গণিত
৫৩ প্ৰবন্ধ
-
গণিত
পৰিমাণ (quantity), গঠন (structure), পৰিবৰ্তন (change) আৰু স্থান (space)-বিষয়ক গৱেষণাকে সাধাৰণতে গণিত বোলা হয়। অন্য কিছুমানৰ মতে গণিত হ'ল "চিত্ৰ (figure) আৰু সংখ্যাৰ (number) গৱেষণা", কিন্তু এইটো হৈছে গণিতৰ অতি সৰল সংজ্ঞা। গণিতৰ দৰ্শনৰ ভিন্ন ভিন্ন দৃষ্টিভঙ্গিৰ মতে গণিতৰ ভিন ভিন সংজ্ঞা দেখা যায়।
-
শূন্য
শূন্য বা ০ (zero; এটা অংক যিটো হিচাপ নিকাচৰ ক্ষেত্ৰত সকলো স্থানীয় মান পদ্ধতিৰ এক অপৰিহাৰ্য প্ৰতীক। ইয়াৰ বাহিৰে ই এটা সংখ্যাও। দুয়োটা ৰূপতে গণিতত ইয়াৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। শূন্য এটা সংস্কৃত শব্দ।
-
পৰিসংখ্যা
পৰিসংখ্যা হৈছে এক বিজ্ঞান য'ত তথ্য আহৰণ, সংগঠিতকৰণ বা শ্ৰেণীভুক্তকৰণ, উপস্থাপন আৰু বিশ্লেষণ কৰা হয়। কোনো বৈজ্ঞানিক, ঔদ্যোগিক, বা সামাজিক ক্ষেত্ৰত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানক প্ৰয়োগ কৰিবৰ বাবে কিছুমান তথ্য বা ডাটাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
নাশ্ব সাম্যাৱস্থা
খেল সূত্ৰত নাশ্ব সাম্যাৱস্থা জন ফ'ৰ্বছ্ নাশ্বৰ নামৰ এটি সমাধানৰ ধাৰণা যি অসহযোগিতামূলক খেলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য। এনে খেলত এই সাম্যাৱস্থাত ধৰি লোৱা হয় যে প্ৰত্যেকজন খেলুৱৈয়ে আন খেলুৱৈসকলৰ সাম্যাৱস্থাৰ কৌশল বা কাৰ্যনীতি জানে, আৰু যদি আন কোনো খেলুৱৈয়ে নিজৰ কাৰ্যনীতি সলনি নকৰে, কোনো খেলুৱৈৰে নিজৰ…
-
সংখ্যা
সংখ্যা (Number) হ’ল বাস্তৱ জগতৰ (real world) বস্তুবোৰৰ পৰিমাণ প্ৰতিকাত্মক (abstraction) ৰূপত প্ৰকাশ কৰাৰ পদ্ধতি। সংখ্যাবোৰ প্ৰকাশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা চিহ্নক অংক (digit) বোলা হয়। অংকক সংখ্যাৰূপে প্ৰকাশ কৰা নিয়মক সংখ্যা পদ্ধতি (number system) বোলা হয়।
-
বীজগণিত
বীজগণিত (Algebra) ইংৰাজী Algebra শব্দটো আহিছে আৰবী "আল-জেব্ৰ" শব্দৰ পৰা, যাৰ অৰ্থ হৈছে ভগ্ন অংশৰ পুনৰমিলন। গণিতৰ এটি বৃহৎ শাখা হৈছে এই বীজগণিত। য'ত গাণিতিক সমীকৰণৰ অনিৰ্ধাৰিত সংখ্যাক প্ৰতীকৰ মাধ্যমেৰে উপস্থাপন কৰা হয়।
-
ক্ষেত্ৰফল
ক্ষেত্ৰফল (Area) হৈছে এক ভৌত পৰিমাপ যিটো কোনো তলৰ বা তলৰ অংশবিশেষৰ আকাৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। তলৰ ক্ষেত্ৰফল হৈছে কোনো বস্তুৰ উম্মুক্ত তলৰ ক্ষেত্ৰফল।
-
ফলন
গোট -ৰ প্ৰতিটো উপাদানক গোট -ৰ ঠিক একেটা উপাদানৰ সৈতে সংযুক্ত কৰাৰ পদ্ধতিকে গণিতত ফলন (function) বুলি কোৱা হয়। গোটটোক ফাংচনৰ ডমেইন বুলি কোৱা হয় আৰু গোটটোক ফাংচনৰ ক'ডমেইন বুলি কোৱা হয়। প্ৰাথমিকভাৱে, ফলনবোৰ এটা পৰিমাণ কিদৰে আন এটা পৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে তাৰ আদৰ্শ ৰূপ আছিল।
