সাগৰ (ৰজা)

সাগৰ (সংস্কৃত ভাষা: सगर, আক্ষৰিক অৰ্থ ‘বিষ লৈ জন্ম লোৱা’) হিন্দু ধৰ্মৰ সূৰ্যবংশ বংশৰ এজন ৰজা। বহুকৰ পুত্ৰ হিচাপে তেওঁ দুগৰাকী পত্নী আৰু ৬০,০০১ পুত্ৰৰে অযোধ্যা নগৰ শাসন কৰিছিল।^১

কিংবদন্তি

জন্ম

হেহায়া ৰাজ্যৰ ৰজা তালাজংঘাৰ আক্ৰমণৰ পৰা আশ্ৰমত আশ্ৰয় বিচাৰি বাহুক আৰু তেওঁৰ পত্নী যাদৱীৰ ঘৰত ঔৰ্ব ঋষিৰ আশ্ৰমত সাগৰৰ জন্ম হয়। যাদৱী গৰ্ভাৱস্থাৰ সপ্তম মাহত থকাৰ সময়তে তেওঁৰ সতিনীয়ে তেওঁক বিষ প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ সাত বছৰ গৰ্ভৱতী হৈ আছিল। আশ্ৰমত বাহুকৰ মৃত্যুৰ সময়ত যাদৱীয়ে তেওঁৰ সৈতে সতী যাবলৈ সাজু হৈছিল যদিও ঔৰ্বই তেওঁক বাধা দিছিল আৰু তেওঁৰ সন্তান ডাঙৰ হৈ এজন মহান আৰু সৌভাগ্যৱান সম্ৰাট হ’ব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। যাদৱীয়ে কম দিনৰ ভিতৰতে প্ৰসৱ কৰিলে। যিহেতু তেওঁৰ সতিনীয়ে দিয়া বিষ (গৰ)য়ে তেওঁৰ গৰ্ভাৱস্থাক স্থবিৰ কৰি ৰাখিছিল, সেয়েহে ঔৰ্বই তেওঁৰ পুত্ৰৰ নাম ৰাখিলে সাগৰ (সা-সৈতে, গৰ-বিষ)।^২

ৰাজত্ব

ঔৰ্ব ঋষিয়ে সাগৰৰ উপনয়ন অনুষ্ঠান পৰিচালনা কৰিছিল, আৰু তেওঁক বেদ শিকাইছিল। এবাৰ ল’ৰাটোৱে ঋষিক ‘পিতৃ’ বুলি সম্বোধন কৰা শুনি যাদৱীয়ে কান্দিলে, আৰু যেতিয়া ল’ৰাটোৱে তেওঁৰ দুখৰ বিষয়ে সোধা-পোছা কৰে, তেতিয়াই ল’ৰাটোৱে নিজৰ প্ৰকৃত পিতৃ আৰু ঐতিহ্যৰ কথা ক’লে। সাগৰে নিজৰ জন্মগত অধিকাৰ ঘূৰাই আনিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।

তালাজংঘাৰ ভয়ত জীয়াই থকা অযোধ্যাৰ লোকসকলে বশিষ্ঠৰ পৰামৰ্শ বিচাৰিছিল আৰু ৰাজ্য পুনৰ জয় কৰিবলৈ সাগৰক ঘূৰাই আনিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। জনসাধাৰণে ঔৰ্বৰ আশ্ৰমৰ বাহিৰত পাঁচ দিন অপেক্ষা কৰি নিজৰ কাতৰ অনুৰোধ সাগৰলৈ লৈ আহিছিল। ঋষিৰ আশীৰ্বাদত আৰু জনসাধাৰণৰ সৈতে সাগৰে তালাজংঘাৰ সৈতে যুঁজি তেওঁৰ ৰাজ্য পুনৰ জয় কৰে আৰু নিজে সিংহাসনত আৰোহণ কৰে।^৩

সন্তান

সাগৰৰ সুমতী আৰু কেশিনী নামৰ দুগৰাকী পত্নী আছিল।

যিহেতু তেওঁৰ বহুদিন কোনো সন্তান নাছিল, সেয়েহে সাগৰে পত্নী দুগৰাকীৰ সৈতে হিমালয়লৈ গৈছিল, আৰু ভৃগুপ্ৰশ্ৰৱণ পৰ্বতত তপস্যা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এইদৰে এক শতিকাৰ পাছত ভৃগু ঋষিয়ে আবিৰ্ভাৱ হৈ সাগৰক আশীৰ্বাদ দিলে যে তেওঁৰ এগৰাকী পত্নীয়ে ৬০,০০০ পুত্ৰ সন্তান জন্ম দিব, আৰু আনগৰাকীয়ে এজনক জন্ম দিব, যিয়ে বংশৰ গৌৰৱ বৃদ্ধি কৰিব। সুমতীয়ে ৬০,০০০ পুত্ৰ সন্তান জন্ম দিছিল আৰু কেশিনীয়ে এটা পুত্ৰ সন্তান জন্ম দিছিল। সুমতীৰ পুত্ৰসকলৰ চৰিত্ৰত অধাৰ্মিক বুলি ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা হৈছে, আনহাতে কেশিনীৰ পুত্ৰসকল ধাৰ্মিক হ'ব।^৪

