অসমৰ সংস্কৃতি
১৬৫ প্ৰবন্ধ
-
নামঘৰ
নামঘৰ হৈছে অসমীয়াসকলৰ নাম-কীৰ্তনভিত্তিক উপাসনা-গৃহ, য’ত সমবেতভাৱে হৰি-উপাসনা আৰু ধৰ্মচৰ্চা কৰা হয়। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে নৱ-বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে নামঘৰৰ ধাৰণা প্ৰতিষ্ঠা কৰি ইয়াক সমাজ-জীৱনৰ এক কেন্দ্ৰীয় অনুষ্ঠান ৰূপে গঢ়ি তোলে।
-
অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি
অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি হৈছে অসমৰ বিভিন্ন ভাষা-ভাষী আৰু জাতি-জনজাতিৰ দৈনন্দিন জীৱনত গঢ় লৈ উঠা আচাৰ-অনুষ্ঠান, লোকবিশ্বাস, শিল্প-সাহিত্য, খাদ্যাভ্যাস আৰু সমাজ-আচৰণৰ সমষ্টিগত ঐতিহ্য। ই বিশেষকৈ কৃষি, উৎসৱ, আদৰ-সন্মানৰ প্ৰতীক, আৰু সমাজ-ধৰ্মীয় আচার-নীতিত প্ৰতিফলিত হৈ অসমৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় নিৰ্মাণ কৰে।
-
ওজাপালি
ওজাপালি অসমৰ এক অৰ্ধ-নাটকীয় লোকপৰিবেশ্য কলা, য’ত গীত, নৃত্য, আবৃত্তি আৰু কাহিনী-কথন একেলগে সংগঠিত ৰূপত দেখা যায়। ই মহাকাব্য-আশ্ৰয়ী আৰু শাক্ত আখ্যান-আশ্ৰয়ী দুয়ো ধাৰাত বিকশিত হৈ, মন্দিৰ-পূজা আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত হৈ আছে।
-
জাপি
জাপি অসমীয়া জাতি-সংস্কৃতিৰ প্ৰতীক আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ এক কাৰ্যকৰী শিৰস্ত্ৰাণ। বাঁহ-বেত-পাত বোৱা এই সামগ্ৰীৰ আকৃতি, সজাৰ ধৰণ আৰু সামাজিক ব্যৱহাৰ সময়ৰ সৈতে সলনি হৈ কৃষিকাৰ্য, লোকসংস্কৃতি আৰু ঐতিহাসিক ৰাজদৰবলৈ বিস্তৃত হৈছে।
-
মেখেলা চাদৰ
মেখেলা চাদৰ অসমৰ মহিলাসকলৰ এক পাৰম্পৰিক পৰিধেয় বস্ত্ৰ, যি দুটা মুখ্য অংশ—মেখেলা আৰু চাদৰ—ৰ সমাহাৰ। ই পৰিধান-পদ্ধতি, তাঁতশালত বোৱা নক্সা, আৰু কপাহ-ৰেচমভিত্তিক কাঁচামালৰ বাবে অসমীয়া বস্ত্ৰ-সংস্কৃতিত বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে।
-
ঢোলক
ঢোলক হৈছে দীঘলীয়া আকৃতিৰ হাতৰে বজোৱা এবিধ তালাশ্ৰয়ী লোক বাদ্য। ঢোলক সাধাৰণতে ভাৰত, পাকিস্তান, বাংলাদেশ, নেপাল আৰু শ্ৰীলংকাত দৰে দেশত সচৰাচৰ দেখা পোৱা যদিও গায়ানা, চুৰিনাম, ফিজি, ট্ৰিনিদাদ আৰু ট’বাগো, দক্ষিণ আফ্ৰিকা আৰু মৰিচাছৰ দৰে দেশলৈ ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ মাজতো ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।
-
অসমৰ সংগীত
উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ সংগীতসমূহ হ’ল মূলতঃ থলুৱা লোক সংগীত আৰু ভক্তিমূলক গীত। অসমৰ সংগীতসমূহক ইয়াৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰ বাবে ভাৰতৰ বাকী অংশৰ সংগীতসমূহৰ পৰা পৃথক কৰি চিনিব পাৰি। এই সংগীতসমূহত দাঁতি-কাষৰীয়া পাহাৰীয়া ৰাজ্য আৰু চুবুৰীয়া দেশ ম্যানমাৰ, থাইলেণ্ড আৰু চীন আদি দেশৰো প্ৰভাৱ দেখা যায়।
-
আৱাহন থিয়েটাৰ
আৱাহন থিয়েটাৰ অসমৰ এক প্ৰখ্যাত ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল যি অসমীয়া সংস্কৃতি আৰু নাট্যকলাৰ প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। এই থিয়েটাৰ দলটো অসমৰ অগ্ৰণী ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদলসমূহৰ অন্যতম হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যাৰ পৰিৱেশনে দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ লগতে সামাজিক বিষয়ৰ ওপৰতো আলোকপাত কৰে।
-
মণিকূট
অসমৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ এটি উল্লেখযোগ্য সম্পদ হ’ল মণিকূট। অসমৰ প্ৰায় প্ৰতিখন গাঁৱতে নামঘৰৰ সংলগ্নকৈ মণিকূটটো সজা দেখা যায়। নামঘৰ অথবা কীৰ্তনঘৰটো পূবা-পশ্চিমাকৈ থাকে। নামঘৰটো পূৰ্ব প্ৰকোষ্ঠত লগ লগাই মণিকূটটো উত্তৰা-দক্ষিণাকৈ সজা হয়।
-
অসমীয়া খাদ্যাভ্যাস
অসমৰ খাদ্যসম্ভাৰ অথবা অসমীয়া আহাৰ অসমৰ স্থায়ী বাসিন্দাসকলৰ খাদ্য প্ৰণালী। অসমীয়া আহাৰত পাহাৰীয়া শুকান বা আচাৰ কৰা খাদ্যাভ্যাসৰ লগতে সমতলৰ সতেজ উপকৰণ দুয়োটা প্ৰভাৱেই বিদ্যমান। বিভিন্ন সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ পৰাৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ খাদ্যাভ্যাসৰ মাজতো বিভিন্নতা বিৰাজমান।
-
অসমৰ তামোল-পাণ সংস্কৃতি
তামোল-পাণৰ ব্যৱহাৰ অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এটা অপৰিহাৰ্য অংগ। বিয়া, সবাহ, অন্নপ্ৰাসন আদিকে ধৰি সকলো মাংগলিক তথা ৰাজহুৱা কাম সকামত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়। সাধাৰণতে অসমৰ গাঁওবোৰত ইয়াৰ অধিকতম প্ৰচলন দেখা পোৱা যায় যদিও চহৰ অঞ্চলতো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কম নহয়।
-
অসমৰ মুখা শিল্প
