গ্ৰন্থ, কবিতা, উপন্যাস, ভাষা আৰু লিপি · ১,৫৩৪ প্ৰবন্ধ
অসমীয়া ভাষা ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত এক প্ৰাচ্য ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষা, আৰু অসমৰ ৰাজ্যিক ভাষা হিচাপে ই অঞ্চলটোৰ মুখ্য সংযোগী ভাষা। প্ৰাচীন কালৰ পৰা নিজা লিপি আৰু সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰে পুষ্ট এই ভাষাই দীঘলীয়া বিৱৰ্তনৰ মাজেদি আহি ২০২৪ চনৰ ৩ অক্টোবৰ তাৰিখে ভাৰতৰ ধ্ৰুপদী ভাষাৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।
বঙালী ভাষা দক্ষিণ এছিয়াৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ এক প্ৰধান ভাৰত-আৰ্য ভাষা, যি বাংলাদেশ আৰু ভাৰতৰ একাধিক ৰাজ্যত দৈনন্দিন জীৱন, শিক্ষা আৰু শাসনত কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰে। প্ৰায় ৩০ কোটি ভাষাভাষীৰে ই মাতৃভাষীৰ সংখ্যাৰ দিশত বিশ্বৰ ষষ্ঠ বৃহত্তম ভাষা বুলি গণ্য।
অসম সাহিত্য সভা হৈছে অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ সৰ্বাংগীণ উন্নতিৰ লক্ষ্যৰে ১৯১৭ চনত গঠিত এক শীৰ্ষস্থানীয় সাহিত্য-সাংস্কৃতিক সংস্থা। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় যোৰহাটৰ চন্দ্ৰকান্ত সন্দিকৈ ভৱনত অৱস্থিত আৰু অসম তথা অসমবাহিৰতো ইয়াৰ হাজাৰো অধিক শাখা আছে।
ভাষা হ’ল মানুহে সাঙ্কেতিক ধ্বনিৰ সহায়ত অৰ্থবোধক বাক্য গঠন কৰি ভাব-বিনিময় কৰাৰ সমাজ-স্বীকৃত প্ৰণালী। ই প্ৰণালীবদ্ধ, সমাজকেন্দ্ৰিক আৰু সৃজনমূলক এক মানৱীয় দক্ষতা, যাৰ উপাদান ধ্বনি, ৰূপ, বাক্য আৰু অৰ্থ।
বড়ো ভাষা (बर’ राव) বড়ো জনগোষ্ঠীৰ মাতৃভাষা আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ তিব্বত-বৰ্মীয় ভাষাসমূহৰ ভিতৰত কওঁতাৰ সংখ্যাৰে অগ্ৰগণ্য। ই অসমৰ সহ-চৰকাৰী ভাষা, বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চলৰ চৰকাৰী ভাষা, আৰু ভাৰতৰ সংবিধানৰ অষ্টম অনুসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত স্বীকৃত ভাষা।
দ্য আছাম ট্ৰিবিউন হৈছে গুৱাহাটী আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশ পোৱা এটা ভাৰতীয় ইংৰাজী দৈনিক বাতৰি কাকত। ১৯৩৯ চনত আৰম্ভ হোৱা এই কাকতখন উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক পঠিত ইংৰাজী বাতৰি কাকতৰূপে বহুল স্বীকৃত।
অসমীয়া বৰ্ণমালা হৈছে অসমীয়া ভাষা লিখাৰ বাবে ব্যৱহৃত আখৰ-ব্যৱস্থা, যাক সাধাৰণতে স্বৰবৰ্ণ আৰু ব্যঞ্জনবৰ্ণ—এই দুটা শ্ৰেণীত ব্যাখ্যা কৰা হয়। এই বৰ্ণমালাৰ আখৰ-গঠন আৰু ধ্বনি-ব্যৱস্থা ব্ৰাহ্মীধাৰাৰ ঐতিহাসিক বিকাশ, স্থানীয় উচ্চাৰণ-ৰীতি, আৰু লিপি-শৈলীৰ পৰিবৰ্তনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।
