বিজ্ঞান
গণিত, পদাৰ্থ, ৰসায়ন, জীৱবিজ্ঞান আৰু মহাকাশ · ৬০৩ প্ৰবন্ধ
সকলো প্ৰবন্ধ
-
বহনক্ষম ভূমি ব্যৱস্থাপনা
বহনক্ষম ভূমি ব্যৱস্থাপনা (Sustainable land management(SLM))এনে এক পদ্ধতি আৰু প্ৰযুক্তিক বুজায়, যিবোৰৰ লক্ষ্য হৈছে দীৰ্ঘম্যাদী বহনক্ষমতা, পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ সেৱা, জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আৰু জীৱিকা নিশ্চিত কৰাৰ লগতে মানুহৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিবলৈ ভূমি, পানী আৰু অন্যান্য পৰিৱেশ সম্পদৰ ব্যৱস্থাপনাক একত্ৰিত কৰা।
-
বাইট
বাইট অংকীয় জ্ঞানৰ একক, যি ৮ বিটৰ সমান। ঐতিহাসিকভাৱে এক বাইট পৰিকলন যন্ত্ৰত ১ আখৰ বা সংখ্যা প্ৰৱেশ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় বিটৰ পৰিমাণ। সেয়ে বহুতো পৰিকলন ব্যৱস্থাত বৰ্তমান ১ বাইটেই ঠিকনাযুক্ত সৰ্বনিম্ন জ্ঞানৰ পৰিমাণ। পূৰ্বতে বাইটৰ আকাৰ হাৰ্ডৱেৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল আৰু বাইটৰ নিৰ্দিষ্ট জোখ নাছিল।
-
বাধকানুনিষ্ক্ৰিয়কাৰী পদাৰ্থ
বাধকানুনিষ্ক্ৰিয়কাৰী পদাৰ্থ (Checkpoint inhibitor)-বোৰ কৰ্কট ৰোগৰ চিকিৎসাত ব্যৱহৃত হবলৈ ধৰা নতুন ঔষধিয় গুণাগুণ সমৃদ্ধ পদাৰ্থ যি বৰ্তমানেও ব্যৱহাৰ হৈ থকা শৰীৰৰ ভাল কোষ সমূহকো আক্ৰান্ত কৰা ৰাসায়ণিক আৰু তেজস্ক্ৰীয় চিকিৎসা পদ্ধতিৰ বিকল্প।
-
বাধ্যতামূলক পৰজীৱী
বাধ্যতামূলক পৰজীৱী (Obligate parasite) বা হ’ল’পৰজীৱী হৈছে এনে এটা পৰজীৱী, যিয়ে আশ্ৰয় লোৱা উদ্ভিদক শোষণ নকৰাকৈ নিজৰ জীৱনচক্ৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰে। যদি কোনো বাধ্যতামূলক পৰজীৱীয়ে আশ্ৰয়-বৃক্ষ লাভ কৰিব নোৱাৰে তেন্তে ই বংশবৃদ্ধি কৰিব নোৱাৰিব।
-
বি. এফ. স্কিনাৰ
বুৰ্হ ফ্ৰেডৰিক স্কিনাৰ (ইংৰাজী: Burrhus Frederic Skinner; ২০ মাৰ্চ, ১৯০৪ – ১৮ আগষ্ট, ১৯৯০) এজন আমেৰিকান মনোবিজ্ঞানী, আচৰণবিদ, উদ্ভাৱক আৰু সমাজ দাৰ্শনিক আছিল। ১৯৫৮ চনৰ পৰা ১৯৭৪ চনত অৱসৰ লোৱালৈকে তেওঁ হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মনোবিজ্ঞান বিভাগৰ এডগাৰ পিয়ৰ্ছ অধ্যাপক (Edgar Pierce Professor) আছিল।
-
বিগ ফাইভ ব্যক্তিত্বৰ বৈশিষ্ট্য
বিগ ফাইভ ব্যক্তিত্বৰ বৈশিষ্ট্য (Big Five Personality Traits) হৈছে ব্যক্তিত্ব বৈশিষ্ট্যৰ বাবে এটা প্ৰস্তাৱিত শ্ৰেণীবিভাজন বা গোটকৰণ, যিটো ১৯৮০ চনৰ পৰা মানসিক বৈশিষ্ট্য তত্ত্বত বিকশিত কৰা হৈছে।
