বিজ্ঞান
৫৪ প্ৰবন্ধ
-
বিজ্ঞান
বিজ্ঞান (Science, লেটিন শব্দ scientiaৰ পৰা যাৰ অৰ্থ "জ্ঞান") হৈছে এক প্ৰণালীবদ্ধ অধ্যয়ন য'ত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড সম্পৰ্কীয় জ্ঞানসমূহ অৰ্জন কৰি প্ৰামাণ্য বৈজ্ঞানিক তত্ত্ব বা সম্ভাৱনাৰ ৰূপত সংগঠিত কৰি ৰখা হয়।
-
জীৱবিজ্ঞান
জীৱ-বিজ্ঞান (ব্ৰিটিছ ইংৰাজী: biology, আমেৰিকান ইংৰাজী: life sciences বা bioscience) হৈছে বিজ্ঞানৰ এটা শাখা য’ত জীৱ (যেনে— গছ-গছনি, জীৱ-জন্তু, মানুহ ) আদিৰ ৱৈজ্ঞানিক আলোচনা কৰা হয়। জীৱ-বিজ্ঞান জীৱনৰ গুণৱতা আৰু মানৰ যথেষ্ট উন্নতিসাধন কৰিছে।
-
জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান
জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান (ইংৰাজী: Astronomy) মহাবিশ্বৰ ভ্ৰাম্যমান জ্যোতিষ্কবোৰৰ বিষয়ে বিজ্ঞান। এই বিজ্ঞান জ্যোতিষশাস্ত্ৰ (astrology) নহয়। জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান বিশেষজ্ঞসকলক জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী (astronomer) বোলা হয়।
-
জৈৱ ৰসায়ন
জৈৱ ৰসায়ন (Biochemistry) হৈছে জীৱিত প্ৰাণীৰ শৰীৰৰ ভিতৰত আৰু শৰীৰৰ লগত জড়িত সকলোধৰণৰ ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়া। বিংশ শতিকাৰ শেষ দশকৰ পৰা জীৱৰ জীৱন প্ৰক্ৰিয়াৰ জটিলতাসমূহ জৈৱৰসায়নৰ সহায়ত সফলভাৱে বৰ্ণনা কৰিব পৰা হৈছে।
-
অসম বিজ্ঞান সমিতি
অসম বিজ্ঞান সমিতি (Assam Science Society) বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কৰণৰ বাবে কাম কৰা এটা স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠন। ইয়াক ১৯৫৩ চনৰ ১৩ ফ্ৰেব্ৰুৱাৰীত “গৌহাটী বিজ্ঞান সমিতি’’ নামেৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।
-
প্ৰযুক্তি
প্ৰযুক্তি হৈছে কোনো সমস্যা সমাধানৰ বাবে নাইবা কোনো কামত লগাবৰ বাবে সঁজুলি, কৌশল, শিল্প, প্ৰণালী বা সজোৱাৰ পদ্ধতিৰ সৃষ্টি কৰা, ব্যৱহাৰ কৰা আৰু জ্ঞান লাভ কৰা।
-
সমাজ বিজ্ঞান
সামাজ বিজ্ঞান হৈছে জ্ঞনৰ এটা শাখা, যিয়ে সমাজ আৰু মানুহৰ আচৰণৰ ওপৰত আলোচনা কৰে। সামাজিক বিজ্ঞানক সাধাৰণতে জ্ঞনৰ এখন বিস্তৃত ক্ষেত্ৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যাৰ অন্তৰ্গত নৃবিজ্ঞান, প্ৰত্নতত্ত্ব, অপৰাধ বিজ্ঞান, অৰ্থনীতি, শিক্ষা, ইতিহাস, ভাষাবিজ্ঞান, ৰাজনীতি বিজ্ঞান, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক, সমাজ…
-
তথ্য প্ৰযুক্তি
তথ্য প্ৰযুক্তি (Information Technology) হ'ল প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ (Technology) লগত জড়িত তথ্য (Information)। পৰিকলন (Computing) আৰু দুৰসংযোগৰ (Telecommunication) সংমিশ্ৰণত এটা সূক্ষ্মবৈদ্যুতিক (microelectronic) ব্যৱস্থাৰে কৰা উপলব্ধি, সঞ্চালন, সংগ্ৰহণ, আৰু শব্দ, ছবি, আখৰ, নম্বৰ আদি তথ্যৰ বহল বিস্তাৰ…