টাই-আহোম ভাষা অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত টাই-আহোম জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত ক্ৰা-দাই (টাই) ভাষা, যাৰ নিজা টাই-আহোম লিপি আছে। মধ্যযুগীয় আহোম ৰাজ্যত ই ৰাজভাষা আছিল আৰু আজিও সীমিত সংখ্যক ভাষাভাষীৰ মাজত তথা শিক্ষানুষ্ঠানীয় পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে পুনৰুজ্জীৱনৰ প্ৰচেষ্টা চলি আছে।
বঙালী ভাষা দক্ষিণ এছিয়াৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ এক প্ৰধান ভাৰত-আৰ্য ভাষা, যি বাংলাদেশ আৰু ভাৰতৰ একাধিক ৰাজ্যত দৈনন্দিন জীৱন, শিক্ষা আৰু শাসনত কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰে। প্ৰায় ৩০ কোটি ভাষাভাষীৰে ই মাতৃভাষীৰ সংখ্যাৰ দিশত বিশ্বৰ ষষ্ঠ বৃহত্তম ভাষা বুলি গণ্য।
অসমীয়া ভাষা ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত এক প্ৰাচ্য ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষা, আৰু অসমৰ ৰাজ্যিক ভাষা হিচাপে ই অঞ্চলটোৰ মুখ্য সংযোগী ভাষা। প্ৰাচীন কালৰ পৰা নিজা লিপি আৰু সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰে পুষ্ট এই ভাষাই দীঘলীয়া বিৱৰ্তনৰ মাজেদি আহি ২০২৪ চনৰ ৩ অক্টোবৰ তাৰিখে ভাৰতৰ ধ্ৰুপদী ভাষাৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।
অসম সাহিত্য সভা হৈছে অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ সৰ্বাংগীণ উন্নতিৰ লক্ষ্যৰে ১৯১৭ চনত গঠিত এক শীৰ্ষস্থানীয় সাহিত্য-সাংস্কৃতিক সংস্থা। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় যোৰহাটৰ চন্দ্ৰকান্ত সন্দিকৈ ভৱনত অৱস্থিত আৰু অসম তথা অসমবাহিৰতো ইয়াৰ হাজাৰো অধিক শাখা আছে।
অসমীয়া সাহিত্য হৈছে অসমীয়া ভাষাত ৰচিত কাব্য, গদ্য, নাটক, লোকধাৰা আৰু জ্ঞানমূলক গ্ৰন্থৰ সমষ্টি। এই সাহিত্যৰ বিকাশত আৰ্যভাষা-সম্ভৱ ভাষাগত ধাৰা, থলুৱা ভাষাৰ প্ৰভাৱ, ধৰ্মীয়-সামাজিক আন্দোলন, আৰু ছপাশাল-আলোচনীকেন্দ্ৰিক আধুনিকতাৰ বিশেষ ভূমিকা আছে।
ভাষা হ’ল মানুহে সাঙ্কেতিক ধ্বনিৰ সহায়ত অৰ্থবোধক বাক্য গঠন কৰি ভাব-বিনিময় কৰাৰ সমাজ-স্বীকৃত প্ৰণালী। ই প্ৰণালীবদ্ধ, সমাজকেন্দ্ৰিক আৰু সৃজনমূলক এক মানৱীয় দক্ষতা, যাৰ উপাদান ধ্বনি, ৰূপ, বাক্য আৰু অৰ্থ।
বড়ো ভাষা (बर’ राव) বড়ো জনগোষ্ঠীৰ মাতৃভাষা আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ তিব্বত-বৰ্মীয় ভাষাসমূহৰ ভিতৰত কওঁতাৰ সংখ্যাৰে অগ্ৰগণ্য। ই অসমৰ সহ-চৰকাৰী ভাষা, বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চলৰ চৰকাৰী ভাষা, আৰু ভাৰতৰ সংবিধানৰ অষ্টম অনুসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত স্বীকৃত ভাষা।
দ্য আছাম ট্ৰিবিউন হৈছে গুৱাহাটী আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশ পোৱা এটা ভাৰতীয় ইংৰাজী দৈনিক বাতৰি কাকত। ১৯৩৯ চনত আৰম্ভ হোৱা এই কাকতখন উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক পঠিত ইংৰাজী বাতৰি কাকতৰূপে বহুল স্বীকৃত।
