শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা অসম চৰকাৰে ১৯৮৬ চনৰ পৰা প্ৰদান কৰি অহা এটা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সাংস্কৃতিক সন্মান। সাহিত্য, কলা, সংস্কৃতি, সাংবাদিকতা আদি ক্ষেত্ৰত ৰাষ্ট্ৰীয় বা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতি অৰ্জন কৰা ব্যক্তিক এই বঁটা আগবঢ়োৱা হয়।^১২ পঞ্চদশ-ষোড়শ শতিকাৰ মহাপুৰুষ, সন্ত, সমাজ সংস্কাৰক আৰু বহুমুখী স্ৰষ্টা শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এই বঁটা অসম চৰকাৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু মৰ্যাদাপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক সন্মানসমূহৰ অন্যতম।

চাৰি দশকৰো অধিক কালত এই বঁটা লাভ কৰাসকলৰ তালিকাখন ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এখন উজ্জ্বল চিত্ৰপট। ইয়াত আছে ভূপেন হাজৰিকা, সত্যজিৎ ৰায়, কপিলা বাৎসায়ন, কেলুচৰণ মহাপাত্ৰ, পাৰৱীন চুলতানা, শৰ্মিলা ঠাকুৰ আৰু সোণাল মানসিংৰ দৰে ৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতিসম্পন্ন শিল্পী আৰু মহেশ্বৰ নেওগ, সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা, হোমেন বৰগোহাঞিৰ দৰে অসমৰ বৌদ্ধিক জগতৰ অগ্ৰণী ব্যক্তিৰ নাম। এনেদৰে বঁটাটোৱে শংকৰদেৱৰ সৰ্বভাৰতীয় দৃষ্টিভংগী আৰু অসমৰ নিজস্ব সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যক একেলগে সন্মান জনাই আহিছে।

উদ্দেশ্য

মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ আদৰ্শ বিশ্বৰ জনমানসৰ আগত দাঙি ধৰা আৰু তেওঁৰ গুণৰাশিৰ সোঁৱৰণৰ জৰিয়তে ভাৰতবাসীক উদ্বুদ্ধ কৰাই এই বঁটাৰ মূল উদ্দেশ্য।^২ শংকৰদেৱে একশৰণ নামধৰ্মৰ জৰিয়তে জাতি-বৰ্ণৰ বিভেদ নাশ কৰি সামাজিক ঐক্যৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰিছিল আৰু অংকীয়া নাট, বৰগীত, সত্ৰীয়া নৃত্য, চিত্ৰকলা আৰু সাহিত্যৰ জৰিয়তে অসমৰ সাংস্কৃতিক জীৱনৰ ভেটি গঢ়ি তুলিছিল। সেয়েহে তেওঁৰ নামৰ বঁটাৰ বাবে এনে ব্যক্তিক বাছনি কৰা হয়, যাৰ সাধনাত সৃষ্টিশীলতা, মানৱতা আৰু সমাজৰ প্ৰতি দায়বদ্ধতাৰ সমন্বয় ঘটিছে।

২০২৫ চনত বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত এই বঁটাক শংকৰদেৱৰ মূল্যবোধ নিজৰ অৱদানৰ জৰিয়তে প্ৰতিফলিত কৰা ব্যক্তিক দিয়া অসমৰ অন্যতম সৰ্বোচ্চ সাংস্কৃতিক সন্মান বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়। একে অনুষ্ঠানতে শংকৰদেৱৰ ঐক্য, সামাজিক সম্প্ৰীতি আৰু পৰিৱেশ-ভাৰসাম্যৰ দৃষ্টিভংগীৰ কথা বিশেষভাৱে উল্লেখ কৰা হয়।^৩

