বিহুগীত

বিহুগীত বুলিলে সাধাৰণতে বিহু-ঋতু আৰু বিহু-অনুষ্ঠানসমূহত গোৱা পৰম্পৰাগত গীতসমূহক বুজোৱা হয়। লোকজীৱনৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা এই গীতধাৰাই অসমীয়া সমাজৰ আনন্দোৎসৱ, স্নেহ-সৌজন্য, সামাজিক আচাৰ-আচৰণ আৰু ৰুচিবোধক সংগীত-ভাষা একে সংগে ধৰি ৰাখে। ঐতিহ্যগতভাৱে “বিহুনাম” নামেই বেছি প্ৰচলিত আছিল; বৰ্তমান সময়ত “বিহুগীত” আৰু “বিহুনাম” দুয়োটা শব্দ প্ৰায় সমাৰ্থক ৰূপে ব্যৱহৃত হয়।

নাম আৰু ধাৰণা

বিহুগীতৰ পৰিভাষাগত দিশত দুটা শব্দ গুৰুত্বপূৰ্ণ—“বিহুনাম” আৰু “বিহুগীত”। লোকপ্ৰচলিত ধাৰণামতে বিহুৰ সময়ত পৰম্পৰাগতভাৱে গোৱা গীতসমূহক “বিহুনাম” কোৱা হয়। সময়ৰ লগত শব্দ-ব্যৱহাৰ কিছু সাৰ্বজনীন হৈ “বিহুগীত” শব্দটোও সেই একেই অৰ্থত চলিত হয়। এই গীতসমূহ কেৱল উৎসৱ-আনন্দৰ কাব্য নহয়; অসমীয়া জনজীৱনৰ লগত জড়িত নানা বিষয়—প্ৰেম-অনুৰাগ, ঋতুচক্ৰৰ অনুভৱ, সামাজিক সংলাপ, আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ছন্দ—এই সকলোবোৰে বিহুগীতত স্থান লাভ কৰিছে।

পৰিৱেশন-প্ৰসঙ্গ আৰু পৰম্পৰাগত ক্ষেত্ৰ

বিহুগীত মূলতঃ বিহু-অনুষ্ঠানক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা গীত-প্ৰথা। উৎস-প্ৰসঙ্গ অনুসৰি পৰম্পৰাগত কয়েকটা ক্ষেত্ৰ বিশেষভাবে উল্লেখযোগ্য—

• ৰাতিবিহু
• দিনৰ ভাগত বৰ গছৰ তল, পথাৰ বা জুপজুপীয়া হাবিয়নিত মৰা গছতলৰ বিহু; ইয়াক গাভৰু বিহু বুলিও কোৱা হয় (চেনেহী বিহু/মাইকী বিহু/জেং বিহু)
• গৃহস্থৰ চোতালত মৰা হুঁচৰি

এই ক্ষেত্ৰসমূহত গীতৰ ধৰণ, দলীয় বিন্যাস আৰু বাদ্য-সহযোগৰ মাত্ৰা একে নহয়। ৰাতিবিহু বা গছতলৰ বিহুত বহু সময়ত গীত-নাচৰ পৰিৱেশ অধিক মুক্ত আৰু সামূহিক; অন্যফালে হুঁচৰিত একোটা “মূল নাম” বা “জাত” ধৰণৰ কেন্দ্ৰীয় গীত ধৰা পৰে, যাৰ ওপৰত গোটেই পৰিৱেশন আগবঢ়ে।

গীতৰ ৰূপ, ছন্দ আৰু ভাষাশৈলী

বিহুগীতৰ এটা বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই মঞ্চ-নির্ভৰ নোহোৱাকৈও “সামূহিক কণ্ঠ” আৰু “সময়-ছন্দ”ৰ ওপৰত থিয় দিয়ে। উৎস-টোকা অনুসৰি ৰাতিবিহু আৰু গছতলৰ বিহুত বিহুনাম সাধাৰণতে দুলড়ী ছন্দৰ দুটা পংক্তিত ৰচিত হ’ব পাৰে। এনে দুপংক্তিৰ গঠন দ্রুত স্মৰণযোগ্য, গীত-উত্তৰ-প্ৰত্যুত্তৰ বা দলীয় পুনৰুক্তিৰ বাবে সুবিধাজনক।

ভাষাশৈলীৰ দিশত উপমাৰ ব্যৱহাৰ বিশেষ দৃষ্টিগোচৰ। বহু বিহুগীতত ভাবটো অতি পোনপটীয়াকৈ কোৱা নহয়; উপমা-আলমত, সংকেত-ভাষাৰে, একোটা চিত্ৰ বা পৰিস্থিতিৰ মাজেৰে কথা কোৱা হয়। ফলত গীতৰ অৰ্থ একেধৰণে সোজাসাপ্টা নহয়; শ্ৰোতা-সমাজৰ অভিজ্ঞতা অনুসৰি তাৰ ভঙ্গিমা আৰু অনুৰণন বাঢ়ে।

