হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ
৭৪ প্ৰবন্ধ
-
দুৰ্গা পূজা
দুৰ্গা পূজা (দুৰ্গোৎসৱ) হিন্দু দেৱী দুৰ্গাৰ আৰাধনাক কেন্দ্ৰ কৰি উদযাপিত এক বৃহৎ ধৰ্মীয়-সামাজিক উৎসৱ। ই বিশেষকৈ শৰৎকালৰ শাৰদীয় ৰূপত ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বহু অঞ্চলত ব্যাপক জনসমাগম, শিল্প-সংস্কৃতি আৰু সামূহিক অংশগ্ৰহণৰ উৎসৱৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।
-
বিহু
বিহু অসমৰ জাতীয় উৎসৱ আৰু অসমৰ জনজীৱনৰ কৃষিভিত্তিক বাৰ্ষিক ঋতুচক্ৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। জাতি-বৰ্ণ-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা এই উৎসৱে অসমৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য, লোকাচাৰ আৰু সংগীত-নৃত্য পৰম্পৰাৰ এক প্ৰধান বাহক ৰূপে পৰিচয় দিয়ে।
-
ফাকুৱা
ফাঁকুৱা (Holi, होली) ফাগুন মাহৰ পূৰ্ণিমাত হিন্দু ধৰ্মৰ লোকসকলে উদযাপন কৰা ৰঙৰ উৎসৱ। ফাঁকুৱাক হোলী, দৌলোৎসৱ, ফল্গুউৎসৱ, ফাগুৱা, ফাঁকু, মদনোৎসৱ আদি বিভিন্ন নামেৰে জনা যায়। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে হিন্দুসকলৰ প্ৰাচীনতম উৎসৱসমূহৰ ভিতৰত ফল্গুৎসৱ ফাগুন বা চ'ত মাহৰ পূৰ্ণিমা তিথিত পালন কৰা হয়।
-
দেৱালী
দেৱালী, দীপাৱলী বা দ্বীপান্বিতা চাৰি-পাঁচ দিনীয়া ভাৰতীয় পোহৰৰ উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে শৰৎ কালত কাতি মাহৰ অমাবস্যা তিথিত হিন্দু সকল, জৈন সকল, শিখ সকল, আৰু কিছু বৌদ্ধ সকলে এই উৎসৱ পালন কৰে।
-
মহা শিৱৰাত্ৰি
মহা শিৱৰাত্ৰি (Maha Shivratri) ভাৰতীয় হিন্দু ধৰ্মৰ এটা ধৰ্মীয় উৎসৱ। হিন্দুধৰ্মৰ দেৱতা শিৱৰ উপাসনাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰতিবছৰে এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। হিন্দু দিনপঞ্জী অনুসৰি প্ৰতিমাহৰে ত্ৰয়োদশ ৰাতি/চতুৰ্দশ দিনত এবাৰকৈ শিৱৰাত্ৰিৰ তিথি পৰে, কিন্তু বছৰত এবাৰকৈ ফাগুণত ধুমধামেৰে মহা শিৱৰাত্ৰি আয়োজন কৰা হয়।
-
জন্মাষ্টমী
জন্মাষ্টমী (দেৱনাগৰী: जन्माष्टमी ) হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ ভগৱান বিষ্ণুৰ অষ্টম অৱতাৰ শ্ৰীকৃষ্ণৰ বাৰ্ষিক জন্মোৎসৱ। ইয়াক কৃষ্ণ জন্মাষ্টমী, কৃষ্ণাষ্টমী, গকুলাষ্টমী, অষ্টমী ৰোহিণী, শ্ৰীকৃষ্ণ জয়ন্তী আদি নামেৰেও জনা যায়।
-
ওনাম
ওনাম (ഓണം; Ōṇaṁ) দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালাৰ মালয়ালী সকলে পালন কৰা বাৰ্ষিক উৎসৱ। ওনাম এক কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। কেৰালাত প্ৰচলিত মালয়ালী দিনপঞ্জী পঞ্চাংগম অনুসৰি চিঙাম মাহৰ ২২তম নক্ষত্ৰ থিৰুভোনাম পৰা দিনা ওনাম পালন কৰা হয়। গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জী অনুসৰি ওনাম আগষ্ট-ছেপ্টেম্বৰ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়।