প্ৰান্তিক গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰকাশিত এখন অসমীয়া পষেকীয়া আলোচনী, য’ত সমাজ-জীৱনৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰ স্পৰ্শ কৰা নিয়মীয়া শিতান আৰু নতুন-নতুন প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ পায়। ১৯৮১ চনত ড॰ ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ উদ্যোগত আৰম্ভ হোৱা এই আলোচনীখন বৰ্তমান প্ৰদীপ বৰুৱাৰ সম্পাদনাত প্ৰকাশিত হৈছে।
অসমীয়া বৰ্ণমালা হৈছে অসমীয়া ভাষা লিখাৰ বাবে ব্যৱহৃত আখৰ-ব্যৱস্থা, যাক সাধাৰণতে স্বৰবৰ্ণ আৰু ব্যঞ্জনবৰ্ণ—এই দুটা শ্ৰেণীত ব্যাখ্যা কৰা হয়। এই বৰ্ণমালাৰ আখৰ-গঠন আৰু ধ্বনি-ব্যৱস্থা ব্ৰাহ্মীধাৰাৰ ঐতিহাসিক বিকাশ, স্থানীয় উচ্চাৰণ-ৰীতি, আৰু লিপি-শৈলীৰ পৰিবৰ্তনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।
আমাৰ অসম হৈছে এখন অসমীয়া ভাষাৰ দৈনিক বাতৰিকাকত, যি ১৯৯৭ চনৰ পৰা একে সময়তে কেইবাটাও স্থানৰ পৰা প্ৰকাশ পাই আহিছে। অসমক কেন্দ্ৰ কৰি উত্তৰ পূব ভাৰতৰ ঘটনাপ্ৰবাহৰ লগতে সীমিত পৰিসৰত আন্তৰ্জাতিক বাতৰি-আলোকচিত্ৰ আদিও ইয়াত প্ৰকাশ পায়।
টাই-আহোম ভাষা অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত টাই-আহোম জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত ক্ৰা-দাই (টাই) ভাষা, যাৰ নিজা টাই-আহোম লিপি আছে। মধ্যযুগীয় আহোম ৰাজ্যত ই ৰাজভাষা আছিল আৰু আজিও সীমিত সংখ্যক ভাষাভাষীৰ মাজত তথা শিক্ষানুষ্ঠানীয় পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে পুনৰুজ্জীৱনৰ প্ৰচেষ্টা চলি আছে।
কীৰ্তন-ঘোষা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে এক শৰণ নাম ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে ৰচনা কৰা এখন বৈষ্ণৱ ধৰ্মগ্ৰন্থ তথা কাব্য-সংকলন। শংকৰদেৱৰ প্ৰয়াণৰ পাছত শিষ্য-ধাৰাৰ উদ্যোগত ইয়াৰ খণ্ডসমূহ সংগ্ৰহ-সম্পাদনা হৈ একেলগে গ্ৰন্থৰূপে প্ৰতিষ্ঠা পায়।
হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী (১৮৭২–১৯২৮) আধুনিক অসমীয়া কাব্যত ছনেট ৰূপ প্ৰৱৰ্তন কৰা কবি আৰু জোনাকী-যুগৰ অন্যতম গুৰি ধৰোঁতা সম্পাদক-সংগঠক। কবিতাৰ উপৰিও পুৰণি পুথি-সংগ্ৰহ, গ্ৰন্থসম্পাদনা আৰু সাহিত্য-প্ৰতিষ্ঠান গঠনত তেখেতৰ অৱদান অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাসত দীৰ্ঘস্থায়ী।
অৰুণোদই অসমৰ প্ৰথম অসমীয়া ভাষাৰ মাহেকীয়া সংবাদপত্ৰ তথা আলোচনী, যি ১৮৪৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত শিৱসাগৰৰ মিছন প্ৰে’ছৰ পৰা প্ৰকাশ পাইছিল। আমেৰিকান ব্যপ্টিষ্ট মিছনেৰীসকলৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰমূলক উদ্যোগে জন্ম ল’লেও এই প্ৰকাশনেই আধুনিক অসমীয়া গদ্য-সাহিত্য আৰু বৌদ্ধিক জগতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাটকটীয়া মঞ্চ ৰূপে গঢ় লৈ…
