ইতিহাস
প্ৰাচীন সভ্যতাৰ পৰা আধুনিক কাললৈ — ৰাজ্য, যুদ্ধ, আন্দোলন আৰু ঘটনাপ্ৰবাহ · ৫৮৭ প্ৰবন্ধ
সকলো প্ৰবন্ধ
-
চেঙেলীয়াকৰণ
চেঙেলীয়াকৰণ বা নিয়টেনি (ইংৰাজী: neoteny) হৈছে জীৱৰ (সাধাৰণতে প্ৰাণীৰ) শৰীৰতাত্ত্বিক (বা চ’মেটিক) বিকাশ দেৰি বা লেহেমীয়া কৰা। আধুনিক মানুহত চেঙেলীয়াকৰণ পোৱা যায়। প্ৰজেনেছিছত যৌনবিকাশ ত্বৰিত। চেঙেলীয়াকৰণ আৰু প্ৰজেনেছিছ দুয়োটাৰে ফলত পেড’মৰ্ফিজম হয় যি এক ধৰণৰ হেটেৰ’ক্ৰনি।
-
চোম-ফা
চোম-ফা ৰুং-ছেঙ-মুং(𑜋𑜪𑜤 𑜇𑜡 𑜍𑜤𑜂𑜫 𑜏𑜢𑜂𑜫 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫,chum-phā-Reung-Cheng-Mueang) বা চোমদেও হৈছে আহোমসকলৰ ইষ্টদেৱতা বা ফুৰালুং প্ৰথাত আহোমসকলৰ স্বৰ্গৰ দেৱতা ‘ফ্ৰা’ৰ প্ৰতিনিধি। আহোম ৰজাসকলে ৰাজপ্ৰাসাদৰ কাষত দেওঘৰত ৰাখি পূজা-পাতল কৰিছিল।
-
ছাবল্টাৰ্ণ ষ্টাডিজ
নিম্নবৰ্গীয় প্ৰসংগ, ছাবল্টাৰ্ণ ষ্টাডিজ বা ছাবল্টাৰ্ণ ষ্টাডিজ কালেকটিভ হৈছে উত্তৰ এছিয়াৰ পণ্ডিতসকলৰ এটা গোটৰ দ্বাৰা উন্মেষ ঘটোৱা এটা বিষয় যি নিম্নবৰ্গৰ লোকৰ দ্বাৰা ইতিহাস পুনৰ লিখনৰ সৈতে জড়িত। এই গোটটো উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক আৰু উত্তৰ-সাম্ৰাজ্যবাদী সমাজৰ প্ৰতি আগ্ৰহী।
-
ছিগিৰিয়া
ছিগিৰিয়া বা সিংহগিৰি ( Sigiriya) এটা প্ৰাচীন শিলৰ দুৰ্গ, যি শ্ৰীলংকাৰ মধ্য প্ৰদেশ বা চেণ্ট্ৰেল প্ৰভিন্সৰ ডাম্বুলা চহৰৰ ওচৰৰ উত্তৰ মাটালে জিলাত অৱস্থিত। ই এক ঐতিহাসিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। ইয়াৰ ওপৰত প্ৰায় ১৮০ মিটাৰ (৫৯০ ফুট) উচ্চতাত এটা বিশাল গ্ৰেনাইট স্তম্ভ আছে।
-
জন্তুৰ যৌন আচৰণ
জন্তুৰ যৌন আচৰণ Animal sexual behaviour একে প্ৰজাতিৰ ভিতৰতে ভিন্ন ৰূপ ধাৰণ কৰিব পাৰে। সাধাৰণ সংগম বা প্ৰজনন প্ৰেৰিত ব্যৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত একপত্নী, বহুবিবাহ, পলিগাইনি আৰু অনৈতিকতা অন্তৰ্ভুক্ত।
-
জবাৰাজ অৱৰোধ
জবাৰাজ অৱৰোধ বা জবাৰাজৰ যুদ্ধ আছিল ১৬৪৯ চনৰ ১০ জুলাইৰপৰা ২২ আগষ্টলৈ সংঘটিত খেমেলনিটস্কি বিদ্ৰোহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক ঐতিহাসিক অধ্যায়। বৰ্তমানৰ ইউক্ৰেইনৰ জবাৰাজ চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত এই ঐতিহাসিক যুদ্ধখন সংঘটিত হৈছিল।
-
জাগুৱাৰ গড
