মিচিং ভাষা

মিচিং ভাষা বা মিচিং আগম হৈছে উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আঞ্চলিক জনজাতীয় ভাষাসমূহৰ ভিতৰত এটা। এই ভাষাই মিচিং জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক পৰিচয়, মৌখিক সাহিত্য, লোকসংস্কৃতি আৰু আধুনিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে। ভাষাটো টানি ভাষাসমূহৰ অন্তৰ্গত পূৱ টানি গোটত স্থান পায় আৰু কেতিয়াবা পাদাম (আদি) উপশাখাৰ লগত সম্পৰ্কিত বুলি চিহ্নিত কৰা হয়; ISO ৬৩৯-৩ সংকেত হৈছে mrg।

ভাষা-পৰিয়াল আৰু শ্ৰেণীবিভাগ

মিচিং ভাষাৰ বংশগত স্থান চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ ভিতৰত। দিয়া উৎস-তথ্য অনুসৰি ইয়াৰ বৰ্গীকৰণ সাধাৰণতে তলত দিয়া ধাৰাত দেখুওৱা হয়—

• চীনা-তিব্বতীয় ভাষা
• টানি
• পূৱ টানি
• পাদাম (আদি)

টানি ভাষাগোটৰ আন ভাষাৰ সৈতে মিচিং ভাষাৰ ঘনিষ্ঠতা থকাৰ কাৰণেই ইয়াক একে বৃহৎ ভাষিক পৰিসৰৰ ভিতৰত অধ্যয়ন কৰা হয়। মিচিং, পাদাম আৰু মিন্যং জনগোষ্ঠীৰ ব্যৱহাৰত ভাষাটো এক বহুমাত্রিক সামাজিক পৰিসৰ লাভ কৰিছে।

ভাষাভাষী আৰু ভৌগোলিক বিস্তৃতি

২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি মিচিং ভাষাভাষীৰ সংখ্যা প্ৰায় ৬,৩০,০০০। ভাষাটি মূলতঃ অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশত প্ৰচলিত।

অসমত মিচিং ভাষী লোকসকলৰ উল্লেখযোগ্য বসতি দেখা যায়—

• শোণিতপুৰ জিলা
• ধেমাজি
• ডিব্ৰুগড়
• মাজুলী
• শিৱসাগৰ
• যোৰহাট
• গোলাঘাট
• তিনিচুকীয়া

অৰুণাচল প্ৰদেশত মিচিং ভাষী লোকৰ উপস্থিতিৰ কথা দিয়া তথ্যত তলৰ স্থানসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত ৰূপে উল্লেখ আছে—

• ডাপ’ৰিজ’
• পাচিঘাট
• জিৰ’

ভাষাৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতি অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ একাংশ অঞ্চল আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান কেন্দ্ৰৰ সৈতে সংলগ্ন হোৱাত সামাজিক-সাংস্কৃতিক বিনিময়, স্থানান্তৰ আৰু দ্বৈত-ভাষিক পৰিস্থিতিৰ সম্ভাৱনাও দেখা যায়; তথাপি ইয়াৰ বিস্তারিত বৰ্ণনা এই উৎস-সীমাৰ ভিতৰত নাই।

উপভাষা

মিচিং ভাষাত একাধিক উপভাষা আছে বুলি উল্লেখ কৰা হয়। উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি উপভাষাসমূহৰ ভিতৰত—

• পাগ্ৰ’ — প্ৰধান উপভাষা; কিছুমান ক্ষেত্ৰত মানক ৰূপ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়।

মানক ৰূপ হিচাপে কোনো উপভাষাৰ গ্রহণযোগ্যতা সাধাৰণতে শিক্ষা-প্ৰচাৰ, সাহিত্যচৰ্চা, আৰু প্ৰকাশনৰ একে ধাৰা গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। মিচিং ভাষাৰ ক্ষেত্ৰতো পাগ্ৰ’ উপভাষাৰ এই ধৰণৰ ভূমিকা কিছু ক্ষেত্ৰত দেখা যায় বুলি উৎসত উল্লেখ আছে।

লিপি আৰু লিখন-পদ্ধতি

মিচিং ভাষা মূলতঃ কথিত ভাষা হিচাপে দীৰ্ঘদিন চলি অহাৰ কথা উল্লেখ আছে। লিখিত ৰূপ প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত কেতিয়াবা অসমীয়া লিপিৰে মিচিং ভাষা লিখাৰ চেষ্টা হৈছিল যদিও মিচিং ভাষাৰ উচ্চাৰণ-ৰীতি অসমীয়া লিপিত সহজে ফুটাই তোলাত অসুবিধা হৈছিল বুলি উৎসত কোৱা হৈছে। এই পৰিস্থিতিত ১৯৭২ চনত প্ৰতিষ্ঠিত মিচিং আগম কেবাং (মিচিং সাহিত্য সভা)ই মিচিং ভাষা লিখনৰ বাবে লেটিন লিপি (ৰোমান লিপি) ব্যৱহাৰৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।

এই সিদ্ধান্তৰ পিছত শিক্ষাদান, সাহিত্যচৰ্চা, গৱেষণা আৰু প্ৰকাশন আদি ক্ষেত্ৰত ৰোমান-ভিত্তিক লিখন-পদ্ধতি ব্যৱহাৰেই প্ৰধান ধাৰা হৈ উঠে। মিচিং ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত এই ৰোমান-ভিত্তিক আখৰ-জোঁটনিক “মিচিং বিগলুং” বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। (লিখন-পদ্ধতিৰ বিৱৰণৰ বাবে পৃথকভাৱে মিচিং আখৰ-জোঁটনি প্ৰাসঙ্গিক।)

