈছে ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ পঞ্জাব অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে পৰিবেশন কৰা পৰম্পৰাগত সংগীত। জন্মৰ সময়ৰ পৰা আনন্দ আৰু দুখৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ মাজেৰে মৃত্যুলৈকে এই সংগীতৰ এক বৃহৎ সম্ভাৰ পোৱা যায়।
-
মাঘে সংক্ৰান্তি
মাঘে সংক্ৰান্তি'বিক্ৰম সম্বত(B.S) বা য়েলে পঞ্জিকামতে মাঘৰ প্ৰথম দিনটোত পুহ মাহৰ হাড়-কঁপোৱা শীতৰ অন্ত পেলোৱা নেপালী লোক-উৎসৱ। থাৰুসকলে এই বিশেষ দিনটোক নতুন বছৰ হিচাপে পালন কৰে৷ ইয়াক মগৰ সম্প্ৰদায়ৰ মুখ্য চৰকাৰে ঘোষণা কৰা বাৰ্ষিক উৎসৱ হিচাপেও পালন কৰা হয়।
-
অসমীয়া লোকসাহিত্য
যি সাহিত্য মানুহৰ মুখে মুখে প্ৰচলিত হৈ আহি জাতীয় সাহিত্যত বৰঙণি যোগায় তাকে মৌখিক সাহিত্য বোলে। সমাজ জীৱনৰ বিভিন্ন লোক-সাংস্কৃতিক সমল আৰু সভ্যতাৰ উত্থান-পতন ইয়াৰ মাজত সোমাই থাকে।
-
গাই যাত্ৰা
গাই যাত্ৰা (নেপালী: গই জাত্ৰ), যাক ইয়াৰ সমাৰ্থক নাম সা পাৰু বুলিও জনা যায়, নেপালৰ এটা উৎসৱ যিটো প্ৰধানকৈ কাঠমাণ্ডু উপত্যকাৰ নেৱাৰ সম্প্ৰদায়ৰ লোকে পালন কৰে। পাৰ হৈ যোৱা বছৰৰ ভিতৰত মৃত্যু হোৱা তেওঁলোকৰ নিকট আত্মীয়ৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে এই উৎসৱ পালন কৰা হয়।
-
ধৰ্ম হুঁচৰি
ধৰ্ম হুঁচৰি হʼল মায়ামৰা ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক অনিৰুদ্ধদেৱৰ শিষ্য অষ্টভুজ তথা তেওঁৰ অন্য ধৰ্মীয় গুৰু শিষ্যৰ সৈতে দীক্ষিত মটক আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ সমাজত প্ৰচলিত এক লোক পৰম্পৰা। তথাকথিত হুঁচৰি তকৈ কিছু পৃথক ধৰ্ম হুঁচৰি প্ৰতি পাঁচ বছৰ বা দহ বছৰ অন্তত গোৱা হয়।
-
নবান্ন
নবান্ন হৈছে বাংলাদেশ আৰু ভাৰতৰ পশ্চিম বংগ, ত্ৰিপুৰা আৰু অসমৰ বৰাক উপত্যকাত পালন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। এই উৎসৱ সাধাৰণতে খাদ্য আৰু নৃত্য-সংগীতেৰে উদ্যাপন কৰা হয়। এই উৎসৱত পিঠাৰ দৰে বিভিন্ন খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়। এই উৎসৱ অসমৰ ন-খোৱা আৰু ওড়িশাৰ নুৱাখাইৰ সমপৰ্যায়ৰ।
-
বড়ো সংস্কৃতি
বড়ো সংস্কৃতি অসমৰ বড়ো জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতি। দীৰ্ঘদিন ধৰি বড়োসকল মীনপালন, হাঁহ-কুকুৰা, গাহৰি পালন, ধান-পাট খেতি, সুমথিৰা বাগিচাৰ প্ৰবল পৰম্পৰা থকা কৃষি সমাজত বাস কৰা কৃষক। তেওঁলোকে নিজেই নিজৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক ঘৰতে তৈয়াৰ কৰে। বড়ো সকলৰ সমাজ সংস্কাৰ হৈছিল ব্ৰহ্ম ধৰ্মৰ যোগেদি।
-
বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্য
বাংলাদেশৰ লোক সাহিত্যই বাংলা সাহিত্য, সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু ঐতিহ্যৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। যদিও ইয়াক গ্ৰাম্য জনগোষ্ঠীৰ সৃষ্টি কৰি প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ মৌখিকভাৱে বিয়পি পৰিছে, তথাপিও এই লোক সাহিত্যই বাংলা সাহিত্যক সমৃদ্ধ আৰু সমৃদ্ধ কৰি তুলিছে।