প্ৰাক-কলম্বিয়ান মায়া ধৰ্মই জাগুৱাৰ উপ-দেৱতা, (পূৰ্বপুৰুষৰ) ৰক্ষক আৰু সৰবৰাহকাৰীৰ উপৰিও বিভিন্ন জাগুৱাৰ দেৱতাক চিনি পাইছিল। প্ৰধান জাগুৱাৰ দেৱতাসমূহৰ বিষয়ে তলত আলোচনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ লগত জড়িত আখ্যানসমূহ (মায়া পৌৰাণিক কাহিনীৰ অংশ) এতিয়াও বহুলাংশে পুনৰ্গঠন কৰিবলগীয়া আছে।
-
জুনাগড় ফৰ্ট
জুনাগড় ফৰ্ট ভাৰতৰ ৰাজস্থানৰ বিকানেৰ চহৰৰ এটা দুৰ্গ। প্ৰথমে এই দুৰ্গটোৰ নাম চিন্তামণি আছিল আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে শাসক পৰিয়ালটো দুৰ্গৰ সীমাৰ বাহিৰত লালগড় প্ৰাসাদলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ নাম জুনাগড় বা "পুৰণি দুৰ্গ" ৰখা হৈছিল। ৰাজপৰিয়ালৰ কেডেট শাখাৰ সদস্যসকলে গড়টোত বাস কৰি থাকিল।
-
জৰ্জ ফ্লইড হত্যাকাণ্ড
২০২০ চনৰ ২৫ মে' তাৰিখে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ মিনিছ'টা ৰাজ্যৰ মিনিয়াপলিচ চহৰত জৰ্জ ফ্লইড নামৰ এগৰাকী ৪৬ বছৰীয়া কৃষ্ণাঙ্গ ব্যক্তিক জালি নোট ব্যৱহাৰৰ অভিযোগত পুলিচে গ্ৰপ্তাৰ কৰা সময়ত হত্যা কৰে।
-
টাং সাম্ৰাজ্য
টাং সাম্ৰাজ্য (唐朝, Táng Cháo) আছিল চীনৰ ইতিহাসৰ এটা সোণালী যুগ, যিয়ে ৬১৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ৯০৭ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে বিস্তৃত আছিল। ই চুই ৰাজবংশৰ পতনৰ পিছত স্থাপিত হয় আৰু চীনা সভ্যতা, শিল্প, সাহিত্য, বিজ্ঞান আৰু ধৰ্মীয় সহনশীলতাৰ দিশত এক অভূতপূৰ্ব উন্নয়ন ঘটায়।
-
টাই আহোম চিত্ৰশৈলী
মধ্যযুগীয় অসমীয়া চিত্ৰশৈলীৰ এটা শৈলী টাই-আহোম শৈলী ৰূপে জনা যায়। বহিঃ ভাৰতৰপৰা ইয়ালৈ অহা এই চিত্ৰাংকন শৈলী উজনিৰ বৌদ্ধবিহাৰসমূহৰ ভিতৰতে সীমাবদ্ধ। এই শৈলীত চিত্ৰিত মাত্ৰ দুখনি পুথিচিত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে-- ফুং চিন (১৪৭৩ খ্ৰী:) আৰু চুক-টান্তা-কিম্পং (১৫২৩ খ্ৰী:)।
-
টেইছপিডছ
টেইছপিড (Teispids) (টেইস্পেছৰ বংশধৰ) (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭ শতিকাৰ মাজভাগৰপৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫২২ চনলৈকে) আচেমেনীড বংশৰ লৌহ যুগৰ যুগৰ শাখা আছিল, মূলতঃ প্ৰাচীন আনছানত, দক্ষিণ জাগ্ৰ'ছত শাসন কৰিছিল।
-
টেপে ছ'ফালিন
