ধৰ্ম আৰু দৰ্শন
দেৱ-দেৱী, মন্দিৰ, সত্ৰ, পুৰাণ আৰু দাৰ্শনিক চিন্তা · ১,৯৫৭ প্ৰবন্ধ
সকলো প্ৰবন্ধ
-
য়াজিদি
য়াজিদি (Yazidi) কূৰ্দিছ আৰু আৰবী ভাষী এটা জাতি। এওঁলোক জ'ৰ'ষ্ট্ৰীয়ানিজম (Zoroastrianism) আৰু মেছ'পটেমিয়াৰ প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহৰ সৈতে মিল থকা এক ধৰ্মবিশ্বাসী লোক। তেওঁলোকৰ প্ৰধান বসতিস্থল উত্তৰ ইৰাকৰ 'Nineveh Province' অঞ্চল।
-
য়েলেটস্কি মঠ
য়েলেটস্কি ডৰ্মিচন মঠ ( Yeletskyi Dormition Monastery) হৈছে ইউক্ৰেইনৰ চেৰ্নিহিভ চহৰৰ এটা পূৰ্বৰ অৰ্থডক্স মঠ, ডেছনা নদীৰ উচ্চ সোঁপাৰত, ডাইটিনেটছ পাৰ্ক আৰু ট্ৰিনিটি মঠৰ মাজত অৱস্থিত।
-
য়েৰেন
য়েৰেন (চীনা ভাষা: 野人, ‘বন্য মানুহ’, ইংৰাজী: Yeren) চীনৰ দুৰ্গম, পাহাৰীয়া অঞ্চলত বিশেষকৈ হুবেই প্ৰদেশৰ শ্বেননংজিয়া বন জিলাত বাস কৰা এবিধ কিংবদন্তিমূলক জীৱ৷ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৪০ চনৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬১৮–৯০৭) টাং সাম্ৰাজ্যত "নোমাল পুৰুষ"ক দেখা পোৱাৰ মৌখিক বৰ্ণনা পিছলৈ আধুনিক কিংবদন্তিলৈ ৰূপান্তৰ হৈ পৰিছে…
-
য়′ৱি
য়′ৱি (ইংৰাজী: Yowie) আউটবেকত বাস কৰা বুলি খ্যাত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ লোককথাৰ কিংবদন্তিমূলক জীৱ কেইবাটাও নামৰ ভিতৰত অন্যতম। এই জীৱটোৰ বিৱৰণ মূলতঃ আদিবাসী মৌখিক ইতিহাসত পোৱা যায়।
-
যোগিনী মন্দিৰ
ভাৰতৰ যোগিনী মন্দিৰসমূহ নৱম শতিকাৰ পৰা দ্বাদশ শতিকাৰ ছাদবিহীন যোগিনীসকলৰ বাবে যোগিনীসকলৰ মন্দিৰ, হিন্দু তন্ত্ৰত যোগৰ মহিলা মাষ্টৰ, ব্যাপকভাৱে সমান কৰা হয় বিশেষকৈ পাৰ্বতী দেৱীৰ সৈতে, পবিত্ৰ নাৰী শক্তিৰ অৱতাৰ। ২০ শতিকাৰ শেষলৈকে এইবোৰ বহুলাংশে অচিনাকি আৰু পণ্ডিতসকলৰ অধ্যয়ণ হৈ আছিল।
-
লক্ষ্মণ ৰেখা
লক্ষ্মণ ৰেখা (लक्ष्मण रेखा), হৈছে ৰাম-অনুজ লক্ষ্মণৰ দ্বাৰা অংকিত ৰেখা। মূল বাল্মিকী ৰামায়ণৰ বাদে পৰৱৰ্তীকালত একাধিক আঞ্চলিক ভাষালৈ ৰামায়ণৰ অনুবাদ কৰা হয়। এই আঞ্চলিক ভাষাৰ ৰামায়ণ সমূহৰ কিছু সংস্কৰণত এই লক্ষ্মণৰেখাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।
-
লঙ্কিনী
লঙ্কিনী প্ৰাচীন হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত বৰ্ণিত এগৰাকী শক্তিশালী ৰাক্ষসী আছিল। তেওঁৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "লংকাৰ দেৱতা" কিয়নো তেওঁ চহৰখনৰ একমাত্ৰ মহিলা ব্যক্তিত্ব আছিল যি লংকাৰ দুৱাৰৰ অভিভাৱকত্ব লাভ কৰিছিল।
-
লজ্জা গৌৰী
লজ্জা গৌৰী (Lajja Gauri) প্ৰাচুৰ্য, উৰ্বৰতা আৰু যৌনতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এগৰাকী পদুম ফুলৰ দৰে মুৰযুক্ত হিন্দু দেৱী। তেওঁক লজ্জা বা লাজ দেৱী বুলিও অভিহিত কৰা হয়। তেওঁক কেতিয়াবা গৰ্ভধাৰণৰ বাহ্যিক লক্ষণ অবিহনে প্ৰসৱ ভংগীত দেখুওৱা হয়। তেওঁ অশাস্ত্ৰীয় লৌকিক দেৱী।