-
পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডল
পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডল হৈছে পৃথিৱীৰ মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তিৰ দ্বাৰা ধৰি ৰখা গেছৰ স্তৰ, যাক সামূহিকভাৱে বায়ু বুলি জনা যায়, যিয়ে পৃথিৱীক আগুৰি ধৰি ইয়াৰ গ্ৰহীয় বায়ুমণ্ডল গঠন কৰে।
-
ফলন
গোট -ৰ প্ৰতিটো উপাদানক গোট -ৰ ঠিক একেটা উপাদানৰ সৈতে সংযুক্ত কৰাৰ পদ্ধতিকে গণিতত ফলন (function) বুলি কোৱা হয়। গোটটোক ফাংচনৰ ডমেইন বুলি কোৱা হয় আৰু গোটটোক ফাংচনৰ ক'ডমেইন বুলি কোৱা হয়। প্ৰাথমিকভাৱে, ফলনবোৰ এটা পৰিমাণ কিদৰে আন এটা পৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে তাৰ আদৰ্শ ৰূপ আছিল।
-
কম্পনাংক
কম্পনাংক হৈছে এটা পুনৰাবৃত্তিমূলক পৰিঘটনাৰ প্ৰতি সময়ৰ এককত সংঘটনৰ সংখ্যা। কম্পনাংক হৈছে বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিকীৰ ক্ষেত্ৰত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামিতি, যাৰ দ্বাৰা দোলন আৰু কম্পন সম্পৰ্কীয় পৰিঘটনাৰ হাৰ নিৰূপণ কৰা হয়, যেনে যান্ত্ৰিক কম্পন, অডিঅ' সংকেত (ধ্বনি), ৰেডিঅ' তৰংগ, আৰু পোহৰ।
-
জৈৱ প্ৰযুক্তি
একবিংশ শতিকাত মানৱ প্ৰজাতিৰ লগত অন্য জীৱৰ স্বাস্থ্য ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত জৈৱ প্ৰযুক্তি বিদ্যাৰ অৰিহণা এইক্ষেত্ৰত অপৰিসীম। জৈৱ প্ৰযুক্তি বিদ্যাৰ জৰিয়তে বিভিন্ন বেমাৰ ৰোধ কৰিব পৰা যায়। জৈৱ প্ৰযুক্তি হ’ল বৰ্তমান যুগৰ আটাইতকৈ আশাপ্ৰদ, সুবিধাজনক তথা কাৰ্যকৰী ব্যৱস্থা।
-
জীৱাশ্ম ইন্ধন
জীৱাশ্ম ইন্ধন হৈছে এক প্ৰাকৃতিকভাৱে পৃথিৱীৰ ভূত্বকত গঠিত জ্বলি উঠিব পৰা কাৰ্বন যৌগ বা হাইড্ৰকাৰ্বন সমৃদ্ধ বস্তু, যি প্ৰাগৈতিহাসিক জীৱ (জন্তু, উদ্ভিদ, অথবা মাইক্ৰোপ্লাংক্টন)ৰ পচি যোৱা অৱশেষৰ পৰা ভূ-গঠনত্মক প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বহু বছৰ ধৰি গঠিত হয়।
-
ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱস
ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱস (National Science Day, চমুকৈ NSD) প্ৰতি বছৰে ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ ২৮ তাৰিখ দিনটোক প্ৰখ্যাত ভাৰতীয় পদাৰ্থ বিজ্ঞানী চন্দ্ৰশেখৰ ভেঙ্কট ৰমনৰ ৰমন পৰিঘটনাৰ আৱিষ্কাৰক সুঁৱৰি ভাৰতত পালন কৰা হয়। ১৯২৮ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ৰমনে এই পৰিঘটনা আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।
-
অণুজীৱবিজ্ঞান
