শবৰীমালা মন্দিৰ

শবৰীমালা শ্ৰী ধৰ্ম শাস্ত্ৰ মন্দিৰ^১ (ശബരിമല ശ്രീ ധർമ്മ ശാസ്താ ക്ഷേത്രം) কেৰালাত অৱস্থিত এক প্ৰসিদ্ধ হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটো ভগৱান শ্ৰী ধৰ্ম শাস্ত্ৰৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। ইয়াত ভগৱানক ‘ভগৱান আয়াপ্পান’ হিচাপে পূজা কৰা হয়। তেওঁক ভগৱান শিৱ আৰু মোহিনীৰ (ভগৱান বিষ্ণুৰ স্ত্ৰী অৱতাৰ) পুত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।^২ এই মন্দিৰটো ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ পাথানামথিট্টা জিলাৰ শবৰীমালা পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। মন্দিৰটো পেৰিয়াৰ বাঘ্ৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ ১৮টা পাহাৰেৰে পৰিবেষ্টিত হৈ আছে।^৩ ই বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম বৃহৎ বাৰ্ষিক ধৰ্মীয় তীৰ্থস্থান। ইয়ালৈ প্ৰতি বছৰে অনুমাণিক ১০ৰপৰা ১৫ নিযুততকৈও অধিক ভক্তৰ আগমন ঘটে। ^৪৫৬৭

এই মন্দিৰটো কেৱল মণ্ডল পূজা (প্ৰায় ১৫ নৱেম্বৰৰপৰা ২৬ ডিচেম্বৰ) ^৮, মকৰাভিলাক্কু বা মকৰ সংক্ৰান্তি (১৪ জানুৱাৰী), মহা তিৰুমল সংক্ৰান্তি (১৪ এপ্ৰিল) আৰু প্ৰতিটো মালায়ালম মাহৰ প্ৰথম পাঁচটা দিনতহে উপাসনাৰ বাবে খোলা থাকে। ভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটত কেইবাটাও ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সংমিশ্ৰণৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হৈছে এই শবৰীমালা মন্দিৰ। ^৯

উৎপত্তি আৰু আখ্যানসমূহ

পুৰাণৰ মতে, সমুদ্ৰ মন্থনৰ ঘটনাৰ পিছত হিন্দু ভগৱান শিৱ আৰু তেওঁৰ পত্নী পাৰ্বতীয়ে বৈকুণ্ঠ দৰ্শন কৰিছিল। তাত তেওঁলোকে ভগৱান বিষ্ণু আৰু তেওঁৰ পত্নী লক্ষ্মীক লগ পাইছিল। শিৱই বিষ্ণুক তেওঁৰ বিখ্যাত আৰু ধুনীয়া মোহিনী অৱতাৰ দেখুৱাবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল। বিষ্ণুৱে মোহিনীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰাৰ লগে লগে শিৱ তেওঁৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈছিল। মোহিনীয়ে দৌৰি পলাই যাবলৈ ধৰিছিল আৰু শিৱই তেওঁৰ পিছে পিছে খেদি গৈছিল। তেওঁলোকৰ মিলনৰ ফলত দেৱতা শাস্তাৰ জন্ম হৈছিল। এই কাৰ্যৰ পিছত শিৱই তেওঁৰ আধ্যাত্মিক শক্তি হেৰুৱাইছিল। তাৰ পিছত শিৱ আৰু মোহিনী নিজ নিজ বাসস্থানলৈ ঘূৰি গৈছিল। শাস্তাক ‘হৰিহৰপুত্ৰ’ বুলিও জনা যায়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে হৰি (বিষ্ণু) আৰু হৰ (শিৱ) ৰ পুত্ৰ। যিহেতু মোহিনীৰ কোনো প্ৰকৃত জৰায়ু নাছিল, সেয়েহে শাস্তাৰ জন্ম মোহিনীৰ উৰুৰপৰা হৈছিল। ^১০ আয়াপ্পানক শাস্তাৰেই এটা ৰূপ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ^১১