ইয়াৰ উপৰিও উৎসত এক মত উল্লেখ আছে যে অতীতত নিজা লিপি আছিল বুলি কিছুমানে দাবী কৰে, কিন্তু বিশেষ কাৰণত সেই লিপি নষ্ট হোৱা বুলি তেওঁলোকে কয়। এই দাবীৰ ঐতিহাসিক প্ৰমাণ, সময়-সীমা বা ৰূপ-ৰেখা এই উৎসত বিস্তৃতভাবে দিয়া নাই; সেয়ে ইয়াক এক বিশ্বাস/দাবী হিচাপে সাৱধানে ধৰা হয়।

বৰ্ণমালা, ধ্বনি আৰু বানান

মিচিং ভাষাত সৰ্বমুঠ ২৫টা বৰ্ণ আছে। ইংৰাজী বৰ্ণমালাৰ দৰে ইয়াতো ডাঙৰফলা (Capital) আৰু সৰুফলা (Small) লিখাৰ ধাৰা আছে। উৎস অনুসৰি—

• ডাঙৰফলা: Bíkta
• সৰুফলা: Bígme:

ধ্বনি-শ্ৰেণীবিভাগৰ দিশত মিচিং ধ্বনি দুটা মুখ্য ভাগত ভাগ কৰা হয়—

• স্বৰধ্বনি (Gombug)
• ব্যঞ্জনধ্বনি (Mukténg)

বৰ্ণসমূহ

উৎসত দিয়া মিচিং বৰ্ণসমূহ (২৫টা)—

• A B D E G H I J K L M N O P R S T U W Y NG NY É Í:

এই তালিকাত কিছুমান সংশোধিত/অতিৰিক্ত বৰ্ণৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰা যায়, যিবোৰ সাধাৰণ ৰোমান বৰ্ণমালাত স্বাভাৱিকভাবে নথকা ধ্বনি বা উচ্চাৰণ প্ৰকাশত সহায় কৰে বুলি ব্যাখ্যা আছে।

স্বৰবৰ্ণ (Gombug)

স্বৰবৰ্ণ মুঠ ৮টা—

• A E I O U É Í:

ইয়াৰে É, Í: (উৎসত উল্লেখ অনুসৰি এইবোৰ সংশোধিত ৰোমান-ভিত্তিক অন্তৰ্ভুক্ত বৰ্ণ) বিশেষ ধ্বনি/উচ্চাৰণ (central vowels) প্ৰকাশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় বুলি কোৱা হৈছে।

উচ্চাৰণ-দৈৰ্ঘ্য দেখুৱাবলৈ “:” চিহ্ন ব্যৱহাৰ কৰা হয়; উৎসত ইয়াক Mugyar agod বুলি কোৱা হৈছে। এই চিহ্ন কেৱল স্বৰবৰ্ণৰ লগত ব্যৱহাৰ হয়; ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ লগত নহয়। দীৰ্ঘ উচ্চাৰণৰ উদাহৰণ হিচাপে উৎসত তলৰ ৰূপ আছে—

• Po:lo (জোন)
• Ni:Tom (গান)

স্বৰবৰ্ণ উচ্চাৰণৰ দৈৰ্ঘ্য অনুসৰি দুটা ভাগত দিয়া হৈছে—

• হ্ৰস্ব স্বৰ (Mugdéng): A E I O U É Í:
• দীৰ্ঘ স্বৰ (Mugyar): A: E: I: O: U: É: Í::

ব্যঞ্জনবৰ্ণ (Mukténg)

ব্যঞ্জনবৰ্ণ মুঠ ১৭টা—

• B D G H J K L M N P R S T W Y NG NY

NG আৰু NY বৰ্ণ দুটা সংশোধিত ৰোমান-ভিত্তিক বৰ্ণৰ অন্তৰ্গত বুলি উল্লেখ আছে; কিছুমান বিশেষ উচ্চাৰণ বা ধ্বনি প্ৰকাশত এই ধৰণৰ বৰ্ণ ব্যৱহাৰৰ কথা উৎসত দিয়া হৈছে। লগতে উচ্চাৰণ-ৰীতি অনুসৰি মিচিং ভাষাত পাঁচটা “নিজা বৰ্ণ” আছে বুলি কোৱা হৈছে—

• É, Í:, NG, NY

(ইয়াৰ তালিকাৰ আকাৰ বা গণনাৰ ক্ষেত্ৰত উৎস-ভিত্তিক উপস্থাপনাই মুখ্য; পৃথক ব্যাখ্যা এই উৎসত নাই।)

তাৎপৰ্য

মিচিং ভাষা মিচিং জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক জীৱনৰ এক মূল আধাৰ। ১৯৭২ চনত মিচিং আগম কেবাংৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি লেটিন লিপি-ভিত্তিক “মিচিং বিগলুং” আখৰ-জোঁটনি গঢ়ি উঠাৰ ফলত লিখিত শিক্ষাদান, সাহিত্য-উৎপাদন, গৱেষণা আৰু প্ৰকাশনৰ বাবে এক মান্য মাধ্যম সৃষ্টি হয়। উপভাষাৰ ভিতৰত পাগ্ৰ’ক কিছুমান ক্ষেত্ৰত মানক ৰূপৰূপে ধৰা আৰু ২৫ বৰ্ণৰ সুনিৰ্দিষ্ট বানান-ব্যৱস্থা (হ্ৰস্ব/দীৰ্ঘ স্বৰ চিহ্নিতকৰণসহ) মিচিং ভাষাক আধুনিক লিখিত পৰিসৰত অধিক সুসংগঠিত কৰিছে।

আৰু চাওক

• চীনা-তিব্বতীয় ভাষা
• মিচিং আগম কেবাং
• লেটিন লিপি
• মিচিং আখৰ-জোঁটনি
• অসম
• অৰুণাচল প্ৰদেশ