অৰুণোদই

অৰুণোদই অসমৰ সংবাদ-সাহিত্যৰ ইতিহাসত এক সন্ধিক্ষণৰ প্ৰতীক। ১৮৪৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত শিৱসাগৰৰ মিছন প্ৰে’ছৰ পৰা প্ৰকাশিত এই মাহেকীয়া কাকত/আলোচনীখনক অসমীয়া ভাষাৰ আধুনিক ৰূপ গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ বুলি ধৰা হয়। মূল উদ্দেশ্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম প্ৰচাৰ আছিল যদিও ইয়াত গদ্য-পদ্য, বুৰঞ্জী-ভূগোল, নীতি-কথা, দেশ-বিদেশৰ বতৰা, জীৱনী আৰু কাহিনী আদি বহুবিধ লিখনি প্ৰকাশ পোৱাৰ ফলত ই অসমীয়া পাঠকসমাজৰ বৌদ্ধিক জাগৰণত প্ৰভাৱশালী ভূমিকা লয়। এই আলোচনীৰ পাতত আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকন, হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু গুণাভিৰাম বৰুৱা আদি সাহিত্যিক-চিন্তাবিদৰ লেখনিৰ উপস্থিতি বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।

ঐতিহাসিক পটভূমি

অৰুণোদইৰ উদ্ভৱৰ পটভূমিত ঊনবিংশ শতিকাৰ অসমৰ ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিবর্তন জড়িত। ইয়াণ্ডাবু সন্ধি (১৮২৬) অনুসৰি অসম ইংৰাজ শাসনৰ অধীনত অহাৰ পাছত প্ৰশাসন, শিক্ষা আৰু ভাষানীতিত নতুন ধাৰা আৰম্ভ হয়। তাৰেই অংশ স্বৰূপে ১৮৩৬ চনত ইংৰাজ চৰকাৰে প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ যুক্তি দেখুৱাই অসমৰ বিদ্যালয়-মহাবিদ্যালয় আদি চৰকাৰী অনুষ্ঠানত অসমীয়া ভাষাৰ ঠাইত বঙালী ভাষা প্ৰচলন কৰে; ইয়াত পশ্চিমবংগৰ পৰা অহা বঙালী কৰ্মচাৰীসকলৰ সুবিধা আৰু তেওঁলোকৰ হেঁচাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হয়। এই পৰিস্থিতিত অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ প্ৰয়োজন বেছি স্পষ্ট হৈ উঠে, আৰু পৰৱৰ্তীকালত মিছনেৰী প্ৰচেষ্টাই মুদ্ৰণ-প্ৰকাশন ক্ষেত্ৰত নতুন দুৱাৰ খোলে।

প্ৰতিষ্ঠা আৰু মিছন প্ৰে’ছ

অৰুণোদইৰ জন্ম আমেৰিকান ব্যপ্টিষ্ট মিছনেৰীসকলৰ অসম আগমন আৰু ছপাখানা স্থাপনৰ সৈতে একাত্ম। অসমৰ কমিছনাৰ কেপ্তেইন ফ্ৰেন্সিছ জনকিন্সৰ আমন্ত্ৰণ-প্ৰেৰণা মতে মিছনেৰীসকল শদিয়াত মিছন স্থাপনৰ উদ্দেশ্যে অসমলৈ আহে। ৰেভাৰেণ্ড নাথান ব্ৰাউন আৰু অলিভাৰ টি কট্টৰে “আখৰ চেপা কল” (ছপাখানাৰ সামগ্ৰী) লৈ কলিকতাৰ পৰা অসমলৈ যাত্ৰা কৰে আৰু শিক্ষাদানৰ বাবে ল’ৰা-ছোৱালীৰ পঢ়াশালি স্থাপনৰ উদ্যোগ লয়। শদিয়াত প্ৰতিবন্ধকতা আৰু আক্রমণজনিত অনিশ্চয়তাৰ পাছত তেওঁলোক কেইবাঠাই ঘূৰি শেষত ১৮৪৩ চনত শিৱসাগৰলৈ আহি ছপাখানা বহুৱায়। এই মিছন প্ৰে’ছতেই অসমীয়া ভাষাত পুথি-পুস্তিকা ছপাৰ লগতে ১৮৪৬ চনত অৰুণোদই প্ৰকাশ পায়।