-
নৱৰাত্ৰি
নৱৰাত্ৰি হিন্দু ধৰ্মৰ এক উৎসৱ, প্ৰধানতঃ শক্তি উপাসনাৰ লগত জড়িত। নৱৰাত্ৰিক সাধাৰণতে দুৰ্গা পূজা নামেৰে জনা যায়। বসন্ত কালত হোৱা নৱৰাত্ৰিক বাসন্তী পূজা আৰু শৰৎ কালত হোৱা ভাগক শাৰদীয় পূজা নামেৰে জনা যায়।
-
সৰস্বতী পূজা
সৰস্বতী পূজা (বসন্ত পঞ্চমী) জ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ দেৱী সৰস্বতীৰ বন্দনা কৰিবৰ কাৰণে অনুষ্ঠিত কৰা এটা ধৰ্মীয় উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে মাঘ মাহৰ শুক্লা পঞ্চমী তিথিত এই পূজা পতা হয়। সেইবাবে ইয়াক শ্ৰীপঞ্চমী পূজা বা বসন্ত পঞ্চমী পূজা বুলিও কয়। এই পূজা বিশেষকৈ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত অনুষ্ঠিত কৰা হয়।
-
মকৰ সংক্ৰান্তি
মকৰ সংক্ৰান্তি উৎসৱক ভাৰতবৰ্ষৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত বিভিন্ন নামেৰে জনা যায়। মহাৰাষ্ট্ৰত মকৰ সংক্ৰান্ত (मकरसंक्रांत), অসমত মাঘ বিহু, অন্য ৰাজ্যসমূহত উত্তৰায়ণ, মাঘী আৰু বাংলাদেশত পৌষ সংক্ৰান্তি বোলা হয়। মকৰ সংক্ৰান্তি উৎসৱ হিন্দু দিনপঞ্জীত সূৰ্য দেৱতাক উৎসৰ্গি কৰা এটা উৎসৱ।
-
বিজয়া দশমী
বিজয়া দশমী হৈছে প্ৰতি বছৰে নৱৰাত্ৰিৰ শেষত উদযাপন কৰা এক মুখ্য হিন্দু উৎসৱ। ইয়াক দশেৰা, দুশেৰা আদি নামেৰেও জনা যায়। হিন্দু চান্দ্ৰ-সৌৰ কেলেণ্ডাৰৰ ৭ম মাহ আশ্বিন (আহিন) মাহৰ দশম দিনটোত পালন কৰা হয়, ই সাধাৰণতে গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জীৰ ছেপ্টেম্বৰ আৰু অক্টোবৰ মাহত পৰে।
-
কুম্ভ মেলা
কুম্ভ মেলা(সংস্কৃত: Kumbha Mēlā উচ্চাৰণ [kʊˈmbʰᵊ melaː]) হ'ল এক হিন্দু ধৰ্মীয় তিৰ্থ যাত্ৰী আৰু যোগীৰ বৃহৎ সন্মিলন। ইয়াত হিন্দু ধৰ্মীয় লোকসকলে পবিত্ৰ নদীত স্নান কৰিবলৈ সমবেত হয়। ইয়াক পৃথিৱীৰ সৰ্ববৃহৎ শান্তিপূৰ্ণ সমদল বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
কালী-পূজা
কালী-পূজা বা শ্যামা-পূজা হিন্দু দেৱী কালীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত ভাৰতীয় উপমহাদেশত উদযাপিত হোৱা উৎসৱ। কাতি মাহৰ অমাৱস্যা তিথিত এই পূজা পালন কৰা হয়। কালী পূজা ঘাইকৈ ভাৰতৰ পশ্চিম বংগ, অসম, ত্ৰিপুৰা, ওড়িশা, বিহাৰৰ মিথিলা অঞ্চল আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ তিতৱালা চহৰ আৰু বাংলাদেশত পালন কৰা হয়।
-
বৈশাখী
বৈশাখী (ਵਿਸਾਖੀ) শিখ সকলৰ ধৰ্মীয় তথা সাংস্কৃতিক উৎসৱ। বৈশাখ মাহৰ সংক্ৰান্তি তিথিত বৈশাখী পালন কৰা হয়। বৈশাখী সাধাৰণতে ইংৰাজী কেলেণ্ডাৰৰ ১৩/১৪ এপিল তাৰিখে উদযাপিত হয়। ১৬৯৯ চনত শিখ সকলৰ দশম গৰাকী গুৰু গোবিন্দ সিঙে এইদিনা খালসা পন্থা গঠন কৰিছিল।
-
ছট পূজা
