বাদ্যযন্ত্ৰ
৪০ প্ৰবন্ধ
-
বাঁহী
বাঁহী অসমৰ লোকসংস্কৃতি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত এক মুখে ফুঁ দি বজোৱা বাদ্যযন্ত্ৰ। নাম, গঠন আৰু ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বৈচিত্ৰ থাকিলেও বিহু, ভাওনা, ৰাস-উৎসৱ, লোকগীত আদি বহু পৰিসৰত ই স্থায়ী স্থান লাভ কৰিছে।
-
ঢোল
ঢোল সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশতে আঞ্চলিক তাৰতম্যৰ সৈতে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত এক প্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ। ভাৰত উপমহাদেশ বিভিন্ন অঞ্চলত ঢোলৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয় বিশেষকৈ উত্তৰ অঞ্চলৰ জম্মু, হিমাচল প্ৰদেশ, পঞ্জাব, হাৰিয়ানা, দিল্লী, কাশ্মীৰ, সিন্ধ, অসম উপত্যকা, উত্তৰাখণ্ড, পশ্চিম বংগ, ওড়িশা, গুজৰাট, মহাৰাষ্ট্ৰ, কংকন,…
-
তবলা
তবলা ভাৰতীয় সংগীতৰ এটা জনপ্ৰিয় বাদ্য। বহুতৰ মতে দিল্লীৰ সুধাৰ খাঁ (সিদ্ধাৰ খাঁ) ঢাঢ়ীহে তবলাবাদ্যৰ জন্মদাতা। সুধাৰ খাঁ আছিল ষোড়শ শতিকাৰ সম্ৰাট আকবৰৰ দিনৰ তবলাবাদক। সুধাৰ খাঁৰ তবলা আবিষ্কাৰ কৰাৰ সন্দৰ্ভত কাহিনী এটিও আছে। সেই সময়ত দিল্লীত ভগবান দাস নামৰ আৰু এজন পাখোৱাজ বাদক আছিল।
-
বেহেলা
বেহেলা (Violin) একপ্ৰকাৰৰ বাদ্যযন্ত্ৰ। ধনুক তন্তুৰ সম্মিলনেৰে বেহেলাত সুৰ সৃষ্টি কৰা হয়। সাধাৰণতে বেহেলা চাৰি বাদ্য-যন্ত্ৰৰ গুণা বা নিখুঁত টিউনৰ বাবে পাঁচ বাদ্য-যন্ত্ৰৰ গুণা থাকে।
-
ঢোলক
ঢোলক হৈছে দীঘলীয়া আকৃতিৰ হাতৰে বজোৱা এবিধ তালাশ্ৰয়ী লোক বাদ্য। ঢোলক সাধাৰণতে ভাৰত, পাকিস্তান, বাংলাদেশ, নেপাল আৰু শ্ৰীলংকাত দৰে দেশত সচৰাচৰ দেখা পোৱা যদিও গায়ানা, চুৰিনাম, ফিজি, ট্ৰিনিদাদ আৰু ট’বাগো, দক্ষিণ আফ্ৰিকা আৰু মৰিচাছৰ দৰে দেশলৈ ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ মাজতো ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।
-
মাদল
মাদল (Madal) ভাৰতীয় উপমহাদেশত প্ৰচলিত এবিধ পাৰম্পৰিক তালাশ্ৰয়ী আনদ্ধ লোকবাদ্য। ভাৰতীয় আদিবাসী সকলৰ মাজত আৰু নেপালত মাদল অতি জনপ্ৰিয় তালবাদ্য। মাদল বহুতো লোকসংগীতৰ মূল বাদ্য।
-
তানপুৰা
তানপুৰা এবিধ চাৰি (বা পাঁচ) ডাল তাঁৰযুক্ত বাদ্যযন্ত্ৰ। ছয়ডাল তাঁৰযুক্ত তানপুৰাও দেখা পোৱা যায়। ইয়াক প্ৰধানকৈ ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ লগত সংগত কৰা হয়। তানপুৰাক তম্বুৰা বুলিও জনা যায়।
-
গীটাৰ
গীটাৰ এবিধ তাঁৰযুক্ত বাদ্য য'ত তাঁৰৰ সহায়ত সংগীত সৃষ্টি কৰা হয়।
-
চেহনাই