সাতসৰী গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰকাশিত মাহেকীয়া অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতি বিষয়ক আলোচনী। ২০০৫ চনত আৰম্ভ হোৱা এই আলোচনীখন সাদিন-প্ৰতিদিন গোষ্ঠীৰ উদ্যোগত গঢ় লৈ উঠে আৰু শোধ-আলোচনা, সৃষ্টিশীল লেখা আৰু নতুন লেখক-লেখিকাক আগবঢ়োৱা সুযোগৰ বাবে পৰিচিত।
অসমীয়া লিপি (কামৰূপী লিপি) হৈছে অসমীয়া ভাষা লিখাৰ ঐতিহাসিক লিখন-পদ্ধতি, যাৰ বিকাশ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত পঞ্চম শতিকাৰ পৰা বিংশ শতিকাৰ মাজভাগলৈ এক স্বতন্ত্ৰ পৰম্পৰা হিচাপে চলি আছিল।
ৰজনীকান্ত বৰদলৈ (১৮৬৭–১৯৪০) জোনাকী যুগৰ অসমীয়া সাহিত্যত উপন্যাসক দৃঢ় ভিত্তিত প্ৰতিষ্ঠা কৰা অগ্ৰগণ্য কথাশিল্পী। অতীত অসমৰ গৌৰৱ, সংঘাত আৰু বেদনাবহ সামাজিক-ঐতিহাসিক অভিজ্ঞতাক উপন্যাস-আখ্যানৰ ৰূপ দি তেওঁ “অসমীয়া উপন্যাসৰ পিতা” আৰু “উপন্যাস-সম্ৰাট” আদি অভিধাৰে খ্যাতি লাভ কৰে।
গৰীয়সী অসমীয়া ভাষাৰ এটা মাহেকীয়া সাহিত্য আলোচনী, যিখনে গৱেষণামূলক লেখা আৰু সৃষ্টিশীল সাহিত্য একেলগে প্ৰকাশ কৰি আহিছে। ট্ৰিবিউন গোষ্ঠীৰ সৈতে সংযুক্ত প্ৰকাশনা-বিন্যাস আৰু বহুবিধ সাহিত্য-সংস্কৃতি কাৰ্যকলাপৰ বাবে ই অসমীয়া আলোচনী জগতত উল্লেখযোগ্য।
দৈনিক জনমভূমি অসমৰ এটা উল্লেখযোগ্য অসমীয়া দৈনিক বাতৰিকাকত, যাৰ আৰম্ভণি ১৯৭২ চনত যোৰহাটৰ পৰা। বৰ্তমান ই যোৰহাট, গুৱাহাটী আৰু তিনিচুকীয়াৰ পৰা একেলগে প্ৰকাশ পায় আৰু ইণ্টাৰনেট সংস্কৰণৰ জৰিয়তে বিশ্বজুৰি পঢ়িব পৰা যায়।
জোনাকী অসমীয়া মাহেকীয়া আলোচনী, যিয়ে উনবিংশ শতিকাৰ শেষ ভাগত আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ দিশ-নিৰ্দেশনা স্থাপন কৰে। ১৮৮৯ চনত কলিকতাৰপৰা প্ৰকাশ আৰম্ভ হোৱা এই আলোচনীক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা সৃষ্টিশীলতাৰ কালখণ্ডক “জোনাকী যুগ” বোলা হয়।
মিচিং ভাষা (মিচিং আগম) চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ টানি শাখাৰ পূৱ টানি গোটৰ এক ভাষা, যি মিচিং, পাদাম আৰু মিন্যং জনগোষ্ঠীয়ে ব্যৱহাৰ কৰে। এই ভাষা মূলতঃ অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত প্ৰচলিত; ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি ভাষাভাষীৰ সংখ্যা প্ৰায় ৬,৩০,০০০।
অসমীয়া ভাষাত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰা সাহিত্যিকসকলৰ তালিকাই আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ স্বীকৃতি-ইতিহাস আৰু তাৰ ধাৰা-বৈচিত্র্য বুজাত সহায় কৰে। ২০২১ চনলৈ এই বঁটা অসমীয়াত মুঠ ৬০ গৰাকী সাহিত্যিকে লাভ কৰিছে, আৰু প্ৰথম অসমীয়া বিজয়ী আছিল কবি যতীন্দ্ৰ নাথ দুৱৰা।