বঁটাৰ স্বৰূপ

শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটাত নগদ ধনৰ লগতে এখন প্ৰশংসাপত্ৰ, এটা সোণৰ পদক, এখন শৰাই আৰু অংগবস্ত্ৰ প্ৰদান কৰা হয়।^৪ প্ৰথম অৱস্থাত বঁটাৰ নগদ ধন আছিল এক লাখ টকা; ১৯৯৭ চনত ইয়াক তিনি লাখ টকালৈ বৃদ্ধি কৰা হয়^২ আৰু ২০২০ বৰ্ষৰ বঁটাৰ সময়ত নগদ ধনৰ পৰিমাণ আছিল পাঁচ লাখ টকা।^৪

আৰম্ভণিৰ বছৰবোৰত বঁটাটো প্ৰায় প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা হৈছিল। ২০০৮ চনৰ পিছৰ পৰা ব্যৱধান বাঢ়ে আৰু বৰ্তমান ই প্ৰতি তিনি বছৰৰ ব্যৱধানত প্ৰদান কৰা হয়।^৫ অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগে বঁটাটোৰ তত্ত্বাৱধান কৰে আৰু চৰকাৰী তালিকাত ইয়াক "ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা" হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।^১

বঁটা প্ৰাপকসকল

ক্ৰম	বঁটাৰ বৰ্ষ	প্ৰাপক	ক্ষেত্ৰ	ছবি
১	১৯৮৬	কীৰ্তিনাথ হাজৰিকা	সাহিত্য
২	১৯৮৭	ভূপেন হাজৰিকা	সংগীত আৰু চলচ্চিত্ৰ
৩	১৯৮৮	সত্যজিৎ ৰায়	চলচ্চিত্ৰ
৪	১৯৮৯	মহেশ্বৰ নেওগ	সাহিত্য আৰু গৱেষণা
৫	১৯৯০	কপিলা বাৎসায়ন	কলা-ইতিহাস আৰু নৃত্যতত্ত্ব
৬	১৯৯১	সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা	সাহিত্য সমালোচনা আৰু গৱেষণা
৭	১৯৯২	ৰামচন্দ্ৰ নাৰায়ণ দণ্ডেকাৰ	ভাৰততত্ত্ব আৰু সংস্কৃত গৱেষণা
৮	১৯৯৩	সত্য প্ৰসাদ বৰুৱা আৰু গংগুবাই হাংগল	নাট্যকলা; হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীত
৯	১৯৯৪	মহেন্দ্ৰ বৰা	সাহিত্য
১০	১৯৯৫	চৈয়দ আব্দুল মালিক	সাহিত্য
১১	১৯৯৬	ভবেশ চন্দ্ৰ সান্যাল	চিত্ৰকলা
১২	১৯৯৭	কেলুচৰণ মহাপাত্ৰ	ওড়িশী নৃত্য
১৩	১৯৯৮	ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া	সাহিত্য আৰু চলচ্চিত্ৰ
১৪	১৯৯৯	আমজাদ আলী খান	শাস্ত্ৰীয় সংগীত (চৰোদ)
১৫	২০০০	সোণাৰাম চুতীয়া	শিক্ষা আৰু সমাজ সংস্কাৰ
১৬	২০০১	আচাৰ্য ইলাৰাম দাস	নামধৰ্ম আৰু সমাজ সংস্কাৰ
১৭	২০০২	ইন্দিৰা মিৰি	শিক্ষা
১৮	২০০৩	হবিব তনবীৰ	নাট্যকলা
১৯	২০০৪	নাৰায়ণ চন্দ্ৰ গোস্বামী আৰু পাৰৱীন চুলতানা	সত্ৰীয়া সংস্কৃতি; শাস্ত্ৰীয় সংগীত
২০	২০০৫	বি. জি. ভাৰ্গিজ	সাংবাদিকতা
২১	২০০৬	কেশৱানন্দ দেৱগোস্বামী	সংগীত আৰু সংস্কৃতি গৱেষণা
২২	২০০৭	হোমেন বৰগোহাঞি	সাহিত্য আৰু সাংবাদিকতা
২৩	২০০৮	শৰ্মিলা ঠাকুৰ	চলচ্চিত্ৰ
২৪	২০১১	কনকসেন ডেকা	সাহিত্য আৰু সাংবাদিকতা
২৫	২০১৪	এম. এল. ভৰদপাণ্ডে	নাট্যতত্ত্ব আৰু লোকনাট্য গৱেষণা
২৬	২০১৭	বশিষ্ঠ দেৱ শৰ্মা	সত্ৰীয়া সংস্কৃতি
২৭	২০২০	ভৱপ্ৰসাদ চলিহা	শিক্ষা আৰু সাহিত্য
২৮	২০২৩	সোণাল মানসিং	ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্য