চেহনাই (Shehnai) ভাৰতীয় উপমহাদেশত প্ৰচলিত এবিধ পাৰম্পৰিক সুষিৰ বাদ্য। ইয়াক সাধাৰণতে কাঠৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াৰ এটা মুৰত দুডাল দুটা ৰিডযুক্ত আৰু আনটো মুৰত ধাতু বা কাঠৰ চুপিৰ দৰে অংশ থাকে। চেহনাই ধ্বনিয়ে শুভ আৰু পবিত্ৰতাৰ অনুভূতি সৃষ্টি কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
-
নাগাৰা
নাগাৰা হৈছে সৰু দবা আকৃতিৰ এবিধ থলুৱা অনৱদ্ধ বা আনব্ধ বাদ্য। অঞ্চলভেদে নাগাৰাক নেগেৰা বুলিও কোৱা হয়। অনৱদ্ধ বা আনব্ধ বাদ্য এইবোৰ বাদ্যযন্ত্ৰক কোৱা হয়, যিবোৰ মাটি, কাঠ, বাঁহ অথবা ধাতুৰ খোলা সাজি সেই খোলাটোৰ এমুখ বা দুইমুখ জন্তুৰ ছালেৰে বন্ধ কৰি বাদন কৰা হয়। নাগাৰাও এনে এবিধ বাদ্য।
-
সৰোদ
সৰোদ (Sarod) হৈছে এক তাঁৰযুক্ত বাদ্যযন্ত্ৰ, যাক মুখ্যতঃ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ হিন্দুস্তানী সংগীতত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চিতাৰৰ সৈতে, ই আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু বিশিষ্ট বাদ্যযন্ত্ৰবোৰৰ ভিতৰত অন্যতম। ই এক গভীৰ, ওজনযুক্ত, অন্তৰ্নিৰীক্ষণমূলক শব্দৰ বাবে বিখ্যাত।
-
একতাৰা
একতাৰা তত বাদ্যৰ অন্তৰ্গত। একতাৰাৰ আন এটি নাম লাওটোকাৰী। ইয়াৰ নিৰ্মাণ প্ৰণালী এনেধৰণৰ- পানী লাওৰ খোলা এটাৰ এমূৰে ঘূৰণীয়াকৈ কাটি এপাব বাঁহৰ এটা মূৰে গাঁঠি ৰাখি বাকী ফলা কামি দুচটাক খোলাটোত বান্ধি লোৱা হয়।
-
ডম্বৰু
ডম্বৰু (damaru) এটা সৰু আকাৰৰ দুমুখীয়া ড্ৰাম, এই বাদ্য সাধাৰণতে হিন্দু ধৰ্ম আৰু "তিব্বেতীয় বৌদ্ধ ধৰ্মত"ত ব্যৱহৃত হয়। ডম্বৰুৰ উৎপত্তি প্ৰাক-বৈদিক কালতে হোৱা বুলি জনা যায়। কথিত আছে, এই বাদ্য মহাদেৱৰ বাদ্য আছিল। ডম্বৰুৱেই সৰ্বপ্ৰথম তাল-বাদ্য বুলিও কোনো কোনোৱে বিশ্বাস কৰে।
-
ঘুগুৰা
ঘুগুৰা (Ghungroo) জৰীৰে গাঁথি ল’ৰা বা তিৰোতাক পিন্ধোৱা সৰু জুনুকাৰ মালা। বহুতো সৰু সৰু ধাতৱীয় ঘণ্টাৰে ঘুগুৰা প্ৰস্তুত কৰা হয়। ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ নৃত্যশিল্পীসকলে ভৰিত ঘুগুৰা বান্ধি নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ঘুগুৰাৰ দ্বাৰা উৎপাদিত শব্দ সিহঁতৰ ধাতৱ গঠন আৰু আকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি যথেষ্ট পৃথক হয়।
-
সাৰংগী
সাৰংগী এটা ধনুৰ্বাদ্য, সৰু-গলৰ তিনিটা তাঁৰৰ যন্ত্ৰ যি দক্ষিণ এছিয়াৰ পৰম্পৰাগত সংগীতত বজোৱা হয় – পঞ্জাৱী লোকসংগীত, ৰাজস্থানী লোকসংগীত, সিন্ধ্ৰী লোকসংগীত, হাৰিয়ানৱী লোকসংগীত, ব্ৰজ লোকসংগীত, আৰু বড়ো লোকসংগীত (তাত চেৰজা নামেৰে জনাজাত) – পাকিস্তান, ভাৰত আৰু বাংলাদেশত।