বাঁহী এখন প্ৰভাৱশালী অসমীয়া মাহেকীয়া আলোচনী, যি লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ সম্পাদনাত ১৯০৯ চনত কলিকতাৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। এই আলোচনীয়ে আধুনিক অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ গঢ়ন, সমালোচনা-চিন্তা আৰু সামাজিক আত্মসমীক্ষাত দীঘলীয়া প্ৰভাৱ পেলাইছিল।
বুঢ়ী আইৰ সাধু লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা সংকলিত শিশু-পাঠকৰ উপযোগী অসমীয়া সাধু-সংকলন। অসমৰ লোকসমাজৰ পৰা সংগৃহীত লোককথাক লিখিত ৰূপ দিয়া এই গ্ৰন্থই অসমীয়া সাহিত্য আৰু লোকসাহিত্য-চৰ্চাত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।
হেমকোষ হৈছে অসমীয়া ভাষাৰ এক ঐতিহাসিক আৰু প্ৰভাৱশালী অভিধান, যিটো হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰণয়ন কৰিছিল আৰু ১৯০০ চনত প্ৰথমবাৰ মুদ্ৰিত ৰূপত প্ৰকাশ পায়। ই অসমীয়া শব্দভঁড়াল সংকলন, মান্যতা স্থাপন আৰু ভাষাচৰ্চাৰ বিকাশত দীঘলীয়া সময় ধৰি মূল আধাৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছে।
অসমীয়া ভাষা উন্নতি সাধিনী সভা (অভাউসা) ১৮৮৮ চনৰ ২৫ আগষ্টত গঠিত এক সাহিত্য-ভাষা-কেন্দ্ৰিক সংগঠন, যাক অসম সাহিত্য সভাৰ পূৰ্বৱৰ্তী পৰ্যায় হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
চীনা-তিব্বতীয় ভাষা এক বৃহৎ ভাষা পৰিয়াল, যাৰ অন্তৰ্গত প্ৰায় ৪০০টা ভাষা আছে আৰু যিবোৰ পূব এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছু অংশত কোৱা হয়। ব্যৱহাৰকাৰীৰ সংখ্যাৰ দিশে ই ভাৰত-ইউৰোপীয় ভাষা পৰিয়ালৰ পিছতে দ্বিতীয় বৃহত্তম ভাষা পৰিয়াল বুলি গণ্য।
অসমীয়া ব্যাকৰণ বুলিলে অসমীয়া ভাষা শুদ্ধভাৱে কোৱা, লিখা আৰু লিপিবদ্ধ কৰাৰ নীতি-নিয়মসমষ্টিক বুজোৱা হয়। এই বিষয়ৰ আধুনিক লিখিত চৰ্চা অসমত বিশেষকৈ উনবিংশ শতিকাত গতি লাভ কৰে আৰু পাছলৈ শিক্ষাদান, সাহিত্য-চৰ্চা আৰু মান্য ভাষাৰ মানদণ্ড গঢ় দিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।
অসমীয়া–বঙালী লিপি (পূৰ্বী নাগৰী) হৈছে অসমীয়া আৰু বঙালী ভাষাৰ প্ৰধান লিখনপদ্ধতি, আৰু উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ বহু ভাষাতো ঐতিহাসিক বা সীমিতভাৱে ব্যৱহৃত। ব্ৰাহ্মী-উৎপত্তিসূত্ৰে গুপ্ত, সিদ্ধম আদিৰ ধাৰা পাৰ হৈ গঢ় লৈ উঠা এই লিপিৰ প্রাচীন নিদৰ্শন শিলালিপি, পুথি-সাঁচিপাত আৰু মুদ্ৰণ-আখৰত পোৱা যায়; আধুনিক…
চৰ্যাপদ বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সহজযানী সাধনাৰ “উপলব্ধিৰ গীত”ধৰণৰ ৰহস্যময় কবিতা-সংকলন। ইয়াক অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰথম লিখিত ৰূপৰ চানেকি হিচাপে চিহ্নিত কৰা হয়, যদিও ইয়াৰ ভাষা-ঐতিহ্য পূব ভাৰতৰ কেইবাটাও ভাষাৰ আদিকালৰ সৈতে সংযোগযুক্ত বুলি গৱেষণাত ধৰা পৰে।
