নতুন ইতিহাসবাদ

নতুন ইতিহাসবাদ (ইংৰাজী ভাষা: New Historicism) সাহিত্য আৰু সাহিত্যৰ জৰিয়তে বৌদ্ধিক ইতিহাসক ইয়াৰ সাংস্কৃতিক প্ৰেক্ষাপটৰ জৰিয়তে বুজি পোৱাৰ লক্ষ্যৰে আগবঢ়া সাহিত্যিক তত্ত্বৰ এক প্ৰকাৰ | নব্য ইতিহাসবাদে ১৯৫০ চনৰ ধাৰণা অনুসৰি ইতিহাসৰ ক্ষেত্ৰখন অনুসৰণ কৰে আৰু নিজকে সাংস্কৃতিক কাব্যিকতাৰ একপ্ৰকাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰে। ১৯৮০ চনত ষ্টিফেন গ্ৰীণব্লাটৰ ৰচনাৰ জৰিয়তে এক সমালোচনাত্মক দৃষ্টিভংগীৰ বিকাশ ঘটে আৰু ১৯৯০ চনত ই ব্যাপক প্ৰভাৱ লাভ কৰে।^১ গ্ৰীণব্লাটে "নব্য ঐতিহাসিকতাবাদ" শব্দটোৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল যেতিয়া তেওঁ লিখাৰ দৰে এটা ৰচনা সংগ্ৰহ কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত পৰিচয়টো সম্পন্ন কৰাৰ একপ্ৰকাৰৰ হতাশাৰ বাবে তেওঁ লিখিছিল যে ৰচনাবোৰে 'নব্য ঐতিহাসিকতাবাদ' নামৰ কিবা এটাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।" ^২

প্ৰসংগভিত্তিক অধ্যয়ন

উপ-সাহিত্যিক গ্ৰন্থ আৰু অনুপ্ৰাণিত নোহোৱা অসাহিত্যিক গ্ৰন্থ সকলোবোৰ "সাহিত্যৰ মহান ৰচনা"ৰ কাষে কাষে ঐতিহাসিক বক্তৃতাৰ নথি হিচাপে পঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ষ্টিফেন অৰ্গেলৰ নেতৃত্বত নতুন ইতিহাসক সমালোচকসকলৰ এটা সাধাৰণ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে শ্বেক্সপীয়েৰক আধুনিক অৰ্থত এজন স্বায়ত্তশাসিত মহান লেখক হিচাপে কম বুজাত, ৰেনেছাঁ থিয়েটাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিৱেশ এটা সহযোগিতামূলক আৰু বহুলাংশে বেনামী সকলোৰে বাবে মুক্ত—আৰু সেই সময়ৰ জটিল সামাজিক ৰাজনীতিৰ পুনৰ্গঠনৰ উপায় হিচাপেহে।^৩ এই অৰ্থত শ্বেক্সপীয়েৰৰ নাটকক তেওঁ লিখা প্ৰসংগৰপৰা অবিচ্ছেদ্য বুলি ধৰা হয়। নতুন ইতিহাসবাদৰ বিস্ফোৰণৰ আঁৰৰ প্ৰভাৱশালী ইতিহাসবিদ হৈছে লিন হাণ্ট আৰু মিচেল ফ'ক' | কিয়নো তেওঁলোকে দুয়োজনে ইতিহাসৰ উত্তৰ আধুনিক দৃষ্টিভংগী হিচাপে ইয়াৰ উত্থানৰ সময়ত ইউ চি বাৰ্কলেত অধ্যাপনা কৰিছিল।

এই গুৰুত্বৰ পৰিৱৰ্তনত সজ্জাগত কলাৰ কৰ্মৰ শ্ৰেষ্ঠ আলোচনাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। ১৯৭০ চনৰপৰা ডিজাইনৰ কলাৰ বিষয়ে সূক্ষ্ম আলোচনা সামাজিক আৰু বৌদ্ধিক প্ৰেক্ষাপটৰ ভিতৰত স্থাপন কৰা হৈছে | বিলাসী ব্যৱসায়ৰ উঠা-নমাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে ডিজাইনৰ আৰ্হিৰ উপলব্ধতা শিল্পী, পৃষ্ঠপোষকৰ সাংস্কৃতিক দিগন্ত আৰু অৰ্থনৈতিক বিবেচনা—অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদ ফাৰ্নাণ্ড ব্ৰাউডেলৰ বিখ্যাত বাক্যাংশত "সম্ভাৱ্যৰ সীমা।" এনে প্ৰসংগভিত্তিক অধ্যয়নৰ এটা উৎকৃষ্ট উদাহৰণ আছিল পিটাৰ থৰ্ণ্টনৰ মনোগ্ৰাফ চেভেনটিনথ-চেঞ্চুৰী ইণ্টেৰিয়ৰ ডেকোৰেচন ইন ইংলেণ্ড, ফ্ৰান্স এণ্ড হলণ্ড (১৯৭৮)।