-
বায়াং
বায়াং ইণ্ডোনেছিয়াৰ জাভা দ্বীপৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা পুতলা নৃত্যনাটিকাৰ এক পৰম্পৰাগত ৰূপ। বায়াং শব্দই সমগ্ৰ নাটকীয় অনুষ্ঠানটোক বুজায়। কেতিয়াবা চামৰাৰ পুতলাটোকেই বায়াং বুলি কোৱা হয়।
-
বুটা কোলা
বুটা কোলা ( Buta Kola), যাক দৈৱ কোলা বা দৈভা নেমা বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ উত্তৰ কেৰেলাৰ তুলুনাডু আৰু কৰ্ণাটকৰ মালেনাডুৰ কিছু অংশ আৰু কাছাৰগোডৰ তুলুভাসকলে অনুশীলন কৰা, বিশ্বাস কৰা আৰু সুৰক্ষিত কৰা এক শ্বেমানিষ্ট হিন্দু নৃত্য প্ৰদৰ্শন।
-
লাৰুণ্ডা
লাৰুণ্ডা (লাৰুণ্ডে, লাৰাণ্ডা বা লাৰা নামেৰেও কোৱা হয়) আছিল এগৰাকী নাইয়াদ নিম্ফ(অপেশ্বৰী), আলমো নদীৰ কন্যা আৰু লাৰেছ কম্পিটালিচিৰ মাতৃ, তেওঁ চৌহদ আৰু ৰোম চহৰৰ ৰক্ষক। ওভিদৰ ফাষ্টিত তেওঁৰ নাম লাৰা।
-
লোকভাষা
লোকভাষা হৈছে মুখে মুখে চলি অহা অৰ্থাৎ কথিত ভাষা। এই ভাষা কোনো ধৰণৰ আনুষ্ঠানিক পদ্ধতিৰে শিকা নাযায়, আৰু ই পৰিমাৰ্জিত তথা ৰীতিবদ্ধ নহয়। লোক সাহিত্যত ব্যৱহৃত ভাষা উপাদান মাত্ৰেই 'লোকভাষা' (Folk speech) বুলি আমি ক'ব পাৰি যদিও লোকভাষাৰ আয়তন বহু পৰিমাণে সংকীৰ্ণ।
-
অনাপোট্টান
অনাপোট্টান (ইংৰাজী: Onapottan; যাক অনেশ্বৰন বুলিও জনা যায়) হৈছে কেৰালাৰ উত্তৰ মালাবাৰ অঞ্চলত ওনাম উৎসৱৰ সময়ত দেখা পোৱা এটা পৰম্পৰাগত লোক-চৰিত্ৰ। অনাম উৎসৱৰ উত্ৰাডম আৰু থিৰুভনম দিনকেইটাত অনাপোট্টানে মানুহৰ ঘৰে ঘৰে গৈ দেখা দিয়ে। অনাপোট্টানৰ চৰিত্ৰটো এজন স্থানীয় শিল্পীয়ে ৰূপায়ণ কৰে।
-
অনিটো
অনিটো, বা অনিটু বুলিও কোৱা হয়, ই প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক যুগৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে খিলঞ্জীয়া ফিলিপাইনছৰ লোকধৰ্মৰ পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মা, প্ৰকৃতি আত্মা আৰু দেৱতাক বুজায়, যদিও শব্দটোৰ নিজেই ফিলিপাইনছৰ জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি অন্য অৰ্থ আৰু সংঘ থাকিব পাৰে।
-
আপো
আপো, আপোং বা পোকা হৈছে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমত বিস্তৃত তানি জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত নিচাযুক্ত পানীয়। এই পানীয় চাউল গলন কৰি প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াক বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে বিভিন্ন নামেৰে নামকৰণ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন জনজাতীয় উৎসৱ যেনে ন্যোকুম আদিত আপো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
কায়াকল্প