টেপে ছ'ফালিন (Tappe Sofalin) হৈছে নিকট পূবৰ এটা প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ইৰাণৰ উত্তৰ-মধ্য মালভূমিত আলবৰ্জ পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণে তেহৰাণ সমভূমিত অৱস্থিত। আধুনিক বাৰামিন চহৰৰপৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ পূবে আৰু তেহৰাণৰপৰা ৩৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবে ইৰাণৰ তেহৰাণ প্ৰদেশত অৱস্থিত।
-
টোহিল
টোহিল (IPA: [toˈχil], উচ্চাৰণ Tojil) হৈছে মায়াৰ অগ্নি দেৱতা। তেওঁ মেছ’আমেৰিকাৰ শেষৰ প’ষ্টক্লাছিক যুগৰ Kʼicheʼ মায়াৰ এজন দেৱতা। স্পেনিছ বিজয়ৰ সময়ত টোহিল আছিল Kʼicheʼ ৰ পৃষ্ঠপোষক দেৱতা। উত্তৰ-ক্লাছিক যুগত হাইলেণ্ড মায়া সংস্কৃতিৰ পৰা প্ৰভাৱিত হোৱা টলটেকা প্যান্থেয়নত তেওঁক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।
-
তিমুৰ ৰুবি
তিমুৰ ৰুবি (ইংৰাজী: Timur Ruby; যাক 'খিৰাজ-ই-আলম' বা "বিশ্বৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি" বুলিও কোৱা হয়) হ’ল এডাল ডিঙিৰ হাৰত খটোৱা ৩৫২.৫৪ কেৰাট (৭০.৫ গ্ৰাম) ওজনৰ এটা পালিশ কৰা ৰঙা স্পিনেল (spinel)।
-
দয়া (গুণ)
দয়া সংস্কৃত ভাষাৰপৰা আহৰিত এটা শব্দ, যাক সাধাৰণতে “সহানুভূতি’’ বা “কৰুণা’’ বুলি অৰ্থ কৰা হয়। ই মূল ধাতু “দা’’ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "উপহাৰ" আৰু ই হিন্দু আৰু শিখ ধৰ্মৰ এনে এটা ধাৰণাক বুজায়, যাৰ দ্বাৰা আনৰ দুখ-কষ্টৰ প্ৰতি সহানুভূতি অনুভৱ কৰা হয়।
-
দীক্ষাভূমি
দীক্ষাভূমি যাৰ বানান দীক্ষভূমি বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্যৰ নাগপুৰ চহৰত অৱস্থিত নৱায়ন বৌদ্ধ ধৰ্মৰ এক পৱিত্ৰ কীৰ্তিচিহ্ন য'ত বি আৰ আম্বেদকাৰে তেওঁৰ প্ৰায় ৪ লাখ অনুগামীৰ সৈতে, বেছিভাগেই দলিত, ১৯৫৬ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত অশোক বিজয়ৰ দিনত বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে দশমী।
-
দ্বিতীয় আফিং যুদ্ধ
দ্বিতীয় আফিং যুদ্ধ (ইংৰাজী: Second Opium war) আছিল ব্ৰিটিছ আৰু ফৰাচী সাম্ৰাজ্যই যুটীয়াভাৱে চীনৰ ছিং ৰাজবংশৰ বিৰুদ্ধে চলোৱা এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ সামৰিক অভিযান। এই যুদ্ধ ১৮৫৬ চনৰ পৰা ১৮৬০ চনলৈ সংঘটিত হৈছিল। ইয়াক 'এৰো যুদ্ধ' বা 'ইংলো-ফ্ৰেন্স অভিযান' বুলিও জনা যায়।
-
দ্য বুল অব ফালাৰিছ
দ্য ব্ৰেজেন বুল, চিচিলিয়ান বুল বা ফালাৰিছৰ বুল হৈছে প্ৰাচীন গ্ৰীচত প্ৰচলিত নিৰ্মম নিৰ্যাতন আৰু মৃত্যুদণ্ডৰ বাবে ব্যৱহৃত ম'হৰ আকৃতিৰ একপ্ৰকাৰৰ যন্ত্ৰ॥ ডিঅ'ড'ৰাছ চিকুলাছৰ মতে, বিব্লিঅ'থেকা হিষ্ট'ৰিকাৱত কাহিনীটোৰ পুনৰ্কথনৰ দৰে এথেন্সৰ পেৰিলাছে ইয়াক অপৰাধীক মৃত্যুদণ্ড দিয়াৰ নতুন উপায় হিচাপে উদ্ভাৱন…