১৯৮৬ৰ পৰা ২০১৪ চনলৈকে প্ৰাপকৰ তালিকা সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ চৰকাৰী তালিকা অনুসৰি।^১

উল্লেখযোগ্য প্ৰদান অনুষ্ঠানসমূহ

শৰ্মিলা ঠাকুৰ (২০০৮ বৰ্ষ)

২০০৮ বৰ্ষৰ বঁটা প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী শৰ্মিলা ঠাকুৰক ২০১৩ চনৰ ১৩ মে'ত গুৱাহাটীত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰণব মুখাৰ্জীয়ে প্ৰদান কৰে। একেটা অনুষ্ঠানতে সাহিত্যিক মামণি ৰয়ছম গোস্বামীক মৰণোত্তৰভাৱে অসম ৰত্ন প্ৰদান কৰা হয়।^৬ ৰাজ্যৰ দুটা শীৰ্ষ সাংস্কৃতিক সন্মান একেলগে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ হাতেৰে প্ৰদান কৰা এই অনুষ্ঠানটো অসমৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাসৰ এক স্মৰণীয় দিন।

বশিষ্ঠ দেৱ শৰ্মা (২০১৭ বৰ্ষ)

সত্ৰীয়া সংস্কৃতিৰ বিশিষ্ট সাধক বশিষ্ঠ দেৱ শৰ্মাই ২০১৭ বৰ্ষৰ বঁটা লাভ কৰে।^৭ শংকৰদেৱে প্ৰৱৰ্তন কৰা সত্ৰীয়া পৰম্পৰাৰ এগৰাকী সাধকক তেওঁৰ নামৰ বঁটাৰে সন্মান জনোৱাটো বিশেষভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।

ভৱপ্ৰসাদ চলিহা (২০২০ বৰ্ষ)

শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্যিক অধ্যাপক ভৱপ্ৰসাদ চলিহাক ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত গুৱাহাটীত তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী সৰ্বানন্দ সোণোৱালে ২০২০ বৰ্ষৰ বঁটা প্ৰদান কৰে। এই বঁটাত পাঁচ লাখ টকাৰ নগদ ধন, সোণৰ পদক, প্ৰশংসাপত্ৰ, শৰাই আৰু অংগবস্ত্ৰ আছিল।^৪

সোণাল মানসিং (২০২৩ বৰ্ষ)

পদ্মবিভূষণ প্ৰাপক, প্ৰাক্তন ৰাজ্যসভা সদস্য আৰু ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ অগ্ৰণী শিল্পী সোণাল মানসিংক ২০২৫ চনৰ ১২ জুনত গুৱাহাটীৰ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰত ৰাজ্যপাল লক্ষ্মণ প্ৰসাদ আচাৰ্যই ২০২৩ বৰ্ষৰ বঁটা প্ৰদান কৰে। অনুষ্ঠানত মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা উপস্থিত আছিল। মণিপুৰী নৃত্যৰে শিক্ষা আৰম্ভ কৰা মানসিঙে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে নিজৰ গভীৰ সম্পৰ্কৰ কথা প্ৰায়ে উল্লেখ কৰে আৰু কামাখ্যা মন্দিৰক নিজৰ আধ্যাত্মিক আশ্ৰয়স্থলৰ অন্যতম বুলি গণ্য কৰে।^৩