মুখাশিল্প (Mask making) অসমৰ এবিধ প্ৰাচীন লোককলা। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক অসমৰ মুখা শিল্পৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়। শ্ৰীৰামচৰণ ঠাকুৰৰ 'চৰিত পুথি'ত কৰা বৰ্ণনা অনুসৰি মহাপুৰুষজনাই ভাৱৰীয়াসকলৰ বাবে নিজ হাতে মুখা সজাতে সীমাবদ্ধ নাথাকি বিভিন্ন চৰিত্ৰৰ বাহনৰ মুখাসমূহো (যেনে-বিষ্ণুৰ বাহন গৰুড়, ব্ৰহ্মাৰ বাহন…
-
হুঁচৰি
হুঁচৰি অসমৰ ৰঙালী বিহু বা বহাগ বিহুৰ এক অবিচ্ছেদ্য লোক-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা। ই অসমীয়া লোকসংগীত আৰু লোকাচাৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ। বহাগ বিহুৰ সময়ত একোটা গাঁৱৰ ডেকা, যুৱক আৰু বহু ঠাইত বয়োজ্যেষ্ঠসকলেও একেলগে ঢোল, পেঁপা, গগনা, তাল, টকা, বাঁহী আদি বাদ্যযন্ত্ৰ লৈ দল বান্ধি ঘৰে ঘৰে গৈ হুঁচৰি গায়।
-
অসমৰ লোকবাদ্য
অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিভিন্ন উৎসৱ-পাৰ্বণ, নৃত্য-গীত আদিৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সংগত কৰা বাদ্যযন্ত্ৰসমূহক অসমৰ লোকবাদ্য আখ্যা দিয়া হয়। সাঁচিপাতৰ পুথিবোৰত বাদ্যযন্ত্ৰৰ উল্লেখ আছে। পুৰণি বুৰঞ্জীত পঞ্চশব্দৰ বিৱৰণ আছে। শংখ, মৃদংগ, পাখোৱাজ, দুন্দুভি আৰু ঢোল এই পাঁচোটাক একেলগে পঞ্চশব্দ বোলে।
-
চেলেং
চেলেং বা চেলেং চাদৰ শৰীৰৰ ওপৰ অংশত পৰিধান কৰা এবিধ অসমীয়া পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। সাধাৰণতে দেহৰ সন্মুখৰ ফালে এটা অংশ ৰাখি লৈ বাঁও কান্ধেৰে পিঠিৰ ফালে চেলেঙৰ আনটো অংশ ওলোমাই লোৱা হয়। অসমীয়া সংস্কৃতিত চেলেং চাদৰক এক সন্মানীয় সাজৰূপে গণ্য কৰা হয়। চেলেঙসমূহ সাধাৰণতে পাট বা কপাহী সূতাৰে তৈয়াৰ কৰা হয়।
-
ঢেঁকী
ঢেঁকী হৈছে চাউল, মচলা আদি গুৰি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এবিধ কাঠৰ আহিলা। অসমত অতীজৰে পৰা ঢেঁকীৰ প্ৰচলন হৈ আহিছে। অসমীয়াৰ লগতে বিভিন্ন অইন বহুতো জাতি জনজাতিৰ লোকেও ঢেঁকী ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়। অসমৰ বাদেও ইয়াৰ দাঁতি কাষৰীয়া ৰাজ্য পশ্চিম বংগ আৰু বাংলাদেশতো ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰচলন দেখা যায়।
-
অম্বুবাচী
অম্বুবাচী হিন্দুধৰ্মৰ এক বছেৰেকীয়া উৎসৱ। জনবিশ্বাস মতে আহাৰ মাহত মৃগ শিৰা নক্ষত্ৰৰ তিনি পদ শেষ হ’লে চতুৰ্থ পাদৰপৰা আৰম্ভ কৰি আদ্যা নক্ষত্ৰৰ প্ৰথম পাদৰ ভিতৰত পৃথিৱী বা মা ধৰিত্ৰী ঋতুমতী হয়।এই সময়ত সেয়ে হিন্দুসকলে অম্বুবাচী পালন কৰে।