-
ধ্যান বুদ্ধ মূৰ্তি
ধ্যান বুদ্ধ ভাৰতৰ অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ অমৰাৱতীত অৱস্থিত ধ্যান ভংগীমাত বহি থকা গৌতম বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি। ২০১৫ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই মূৰ্তিটো ১২৫ ফুট (৩৮ মিটাৰ) ওখ আৰু ই কৃষ্ণ নদীৰ পাৰৰ ৪.৫ একৰ ঠাই সামৰি লৈছে।
-
ধৰাসন সত্যাগ্ৰহ
ধৰাসন সত্যাগ্ৰহ (Dharasana Satyagraha) হ’ল, ব্ৰিটিছ চৰকাৰে আৰম্ভ কৰা নিমখ কৰৰ বিৰুদ্ধে ১৯৩০ চনৰ মে’ মাহত ভাৰত উপমহাদেশত হোৱা এক প্ৰতিবাদী আন্দোলন। লোণ আইন অমান্য আন্দোলনৰ অংশ ৰূপে দাণ্ডিলৈ হোৱা পদযাত্ৰা সমাপ্ত হোৱাৰ পিছত, ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে পৰৱৰ্তী প্ৰতিবাদ ৰূপে মহাত্মা গান্ধীয়ে গুজৰাটত ধৰাসন…
-
নতুন ইতিহাসবাদ
নতুন ইতিহাসবাদ (ইংৰাজী: New Historicism) সাহিত্য আৰু সাহিত্যৰ জৰিয়তে বৌদ্ধিক ইতিহাসক ইয়াৰ সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ জৰিয়তে বুজি পোৱাৰ লক্ষ্যৰে আগবঢ়া সাহিত্যিক তত্ত্বৰ এক প্ৰকাৰ | নব্য ইতিহাসবাদে ১৯৫০ চনৰ ধাৰণা অনুসৰি ইতিহাসৰ ক্ষেত্ৰখন অনুসৰণ কৰে আৰু নিজকে সাংস্কৃতিক কাব্যিকতাৰ একপ্ৰকাৰ হিচাপে…
-
নালাপানীৰ যুদ্ধ
নালাপানী যুদ্ধ ১৮১৪–১৮১৬ চনৰ এংলো-নেপালী যুদ্ধৰ প্ৰথম যুদ্ধ, যিখন ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী আৰু তেতিয়াৰ গোৰ্খা বংশৰ শাসনত থকা নেপালৰ বাহিনীৰ মাজত যুদ্ধ হৈছিল। ১৮১৪ চনৰ ৩১ অক্টোবৰৰপৰা ৩০ নৱেম্বৰৰ ভিতৰত ইংৰাজে এমাহ ধৰি ডেৰাডুনৰ ওচৰৰ নলাপানী দুৰ্গৰ আশে-পাশে যুদ্ধ সংঘটিত হয়।
-
নুৰ শ্বছমা
নুৰ শ্বছমা হৈছে ১৬১৫ চনত মোগল সম্ৰাট জাহাংগীৰে চিকাৰৰ সময়ত ৰ’বৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা এটা ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু তেওঁৰ নিজৰ নাম নুৰ-উদ্দিন মহম্মদ জাহাংগীৰৰ নামেৰে এই ঠাইখনৰ নাম শ্বছমা-ই-নুৰ (چشما نور – পোহৰৰ বসন্ত) ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান ভাৰতৰ আজমেৰত অৱস্থিত আৰু এতিয়া ই কেৱল এটা ধ্বংসপ্ৰাপ্ত মণ্ডপ।
-
নেপাল মণ্ডল