পটভূমি

ইতিহাসবাদ আৰু ৰাজনৈতিক ব্যাখ্যাত নতুন ইতিহাসবাদ মাৰ্ক্সবাদৰ ওচৰত ঋণী। কিন্তু মাৰ্ক্সবাদে (অন্ততঃ ইয়াৰ অধিক গতানুগতিক ৰূপত) সাহিত্যক অৰ্থনৈতিক 'ভিত্তি' (অৰ্থাৎ উৎপাদনৰ বস্তুগত সম্পৰ্ক) প্ৰকাশ পোৱা 'অতিগাঁথনি'ৰ অংশ হিচাপে লোৱাৰ প্ৰৱণতা থকাৰ বিপৰীতে নতুন ঐতিহাসিকবাদী চিন্তাবিদসকলে ক্ষমতাৰ প্ৰতি অধিক সূক্ষ্ম দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰৱণতা থাকে | ইয়াক কেৱল শ্ৰেণী সম্পৰ্কীয় বুলি নহয় বৰঞ্চ সমগ্ৰ সমাজতে বিস্তৃত বুলি ভাবে। এই মতামত প্ৰধানকৈ মিচেল ফ'ক'ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। সমাজখনক অন্য গ্ৰন্থৰ সৈতে জড়িত গ্ৰন্থৰে গঠিত বুলি ভবাৰ প্ৰৱণতাত নিৰ্দিষ্ট পৰিস্থিতিত নিৰ্দিষ্ট সংস্কৃতিয়ে পঢ়াৰ ধৰণৰ ওপৰত কোনো ‘নিৰ্দিষ্ট’ সাহিত্যিক মূল্য নথকা | নতুন ইতিহাসবাদ হৈছে ব্যাখ্যাত্মক ইতিহাসত প্ৰয়োগ কৰা উত্তৰ আধুনিকতাবাদৰ একপ্ৰকাৰ।

নতুন ইতিহাসবাদে প্ৰায়ে সাংস্কৃতিক বস্তুবাদ বুলি কোৱাৰ দৰেই বহুতো তত্ত্বৰ অংশীদাৰ | কিন্তু সাংস্কৃতিক বস্তুবাদী সমালোচকসকলে তেওঁলোকৰ অধ্যয়নৰ বৰ্তমানৰ প্ৰভাৱৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ সম্ভাৱনা আৰু অধিক আৰু বৰ্তমানৰ ক্ষমতাৰ গাঁথনিৰ প্ৰতি নিজকে মতানৈক্যত স্থান দিয়াৰ সম্ভাৱনা থাকে | পৰম্পৰাগতভাৱে বঞ্চিত গোটসমূহক ক্ষমতা প্ৰদানৰ কাম কৰে। সাংস্কৃতিক সমালোচকসকলেও "উচ্চ" আৰু "নিম্ন" সংস্কৃতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্যক তুচ্ছজ্ঞান কৰে আৰু প্ৰায়ে প্ৰধানকৈ "জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি"ৰ উৎপাদনসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে (নিউটন ১৯৮৮)।

নতুন ইতিহাসবিদসকলে ইতিহাসৰ প্ৰতি চকু ৰাখি পাঠ্য বিশ্লেষণ কৰে। এই কথা মনত ৰাখি নতুন ইতিহাসবাদ "নতুন" নহয়। ১৯২০ চনৰপৰা ১৯৫০ চনৰ ভিতৰত যিবোৰ সমালোচনা চলিছিল, সেইবোৰৰ বহু সমালোচনাও সাহিত্যৰ ঐতিহাসিক বিষয়-বস্তুৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। এই সমালোচকসকলে সাহিত্যৰ ধাৰণাসমূহৰ ভিত্তি কৰিছিল গ্ৰন্থ আৰু ইয়াৰ ঐতিহাসিক প্ৰসংগৰ মাজৰ সংযোগৰ ওপৰত (Murfin & Supriya 1998)। হিপ'লাইট টেইনৰ ঐতিহাসিক সমালোচনাৰ সৈতেও নতুন ইতিহাসবাদৰ কিবা এটা মিল আছে, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে সাহিত্যিক ৰচনা এখন ইয়াৰ সৃষ্টিৰ সামাজিক পৰিস্থিতিতকৈ ইয়াৰ লেখকৰ কল্পনাৰ উৎপাদন কম, যাৰ তিনিটা মূল দিশক টেইনে জাতি, পৰিৱেশ আৰু মুহূৰ্ত বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ই পূৰ্বৰ ইতিহাসবাদৰ প্ৰতিক্ৰিয়া, যিটো ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সমালোচক যেনেজন লিভিংষ্টন ল'ৱেছে অনুশীলন কৰিছিল, যিয়ে কেন'নিক লেখকৰ জীৱন আৰু সময় পুনৰ পৰীক্ষা কৰি সৃষ্টিশীল প্ৰক্ৰিয়াটোক পৌৰাণিকতামুক্ত কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। কিন্তু নতুন ইতিহাসবাদ এই দুয়োটা ধাৰাতকৈ পৃথক মতাদৰ্শৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজনৈতিক স্বভাৱ, লেখকৰ অজ্ঞাত; যিয়ে তেওঁলোকৰ কামক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