গোৱা-ধৰণ, দলীয় বিন্যাস আৰু বাদ্য

বিহুগীত মূলতঃ কণ্ঠসংগীত আৰু তাল-নিয়ন্ত্ৰিত সামূহিক পৰিৱেশন। উৎস-টোকা অনুসৰি ৰাতিবিহু আৰু গছতলৰ বিহুত একো একোটা ফাকি ইফাকিৰ পিছত সিফাকিকৈ সকলোৱে গাইছিল। অৰ্থাৎ এটা গায়ক বা গায়কদলে আৰম্ভ কৰা ফাকিৰ পিছত বাকী সকলে একেলগে সঁহাৰি ধৰণে গীত আগবঢ়াই নিয়ে। এই ধৰণে গীত-সমাজ একে সময়তে অংশগ্ৰহণমূলক আৰু শৃঙ্খলিত হয়।

বাদ্য-সহযোগৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীগতভাৱে টকা (বাদ্য) আৰু হাত চাপৰি উল্লেখযোগ্য। তাল ধৰি ৰাখিবলৈ টকা আৰু চাপৰিৰ ব্যৱহাৰ ৰাতিবিহু-গছতলৰ বিহুত দেখা যায়। আনহাতে গাঁৱে গাঁৱে হুঁচৰি বা আন আন পৰিৱেশনত ঢোল সংগত কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে। হুঁচৰি অনুষ্ঠানত প্ৰধানতঃ দুচাপৰীয়া তালে বিহুনাম গোৱা হয় বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখিত।

যোৰানাম আৰু উত্তৰ-প্ৰত্যুত্তৰ ৰীতি

ৰাতিবিহুৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এটা বিশেষ পৰিৱেশন-ধৰণ হ’ল যোৰানাম। উৎস-টোকা অনুসৰি যোৰানামত একোফাকি বিহুনামৰ উত্তৰ হিচাপে তাৰ পিছৰ ফাকি বিহুনাম গোৱা হয়। এই উত্তৰ-প্ৰত্যুত্তৰ ৰীতি গীতক কথোপকথনৰ ৰূপ দিয়ে—কেতিয়াবা ঠাট্টা-মস্কৰা, কেতিয়াবা স্নেহ-অনুৰাগ, কেতিয়াবা বুদ্ধিদীপ্ত সংকেত। তদুপৰি গায়ক-গায়িকাৰ (বা দুটা দলৰ) উপস্থিতিত গীতৰ নাট্যধৰ্মী দিশো উন্মোচিত হয়; শ্ৰোতা-সমাজো এই “উত্তৰ”ৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আনন্দ পায়।

বিষয়বস্তু আৰু লোকজীৱনৰ প্ৰতিফলন

বিহুগীতত বিষয়বস্তুৰ পৰিসৰ বহল। উৎস-টোকা মতে অসমীয়া জনজীৱনৰ লগত জড়িত সকলো বিষয়েই বিহুগীতত স্থান লাভ কৰিছে। অর্থাৎ গীতৰ মাজত বিহু-ঋতুৰ আহ্বান, নাচ-বাদ্যৰ উদ্দীপনা, প্ৰেম-সম্বোধন, মিলন-বিৰহ, সমাজ-ব্যৱহাৰৰ সৰু সৰু ছবি—এই সকলো একেলগে দেখা যায়।

লোকগীত হিচাপে বিহুগীতৰ এটা মুখ্য গুণ হ’ল—ই অনুষ্ঠান-সাপেক্ষ। ৰাতিবিহু, গছতলৰ বিহু বা হুঁচৰি—প্ৰত্যেক ক্ষেত্ৰত গীতৰ প্ৰয়োগ ভিন্ন; কিন্তু উদ্দেশ্য সাধাৰণতে একে: সামূহিক আনন্দ, পৰস্পৰিক সম্পৰ্ক দৃঢ়কৰণ আৰু ঋতুচক্ৰৰ নতুন পৰ্বক গীত-নৃত্যৰ জৰিয়তে উদযাপন।

উত্তৰাধিকাৰ

বিহুগীত অসমৰ লোকসংস্কৃতিৰ এক গতিশীল উত্তৰাধিকাৰ। ই কেৱল গীতৰ সাঁচ নহয়; এক ধৰণৰ সামাজিক অনুশীলন—য’ত একেলগে গোৱা, একেলগে চাপৰি মৰা, টকা বা ঢোলৰ তালে দেহ-মন এক কৰি নাচ-গীতত অংশ লোৱা—এইবোৰৰ জৰিয়তে সমাজৰ ভিতৰত সৌহার্দ্য আৰু সামূহিকতা শক্তিশালী হয়। উপমা-সমৃদ্ধ ভাষা আৰু দুপংক্তিৰ ছন্দ-বিন্যাসে গীতসমূহক সহজে মুখে মুখে চলি থাকিবলৈ সহায় কৰিছে; ফলত বিহুগীত প্ৰজন্মান্তৰে প্ৰজন্মলৈ পৰম্পৰাগত স্মৃতি আৰু লোকৰুচিৰ বাহক ৰূপে টিকে আছে।

আৰু চাওক

• বিহু
• জেং বিহু
• হুঁচৰি
• টকা (বাদ্য)
• যোৰানাম
• ঢোল