-
সংখ্যাতত্ত্ব
সংখ্যাতত্ত্ব (বা পুৰণি প্ৰয়োগমতে পাটীগণিত বা উচ্চ পাটীগণিত; Number theory) হৈছে বিশুদ্ধ গণিতৰ এটা শাখা য'ত অখণ্ড সংখ্যা আৰু অখণ্ড সংখ্যাৰ মানবিশিষ্ট ফলনৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা হয়।
-
গাণিতিক বিশ্লেষণ
গাণিতিক বিশ্লেষণ (ইংৰাজী: mathematical analysis) গণিতৰ এটা শাখা য'ত বাস্তৱ আৰু জটিল মানৰ ক্ৰিয়াসমূহৰ অধ্যয়ন কৰা হয়। সাধাৰণতে এই ক্ৰিয়াসমূহ নিয়মবৰ্হিভূত নহয়, অবিচ্ছিন্ন (ইংৰাজী:continuous) অথবা অন্তৰকলনীয় (ইংৰাজী:differentiable) নাইবা বিশ্লেষণীয় (ইংৰাজী:analytic) হয়।
-
ত্ৰিকোণমিতি
ত্ৰিকোণমিতি (Trigonometry) গণিতৰ এটি শাখা, য’ত ত্ৰিভুজৰ পৰা উত্পন্ন হোৱা বহুভুজবোৰৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা হয়। শাব্দিক অৰ্থ বুজালে ত্ৰিভুজৰ পৰিমাপ লোৱা এটি অধ্যয়ন। ইয়াত ত্ৰিভুজৰ কোণ, বাহু আৰু সিহঁতৰ মধ্যকাৰ সম্পৰ্ক ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন সমস্যাৰ সমাধান উলিওৱা হয়।
-
পাটীগণিত
পাটীগণিত (গ্ৰীক: Αριθμητική, জাৰ্মান: Arithmetik; ইংৰাজী: Arithmetic) হৈছে গণিতৰ তিনিটা বিশেষ শাখাৰ অন্যতম অংক তথা সংখ্যা গণনাৰ সৈতে জড়িত শাখা। ই গণিতৰ মৌলিক শাখা তথা ইয়াৰ পৰাই গণিত শিক্ষাৰ আৰম্ভণি হয়। প্ৰতিজন ব্যক্তিয়েই তেওঁৰ দৈনন্দিন জীৱনত পাটীগণিতৰ ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে।
-
হৰণ (গণিত)
হৰণ (÷) হ’ল এটি পাটীগণিতীয় তথা বীজগণিতীয় ক্ৰিয়া (operation)। যদিহে cৰ bগুণ a ৰ সমান হয়, তেন্তে: ⟨a = b \times c, \,⟩ ইয়াত b যদি অশূন্য হয়, তেন্তে a ক b ৰে হৰণ কৰা বুলিলে c পোৱা যায় আৰু ইয়াক তলত দিয়া ধৰণে লিখা হয়: a ÷ b = c। উদাহৰণস্বৰূপে, 6 ÷ 3 = 2, কাৰণ 6 = 3 × 2।
-
অসম গণিত শিক্ষায়তন
অসম গণিত শিক্ষায়তন ( Assam Academy of Mathematics) হৈছে অসমৰ গণিত শিক্ষাৰ উন্নতিৰ কাৰণে অসমত জন্ম হোৱা এটি বেচৰকাৰী সংস্থা। ১৯৮৬ চনৰ ১৮ জুলাইত এই অনুষ্ঠানটিৰ জন্ম হয়।
-
ভগ্নাংশ (গণিত)
এটা ভগ্নাংশই (Latin: fractus, "broken") এটা অখণ্ড সংখ্যা বা সাধাৰণভাবে, যিকোনো এটা সংখ্যাক সমানে কৰা ভাগসমূহক বুজায়। দৈনন্দিন ব্যৱহাৰিক ক্ষেত্ৰত কোনো এটা বস্তুৰ কিমান অংশক লোৱা হৈছে তাক বুজাবলৈ ভগ্নাংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়; যেনে— আধা, দুই তৃতীয়াংশ, তিনি পঞ্চমাংশ, এক চতুৰ্থাংশ ইত্যাদি।