ৰজা আৰু তেওঁৰ ৰাণীসকল অযোধ্যালৈ উভতি গ’ল আৰু সময়ত কেশিনীয়ে অসমঞ্জ নামৰ এজন পুত্ৰ জন্ম দিলে। সুমতীয়ে জন্ম দিছিল মাংসৰ গোট এটা, যিটো শিৱৰ দ্বাৰা হাজাৰ হাজাৰ স্পষ্ট টুকুৰাত কাটি ৬০,০০০ সন্তানলৈ বিকশিত হৈছিল।

সাগৰে পুত্ৰসকলৰ সৈতে বিজয়ী ভ্ৰমণত নামি পৰে, আৰু বিজয় যুদ্ধ আৰম্ভ কৰে। ভূমিৰ উত্তৰ অঞ্চল জয় কৰাৰ পিছত তেওঁ দক্ষিণ দিশলৈ গতি কৰে, তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল হেহায়াৰ ৰাজ্য মহিষ্মতী। তেওঁ যুদ্ধত পিতৃৰ দখলদাৰীসকলৰ ৰাজ্য সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰা বুলি কোৱা হৈছে।

সাগৰপুত্ৰৰ মৃত্যু

বিষ্ণু পুৰাণৰ মতে ৰজা সাগৰে পৃথিৱীৰ ওপৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰিছিল। দেৱৰ ৰজা ইন্দ্ৰই যজ্ঞৰ ফলাফলত ভয় খাইছিল আৰু সেয়েহে তেওঁ এটা পৰ্বতৰ ওচৰত বলি ঘোঁৰাটো চুৰি কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। গভীৰ ধ্যানত নিয়োজিত কপিল ঋষিৰ ওচৰত পাতালত ঘোঁৰাটো এৰি থৈ গ’ল। ৰজা সাগৰৰ ৬০,০০০ পুত্ৰ আৰু পুত্ৰ অসামঞ্জক, যাক সামূহিকভাৱে সাগৰপুত্ৰ বুলি জনা যায়, ঘোঁৰাটো বিচাৰিবলৈ আদেশ দিয়া হৈছিল। ৬০,০০০ পুত্ৰই যেতিয়া অষ্টদিগ্গজসকলক ঘূৰি ঘূৰি ঘোঁৰাটোক ঋষিৰ ওচৰত চৰি থকা দেখিলে, তেতিয়া তেওঁলোকে বৰ হুলস্থুলীয়া পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিলে। যেতিয়া ক্ৰোধিত ঋষিয়ে চকু মেলিলে, তেতিয়াই দুই চকুৰ অগ্নি দৃষ্টিত ছাই হৈ গ'ল।^৫৬

প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্মৰ পিছত সাগৰৰ এজন বংশধৰ ভগীৰথে নিজৰ পূৰ্বপুৰুষৰ আত্মাক পাতালৰ পৰা মুক্ত কৰাৰ কাম হাতত লয়। তেওঁ গংগা দেৱীক তপস্যা কৰি এই কামটো আগবঢ়াই নিছিল আৰু স্বৰ্গৰ পৰা গংগা নদী হিচাপে পৃথিৱীলৈ নামিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল আৰু পাতালত ৬০,০০০ নিহত পুত্ৰৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰাত সফল হৈছিল।^৭

সিংহাসন ত্যাগ

পুত্ৰসকলৰ মৃত্যুৰ পিছত সাগৰে অযোধ্যাৰ সিংহাসন ত্যাগ কৰি অসামঞ্জসৰ পুত্ৰ অংশুমানক উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে অভিষেক কৰে। তেওঁ ঔৰ্বৰ আশ্ৰমত অৱসৰ লয় আৰু পুত্ৰৰ ছাইৰ ওপৰলৈ গংগাক নমাই আনিবলৈ তপস্যা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।^৮

জৈন ধৰ্ম

জৈন পৰম্পৰাত সাগৰ ভগৱান অজিতনাথৰ (দ্বিতীয় তীৰ্থংকৰ) কনিষ্ঠ ভাতৃ আছিল।^৯ অযোধ্যাত ইক্ষ্ৱাকু বংশৰ ক্ষত্ৰিয় ৰজা জিৎশত্ৰু আৰু ৰাণী বিজয়ন্তী (যশোমতী)ৰ ঘৰত তেওঁৰ জন্ম হৈছিল।^১০ তেওঁ অৱসৰপিনীৰ (জৈন ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞান অনুসৰি বৰ্তমানৰ লৌকিক সময়চক্ৰৰ আধা) দ্বিতীয় চক্ৰৱৰ্তী শাসক আছিল যিয়ে নিজৰ সাতটা মণিৰে জগত জয় কৰিছিল।^১১ তেওঁৰ ৰাণী আছিল সুমতী আৰু ভদ্ৰা।^১২ তেওঁৰ ৰাণীৰ পৰা ষাঠি হাজাৰ পুত্ৰ জন্ম হৈছিল, জানহু ডাঙৰ আছিল। জানহুৱে গংগা নদীৰ পানীৰে নাগ ৰাজ্য বুৰাই পেলালে। এই কথাত নাগ ৰজাই ক্ৰোধত সাগৰৰ সকলো পুত্ৰক জ্বলাই দিলে। তাৰ পিছত সাগৰে তেওঁৰ নাতি ভগীৰথক সিংহাসনত বহুৱাই তপস্যাৰ বাবে গুচি যায়।^১৩১৪