-
চিম্টা
চিম্টা বা চিম্প্টা (Chimta) ভাৰতীয় উপমহাদেশত প্ৰচলিত এবিধ পাৰম্পৰিক ভাৰতীয় তালাশ্ৰয়ী ঘনবাদ্য। এই লোকবাদ্য বিধৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে চেপেনা। সময়ৰ লগে লগে ইয়াত সৰু পিতলৰ তাল জাতীয় স্থায়ী সংযোজনৰ দ্বাৰা দক্ষিণ এছিয়াৰ পৰম্পৰাগত এই বাদ্যবিধ বিকশিত হৈছে।
-
ধদ
ধদ (Dhadd) ভাৰতৰ পঞ্জাব অঞ্চলত প্ৰচলিত পাৰম্পৰিক সুৰাশ্ৰয়ী ঘাতবাদ্য। ধদ দেখিবলৈ ডম্বৰু আকৃতিৰ। সাধাৰণতে ধাদি সংগীত প্ৰদশৰ্ন কৰা ধাদি জাথা সমূহে ধদ বাদ্যযন্ত্ৰ বজায়। ই ধাদি সংগীতৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ। ধাদিৰ উপৰিও পঞ্জাব অঞ্চলৰ লোকগীত সমূহত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
পখাৱজ
পখাৱজ হৈছে ভাৰতীয় উপমহাদেশৰপৰা উৎপত্তি হোৱা এটা বেৰেলৰ আকৃতিৰ, দুই মুখৰ ঢোল। ই কেন্দাংৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, যি দক্ষিণ-পূৰ্ব এছিয়াৰ সমুদ্ৰীয় অঞ্চলৰ আৰু অন্যান্য দক্ষিণ এছিয়াৰ দুই মুখৰ ঢোলৰ সৈতে। ইয়াৰ পুৰণি ৰূপসমূহ মাটিৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।
-
পেনা
পেনা বা টিংটেলিয়া (Pena) এবিধ ভাৰতীয় তাঁৰযুক্ত তত বাদ্য। ই মণিপুৰৰ পৰম্পৰাগত লোকবাদ্য। ইয়াত মাত্ৰ এডাল তাঁৰ বা গুণা থাকে আৰু আন এক সঁজুলিৰে তাঁৰডাল ঘঁহি সাংগীতিক ধ্বনি উৎপন্ন কৰা হয়। পেনা ঘাইকৈ ভাৰত আৰু বাংলাদেশত প্ৰচলিত। ইয়াক একক বা দলীয়ভাবে বজোৱা হয়।
-
ঢাক
ঢাক (Dhak) হʼল বংগ আৰু অসমৰ এটি বিশাল মেম্ব্ৰেনোফোন বাদ্যযন্ত্ৰ। ঢাকৰ আকৃতিসমূহ প্ৰায় নলাকাৰৰ নিচিনাই কিন্তু বেৰেলতকৈ পৃথক। মুখৰ ওপৰৰ ছালখন টানি লগোৱা আৰু পটি লগোৱাৰ ধৰণো ভিন্ন হয়। ইয়াক কেতিয়াবা গলত ওলমাই ৰখা হয় নাইবা কঁকালৰ সৈতে বান্ধি কোঁচত বা মাটিতো ৰখা হয়।
-
পুংগী
পুংগী বা বীন (Pungi) ভাৰতীয় উপমহাদেশত প্ৰচলিত এবিধ ফু দি বজোৱা সুৰাশ্ৰয়ী লোকবাদ্য। সাধাৰণতে লাওৰ খোলাৰে পুংগী তৈয়াৰ কৰা হয়। বায়ু ওলাই যোৱাৰ বাবে ফুটাযুক্ত দুটা নলিকা থাকে। পুংগীৰ এটা মূৰত ফুঁৱাই নলিকাৰ ছিদ্ৰত আঙুলি বুলাই সাংগীতিক ধ্বনি সৃষ্টি কৰা হয়। ইয়াক একেবাৰে বিৰাম নোহোৱাকৈ বজোৱা হয়।
-
সাৰংগী (নেপালী)
নেপালী সাৰংগী (নেপালী: नेपाली सारंगी) নেপালী এবিধ লোকবাদ্য। ই এক প্ৰকাৰৰ ৰেপি বজোৱা বাদ্যযন্ত্ৰ। পৰম্পৰাগতভাৱে নেপালত সাৰংগী কেৱল গন্ধৰ্ব বা গাইনে (দুয়োটা শব্দই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক আৰু বিনিময়যোগ্য) জাতিৰ লোকেহে বজায়৷ সাধাৰণতে গন্ধৰ্ব সকলে এই সাৰংগী বজায় আখ্যানমূলক কাহিনী আৰু লোক-গীত গায় যদিও…