-
বিবৰ্তনমূলক মনোবিজ্ঞান
বিবৰ্তনমূলক মনোবিজ্ঞান বা ক্ৰমবিকাশশীল মনোবিজ্ঞান (Evolutionary Psychology) হৈছে সামাজিক আৰু প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ এক তাত্ত্বিক দৃষ্টিভঙ্গী যি আধুনিক বিকাশৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা মনস্তাত্বিক গঠন পৰীক্ষা কৰে।কোনবোৰ মানৱ মনস্তাত্বিক লক্ষণ বিকশিত হৈছে-সেয়া ই চিনাক্ত কৰিব বিচাৰে।
-
বিশ্বাস পক্ষপাতিতা
বিশ্বাস পক্ষপাতিতা (Belief Bias) হৈছে একধৰণৰ প্ৰৱণতা যাৰ প্ৰভাৱত যুক্তি-চালিত সিদ্ধান্ত এটাক বিচাৰ কৰোঁতে যুক্তিটোৰ পৰিৱৰ্তে সিদ্ধান্তটোকহে গুৰুত্ব দিয়া হয়৷ এজন ব্যক্তিয়ে সিদ্ধান্ত-বিৰোধী প্ৰতি-যুক্তিসমূহক নাকচ কৰি নিজৰ মূল্যবোধ, বিশ্বাস আৰু পূৰ্ব-আৰোপিত জ্ঞানক সমৰ্থন কৰা সিদ্ধান্ত এটাক গ্ৰহণ…
-
বিষমতাবাদী মনোবিজ্ঞান
মনোবিজ্ঞানত বিষমতাবাদী মনোবিজ্ঞান হৈছে মানুহৰ আচৰণ আৰু অভিজ্ঞতাৰ অধ্যয়ন যিটো প্ৰায়ে অস্বাভাৱিকৰ সৈতে জড়িত, য’ত উল্লেখ কৰা পৰিঘটনাসমূহৰ বৈধতা (বা অন্য ধৰণে) সম্পৰ্কে কমকৈ ধাৰণা কৰা হয়।
-
বিস্ফোৰক সামগ্ৰী
বিস্ফোৰক (বা বিস্ফোৰক পদাৰ্থ) হৈছে এটা প্ৰতিক্ৰিয়াশীল দ্ৰব্য যাৰ ভিতৰত বিপুল পৰিমাণৰ সাম্ভাৱ্য শক্তি সঞ্চিত থাকে যি হঠাৎ মুক্ত হ’লে বিস্ফোৰণ ঘটি পাৰে, আৰু সাধাৰণতে পোহৰ, তাপ, শব্দ, আৰু চাপৰ উৎপত্তিৰে সৈতে সংঘটিত হয়।
-
বৈকল্পিক পৰজীৱী
বৈকল্পিক পৰজীৱী হ’ল এনে এক জীৱ, যিয়ে পৰজীৱীৰ দৰে কাৰ্যকলাপৰ আশ্ৰয় ল’ব পাৰে, কিন্তু ইয়াৰ জীৱনচক্ৰ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ বাবে কোনো গৃহস্থৰ ওপৰত একেবাৰে নিৰ্ভৰ নকৰে। এনে পৰজীৱীৰ উদাহৰণ বহু প্ৰজাতিৰ ভেঁকুৰৰ মাজত দেখা যায়, যেনে আৰ্মিলাৰিয়া প্ৰজাতিৰ পৰিয়ালৰ সদস্য।
-
ভাৰতীয় মনোবিজ্ঞান
ভাৰতীয় মনোবিজ্ঞানে (Indian Psychology)মনোবিজ্ঞানৰ এক বিকাশশীল বৈজ্ঞানিক উপক্ষেত্ৰক বুজায়। এই ক্ষেত্ৰত কাম কৰা মনোবিজ্ঞানীসকলে থলুৱা ভাৰতীয় ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক পৰম্পৰা আৰু দৰ্শনত নিহিত হৈ থকা মানসিক ধাৰণাসমূহ উদ্ধাৰ কৰি আছে, আৰু এই ধাৰণাসমূহ মানসিকভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে যিয়ে অধিক মানসিক গৱেষণা আৰু…