শাস্তাৰ উপাসনা দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰাচীন ইতিহাসৰ এটা অংশ।^১২ দক্ষিণ ভাৰতৰ লগতে সমগ্ৰ বিশ্বতে বহুতো শাস্তা মন্দিৰ আছে। ^১৩ কুলাথুপুঝা, আৰ্যনকাভু, আছানকোভিল, শবৰীমালা আৰু পুন্নম্বলমেডুত থকা পাঁচটা শাস্তা মন্দিৰ বিষ্ণুৰ অৱতাৰ পৰশুৰামৰ সৈতে জড়িত বুলি কোৱা হয়। ^১৪ কুলাথুপুঝাত শাস্তাক শিশু দেৱতা হিচাপে পূজা কৰা হয়। আৰ্যনকাভু মন্দিৰত তেওঁক কিশোৰ ব্ৰহ্মচাৰী হিচাপে উপাসনা কৰা হয়। আছানকোভিল মন্দিৰটো দেৱতাগৰাকীৰ গৃহস্থাশ্ৰমৰ (সংসাৰী জীৱন) সৈতে জড়িত। তাত তেওঁক ঘোঁৰাৰ ওপৰত বহি তৰোৱাল হাতত লৈ থকা অৱস্থাত দেখুওৱা হৈছে। লগতে তেওঁৰ সৈতে তেওঁৰ পত্নী পুষ্কলা আৰু পূৰ্ণাও থাকে। শবৰীমালা মন্দিৰটো দেৱতাগৰাকীৰ বাণপ্ৰস্থ আশ্ৰমৰ সৈতে জড়িত। আনহাতে পুন্নম্বলমেডু বা কান্তামালা মন্দিৰত দেৱতাগৰাকীক শ্ৰেষ্ঠ যোগী হিচাপে দেখুওৱা হৈছে।^১৪১৫

মণিকন্দনৰ আখ্যান

ভূতনাথোপখ্যানম নামৰ গ্ৰন্থখনৰ মতে, ঋষি সূতই তেওঁৰ অনুগামীসকলক আয়াপ্পানৰ জন্মৰ কাহিনী শুনাইছিল। দেৱী দুৰ্গাই মহিষাসুৰক বধ কৰাৰ পাছত তেওঁৰ ভগ্নী মহিষীয়ে দেৱতাসকলৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ আহিছিল। মহিষীয়ে এক ঘোৰ তপস্যা কৰাৰ পাছত ব্ৰহ্মা তেওঁৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হৈছিল। ব্ৰহ্মাই মহিষীক এক অমৰত্বৰ বৰ দিছিল। এই বৰ অনুসৰি কেৱল বিষ্ণু আৰু শিৱৰ মিলনৰপৰা জন্ম হোৱা এজন মানুহেহে তেওঁক বধ কৰিব পাৰিব। বিষ্ণু আৰু শিৱৰ কেতিয়াও সন্তান হ’ব নোৱাৰে বুলি জানি মহিষী অহংকাৰী হৈ পৰিছিল। তেওঁ পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গ দখল কৰি ভগৱানক পূজা কৰা সকলোকে নিৰ্দয়ভাৱে হত্যা কৰিছিল। দেৱতাসকল ভীত আৰু অসহায় হৈ পৰিছিল, সেয়েহে তেওঁলোকে বিষ্ণুৰ সহায় বিচাৰিছিল। শিৱ আৰু মোহিনী অৱতাৰ ধাৰণ কৰা বিষ্ণুৰ মিলনৰ ফলত ‘মণিকন্দন’ (যাৰ ডিঙিত এটা ঘণ্টা বন্ধা থাকে) নামৰ এজন পুত্ৰৰ জন্ম হৈছিল।