-
ললিতা (গোপী)
ললিতা পৰম্পৰাগত হিন্দু ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত ৰাধা-কৃষ্ণৰ উপাসনাৰ গৌড়ীয় বৈষ্ণৱবাদৰ ধাৰাত বৰ্ণিত নগৰাকী মুখ্য গোপীৰ ভিতৰত অন্যতম। অষ্টসখী নামেৰে জনাজাত আঠগৰাকী জ্যেষ্ঠ গোপীৰ ভিতৰত ললিতাই হৈছে সৰ্বাগ্ৰগণ্য। স্বৰ্গীয় প্ৰেমাস্পদ-যুগল শ্ৰী শ্ৰী ৰাধা-কৃষ্ণৰ তেওঁ এগৰাকী সুহৃদ সখী।
-
লাইতো
লাইতো বা লাওফলা আহোমসকলৰ সৃষ্টি পুনৰনিৰ্মাণ তত্ত্বৰ লোক আখ্যান। এই কাহিনীটো আহোমসকলৰ পৌৰাণিক পুথিসমূহত লাইতো বুলি নামকৰণ কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী কালত ৰায় চাহিব গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই দেওধাই পণ্ডিতসকলৰ সহায়ত অনুবাদ কৰি লাইতো বা লাওফলা নামেৰে ১৯০১ চনত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছিল।
-
লাইমা
লাইমা বাল্টিক অঞ্চলৰ ভাগ্যৰ দেৱী। জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ লগত তেওঁৰ সম্পৰ্ক আছিল; গৰ্ভৱতী মহিলাৰ ৰক্ষকো আছিল। লাইমা আৰু তেওঁৰ কাম-কাজ হিন্দু দেৱী লক্ষ্মীৰ সৈতে মিল আছে।
-
লাৰেছৰ মাতৃ
লাৰেছৰ মাতৃক কেইবাটাও সৰু সৰু ৰোমান দেৱতাৰ যিকোনো এটাৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। আৰভাল ব্ৰেথ্ৰেনৰ ৰেকৰ্ডত দুবাৰকৈ মেটাৰ লাৰুমৰ চৰিত্ৰত, আন ঠাইত মেনিয়া আৰু লাৰুণ্ডা হিচাপে। ওভিদে তাইক লাৰা, মুটা (বাকহীনজন) আৰু টাচিটা (নিৰৱজন) বুলি কয়।
-
লিবিয়া (এপাফাছৰ কন্যা)
লিবিয়া (ইংৰাজী: Libya, প্ৰাচীন গ্ৰীক: Λιβύη) গ্ৰীক আৰু ৰোমান শ্ৰুতিকথা অনুসৰি ইজিপ্তৰ ৰজা এপাফাছৰ কন্যা৷ তেওঁ সাগৰৰ দেৱতা প'জাইডনৰ সৈতে বিবাহ হৈছিল আৰু বেলুছ আৰু এজেন'ৰৰ মাতৃ হৈছিল।
-
লেডা
লেডা (প্ৰাচীন গ্ৰীক: Λήδα, ইংৰাজী: Leda) গ্ৰীক শ্ৰুতিকথাত বৰ্ণনা কৰা এগৰাকী এটলিয়ান ৰাজকুমাৰী যি পিছলৈ স্পাৰ্টাৰ ৰাণী হৈছিল। অভিডৰ মতে তেওঁৰ ধুনীয়া ক'লা চুলি আৰু বৰফৰ দৰে ছালৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। তেওঁৰ শ্ৰুতিকথাৰ ফলত ৰেনেছাঁ আৰু পিছলৈ “লেডা এণ্ড দ্য ছ্বোৱান”ৰ দৰে জনপ্ৰিয় শিল্প সৃষ্টি কৰা হৈছিল৷
-
লোমশ মুনি
লোমশ মুনি হিন্দু গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা এজন ঋষি। মহাভাৰতত তেওঁক আটাইতকৈ বেছি উল্লেখ কৰা হৈছে, য'ত তেওঁ পাণ্ডৱসকলক অৰণ্যত নিৰ্বাসনৰ সময়ছোৱাত কেইবাটাও কিম্বদন্তি বৰ্ণনা কৰিছে।
-
লৱণাসুৰ
লৱণাসুৰ হিন্দু ধৰ্মৰ এক অসুৰ। হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণত ৰামৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ শত্ৰুঘ্নই তেওঁক বধ কৰে। ভাৰতীয় ছ’প অপেৰাত তেওঁক লাভাদাসুৰ নামেৰেও জনা যায়।
-
শবৰীমালা মন্দিৰ