কায়াকল্প দক্ষিণ ভাৰতত উৎপত্তি হোৱা শৰীৰ যৌৱনযুক্ত কৰি ৰখাৰ পৰম্পৰাগত প্ৰথাৰ একপ্ৰকাৰ। ইয়াত নিৰ্দিষ্ট খাদ্য, ব্যায়াম আৰু শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে, কোষীয় পৰ্যায়ত শাৰীৰিক অৱক্ষয়ক লেহেমীয়া আৰু ওলোটা কৰা আৰু অংগ ব্যৱস্থাৰ সজীৱতা উন্নত কৰা।
-
খৰম
খৰম বা পাদুকা (সংস্কৃত: पादुक, pāduka) দক্ষিণ এছিয়াৰ এটা প্ৰাচীন পাদুকাৰ ৰূপ, য'ত এখন তলুৱা আৰু বুঢ়া আঙুলি আৰু দ্বিতীয় আঙুলিৰ মাজত ধৰা এটা খুঁটি থাকে। ইয়াক ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ এছিয়া আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
-
পাটানি
পাটানি কোচ ৰাজবংশী মহিলাসকলৰ এক প্ৰধান পৰম্পৰাগত পোচাক। ই হাততাঁতত বোৱা এখন দীঘল কাপোৰ, যাক মহিলাসকলে বুকুৰ ওপৰত মেৰিয়াই তললৈ ভৰি ঢাকিব পৰাকৈ পিন্ধে। অসম, উত্তৰ বংগ আৰু নেপালৰ কিছুমান অংশত পাটানি দৈনন্দিন জীৱন আৰু সামাজিক-ধাৰ্মিক অনুষ্ঠানত পৰম্পৰাগত সাজ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈ আহিছে।
-
পেৰেণ্টেলিয়া
পেৰেণ্টেলিয়া (অৰ্থাৎ "পূৰ্বপুৰুষৰ দিন") প্ৰাচীন ৰোমত পৰিয়ালৰ পূৰ্বপুৰুষৰ সন্মানত অনুষ্ঠিত হোৱা ন দিনীয়া উৎসৱ। এই উৎসৱ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীৰপৰা আৰম্ভ হয়। যদিও পেৰেণ্টেলিয়া ৰোমান ধৰ্মীয় পঞ্জিকাত বন্ধৰ দিন আছিল, ইয়াৰ উদ্যাপন প্ৰধানকৈ ঘৰুৱা আৰু পাৰিবাৰিকধৰণে উদযাপিত আছিল; ৰোমান ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতি পৰিয়ালৰ…
-
ফঁকৰা-যোজনা
ফঁকৰা-যোজনা হ'ল অসমীয়া লোকসাহিত্য আৰু মৌখিক ঐতিহ্যৰ এটি অমূল্য আৰু বিশিষ্ট সম্পদ। দৈনন্দিন জীৱনৰ অভিজ্ঞতা, নীতিশিক্ষা, সমাজ-দৰ্শন, ব্যংগ আৰু আধ্যাত্মিক তত্ত্বক চমুকৈ আৰু ছন্দোবদ্ধভাৱে প্ৰকাশ কৰা বিশেষ খণ্ডবাক্য বা পদসমূহকে সামূহিকভাৱে "ফঁকৰা-যোজনা" বোলা হয়।
-
বাংলা সংস্কৃতিত ভূত
ভূত হৈছে বৰ্তমানৰ বাংলাদেশ আৰু ভাৰতৰ পশ্চিম বংগ আৰু ত্ৰিপুৰা ৰাজ্যৰে গঠিত বংগৰ ভৌগোলিক আৰু নৃতাত্ত্বিক-ভাষিক অঞ্চলৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক লোককথাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অবিচ্ছেদ্য অংগ। বাংলা ভাষাৰ পুৰণি আৰু নতুন প্ৰায়বিলাক সাধুকথাত ভূতৰ ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
বাপ্পিৰিয়ান থেয়াম
বাপ্পিৰিয়ান থেয়াম (বাপিৰিয়ান বুলিও বানান কৰা হয়) ভাৰতৰ কেৰালাৰ উত্তৰ মালাবাৰ অঞ্চলত পৰিবেশন কৰা এক থেয়াম (নৃত্য)। ই এক প্ৰকাৰৰ মাপিলা থেয়াম। মুছলমান বুলি বিশ্বাস কৰা বাপিৰিয়ান আৰু হিন্দু দেৱী আৰিয়া পুনকণিৰ মিথ কেৰালাত হিন্দু-ইছলাম ধৰ্মীয় সমন্বয়ৰ নিদৰ্শন।
-
বিস্কা যাত্ৰা
বিস্কা যাত্ৰা বা বিস্কেট যাত্ৰা এপ্ৰিল মাহত ভক্তপুৰ, থিমি আৰু আদি ঠাইত এপ্ৰিল মাহত পালন কৰা বাৰ্ষিক উৎসৱ। ভক্তপুৰ, থিমিকে ধৰি বহু ঠাইত ইয়াক বছৰৰ মূল উৎসৱ হিচাপে উদযাপন কৰা হয়৷ আন নেপালৰ উৎসৱৰ দৰে বিস্কা চন্দ্ৰ কেলেণ্ডাৰৰ পৰিৱৰ্তে সৌৰ কেলেণ্ডাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হয়।