-
বৰদৈচিলা
বৰদৈচিলা বা বাৰদৈচিখলা (बारदैसिख्ला, Bordoisila) বৰ্ষাকালত অসমত মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰৱেশৰ সময়ত অহা এক ধুমুহা তথা অসমীয়া আৰু বড়ো লোককথাৰ এগৰাকী অপেস্বৰী। অসমীয়া লোককথা অনুসৰি ‘বৰদৈচিলা’ নামৰ অপেস্বৰীগৰাকীয়ে বিহুৰ আগেয়ে নিজৰ মাকৰ ঘৰলৈ খৰখেদাকৈ যাওঁতে বাটৰ সকলোবোৰ বস্তু নষ্ট কৰি যায় যি এই বতাহজাকক…
-
জোৰোণ
জোৰোণ হৈছে বিয়াৰ এদিন বা দুদিনৰ আগতে দৰাঘৰৰ মানুহে কইনা ঘৰলৈ গৈ কইনাক সেন্দূৰ, আ-অলঙ্কাৰ, কাপোৰ-কানি আদি প্ৰদান আৰু পৰিধান কৰোৱাৰ মাংগলিক অনুষ্ঠান। নামনি অসমত জোৰোণক 'তেল ভাৰ' দিয়া বুলিও কোৱা হয়।
-
ভেকুলী বিয়া
ভেকুলী বিয়া প্ৰধানতঃ ভাৰত আৰু নেপালত প্ৰচলিত এক লোকাচাৰ। অসমৰ বহু ঠাইত বৰষুণ কামনা কৰি ভেকুলী বিয়া অনুষ্ঠিত কৰা হয়। কৃষিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পানীৰ বাবে খেতিয়কসকলে প্ৰায়ে প্ৰকৃতিৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰিব লগা হয়। কেতিয়াবা খেতিৰ ভৰপকৰ সময়তো বতৰ খৰাং হয় আৰু পথাৰে চিৰাল ফাঁট দিয়ে।
-
কুশান নৃত্য
কুশান নৃত্য ( Kushan Dance) অথবা কুশান গান কৃত্তিবাসী ৰামায়ণৰ আধাৰত সৃষ্টি কৰা কোচ ৰাজবংশীসকলৰ এক লোককলা৷ কুশান নামটোৰ উৎপত্তিৰ সৈতে বহুতৰ মাজত মতভেদ আছে৷ কোনো কোনোৰ মতে, কোচ জাতিৰ নামৰ পৰাই কুশান নাম হৈছে; কোনোৰ মতে, ৰামায়ণৰ কুশৰ নামৰে কুশান হৈছে আৰু আন কিছুমানৰ মতে ৰামায়ণৰ পূৰ্বৰ পৰাই কুশান…
-
গাঁঠিয়ন খুন্দা
গাঁঠিয়ন খুন্দা উজনি অসমৰ বিবাহ অনুষ্ঠানৰ এক সামাজিক আচাৰ। বিবাহৰ সতে জড়িত বহু আচাৰ অনুষ্ঠানৰ দৰে গাঁঠিয়ন খুন্দা পৰ্বটোৰো বিশেষ বৈশিষ্ট আছে। গাঁঠিয়ন হৈছে সুগন্ধি কাণ্ডৰে সৈতে এবিধ উদ্ভিদ প্ৰজাতি। ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক নাম হৈছে Kaempferia galanga L. উদ্ভিদবিধ Zingiberaceae পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত।
-
পাল নাম
পালনামৰ অৰ্থ হৈছে নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে পালে পালে কৰা নাম-কীৰ্তন। ইতিহাসপ্ৰসিদ্ধ গড়মূৰ সত্ৰ, দক্ষিণপাট সত্ৰ, নতুন কমলাবাৰী সত্ৰ, বেঙেনাআটী সত্ৰ, বিহিমপুৰ সত্ৰ আদিত নিজস্ব পৰম্পৰাৰে পালনাম অনুষ্ঠিত হয়। আউনীআটী সত্ৰত অনুষ্ঠিত হোৱা পালনামৰ এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আছে।