প্ৰকাশৰ ৰূপ, উদ্দেশ্য আৰু বিষয়বস্তু

অৰুণোদইক একে সময়তে সংবাদপত্ৰ আৰু আলোচনী—দুটা ৰূপত দেখা যায়। ইয়াৰ শিৰোনামাত মাহেকীয়া কাকত হিচাপে ধৰ্ম, বিজ্ঞান আৰু সাধাৰণ জ্ঞান-খবৰক লক্ষ্য বুলি উল্লেখ আছিল। যদিও প্ৰাথমিক উদ্দেশ্য খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম প্ৰচাৰ, তথাপি প্ৰকাশিত বিষয়বস্তুৰ ব্যাপ্তি বহল আছিল, যেনে—

• ধৰ্ম-সম্পৰ্কীয় লেখা
• বিজ্ঞান আৰু সাধাৰণ জ্ঞান বিষয়ক লিখনি
• গদ্য আৰু পদ্য
• ভূগোল আৰু বুৰঞ্জী
• নীতি-কথা
• দেশ-বিদেশৰ বতৰা
• জীৱনী আৰু কাহিনী

এই বহুমুখী সামগ্ৰীয়ে পাঠকৰ ৰুচি গঢ়া, গদ্য-ভাষাৰ ব্যৱহাৰ বিস্তাৰ কৰা আৰু অসমীয়া লিখন-সংস্কৃতিৰ নতুন অভ্যাস সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰে। ফলত অৰুণোদইক আধুনিক অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ বাটকটীয়া বুলি কোৱা হয়।

সম্পাদকীয় পৰিচালনা আৰু নাম-ৰূপান্তৰ

অৰুণোদইৰ সম্পাদকীয় পৰিচালনা আৰম্ভণিতে সম্পূৰ্ণ একেধৰণে চিহ্নিত নাছিল। ১৮৪৬ চনৰ জানুৱাৰী সংখ্যাৰ পৰা ১৮৫০ চনলৈকে কাকতত অলিভাৰ টি কট্টাৰৰ নাম মুদ্ৰক আৰু প্ৰকাশক হিচাপে দেখা যায়; সম্পাদক হিচাপে নাম উল্লেখ নাছিল। তথাপি এক তথ্য অনুসাৰে ১৮৪৬ চনৰ পৰা ১৮৫০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ কট্টাৰ সম্পাদক, মুদ্ৰক আৰু প্ৰকাশক আছিল আৰু ১৮৫০ চনৰ মাৰ্চৰ পৰা নাথান ব্ৰাউন সম্পাদক হয়; আন তথ্য অনুসাৰে সম্পাদক হিচাপে ব্ৰাউনৰ নাম কাকতত ১৮৫০ চনৰ পৰাহে প্ৰকাশিত হয়। পৰৱৰ্তীকালত অৰুণোদইৰ সম্পাদক হিচাপে কেইবাগৰাকী আমেৰিকান লোকৰ নাম পোৱা যায়, যাৰ ভিতৰত—

• এ. এইচ. ডেনফোৰ্থ
• এছ. কে. হুইটটিং
• মাইলছ ব্ৰনছন

১৮৫৬ চনৰ পৰা কাকতখনৰ ‘সম্বাদ পত্ৰ’ অংশ বাদ দি মূলত আলোচনী অংশহে ৰখা হয়—ই অৰুণোদইৰ সংবাদ-আলোচনী সত্তাৰ ভিতৰত আলোচনী-ধাৰাটোক অধিক প্ৰাধান্য দিয়াৰ দিশে এটা পৰিবর্তন। আনহাতে, ১৮৬১ চনৰ জানুৱাৰী সংখ্যাৰ পৰা হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ বৰ্ণ-বিন্যাস আৰ্হি গ্ৰহণ কৰি নামটো “অৰুণোদয়” ৰূপে লিখা আৰম্ভ হয় (আগৰ বানান-ৰূপ “অৰুনোদই”ৰ ঠাইত)।

প্ৰকাশকাল, নিয়মিততা আৰু অৱসান

অৰুণোদই ১৮৪৬ চনৰ পৰা চলি থকা এটা দীৰ্ঘস্থায়ী প্ৰকাশন আছিল যদিও ইয়াৰ নিয়মিততা সময়ৰ সৈতে একে নাছিল। ১৮৬৭ চনলৈকে ই নিয়মিতভাৱে প্ৰকাশ পাইছিল বুলি উল্লেখ থাকে; তাৰ পাছত ১৮৮০ চনলৈকে চেগা-চোৰোকাকৈ প্ৰকাশ পায়। কিছুমান তথ্যত অৰুণোদই “জ্ঞান-ভাণ্ডাৰ বা আলোচনীৰূপে” ১৮৭৯ চনলৈকে চলা বুলি কোৱা হয়—এই ভিন্ন উল্লেখসমূহে দেখুৱায় যে শেষ পৰ্যায়ৰ প্ৰকাশ-স্বৰূপ আৰু সময়সীমা সম্পৰ্কে উৎস-মতত অমিল আছে।