হিপ'লাইট টেইনৰ ঐতিহাসিক সমালোচনাৰ সৈতেও নতুন ইতিহাসবাদৰ কিবা এটা মিল আছে, যিয়ে যুক্তি দিছিল যে সাহিত্যিক ৰচনা এখন ইয়াৰ সৃষ্টিৰ সামাজিক পৰিস্থিতিতকৈ ইয়াৰ লেখকৰ কল্পনাৰ উৎপাদন কম, যাৰ তিনিটা মূল দিশক টেইনে জাতি, পৰিৱেশ আৰু মুহূৰ্ত বুলি অভিহিত কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ই পূৰ্বৰ ইতিহাসবাদৰ প্ৰতিক্ৰিয়া, যিটো ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সমালোচক যেনেজন লিভিংষ্টন ল'ৱেছে অনুশীলন কৰিছিল, যিয়ে কেন'নিক লেখকৰ জীৱন আৰু সময় পুনৰ পৰীক্ষা কৰি সৃষ্টিশীল প্ৰক্ৰিয়াটোক পৌৰাণিকতামুক্ত কৰিবলৈ বিচাৰিছিল। কিন্তু নতুন ইতিহাসবাদে এই দুয়োটা ধাৰাতকৈ পৃথক মতাদৰ্শৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজনৈতিক স্বভাৱ লেখকৰ অজ্ঞাত; যিয়ে তেওঁলোকৰ কামক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

সমালোচনা

কাৰ্ল ৰেপে যুক্তি আগবঢ়ায় যে "নতুন ইতিহাসবিদসকলে প্ৰায়ে কোৱা যেন লাগে, 'আমি একমাত্ৰ যিয়ে স্বীকাৰ কৰিবলৈ ইচ্ছুক যে সকলো জ্ঞান দূষিত, আনকি আমাৰ নিজৰ জ্ঞানো দূষিত।" ^৪

কেমিলপাগলিয়ায়ো একেদৰেই "বাৰ্কলেৰপৰা ওলাই অহা নিউ হিষ্ট'ৰিচিজম"ক এটা বিষয় বুলি উল্লেখ কৰিছে য'ত পিচি একাডেমীয়ে ভাবিছে যে ই পুৰণি বেয়া পথটোৰ সংস্কাৰ কৰিব, মই তেওঁলোক যোৱাৰ আগতেই তাত আছিলো আৰু মই তাত শাস্তি দিবলৈ আৰু উদঙাই দিবলৈ আৰু তেওঁলোকে কি কৰিছে ক'বলৈ আছো।" ^৫ আন এঠাইত পাগলিয়াই কৈছে নতুন ইতিহাসবাদ হৈছে "সমালোচনাত্মক প্ৰতিভা বা ইতিহাস বা ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ বহল শিক্ষণ নথকা ইংৰাজী মেজৰসকলৰ বাবে আশ্ৰয়স্থল। ইয়াক অনুশীলন কৰিবলৈ আপুনি আপাত দৃষ্টিত সকলো ঐতিহাসিক জ্ঞানৰ অভাৱ থাকিব লাগিব।"

ছাৰা মাজাই যুক্তি আগবঢ়ায় যে কেথেৰিন গ্যালাগাৰ আৰু গ্ৰীণব্লাটে ইতিহাসৰ অনুশাসনমূলক বিকাশৰ দীঘলীয়া পৰিসৰৰ বিষয়ে অৱজ্ঞা কৰা যেন লাগে | তেওঁলোকে ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ জাতীয়তাবাদী, সমাজবাদী বা হুইগিছ কাৰ্যসূচীৰ সম্প্ৰসাৰণ হিচাপে গ্ৰেণ্ড আখ্যানসমূহক নাকচ কৰে | এই সত্যটোক অস্পষ্ট কৰি পেলায় যে বিংশ শতিকাৰ মাজভাগৰ এনে উদ্ভাৱনসমূহ যেনে: ইতিহাস সৰ্বমুঠ আৰু পৰিমাণীকৰণ কৰা সামাজিক ইতিহাস বৃহৎ পৰিমাণৰ।" ইতিহাসক অধিক গণতান্ত্ৰিক আৰু অধিক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ইচ্ছাৰপৰাই উদ্ভৱ হৈছিল।"