-
মেখেলা
অসমীয়া মহিলাৰ জাতীয় পোছাক হ’ল মেখেলা চাদৰ। তাৰে অধোবস্ত্ৰ ৰূপ মেখেলা পৰিধান কৰা হয়। মেখেলা শব্দৰ মূল সংস্কৃত 'মেখলা'। অধোবস্ত্ৰ আৰু কঁকালত মেৰিউৱা মেখলাৰ ধাৰণাটো বৈদিক যুগৰে। এসময়ত অধোবস্ত্ৰ ৰূপে 'মেখলা' স্ত্ৰী-পুৰুষ নিৰ্বিশেষে পৰিধান কৰিছিল।
-
অসমৰ কাঁহ শিল্প
কাঁহ (Bell Metal) এবিধ ৰাসায়নিক মিশ্ৰ ধাতু। ইয়াৰ প্ৰস্তুতকৰণ প্ৰণালী সুকীয়া। ৰাং (Tin) আৰু তাম (Copper), এই দুই ধাতু নিৰ্দিষ্ট উষ্ণতাত গলাই এক বিশেষ মিশ্ৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰে কাঁহ প্ৰস্তুত কৰা হয়। সাধাৰণতে ইয়াৰ অনুপাত হ’ল ২০:৮০। কেতিয়াবা সামান্য পৰিমাণে দস্তা (Zinc) আৰু সীহ (Lead) যোগ দিয়া হয়।
-
অসমৰ লোকগীত
অসমীয়া মৌখিক সাহিত্যৰ আৰম্ভণি হিচাপে প্ৰাচীন লোকগীতবোৰকে ধৰিব পাৰি। অসমীয়া ভাষাৰ লোকগীতবোৰৰ এটা বিশেষত্ব আছে যে, এইবোৰক গীত নুবুলি "নাম" বোলা হয়। অসমীয়া লোকগীতসমূহৰ ভিতৰত আছে বিয়ানাম, আইনাম, গোঁসাই নাম, ভেকুলী বিয়াৰ নাম, ধাই নাম আদি।
-
অসমৰ ৰেচম শিল্প
অসমৰ ৰেচম শিল্প বুলিলে প্ৰধানত পাট, মুগা আৰু এৰীসূতাৰে বোৱা বিভিন্ন সাজপোচাককে বুজায়। অসমৰ ৰেচম উদ্যোগ এটি আপুৰুগীয়া শিল্প। অসমৰ অৰ্থনীতিৰ দিশটোৰ উপৰিও সাংস্কৄতিক দিশত ইয়াৰ গুৰুত্ব অশেষ।
-
আনাকাটা
নামনি অসমত প্ৰচলিত আনাকাটা এবিধ পৱিত্ৰ (নামনি অসমৰ পৰম্পৰামতে) বস্ত্ৰ। আনাকাটা গামোচা নামনি অসমত মাংগলিক কাৰ্যত ব্যৱহৃত হয়৷ বিয়া, লগুণ গাঁঠি দিয়া, দৰা আদৰা, নোওৱা, পঞ্চামৃত খুওৱা, অন্নপ্ৰাসন, চূড়াকৰণ আদি সকলো মাংগলিক কাৰ্যত আনাকাটা কাপোৰ অপৰিহাৰ্য৷ ইয়াৰ আকাৰ বিভিন্ন হ’ব পাৰে।
-
কামৰূপীয়া ঢুলীয়া
অসমৰ ঐতিহ্য বহনকাৰী আন এটি মূল্যৱান কৃষ্টি হ’ল কামৰূপীয়া ঢুলীয়া। ই সম্পূৰ্ণভাৱে লৌকিক আৰু বৰ জনপ্ৰিয় অনুষ্ঠান। ঢুলীয়া অনুষ্ঠানটিত ভাগ লোৱা লোকসকলৰ অভিনয় কৌশল আৰু হাস্য-ব্যংগ কৌতুকবোৰেই অনুষ্ঠানটিৰ মুখ্য আকৰ্ষণ।
-
গুৰু আসন
সিংহাসন বা গুৰু আসন নামঘৰৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। কীৰ্তনঘৰৰ পূৰ্বদিশৰ মণিকূটত সিংহাসন পশ্চিমমুৱাকৈ থাকে। ইষ্টদেৱতাই সদায় সিংহাসনত স্থান লয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। গুৰুজনাৰ ভাষাত “হেন মন্দিৰে ৰত্নসিংহাসনে।