ছট পূজা বা ছঠ পূজা এক প্ৰাচীন ভাৰতীয় বৈদিক উৎসৱ। ষঠ পূজা ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা, পশ্চিম বংগৰ লগতে নেপালৰ মধেশ অঞ্চলৰ স্থানীয় উৎসৱ। প্ৰতি বছৰে কাৰ্তিক শুক্ল পক্ষৰ ষষ্ঠী তিথিত ছট বা ছঠ পূজা অনুষ্ঠিত কৰা হয়।
-
ৰথ যাত্ৰা
ৰথ যাত্ৰা, বা ৰথ উৎসৱ, হৈছে ৰথত যিকোনো ৰাজহুৱা শোভাযাত্ৰা। ভাৰত, নেপাল আৰু শ্ৰীলংকাত বছৰি উৎসৱৰ সময়ত এইবোৰ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই শব্দটোৱে পুৰীৰ জনপ্ৰিয় বাৰ্ষিক ৰাথযাত্ৰাকো বুজায়।
-
গণেশ চতুৰ্থী
গণেশ চতুৰ্থী বা বিনায়ক চতুৰ্থী হৈছে এটা হিন্দুসকলৰ উত্সৱ। এই সময়ত গণেশ দেৱতাই তেওঁ মাতৃ দেৱী পাৰ্বতীৰ সৈতে কৈলাস পৰ্বতৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি আহে বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু তাৰে পৰিপ্ৰেক্ষিতত এই উত্সৱ পালন কৰা হয়।
-
লক্ষ্মী-পূজা
লক্ষ্মী-পূজা (लक्ष्मी पूजन) হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বীসকলে পালন কৰা দেৱী লক্ষ্মীৰ প্ৰতি উছৰ্গিত পূজা। হিন্দু দিনপঞ্জী বিক্ৰম সংগবতৰ মতে কাৰ্তিক মাহৰ অমাৱস্যা তিথিত লক্ষ্মীপূজা অনুষ্ঠিত কৰা হয়।
-
পোংগল
পোংগল (பொங்கல், ) অথবা থাই পোংগল (தைப்பொங்கல்) দক্ষিণ ভাৰতৰ ঘাইকৈ তামিল হিন্দুসকলে উদযাপন কৰা কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। তামিল দিনপঞ্জীৰ থাই মাহৰ প্ৰথম দিনা সাধাৰণতে ইংৰাজী জানুৱাৰী মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে পোংগল উদযাপন কৰা হয়। এই উৎসৱ সূৰ্য দেৱতাৰ প্ৰতি ধন্যবাদ জনাবলৈ পালন কৰা হয়।
-
উগাদি
উগাদী, যাক সংবৎসাৰাদি (অৰ্থাৎ "বছৰৰ আৰম্ভণি") বুলিও কোৱা হয়, হিন্দু পঞ্জিকা অনুসৰি ভাৰতৰ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ, তেলেংগানা আৰু কৰ্ণাটক ৰাজ্যত ইয়াক পালন কৰা নৱবৰ্ষৰ দিৱস। এই চক্ৰটো আচলতে ৬০ বছৰেৰে গঠিত, প্ৰতিটো বছৰক পৃথকে পৃথকে নামকৰণ কৰা হয়। প্ৰতিটো বছৰৰ প্ৰথম দিনটোক ‘উগাদি’ বোলা হয়।
-
অম্বুবাচী
অম্বুবাচী হিন্দুধৰ্মৰ এক বছেৰেকীয়া উৎসৱ। জনবিশ্বাস মতে আহাৰ মাহত মৃগ শিৰা নক্ষত্ৰৰ তিনি পদ শেষ হ’লে চতুৰ্থ পাদৰপৰা আৰম্ভ কৰি আদ্যা নক্ষত্ৰৰ প্ৰথম পাদৰ ভিতৰত পৃথিৱী বা মা ধৰিত্ৰী ঋতুমতী হয়।এই সময়ত সেয়ে হিন্দুসকলে অম্বুবাচী পালন কৰে।
-
কাৰ্ত্তিক পূৰ্ণিমা
কাৰ্ত্তিক পূৰ্ণিমা (Kartik Purnima) হ'ল হিন্দু, শিখ আৰু জৈন ধৰ্মৰ এটি সাংস্কৃতিক উৎসৱ, যিটো পূৰ্ণিমা বা কাতিৰ পোন্ধৰতম চান্দ্ৰ দিনত (নৱেম্বৰ-ডিচেম্বৰ) অনুষ্ঠিত হয়। এই উৎসৱক ত্ৰিপুৰী পূৰ্ণিমা বা ত্ৰিপুৰাৰী পূৰ্ণিমা বুলিও কোৱা হয়।
-
অক্ষয় তৃতীয়া