-
আৰবাজো
আৰবাজো (নেপালী: आरबाजो) চাৰিডাল তাঁৰযুক্ত এবিধ নেপালী লোক-সংগীতত ব্যৱহাৰ কৰা বাদ্যযন্ত্ৰ৷ এই বাদ্য বিধক তালবদ্ধ শ্ৰেণীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। আৰবাজো হৈছে গন্ধৰ্ব জাতিৰ সংগীত পৰিবেশক সকলৰ পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ, আৰু ইয়াক নেপালী সাৰংগীৰ সংগী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
-
কাৰা বাঁহী
কাৰা বাঁহী ৰাভাসকলৰ তত বাদ্যৰ ভিতৰত অন্যতম। নল বাঁহেৰে সজা এই বাঁহীৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় দুই-আঢ়ৈ মিটাৰ। এই বাঁহীটোৰ বৈশিষ্ট্য এইখিনিতে যে ইয়াত সুৰ তুলিবলৈ এটাও ফুটা নাই।
-
চুঙা
চুঙা হ’ল এফালে গাঁঠি ৰাখি বা নাৰাখি কটা বাঁহৰ পাব। অসম তথা উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ জনজাতীসকলৰ দৈনন্দিন জীৱন প্ৰবাহ, কলা, সংগীত, সাহিত্য, ধৰ্মীয় আদি বিভিন্ন দিশত চুঙাৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। অসমলৈ চুঙাৰ আগমন ঘটিছিল জনজাতিসকলৰ মাজেদি।
-
ট্ৰাম্পেট
ট্ৰাম্পেট (Trumpet) এটা ধাতু বাদ্যযন্ত্ৰ (brass instrument) যি মূলত বতাহৰ চাপ আৰু ওঁঠৰ কম্পনৰ দ্বাৰা বজোৱা হয়। এই [[বাদ্যযন্ত্ৰ][টোৰ ইতিহাস বহু পুৰণি আৰু ই প্ৰাচীন কালৰ পৰা বিভিন্ন ধৰ্মীয়, ৰাজকীয় আৰু সামৰিক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
-
ধিময়
ধিময়, ধীমায়া, বা (নেৱাৰ ভাষাত: धिमय्) নেৱাৰ জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত নেপালী ঢোল। বাদ্যৰ শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি ই অনৱদ্ধ বাদ্য, ইয়াৰ নলাকাৰ মূল গঠনটোৰ দুয়োমূৰে চামৰাৰে ঢকা।
-
বাঘধেনু
বাঘধেনু অসমৰ এটা প্ৰাচীন আৰু লুপ্তপ্ৰায় লোকবাদ্য। গৰখীয়া ল'ৰাই মুকলি পথাৰত এই বাদ্য বজায়। বাঘধেনুৰ শব্দত বৰষুণ আহে বুলি অসমীয়া লোকসমাজত প্ৰচলিত আছে।। এই বাদ্যক মিচিং সমাজত বু-বাং বুলি কোৱা হয়।
-
এছৰাজ/দিলৰুবা
এছৰাজ (পঞ্জাবী: ਇਸਰਾਜ, শাহমুখী: اسراج, বাংলা: এসব়াজ) হৈছে দক্ষিণ এছিয়াৰ দুটা ৰূপত পোৱা এটা তাঁৰৰ যন্ত্ৰ। ই এটা তুলনামূলকভাৱে শেহতীয়া যন্ত্ৰ, প্ৰায় ৩০০ বছৰ পুৰণি।
-
ঘুমট
ঘুমট (Ghumot; ইষ্ট ইণ্ডিয়ান: घुमट বা ಘುಮೋಟ) বা গুমোট বা ঘুমত ভাৰতৰ গোৱাৰপৰা অহা এটি মেমব্ৰেন'ফোন বাদ্যযন্ত্ৰ। ঘুমট হৈছে মাটিৰ পাত্ৰৰ দুয়োফাল খোলাকৈ নিৰ্মিত এটি টান বাদ্য; ডাঙৰ খোলাটোত গুঁইৰ চামৰাৰে (ড্ৰাম মেমব্ৰেন) আৰোপণ কৰা হয়।