শবৰীমালা শ্ৰী ধৰ্ম শাস্ত্ৰ মন্দিৰ (ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം) কেৰালাত অৱস্থিত এক প্ৰসিদ্ধ হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটো ভগৱান শ্ৰী ধৰ্ম শাস্ত্ৰৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। ইয়াত ভগৱানক ‘ভগৱান আয়াপ্পান’ হিচাপে পূজা কৰা হয়। তেওঁক ভগৱান শিৱ আৰু মোহিনীৰ (ভগৱান বিষ্ণুৰ স্ত্ৰী অৱতাৰ) পুত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
শান্তদুৰ্গা
শান্তদুৰ্গা (शांतदुर्गा) হৈছে ভাৰতৰ গোৱা তথা কৰ্ণাটকৰ কিছু অংশত পূজাকৰা হিন্দু দেৱী দুৰ্গাৰ এটি জনপ্ৰিয় ৰূপ। তেওঁ প্ৰাচীন মাতৃ দেৱীৰ এক ব্ৰাহ্মণীয় ৰূপ যাক চন্তেৰী বুলিও জনা যায়। গোৱাৰ প্ৰায় সকলো গাঁৱতে দেৱীক একোটা উঁইহাফলুৰ ৰূপত পূজা কৰা হয়।
-
শিৱ তাণ্ডৱ স্তোত্ৰ
শিৱ তাণ্ডৱ স্তোত্ৰ (शिवताण्डवस्तोत्र) হৈছে হিন্দু দেৱতা শিৱৰ গুণ-গৰিমা বৰ্ণনা কৰা এক সংস্কৃত স্তোত্ৰ। পৰম্পৰাগতভাৱে পৰম শিৱভক্ত লংকেশ্বৰ ৰাৱণক এই স্তোত্ৰ ৰচনাৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়। জনবিশ্বাস অনুসৰি ৰাৱণে মোক্ষপ্ৰাপ্তিৰ বাবে শিৱক বন্দনা কৰি এই শ্লোক ৰচনা কৰিছিল।
-
শুদ্ধভূমি বৌদ্ধধৰ্ম
শুদ্ধভূমি বৌদ্ধধৰ্ম (চীনা: 淨土宗; পিন্য়িন: Jìngtǔzōng; জাপানীজ: 浄土仏教, ৰোমান: Jōdo bukkyō; কোৰিয়ান: 정토종; ৰোমান: Jeongto-jong, ইংৰাজীত ইয়াক আমিডিজম বুলিও কোৱা হয়), হৈছে মহাযান বৌদ্ধধৰ্মৰ এক বহল শাখা যি বুদ্ধৰ বুদ্ধ-ক্ষেত্ৰ বা বিশুদ্ধ ভূমিত পুনৰ্জন্ম লাভ কৰাত মনোনিৱেশ কৰে।
-
শেন (হিন্দু ধৰ্ম)
শেন (সংস্কৃত: श्येन) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত অগ্নিৰ দেৱতা অগ্নিৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা এটা ঐশ্বৰিক চৰাই, যিয়ে পৃথিৱীত থকা সকলো বস্তুকে সজীৱ আৰু পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে পৃথিৱীলৈ সোম (অমৃত) অনাৰ বাবে স্বৰ্গলৈ আৰোহণ কৰে।
-
শ্বিকিগামি
শ্বিকিগামি (জাপানী: 式神) (শ্বিকি-নো-কামি (式の神) বুলিও পঢ়া) শব্দটো জাপানী লোককথাৰ এবিধ সত্তাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শ্বিণ্ট' পণ্ডিত ইনোৱে নোবুটাকাৰ মতে শ্বিকিগামিক এক প্ৰকাৰৰ সৰু ভূতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা কামি বুলি ভবা হয়। শ্বিকিগামিৰ বিশ্বাস অনম্যোডোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে।
-
শ্ৰীশ্ৰীপৰিহৰেশ্বৰ দেৱালয়
শ্ৰীশ্ৰীপৰিহৰেশ্বৰ দেৱালয় হৈছে অসমৰ বৰপেটা জিলাৰ পাঠশালাৰ পৰা তিনি কিলোমিটাৰ আঁতৰৰ ডুবি গাঁৱত অৱস্থিত এখন দেৱালয়। এই দেৱালয় অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু ঐতিহ্যমণ্ডিত শৈৱপীঠ তথা এটা উল্লেখযোগ্য পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। কুমাৰ ভাস্কৰ বৰ্মাৰ ডুবিৰ তাম্ৰলিপিয়ে এইখন পীঠস্থানৰ মহত্ত্ব আৰু গৰিমা বহন কৰি আহিছে।