নেপাল মণ্ডল (नेपाल मण्डल) হৈছে নেপালৰ এটা ঐতিহাসিক সংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক অঞ্চল। ই প্ৰাচীনকালত নেপালক বিভিন্ন অঞ্চলত বিভক্ত কৰা ভূগোলিক ধাৰণাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। নেপাল মণ্ডলৰ প্ৰধান অংশ আছিল “পূৰ্বাঞ্চল”, “মধ্যাঞ্চল” আৰু “পশ্চিমাঞ্চল”, যিসমূহ পুনৰ “মণ্ডল” নামৰ উপাঞ্চলসমূহত বিভক্ত আছিল।
-
নেহেৰু প্ৰতিবেদন
নেহেৰু প্ৰতিৱেদন (Nehru Report) ১৯২৮ চনত মতিলাল নেহৰুৰ সভাপতিত্বত সৰ্বদলীয় সন্মিলন এ প্ৰস্তুত কৰা এখন স্মাৰকপত্ৰ আছিল। এই প্ৰতিৱেদনত ব্ৰিটিছ ভাৰতক ডমিনিয়ন মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ লগতে ভাৰতৰ বাবে এখন সংঘীয় শাসন-ব্যৱস্থা-ভিত্তিক সংবিধান প্ৰণয়নৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল।
-
প'ঙ দেশ
প'ঙ দেশ (Kingdom of Pong) ম্যানমাৰ আৰু অসম অন্তৰ্গত হোৱা এখন টাই ৰাষ্ট্ৰ আছিল যি বহুতো সৰু সৰু টাই ৰাজ্য মিলি গঠিত হৈছিল। এই দেশৰ উত্তৰৰ পৰ্বতমালাই বৰ্তমানৰ অসম-ম্যানমাৰৰ সীমা, দক্ষিণে খাম্বাত আছিল যি য়ুনানৰ সীমা চুইছিল আৰু পশ্চিমে চীন পাহাৰ আছিল।এই দেশৰ ৰাজধানী মু'ঙ কাওং আছিল।
-
পণ্টিকাপায়ন
পণ্টিকাপায়ন (Παντικάπαιον Pantikapaion, স্কিথীয় *Pantikapa শব্দৰ পৰা, অৰ্থ 'মাছৰ পথ'; Panticapaeum) আছিল প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ এখন প্ৰাচীন চহৰ। ই ক্ৰিমিয়াৰ পূব উপকূলত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰীকসকলে এই অঞ্চলক টাউৰিকা বুলি কৈছিল। চহৰখন কিমেৰিয়ান বস্পৰাছৰ পশ্চিমফালে অৱস্থিত আছিল।
-
পতংগৰ অনুকাৰিতা আৰু ছদ্মাবৰণ
অনুকাৰিতা (Mimicry) প্ৰাণীয়ে পৰভক্ষীৰ কবলৰ পৰা আত্মৰক্ষা বা চিকাৰক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এক বিশেষ কৌশল। বিশেষ পৰিস্থিতিত অনুকাৰক (Mimic) প্ৰাণীয়ে অন্য একধৰণৰ প্ৰাণীৰ আৰ্হি (Model)ত ৰঙ, গঠন অথবা আন স্বভাৱজাত লক্ষণ ধাৰণ কৰে, ফলত অনুকাৰক প্ৰাণীয়ে জীয়াই থকাৰ সংগ্ৰামত অগ্ৰাধিকাৰ লাভ কৰে।
-
পপোভ মেনৰ হাউচ
ভাচিলিভকা ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্য সংগ্ৰহালয়-সংৰক্ষিত ক্ষেত্ৰ "পপোভ মেনৰ হাউচ" (Vasylivskyi istoryko-arkhitekturnyi muzei-zapovidnyk "Sadyba Popova", ইয়াক ভাচিলিভকা দুৰ্গ বুলিও জনা যায়) হৈছে ইউক্ৰেইনৰ ভাচিলিভকা চহৰৰ ওচৰত ১৮৬৪ চনৰ পৰা ১৮৮৪ চনৰ ভিতৰত জেনেৰেল ভাসিলি ষ্টেপানোভিচ পপোভৰ নাতি ভাসিলি পপোভ…