অণুজীৱবিজ্ঞান (Microbiology) চকুৰে মণিব নোৱাৰা জীৱ বা জীৱসদৃশ কণাৰ জীৱন প্ৰণালী, ইহঁতৰ প্ৰভাৱ, প্ৰতিৰোধ আৰু শৰীৰে এনে জীৱৰ প্ৰতি দেখুওৱা প্ৰতিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়ন। এই বিষয়ৰ ক্ষুদ্ৰ জীৱ যেনে, ভাইৰাছ, বেক্টেৰিয়া, পৰজীৱী, ভেঁকুৰ, পেলু ইত্যাদি সাঙুৰি লোৱা হয়।
-
তথ্য
তথ্য বা ইনফৰমেশ্যন হৈছে বিশেষ সজ্জাত সজ্জিত চিহ্নৰ (symbol) দ্বাৰা প্ৰকাশিত বাৰ্তা message)। বিভিন্ন চিহ্ন আৰু পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াক সংৰক্ষিত বা এঠাইৰ পৰা আনঠাইলৈ কোনো যোগাযোগ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি সৰবৰাহ কৰিব পৰা যায়।
-
তেজস্ক্ৰিয়তা
তেজস্ক্ৰিয়তা হৈছে এক অনিয়মিত পৰমাণু নিউক্লিয়াছৰ পৰা বিকিৰণৰ জৰিয়তে শক্তি হ্ৰাস হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া। যিকোনো বস্তু য'ত অস্থিৰ নিউক্লিয়াছ থাকে তাক তেজস্ক্ৰীয় বুলি কোৱা হয়। ক্ষয়ৰ সৰ্বাধিক সচৰাচৰ ধৰণ তিনিটা হৈছে আলফা ক্ষয়, বিটা ক্ষয়, আৰু গামা ক্ষয়।
-
ভূ-বিজ্ঞান
ভূ-বিজ্ঞান হৈছে পৃথিৱী সৈতে জড়িত বিজ্ঞানৰ বাবে সৰ্বাংগীণ শব্দ। তৰ্কসাপেক্ষভাৱে ই গ্ৰহ বিজ্ঞানৰ এক বিশেষ ক্ষেত্ৰ, পৃথিৱী একমাত্ৰ জীৱ-জন্তু গ্ৰহ বুলি জনা যায়। ভূ-বিজ্ঞান বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত হ্ৰাসবাদী আৰু সামগ্ৰিক দুয়োটা দৃষ্টিভংগী আছে।
-
ঘূৰ্ণীবতাহ
ঘূৰ্ণীবতাহ (ইংৰাজী: Tornado (টৰ্ণেডো)) হৈছে এটা অতি বেগেৰে বলা ঘূৰ্ণীয়মান বায়ুৰ স্তম্ভ, যাৰ পৃথিৱী পৃষ্ঠ আৰু মেঘৰ লগত সংযোগত থাকে, বা কেতিয়াবা এটুকুৰা মেঘৰ তলৰ অংশৰ সৈতে।
-
বিজ্ঞানৰ দৰ্শন
বিজ্ঞানৰ দৰ্শন দৰ্শনৰ এটি ভাগ যাৰ বিষয় বিজ্ঞানৰ গুৰি, প্ৰণালী আদি। এই ভাগৰ মুখ্য প্ৰশ্নসমূহৰ বিষয় 'কি বিজ্ঞান হয় আৰু কি নহয়', 'বৈজ্ঞানিক প্ৰণালীসমূহৰ নিৰ্ভৰশীলতা', 'বিজ্ঞানৰ শেষ লক্ষ্য' আদি। এই ভাগৰ দৰ্শন আন আন ভাগ যেনে অধিবিদ্যা, তত্ত্ববিদ্যা, জ্ঞানতত্ত্ব আদিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।
-
ৰৈখিক বীজগণিত
ৰৈখিক বীজগণিত হৈছে গণিতৰ এটা ভাগ। য'ত ৰৈখিক সমীকৰণ: ⟨a_1x_1+\cdots +a_nx_n=b,⟩ আৰু ৰৈখিক মানচিত্ৰ: ⟨(x_1, \ldots, x_n) \mapsto a_1x_1+\cdots +a_nx_n,⟩ আৰু ভেক্টৰ স্থানত আৰু মেট্ৰিচৰ যোগেদি ইহঁতৰ উপস্থাপন। গণিতৰ প্ৰায় সকলো ক্ষেত্ৰতে ৰৈখিক বীজগণিত কেন্দ্ৰীয়।
-
দুৰ্বল আন্তঃক্ৰিয়া
দুৰ্বল আন্তঃক্ৰিয়া বা দুৰ্বল নিউক্লীয় বল হৈছে 'নিউক্লীয় পদাৰ্থবিজ্ঞান' আৰু 'কণিকা পদাৰ্থবিজ্ঞান'ৰ চাৰিটা পৰিচিত মৌলিক আন্তঃক্ৰিয়াৰ ভিতৰৰ এটা; বাকী তিনিটা হ’ল বিদ্যুতচুম্বকত্ব, প্ৰবল আন্তঃক্ৰিয়া আৰু মাধ্যাকৰ্ষণ।
-
নেন'প্ৰযুক্তি