অৱসানৰ কাৰণ হিচাপে ছপাখানা-সম্পৰ্কীয় ঘটনা বিশেষ উল্লেখযোগ্য: ১৮৮৩ চনত ‘অৰুণোদয়’ ছপোৱা ছপাকল (মিছন প্ৰে’ছৰ ছপা-সুবিধা) বিক্ৰী কৰি দিয়া হয়; ফলত মিছন প্ৰে’ছ বন্ধ হোৱাৰ লগে লগে আলোচনীখনৰ প্ৰকাশো স্তব্ধ হৈ পৰে।

ভাষা-সাহিত্য আৰু বৌদ্ধিক জীৱনত ভূমিকা

অৰুণোদইৰ সৰ্বাধিক প্ৰভাৱ অসমীয়া গদ্যৰ বিকাশ আৰু আধুনিক চিন্তাচর্চাৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাত পৰিলক্ষিত। ইয়াৰ পাতত আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকন, হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু গুণাভিৰাম বৰুৱা আদি লেখকৰ সাহিত্যিক উপস্থিতি উল্লেখযোগ্য, কাৰণ ইয়াৰ জৰিয়তে নতুন লেখনি-শৈলী, যুক্তিনিষ্ঠ গদ্য আৰু বিষয়বৈচিত্ৰ্যৰ পথ মুকলি হয়। মিছনেৰীসকলৰ উদ্যোগত ছপা-সংস্কৃতিৰ বুনিয়াদ মজবুত হোৱাত অসমীয়া ভাষা-প্ৰচলন, পাঠাভ্যাস আৰু জ্ঞান-বিতৰণৰ নতুন আধাৰ সৃষ্টি হয়। এইদৰে অৰুণোদই কেৱল এটা ধৰ্মপ্ৰচাৰমূলক কাকত নহৈ, ঊনবিংশ শতিকাৰ অসমীয়া সমাজৰ ভাষা-সাংস্কৃতিক পুনৰুজ্জীৱনত এক কার্যকৰী মাধ্যমলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

উত্তৰাধিকাৰ

অৰুণোদইক অসমৰ ছপা-মাধ্যমৰ আৰম্ভণিৰ যুগৰ মাপকাঠি-ধৰোৱা প্ৰকাশন বুলি গণ্য কৰা হয়। ১৮৩৬ চনৰ ভাষানীতি-জনিত সংকটৰ পটভূমিত অসমীয়া ভাষাত নিয়মিত মুদ্ৰিত লেখা, বতৰা আৰু জ্ঞানচৰ্চা আগবঢ়াই ই ভাষাৰ সামাজিক মৰ্যাদা আৰু সাহিত্যিক সক্ষমতা দেখুওৱাত সহায় কৰে। লগতে ইয়াৰ বিষয়বৈচিত্ৰ্যই অসমীয়া পাঠকসমাজক ধৰ্ম-নীতিশিক্ষাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি বিজ্ঞান, সাধাৰণ জ্ঞান, বুৰঞ্জী-ভূগোল আদি ক্ষেত্ৰৰ সৈতে পৰিচিত কৰাইছিল—যি আধুনিক বৌদ্ধিক পৰিসৰৰ এক বীজৰূপে ধৰা হয়। পৰৱৰ্তী আলোচনী-সংস্কৃতিৰ বিকাশৰ প্ৰসংগত অৰুণোদইক প্ৰায়েই এক পথপ্ৰদৰ্শক প্ৰকাশন হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়।

আৰু চাওক

• অসম
• অসমীয়া ভাষা
• শিৱসাগৰ
• আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকন
• হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা
• গুণাভিৰাম বৰুৱা
• ইয়াণ্ডাবু সন্ধি
• বঙালী ভাষা
• পশ্চিমবংগ
• নাথান ব্ৰাউন
• মাইলছ ব্ৰনছন
• জোনাকী (আলোচনী)
• বাঁহী (আলোচনী)