-
ভুৱা ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান
মিছা ব্যুৎপত্তি (False etymology) (ভুৱা ব্যুৎপত্তি, জনপ্ৰিয় ব্যুৎপত্তি, ব্যুৎপত্তি, বা ছদ্ম ব্যুৎপত্তি হৈছে কোনো নিৰ্দিষ্ট শব্দৰ উৎপত্তি বা ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে জনপ্ৰিয় কিন্তু ভুৱা বিশ্বাস। ইয়াক কেতিয়াবা লোক ব্যুৎপত্তি (Folk Etymology) বুলি কোৱা হয় আৰু ভাষাবিজ্ঞানত ই এটা কাৰিকৰী শব্দ।
-
মনোবিজ্ঞানৰ শাখাসমূহৰ তালিকা
এই অসম্পূৰ্ণ তালিকাত মনোবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰখনৰ বহুতো উপ-ক্ষেত্ৰ আছে: ভাৰতীয় মনোবিজ্ঞান অস্বাভাৱিক মনোবিজ্ঞান বিশ্লেষণাত্মক মনোবিজ্ঞান পশু মনোবিজ্ঞান বিষমতাবাদী মনোবিজ্ঞান মাংস খোৱাৰ মনোবিজ্ঞান ব্যৱহাৰিক আচৰণ বিশ্লেষণ ব্যৱহাৰিক মনোবিজ্ঞান এছিয়ান মনোবিজ্ঞান আচৰণৰ মনোবিজ্ঞান আচৰণৰ জিনীয় বিজ্ঞান আচৰণৰ…
-
মাংস খোৱাৰ মনোবিজ্ঞান
মাংস খোৱাৰ মনোবিজ্ঞান (Psychology of eating meat) হৈছে নৈতিকতা, আৱেগ, জ্ঞান আৰু ব্যক্তিত্বৰ বৈশিষ্ট্যৰ সংগমক চিত্ৰিত কৰা এক জটিল অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰ। মাংস খোৱাৰ মানসিক আৰু সাংস্কৃতিক কাৰকৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাই পুৰুষত্বৰ সৈতে সম্পৰ্ক, স্তৰভিত্তিক মূল্যবোধৰ সমৰ্থন আৰু অভিজ্ঞতাৰ প্ৰতি মুকলি মনৰতা হ্ৰাস পোৱাৰ…
-
মিনিমেক্স উপপাদ্য
খেল সূত্ৰত মিনিমেক্স উপপাদ্য (Minimax theorem) এনে এক উপপাদ্য যিয়ে সেই চৰ্তসমূহ প্ৰদান কৰে, যি চৰ্ত পূৰ্ণ হ'লে মিন-মেক্স অসমতা এটি সমতাও হয়। এই ধাৰণাৰে, এনে প্ৰথম উপপাদ্য হ'ল জন ভন নিউমেনৰ ১৯২৮ চনৰ মিনিমেক্স উপপাদ্য, যাক খেল সূত্ৰৰ আৰম্ভণি বুলিও অনেকে গণ্য কৰে।
-
য়'ড্-বেচেড' প্ৰভাৱ
য়'ড্-বেচেড' প্ৰভাৱ (Jod-Basedow effect, Jod-Basedow syndromeand বা Jod-Basedow phenomenon) বুলিলে আয়'ডিন বা আয়'ডাইড সেৱনৰ পাছত থাইৰইড আতিশয্য (Hyperthyroidism) হোৱাটোক বুজায়। এনে আয়'ডিন আহাৰৰ পৰিপূৰক নাইবা চিকিৎসা অনুসন্ধানৰ কন্ট্ৰাষ্ট মাধ্যম হিচাপে দিয়া হ'ব পাৰে।
-
যোগ (গণিত)
যোগ (Addition) (যাক প্ৰায়েই ক্ৰছ চিহ্ন "+" দ্বাৰা সূচিত কৰা হয়) হ'ল দুটা বা ততোধিক সংখ্যা লগ লগাই এটা কৰা প্ৰক্ৰিয়াৰ গাণিতিক প্ৰক্ৰিয়া। পাটিগণিতৰ চাৰিটা মৌলিক প্ৰক্ৰিয়াৰ ভিতৰত যোগ প্ৰক্তিয়া অন্যতম, আন মৌলিক প্ৰক্ৰিয়া তিনিটা হৈছে বিয়োগ, পূৰণ আৰু হৰণ। উদাহৰণ স্বৰূপে, ২ আৰু ৩ যোগ কৰিলে ৫ হয়।