বিশেষ দিশসমূহ

• সৰ্বভাৰতীয় চৰিত্ৰ: প্ৰাপকসকলৰ প্ৰায় আধা অসমৰ বাহিৰৰ। চলচ্চিত্ৰৰ সত্যজিৎ ৰায়, নৃত্যৰ কেলুচৰণ মহাপাত্ৰ আৰু সোণাল মানসিং, সংগীতৰ গংগুবাই হাংগল আৰু আমজাদ আলী খান, নাট্যকলাৰ হবিব তনবীৰ, সাংবাদিকতাৰ বি. জি. ভাৰ্গিজ, এনে নামবোৰে শংকৰদেৱৰ বাণীক সৰ্বভাৰতীয় পৰিসৰলৈ লৈ গৈছে।
• অসমৰ বৌদ্ধিক ঐতিহ্য: মহেশ্বৰ নেওগ, সত্যেন্দ্ৰনাথ শৰ্মা, মহেন্দ্ৰ বৰা, চৈয়দ আব্দুল মালিক, ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া, হোমেন বৰগোহাঞি আৰু কনকসেন ডেকাৰ দৰে প্ৰাপকে অসমীয়া সাহিত্য, গৱেষণা আৰু সাংবাদিকতাৰ আধুনিক ইতিহাস গঢ়ি তুলিছে।
• সত্ৰীয়া পৰম্পৰাৰ সন্মান: নাৰায়ণ চন্দ্ৰ গোস্বামী, আচাৰ্য ইলাৰাম দাস আৰু বশিষ্ঠ দেৱ শৰ্মাৰ জৰিয়তে শংকৰদেৱৰ নিজস্ব সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক উত্তৰাধিকাৰে পোনপটীয়া স্বীকৃতি পাইছে।
• যুটীয়া বঁটা: ১৯৯৩ আৰু ২০০৪ চনত দুগৰাকী ব্যক্তিক একেলগে বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল, যাৰ এগৰাকী অসমৰ আৰু আনগৰাকী অসমৰ বাহিৰৰ শিল্পী।
• নাৰী শিল্পীৰ উপস্থিতি: কপিলা বাৎসায়ন, গংগুবাই হাংগল, ইন্দিৰা মিৰি, পাৰৱীন চুলতানা, শৰ্মিলা ঠাকুৰ আৰু সোণাল মানসিঙে এই সন্মান লাভ কৰিছে।

তাৎপৰ্য

শংকৰদেৱে পাঁচশ বছৰৰো আগতে যি সাংস্কৃতিক জাগৰণৰ সূচনা কৰিছিল, সেয়া কেৱল অসমৰ মাজত সীমাবদ্ধ নাছিল; তেওঁৰ তীৰ্থযাত্ৰা, ব্ৰজাৱলী ভাষা আৰু সৰ্বভাৰতীয় ভক্তি আন্দোলনৰ সৈতে সম্পৰ্কে অসমক ভাৰতৰ বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক প্ৰবাহৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছিল। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটাই সেই সংযোগৰ আধুনিক প্ৰতিধ্বনি। ই এফালে অসমৰ নিজস্ব সাধকসকলক সন্মান জনায়, আনফালে দেশৰ শ্ৰেষ্ঠ শিল্পী আৰু চিন্তাবিদসকলক অসমৰ সাংস্কৃতিক পৰিয়াললৈ আদৰি আনে। নতুন প্ৰজন্মৰ বাবে এই বঁটাৰ বাৰ্তা স্পষ্ট: সৃষ্টিশীলতা যেতিয়া মানৱতা আৰু সমাজৰ কল্যাণৰ সৈতে যুক্ত হয়, তেতিয়াই ই শংকৰদেৱৰ আদৰ্শৰ যোগ্য উত্তৰাধিকাৰ হৈ পৰে।

আৰু চাওক

• শংকৰদেৱ
• শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ
• অসম ৰত্ন
• অসম বৈভৱ বঁটা
• অসম সৌৰভ বঁটা
• অসম গৌৰৱ বঁটা