-
সমীকৰণ
সমীকৰণ গণিতৰ জগতখনত সমীকৰণ হৈছে এটা মাধ্যম যাৰ দ্বাৰা দুটা গাণিতিক ৰাশিক সমান বুলি প্ৰকাশ কৰা হয়। বা সমীকৰণ হ'ল সংখ্যা আৰু প্ৰতীক ব্যৱহাৰ কৰি লিখা এক বিশেষ গাণিতিক বিবৃতি।
-
মাধ্যিকা মতদাতা উপপাদ্য
অৰ্থনীতি আৰু ৰাজনীতি বিজ্ঞানত মাধ্যিকা মতদাতা উপপাদ্যই কয় যে যদি কোনো সমষ্টিত অধিকতা মতদান ব্যৱহাৰ কৰা হয় (অৰ্থাৎ, সৰ্বাধিক ভোট লাভ কৰা প্ৰতিযোগী বিজয়ী হয়), কেৱল দুই প্ৰতিদ্বন্দ্বী আছে আৰু সকলো মতদাতাৰ অগ্ৰাধিকাৰ সম্বন্ধৰ এটি শৃংগ আছে, তেন্তে দুয়ো প্ৰতিদ্বন্দ্বীয়ে প্ৰত্যেক নীতিত একেই স্থিতি…
-
সাংখ্যিক অংক
সাংখ্যিক অংক বা গণনাৰ অংক বা সংখ্যা অকলশৰীয়াকৈ (যেনে "১") বা সংমিশ্ৰণত (যেনে "১৫") ব্যৱহৃত একক চিহ্ন, বা সংখ্যা ব্যৱস্থাত সংখ্যাসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ এটা অৱস্থান।
-
অনুপাত
অনুপাত(Ratio), গণিতত অনুপাত হৈছে দুটা সংখ্যাৰ মাজৰ এক সম্পৰ্ক। এই সম্পৰ্ক অনুসৰি প্ৰথমটো সংখ্যাৰ বিপৰীতে কিমান বাৰ দ্বিতীয় সংখ্যাটো আছে তাক বুজা যায়। উদাহৰণ স্বৰূপে যদি এটা ফলৰ খৰাহিত ৯টা কমলা আৰু ৩টা কল আছে, তেন্তে কলৰ বাবে কমলাৰ অনুপাত হ'ব ৯:৩ আৰু এই অনুপাতটো ৩:১ৰ সমমান।
-
গণনা
গণনা (Computation) নামক পৰিভাষিক শব্দটোৰে এক ধৰণৰ অপাৰেশ্যনক বুজায়। এই কাৰ্য্য কিছু প্ৰাৰম্ভিক চৰ্তয়েদি আৰম্ভ হয় আৰু কিছু নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰণ কৰি এটি ফলাফল প্ৰদান কৰে। কম্পিউটাৰ সম্পাদিত গণনামূলক কামবোৰ গণনাৰ সবাতোকৈ সাধাৰণ উদাহৰণ।
-
ভাৰতীয় সংখ্যা
তলত ভাৰতীয় সংখ্যাবোৰৰ আধুনিক দেৱনাগৰী ৰূপত এখন তালিকা দিয়া হ’ল লগতে উচ্চাৰণ আৰু অনুবাদবোৰো দিয়া হ’ল। ভৌগোলিক অঞ্চল বা যুগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি দেৱনাগৰী সংখ্যাৰ আকৃতি ভিন্ন হ'ব পাৰে। ইয়াৰ কিছুমান ভিন্নতা পুৰণি সংস্কৃত সাহিত্যতো দেখা যায়। {| | १ || [[চিত্ৰ:Devanagari Numeral 1 v
-
ৰৈখিক বীজগণিত
ৰৈখিক বীজগণিত হৈছে গণিতৰ এটা ভাগ। য'ত ৰৈখিক সমীকৰণ: ⟨a_1x_1+\cdots +a_nx_n=b,⟩ আৰু ৰৈখিক মানচিত্ৰ: ⟨(x_1, \ldots, x_n) \mapsto a_1x_1+\cdots +a_nx_n,⟩ আৰু ভেক্টৰ স্থানত আৰু মেট্ৰিচৰ যোগেদি ইহঁতৰ উপস্থাপন। গণিতৰ প্ৰায় সকলো ক্ষেত্ৰতে ৰৈখিক বীজগণিত কেন্দ্ৰীয়।
-
কেলকুলেটৰ
এটা ইলেক্ট্ৰনিক কেলকুলেটৰ হৈছে এটা লৈ ফুৰিব পৰা যন্ত্ৰ যাৰ সহায়ত গণনা কৰিব পাৰি সাধাৰণ পাটীগণিতৰ পাৰা জটিল গণিতলৈকে। প্ৰথম আৰ্দ্ধপৰিবাহী ব্যৱহাৰ কৰা ইলেক্ট্ৰনিক কেলকুলেটৰ উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল ১৯৬০ চনত। পকেটত লৈ ফুৰিব পৰা কেলকুলেটৰ আৰম্ভ হয় ১৯৭০ চনৰ পৰা।