অক্ষয় তৃতীয়া (বা আখা তীজ) হিন্দু আৰু জৈনধৰ্মী লোকসকলে উদযাপন কৰা এক পবিত্ৰ ধৰ্মীয় তিথি। প্ৰতি বছৰৰ ব'হাগ মাহৰ শুক্লা তৃতীয়া তিথিত এই পবিত্ৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ পালন কৰা হয়। হিন্দুধৰ্মী লোকসকলে বিশ্বাস কৰে যে এই দিনটোতে সত্য যুগৰ আৰম্ভণি হৈছিল। ভগৱান বিষ্ণুৰ ষষ্ঠ অৱতাৰ পৰশুৰামৰ জন্ম হৈছিল।
-
গুৰু পূৰ্ণিমা
গুৰু পূৰ্ণিমা বা ব্যাস পূৰ্ণিমা জৈন, হিন্দু আৰু বৌদ্ধসকলে গুৰুলৈ সন্মান আৰু কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰা ধৰ্মীয় উৎসৱ। হিন্দু কেলেণ্ডাৰমতে 'আষাঢ়' মাহৰ পূৰ্ণিমা তিথিত ঋষি বেদব্যাসৰ আৱিৰ্ভাৱ তিথিত এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। এই উৎসৱ ধৰ্মীয় আৰু শিক্ষা গুৰু সকললৈ সমৰ্পিত।
-
দঁশেই উৎসৱ
দঁশেই হৈছে গোৰ্খাসকলৰ প্ৰধান উৎসৱ, যাক সকলো শ্ৰেণীৰ লোকে অতি আন্তৰিকতা আৰু ধুমধামেৰে পালন কৰে। গোৰ্খা পৰ্ব সংস্কৃতিত দঁশেই বুলি কোনো নিৰ্দিষ্ট দিন নাই যদিও ‘ষোৰ শ্ৰাদ্ধ’ (ষোল্ল শ্ৰাদ্ধ)ৰ আৰম্ভণিৰ লগে লগে দঁশেই আহি পালে বুলি কোৱা শুনা যায়, যিটো গৈ গৈ লক্ষ্মী পূৰ্ণিমাত অন্ত পৰে।
-
নাগ পঞ্চমী
নাগপঞ্চমী হৈছে হিন্দুসকলৰ এটি ধৰ্মীয় উৎসৱ। এই দিনটোত হিন্দু লোক সকলে সাপৰ পূজা কৰে। ভাৰত, নেপাল তথা অন্যান্য অঞ্চলৰ হিন্দু লোক সকলে এই উৎসৱ পালন কৰি আহিছে। হিন্দু পঞ্জিকা অনুসৰি চন্দ্ৰ মাহৰ উজ্জ্বল অৰ্ধেক দিন (জুলাই/আগষ্ট)ত এই পূজা কৰা হয়।
-
পিতৃপক্ষ
পিতৃপক্ষ (সংস্কৃত: पितृ पक्ष) হিন্দুধৰ্ম অনুসৰি, পূৰ্বপুৰুষৰ তৰ্পণাদিৰ বাবে প্ৰশস্ত এক বিশেষ পক্ষ। এই পক্ষ পিত্ৰুপক্ষ, ষোলা শ্ৰাদ্ধ, কানাগাত, জিতিয়া, মহালয়া পক্ষ আৰু অপৰপক্ষ নামেৰেও পৰিচিত।
-
বিশ্বকৰ্মা পূজা
বিশ্বকৰ্মা পূজা বা বিশ্বকৰ্মা জয়ন্তী ভাৰতৰ কৰ্ণাটক, অসম, পশ্চিম বংগ, বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড, উৰিষ্যা আৰু ত্ৰিপুৰা আদি প্ৰদেশত প্ৰতিবছৰে ভাদ মাহৰ সংক্ৰান্তি বা কণ্যা সংক্ৰান্তিত পালন কৰা হয়। এই উৎসৱ প্ৰায় কাৰখানা আৰু উদ্যোগিক স্থানসমূহত পালন কৰা হয়।
-
গুড়ি পড়ৱা
গুড়ি পড়ৱা ভাৰতীয় বসন্তউৎসৱ আৰু মাৰাঠী আৰু কংকনী হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী সকলৰ পাৰম্পৰিক নৱবৰ্ষ। গুড়ি পড়ৱা ঘাইকৈ মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু গোৱাত চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল প্ৰতিপদ তিথিত পালন কৰা হয়। চ'ত মাহৰ শুক্ল প্ৰতিপদ তিথি সৌৰচন্দ্ৰ হিন্দী দিনপঞ্জীৰ প্ৰথম দিন। পড়ৱা শব্দটো সংস্কৃত শব্দ প্ৰতিপদাৰ পৰা আহিছে।
-
শাৰদ পূৰ্ণিমা
শাৰদ পূৰ্ণিমা (Sharad Purnima) হৈছে হিন্দু চান্দ্ৰবৰ্ষৰ আহিন মাহৰ পূৰ্ণচন্দ্ৰ তিথিত পালন কৰা এক কৃষি উৎসৱ। এই উৎসৱক যাক কুমাৰা পূৰ্ণিমা, কোজাগীৰি পূৰ্ণিমা, নৱণ পূৰ্ণিমা, আৰু কৌমুদী পূৰ্ণিমা বুলিও কোৱা হয়। মৌচুমী ঋতুৰ সমাপ্তিৰ চিহ্ন হিচাপে এই উৎসৱ পালন কৰা হয়।