-
শ্ৰৱণ কুমাৰ
শ্ৰৱণ কুমাৰ হৈছে ৰামায়ণৰ এটি চৰিত্ৰ। তপস্বী দম্পতী শান্তণু আৰু মলয়াৰ পুত্ৰ। শ্ৰৱণৰ মাক দেউতাক উভয়ৰে দৃষ্টি শক্তি ক্ষীণ আছিল, পিছলৈ গৈ তেওঁলোক একেবাৰে অন্ধ হৈ পৰে। শ্ৰৱণ কুমাৰ পূৰ্বজন্মত ৰাজকোঁৱৰ আছিল। শাপৰ ফলত তেওঁ অন্ধমুনিৰ পুত্ৰ হৈ জন্ম লয়।
-
সত্ৰাজিত
সত্ৰাজিত বা সত্ৰাজিৎ, হিন্দু ধৰ্মৰ এজন যাদৱ বংশী ৰজা। তেওঁৰ দহগৰাকী পত্নী আৰু সত্যভামা, ব্ৰতিনী আৰু প্ৰস্বপিনী নামৰ তিনিগৰাকী কন্যা আছিল, যিসকল সকলোৱে কৃষ্ণৰ সৈতে বিবাহিত আছিল। তেওঁক সূৰ্য দেৱতাৰ মহান ভক্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। স্যমন্তক মণিৰ কিম্বদন্তিত তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা আছে।
-
সদাশিৱ
সদাশিৱ (सदाशिव) শৈৱবাদৰ শৈৱ সিদ্ধান্ত পৰম্পৰা অনুসৰি পৰম ব্ৰহ্ম বা পৰমেশ্বৰ। তেওঁক পৰমশিৱ নামেৰেও জনা যায়। সদাশিৱ সৰ্বব্যাপী, পৰম আৰু শিৱৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ। তেওঁ অনুগ্ৰহ আৰু বিলয় (বৌদ্ধিক অজ্ঞানতা, কৰ্ম আৰু মায়াৰ পৰা আবুৰ) প্ৰদানেৰে আশিস দান কৰে।
-
সম্বৰ
সম্বৰ, যাক সম্বৰাসুৰ বুলিও কোৱা হয়, হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত প্ৰচলিত এক অসুৰ। তেওঁ কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ পুত্ৰ প্ৰদ্যুম্নক অপহৰণ কৰি ডুবাই পেলোৱাৰ চেষ্টা কৰে। প্ৰদ্যুম্নক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল সম্বৰাসুৰৰ ৰান্ধনী আৰু প্ৰকৃততে দেৱতা কামদেৱৰ পত্নী মায়াৱতী(ৰতি)য়ে।
-
সাগৰ (ৰজা)
সাগৰ (সংস্কৃত: सगर, আক্ষৰিক অৰ্থ ‘বিষ লৈ জন্ম লোৱা’) হিন্দু ধৰ্মৰ সূৰ্যবংশ বংশৰ এজন ৰজা। বহুকৰ পুত্ৰ হিচাপে তেওঁ দুগৰাকী পত্নী আৰু ৬০,০০১ পুত্ৰৰে অযোধ্যা নগৰ শাসন কৰিছিল।
-
সান্দিপনি
সন্দিপনি (সংস্কৃত: सान्दीपनि), কেতিয়াবা সান্দীপানী বুলিও অনুবাদ কৰা হয়, হিন্দু ধৰ্মত কৃষ্ণ আৰু বলোৰামৰ গুৰু। তেওঁ সকলো বেদ, চিত্ৰকলা, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান, গন্ধৰ্ব বেদ, চিকিৎসা, হাতী আৰু ঘোঁৰাৰ প্ৰশিক্ষণ, ধনুৰ্বিদ্যা আদিৰ বিষয়ে তেওঁলোকক শিক্ষিত কৰা বুলি ধৰা হয়।
-
সুশৰ্মা
সুশৰ্মা মহাকাব্য মহাভাৰতৰ মতে ত্ৰিগৰ্তৰ ৰজা। তেওঁ আছিল সেই সাহসী ধনুৰ্দ্ধৰ আৰু অৰ্জুনৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী। দুৰ্যোধনে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত যুধিষ্ঠিৰক জীৱিত অৱস্থাত বন্দী কৰি ৰখাৰ এক পৰিকল্পনাৰ অংশীদাৰ হৈ, হয় মৃত্যুবৰণ কৰিব বা অৰ্জুনক হত্যা কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল।