-
পৰিমিতি
পৰিমিতি হৈছে গণিতৰ এক বৃহৎ শাখা য'ত বিভিন্ন জ্যামিতিক আকৃতি সমূহৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন মাপ বা জোখ-মাখবোৰ লোৱা হয়। মাপ হৈছে কোনো বস্তু বা ঘটনাৰ বিশেষত্ব বুজাবলৈ ব্যৱহাৰৰ কৰা এক সংখ্যাত্মক প্ৰকল্প। যাৰ তুলনা অন্য বস্তু বা ঘটনাৰ সৈতে কৰিব পাৰি।
-
ফাৰ্মাৰ অন্তিম উপপাদ্য
ফাৰ্মাৰ অন্তিম উপপাদ্য (Fermat's Last Theorem) সংখ্যা তত্ত্বৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপপাদ্য যি ৩৫০ বছৰৰো অধিক কাল অপ্ৰমাণিত হৈ আছিল। ইয়াক ফাৰ্মাৰ অনুমান (Fermat's Conjecture) বুলিও জনা যায়।
-
ভেঁটি
ভূমি, নিধান, মূল বা ভেঁটি (radix বা base) হ’ল সংখ্যা প্ৰণালী এটাক তথা গণনা প্ৰণালীক প্ৰকাশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা একক (unique) সংখ্যা। উদাহৰণস্বৰূপে, দশমিক প্ৰণালীত ভূমি হ’ল ১০ আৰু ইয়াত অংকসমূহ হ’ল ০, ১, ২, ৩, ৪, ৫, ৬, ৭, ৮ আৰু ৯; আকৌ দ্বৈত প্ৰণালীত ভূমি হ’ল ২ আৰু ইয়াত অংকসমূহ হ’ল ০ আৰু ১।
-
যুগ্ম সংখ্যা
যুগ্ম সংখ্যা যুগ্ম সংখ্যা হৈছে এনে কিছুমান বাস্তৱ সংখ্যা যি সমূহক ২ৰে সম্পূৰ্ণকৈ হৰণ কৰিব পাৰি। বা, এককৰ স্থানত ০,২,৪,৬,৮ অংক থকা সংখ্যা বোৰকে যুগ্ম সংখ্যা বোলে। উদাহৰণ স্বৰূপে ১২ এটা যুগ্ম সংখ্যা, কিয়নো ১২ ক ২ ৰে হৰণ কৰিলে কোনো ভাগশেষ নাথাকে। ইয়াৰোপৰি ১২ৰ এককৰ স্থানৰ অংকটো হৈছে ২।
-
সংহতি তত্ত্ব
সংহতি তত্ত্ব (Set theory) গাণিতিক লজিকৰ এটি শাখা য'ত কোনো একে বৈশিষ্ট্য যুক্ত উপাদানৰ গোট সম্পৰ্কীয় আলোচনা কৰা হয়। বাস্তৱ বা চিন্তা জগতৰ সু-সংজ্ঞাবদ্ধ বস্তুৰ সমাৱেশ বা সংগ্ৰহকে সংহতি বোলে। যেনেঃ অসমীয়া, ইংৰাজি আৰু গণিত এই তিনিটা শিক্ষা বিষয়ক এটা সংহতি।
-
সমমিতি
সমমিতি দৈনন্দিন জীৱনত সাধাৰণতে ৰূপৰ, অনুপাতৰ আৰু সমতাৰ এটি সুন্দৰ আৰু সুমধুৰ অনুভৱৰ দিশত ইঙ্গিত কৰে। গণিতত, এই শব্দটোৰ এটা অধিক সঠিক সংজ্ঞা থাকে আৰু সাধাৰণতে এনে বস্তুৰ বৰ্ণনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয় যি কিছুমান পৰিবৰ্তনৰ প্ৰতি অপৰিবৰ্তনীয় (invariant) হৈ থাকে, যেনে স্থানান্তৰ, প্ৰতিফলন, ঘূৰ্ণন বা…
-
অৱকলন
গণিতশাস্ত্ৰত বা বিশেষকৈ ইয়াৰ উপক্ষেত্ৰ কলন-গণিতত,বাস্তৱ চলকবিশিষ্ট ফলনৰ অধ্যয়ণৰ এক মৌলিক আহিলা হৈছে অৱকলন গণিত, যি পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ লগতে বিজ্ঞানৰ আন আন ক্ষেত্ৰসমূহতো প্ৰযোজ্য।