-
শিলামণ্ডল
শিলামণ্ডল হৈছে কোনো স্থলজ গ্ৰহ বা প্ৰাকৃতিক উপগ্ৰহৰ আটাইতকৈ বাহিৰৰ কঠিন শিলৰ খোলা। পৃথিৱীত ই খোলা আৰু শিলামণ্ডলীয় মেণ্টেলৰদ্বাৰা গঠিত, যিটো ওপৰৰ আৱৰণৰ আটাইতকৈ ওপৰৰ অংশ যিয়ে হাজাৰ হাজাৰ বছৰ বা তাতকৈ অধিক সময়ৰ মাপকাঠিত স্থিতিস্থাপকভাৱে আচৰণ কৰে।
-
শ্ৰীধৰ
শ্ৰীধৰ বা শ্ৰীধৰাচাৰ্য (অষ্টম–নৱম শতিকা) এজন ভাৰতীয় গণিতজ্ঞ আছিল, গাণিতিক আৰু ব্যৱহাৰিক গণিতৰ বিষয়ে প্ৰচলিত দুখন গ্ৰন্থ পাটিগণিত আৰু পাটিগণিত-সাৰ আৰু বীজগণিত সম্পৰ্কীয় এখন বীজগণিতৰ অধুনালুপ্ত গ্ৰন্থৰ বাবে পৰিচিত।
-
সংবেদনশীল তাপ
সংবেদনশীল তাপ হৈছে কোনো বস্তু বা তাপগতিবিদ্যা ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা বিনিময় হোৱা তাপ, য'ত তাপৰ বিনিময়ৰ ফলত শৰীৰ বা ব্যৱস্থাৰ উষ্ণতা আৰু কিছুমান বৃহৎ দৃষ্টিকোণৰ চলক সলনি হয়, কিন্তু আন কিছুমান বৃহৎ দৃষ্টিকোণৰ চলক যেনে আয়তন বা চাপ অপৰিৱৰ্তিত থাকে।
-
সমবাহু ত্ৰিভুজ
জ্যামিতিত, এটা সমবাহু ত্ৰিভুজ (Equilateral triangle) হৈছে এনে এটা ত্ৰিভুজ য'ত তিনিটা বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য একে। ইকুইডীয় জ্যামিতিত, এটা সমবাহু ত্ৰিভুজৰ কোণ কেইটাও সমান মাপৰ; অৰ্থাৎ, তিনিওটা অভ্যন্তৰীণ কোণ পৰস্পৰৰ সৈতে সমতাপূৰ্ণ আৰু প্ৰতিটোৰে মাপ ৬০°।
-
সাৰ্বভৌমত্ব
সাৰ্বভৌমত্ব (Sovereignty) ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বময় কৰ্তৃত্বসূচক ক্ষমতাক সাৰ্বভৌমত্ব বোলা হয়। ই ৰাষ্ট্ৰৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য আৰু অপৰিহাৰ্য উপাদান। ৰাষ্ট্ৰ আৰু অন্যান্য সামাজিক অনুষ্ঠানৰ মাজত প্ৰভেদ নিৰ্ণয় কৰা হয় সাৰ্বভৌমত্বৰ দ্বাৰা। সাৰ্বভৌমত্বৰ প্ৰকৃত অৰ্থ সৰ্বোচ্চ ক্ষমতা।
-
সুনীতা উইলিয়ামছ
সুনীতা লীন উইলিয়ামছ ( Sunita Lyn Williams; জন্ম ১৯ ছেপ্টেম্বৰ ১৯৬৫) এগৰাকী আমেৰিকান মহাকাশচাৰী আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নৌসেনা বিষয়া। এগৰাকী মহিলা হিচাপে তেওঁ বেছি সংখ্যক আৰু বেছি সময় মহাকাশ ভ্ৰমণ ৰেকৰ্ডৰ অধিকাৰী। তেওঁ সাতবাৰকৈ মুঠ ৫০ ঘণ্টা ৪০ মিনিট মহাকাশ ভ্ৰমণ কৰিছিল।
-
সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণকাৰী উপগ্ৰহ-২
সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ-২ (GOSAT-2), যাক ইবুক-২ (জাপানী: いぶき2号, হেপবাৰ্ন: Ibuki nigō) বুলিও কোৱা হয়, সেউজ গৃহ গেছ নিৰীক্ষণৰ বাবে নিবেদিত পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ। ই সেউজ গৃহ গেছ পৰ্যবেক্ষণ উপগ্ৰহ (GOSAT)ৰ উত্তৰাধিকাৰী।
-
হিপ'ক্ৰেটিছৰ শপত
হিপ'ক্ৰেটিছৰ শপত (Hippocratic Oath) চিকিৎসকসকলে ঐতিহাসিকভাৱে গ্ৰহণ কৰা এটা শপত। বহুল পঠিত গ্ৰীক চিকিৎসা সংক্ৰান্তীয় পাঠ্যসমুহৰ ভিতৰত ই অন্যতম। মূল ৰূপ অনুসৰি নতুন চিকিৎসক এজনে কেইবাজনো দেৱতাৰ নাম লৈ শিষ্টাচাৰৰ নিৰ্দিষ্ট মান পালন কৰিবলৈ শপত লয়।
-
হেকাৰ
হেকাৰ (hacker) হৈছে এনে এজন ব্যক্তি যাৰ সাধাৰণতঃ কম্পিউটাৰৰ বিভিন্ন বিষয়ৰ জ্ঞান থাকে আৰু সেই জ্ঞান ধ্বংসাত্মক বা প্ৰয়োগাত্মক কাৰ্য্যত ব্যৱহাৰ কৰে। যেনে, কম্পিটাৰ নেটৱৰ্ক এটা বা কোনো চফ্টৱেৰৰ এটাৰ দুৰ্বলতা বিচাৰি উলিয়াই সেইবোৰক আঁতৰাবলৈ, বিনা অনুমতিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ, শিকিবলৈ আদি বিভিন্ন কাৰণত।
-
হৰ্টনিয়ান স্থলপৃষ্ঠ প্ৰৱাহ
ভূ-বিজ্ঞানত হৰ্টনৰ স্থলপৃষ্ঠ প্ৰৱাহে বৰষুণৰ পানীৰ অনুপ্ৰৱেশ ক্ষমতা আৰু উদং ঠায়ে সংৰক্ষণ ক্ষমতা অতিক্ৰম কৰিলে ভূমি পৃষ্ঠৰ ওপৰেৰে পানী অনুভূমিকভাৱে প্ৰৱাহিত হোৱাৰ প্ৰৱণতাক বৰ্ণনা কৰে। এই পৰিঘটনাৰ প্ৰথম বিশদ অধ্যয়ন কৰা অভিযন্তা ৰবাৰ্ট ই হৰ্টনৰ নামেৰে ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছে।
-
ৰক্তদল
ৰক্তদল বা তেজৰ গ্ৰুপ (blood group; /ব্লাড গ্ৰুপ/) তেজৰ এক শ্ৰেণীবিভাজন। লোহিত ৰক্ত কণিকাৰ পৃষ্ঠত কিছুমান এণ্টিজেন আৰু প্লাজমাত কিছু এণ্টিবডিৰ উপস্থিতি-অনুপস্থিতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই বিভাজন কৰা হয়। ৰক্তদল প্ৰণালী ভেদে এই এণ্টিজেন প্ৰ'টিন, কাৰ্ব'হাইড্ৰেট, গ্লাইক'প্ৰ'টিন বা গ্লাইক'লিপিড হ'ব পাৰে।
-
ৱুল্ফ্ চাকঁফ প্ৰভাৱ
ৱুল্ফ্ চাকঁফ প্ৰভাৱ (Wolff–Chaikoff effect), বুলিলে অধিক পৰিমাণৰ আয়'ডিন সেৱনৰ পাছত থাইৰইড হৰম'নৰ মাত্ৰা কমি যোৱাটো বুজায়। কেলিফ'ৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ড॰ জাঁ ৱুল্ফ আৰু ইজৰাইল লিয়ন চাকঁফে এই পৰিঘটনা আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।