নেন'প্ৰযুক্তি বা নেন'টেকন’লজী (Nanotechnology) হৈছে বস্তুৰ এনে এক পৰ্যায়ৰ ব্যৱহাৰ য’ত অন্ততঃ এটা মাপ ১-ৰ পৰা ১০০ নেন'মিটাৰ (nm)-ৰ ভিতৰত হয়। এই পৰ্যায়টো নেন'স্কেল (nanoscale) নামেৰে জনাজাত, য’ত পৃষ্ঠৰ এলাকা আৰু কোৱাণ্টাম বলবিদ্যাৰ প্ৰভাৱ বস্তুৰ গুণৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ উঠে।
-
বৈদ্যুতিক প্ৰবাহ
বৈদ্যুতিক প্ৰবাহ হৈছে আভিযুক্ত কণিকাৰ এক প্ৰবাহ, যেনে ইলেক্ট্ৰন বা আয়ন ইত্যাদি, যিবোৰ বৈদ্যুতিক চালক বা স্থানৰ জৰিয়তে গতি কৰে, যাক কোৱা হয় কোনো পৃষ্ঠয়েদি বৈদ্যুতিক আভিযুক্তিৰ নিট প্ৰবাহৰ হাৰ।
-
ভেকুৱাম
ভেকুৱাম বুলিলে অন্তৰিক্ষকভাবে দ্ৰব্যশূন্য অৰ্থ বুজোৱা হয়। এই শব্দটো লেটিন ভাষাৰ vacuus (নপুংসকলিঙ্গ vacuum) শব্দৰ পৰা আহৰণ কৰা, যাৰ অৰ্থ "খালী" বা "শূন্য" বা "ৰিক্ত।" এনেধৰণৰ ভেকুৱামৰ এটা প্ৰায় প্ৰাপ্তিসাধ্য ৰূপ হৈছে এনে অঞ্চল য'ত গেছৰ চাপ বায়ুমণ্ডলীয় চাপতকৈ অনেক কম।
-
সমমিতি
সমমিতি দৈনন্দিন জীৱনত সাধাৰণতে ৰূপৰ, অনুপাতৰ আৰু সমতাৰ এটি সুন্দৰ আৰু সুমধুৰ অনুভৱৰ দিশত ইঙ্গিত কৰে। গণিতত, এই শব্দটোৰ এটা অধিক সঠিক সংজ্ঞা থাকে আৰু সাধাৰণতে এনে বস্তুৰ বৰ্ণনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয় যি কিছুমান পৰিবৰ্তনৰ প্ৰতি অপৰিবৰ্তনীয় (invariant) হৈ থাকে, যেনে স্থানান্তৰ, প্ৰতিফলন, ঘূৰ্ণন বা…
-
অন্তৰ্দাহী ইঞ্জিন
অন্তৰ্দাহী ইঞ্জিন (ICE বা IC ইঞ্জিন) হৈছে এটা তাপ ইঞ্জিন, য’ত জ্বালানীৰ দাহ অক্সিডাইজাৰৰ (সাধাৰণতে বায়ু) সৈতে দাহন কক্ষত হয়, যি কাৰ্য্য তৰলৰ প্ৰবাহ চক্ৰৰ এটা অঙ্গভূত অংশ। অন্তৰ্দাহী ইঞ্জিনত, দাহৰ ফলত উৎপন্ন হোৱা উচ্চ-তাপমাত্ৰা আৰু উচ্চ-চাপৰ গেছবোৰে ইঞ্জিনৰ কোনো উপাদানত পোনপটীয়াকৈ বল প্ৰয়োগ কৰে।
-
আৱেশক
আৱেশক (Inductor), যাক ক’ইল (coil), চোক (choke), বা ৰিঅেক্টৰ (reactor) বুলিও কোৱা হয়, এটা নিষ্ক্ৰিয় দুটা টাৰ্মিনেল থকা বৈদ্যুতিক উপাদান, যি বৈদ্যুতিক প্ৰবাহ পৰিবাহিত হোৱাৰ সময়ত এটা চুম্বক ক্ষেত্ৰত শক্তি সঞ্চয় কৰে। এটা আৱেশক সাধাৰণতে ইনছুলেট কৰা তাৰ এটা ক’ইল হিচাপে আবৃত হৈ থাকে।
-
চেণ্ট্ৰেল প্ৰচেছিং ইউনিট
চেণ্ট্ৰেল প্ৰচেছিং ইউনিট (CPU), যাক চেণ্ট্ৰেল প্ৰচেছৰ, মূল প্ৰচেছৰ, বা কেৱল প্ৰচেছৰ বোলা হয়, এটা কম্পিউটাৰত থকা মুখ্য প্ৰচেছৰ। ইয়াৰ ইলেক্ট্ৰনিক চৰ্কিটই কম্পিউটাৰ প্ৰগ্ৰামৰ নিৰ্দেশসমূহ—যেনে গাণিতিক কাৰ্য, যুক্তি, নিয়ন্ত্ৰণ, আৰু ইনপুট/আউটপুট (I/O) কাৰ্য—সম্পাদন কৰে।
-
ধাতুবিজ্ঞান
ধাতুবিজ্ঞান, যিয়ে ধাতুৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি দুয়োটাকে সামৰি লয়, য'ত ধাতুৰ উৎপাদন আৰু গ্ৰাহক আৰু নিৰ্মাতা উভয়ৰে বাবে সামগ্ৰীত ব্যৱহৃত ধাতুৰ উপাদানৰ অভিযান্ত্ৰিকীকৰণ অন্তৰ্ভুক্ত। ধাতুবিদ্যা ধাতুৰ কামৰ শিল্পৰ পৰা পৃথক।