মণিকন্দনক দক্ষিণ ভাৰতৰ পম্পা নদীৰ পাৰত এৰি থৈ যোৱা হৈছিল। পন্দলম বংশৰ নিঃসন্তান ৰজা ৰাজশেখৰে এই শিশুটিক বিচাৰি পাইছিল। ইয়াৰ ভিতৰতে ৰাণীয়েও এটা সন্তান প্ৰসৱ কৰিলে। প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে মাণিকান্দনক অপছন্দ কৰিছিল আৰু তেওঁক আঁতৰাবলৈ এখন আঁচনি তৈয়াৰ কৰিছিল। তেওঁ ৰাণীক নিজৰ অসুস্থতাৰ মিছা নাটক কৰিবলৈ কৈছিল আৰু দাবী কৰিছিল যে কেৱল বাঘৰ গাখীৰ খালেই তেওঁৰ চিকিৎসা সম্ভৱ হ’ব। বাৰবছৰীয়া মণিকন্দনে তেওঁৰ তোলনীয়া মাতৃৰ বাবে বাঘৰ গাখীৰ বিচাৰি অৰণ্যলৈ যাত্ৰা কৰিছিল। অৰণ্যৰ মাজেৰে যোৱা এই যাত্ৰাত তেওঁ মহিষীক বধ কৰে। মহিষীৰ মৃত্যুত দেৱতাসকল আনন্দিত হৈছিল। ইন্দ্ৰ, জুই, বৰুণ, বায়ু আৰু কুবেৰ আয়াপ্পানৰ সন্মুখত প্ৰতিভাত হৈছিল আৰু তেওঁক সহায় কৰিব বুলি কৈছিল। দেৱতাসকলে বাঘৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল আৰু মণিকন্দনে সেই বাঘবোৰৰ সৈতে ৰাজ্যলৈ ঘূৰি আহিছিল। বাঘেৰে পৰিবেষ্টিত মণিকন্দনক দেখাৰ লগে লগে ৰাজশেখৰে প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ আঁৰৰ সত্যটো বুজি পাইছিল আৰু তেওঁক শাস্তি দিবলৈ উদ্যত হৈছিল। কিন্তু মণিকন্দনে তেওঁক তেনে কৰাত বাধা দিছিল। তেওঁ কৈছিল যে প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ বাবেই মহিষী বধৰ ঐশ্বৰিক অভিযানটো ক্ষিপ্ৰতৰ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ৰাজশেখৰে মণিকন্দনৰ সন্মুখত মূৰ দোঁৱাইছিল। মণিকন্দনে তেওঁক থাকিবলৈ এটা মন্দিৰৰ প্ৰয়োজন বুলি কৈছিল। মণিকন্দনে তেওঁৰ পিতৃ আৰু নাগৰিকসকলক তেওঁৰ সৈতে আহিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল। মণিকন্দনে আকাশলৈ এটা কাঁড় মাৰি পঠিয়াইছিল। সেই কাঁড়ডাল অৱশেষত শবৰীমালা পাহাৰৰ চূড়াত পৰিছিল। মণিকন্দনে ৰজাক মাটিৰপৰা পাহাৰৰ চূড়ালৈকে মাত্ৰ ১৮টা খট‌খটী নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কৈ স্বৰ্গলৈ আৰোহণ কৰিছিল। ^১৬

মাটিৰপৰা ওখ পাহাৰটোলৈ মাত্ৰ ১৮টা খট‌খটী নিৰ্মাণ কৰাটো অসম্ভৱ বুলি ৰাজশেখৰে ভাবিছিল। তেতিয়া পৰশুৰাম তেওঁৰ সন্মুখত প্ৰতিভাত হৈছিল আৰু ৰজাক মন্দিৰ নিৰ্মাণত সহায় কৰিব বুলি কৈছিল। অৱশেষত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু পৰশুৰামে মণিকন্দনৰ এটা পৱিত্ৰ শিলৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰিছিল। এই মূৰ্তিটোত মণিকন্দনৰক আয়াপ্পান হিচাপে যোগাসনৰ মুদ্ৰাত বহি থকা দেখুওৱা হৈছে। তেওঁৰ সোঁহাতেৰে অভয় মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে, বাঁওহাতখন বাওঁ উৰুত ৰখা হৈছে, ভৰি দুখন এখন কাপোৰেৰে বন্ধা আছে আৰু তেওঁ এটা বেদীত বহি আছে।

অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ সৈতে জড়িত আখ্যানসমূহ

ভালিয়াকাদুট্টা স্বামী (জ্যেষ্ঠ কদুট্টা স্বামী) আৰু কোচুকাদুট্টা স্বামী (কনিষ্ঠ কদুট্টা স্বামী) দুয়ো আছিল ভগৱান আয়াপ্পানৰ সেনাবাহিনীৰ দুই কিংবদন্তি সেনাপতি। ভালিয়াকাদুট্টাৰে পন্দলম ৰাজ্যৰ সেনাবাহিনীক নেতৃত্ব দিছিল। আনহাতে ইনজিপাৰাই কালাৰীৰ এজন পাকৈত যোদ্ধা কোচুকাদুট্টাৰ তেওঁৰ সহযোগী হৈ পৰিছিল। তেওঁলোকে একেলগে সাহসেৰে যুঁজি কাৰীমালা যুদ্ধত উদয়নৰ ইনজিপাৰাই দুৰ্গ ধ্বংস কৰিছিল। এই যুদ্ধত কোচুকাদুট্টাই নিজৰ ভৰি দুখন হেৰুৱায়ো যুঁজ দিছিল। যেতিয়া আয়াপ্পান শবৰীমালাত নিজৰ সমাধিৰ ঠাইলৈ ঘূৰি আহে, তেতিয়া কোচুকাদুট্টাই তাতেই থাকি সেৱা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ^১৭ তেওঁৰ উপাসনা স্থলখন মালিকাপুৰথাম্মা উপাসনা স্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত। ^১৮ ভালিয়াকাদুট্টাৰ উপাসনা স্থলখন পদিনাট্টম পডীৰ (পৱিত্ৰ খট‌খটী) বাঁওফালে অৱস্থিত।^১৮১৯

কৰুপ্পু স্বামী আৰু কৰুপ্পাই আম্মা আছিল অৰণ্যবাসী লোক। তেওঁলোকে উদয়নক পৰাস্ত কৰাত ভগৱান আয়াপ্পানক সহায় কৰিছিল। তেওঁলোকৰ অলৌকিক শক্তিৰ বাবে তেওঁলোকক শ্ৰদ্ধা কৰা হয়। তেওঁলোকৰ বাবে উৎসৰ্গিত এখন উপাসনা স্থল পদিনাট্টম পডীৰ সোঁফালে অৱস্থিত। ^১৯

ৰামৰ সৈতে সম্পৰ্ক

য়ে ভগৱান ৰামৰপৰা মোক্ষ লাভ কৰিছিল।]]

শবৰী ৰামায়ণত উল্লেখ থকা ৰামৰ এগৰাকী জনজাতীয় ভক্ত আছিল। ‘শবৰীমালা’ শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "শবৰীৰ পাহাৰ।" ^২০

আখ্যান অনুসৰি, শবৰীয়ে ঋষ্যমুখ পৰ্বতৰ পাদদেশৰ ওচৰত ঋষি মতংগক লগ পাইছিল। ঋষি মতংগ তেওঁৰ গুৰু হৈ পৰিছিল আৰু শবৰীয়ে বহু বছৰ ধৰি ভক্তিৰে তেওঁৰ সেৱা কৰিছিল। মতংগই মৃত্যুশয্যাত থকা অৱস্থাত ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছিল যে ৰামে তেওঁক দৰ্শন দিবলৈ আহিব। তেওঁ শবৰীক ৰামৰ আগমনলৈ অপেক্ষা কৰিবলৈ কৈছিল। সেই সময়ৰপৰাই শবৰীয়ে প্ৰতিদিনে কেৱল ৰামৰ বাবে বগৰী সংগ্ৰহ কৰিবলৈ নিজৰ আশ্ৰম এৰি ওলাই গৈছিল। তেওঁ এটা বগৰী ছিঙি মুখত দি সোৱাদ লৈছিল। যদি বগৰীটো মিঠা আছিল, তেন্তে তেওঁ ইয়াক নিজৰ পাচিত ৰাখিছিল আৰু তিতা বগৰীবোৰ পেলাই দিছিল। কিয়নো তেওঁ বিচাৰিছিল ৰামে কেৱল মিঠা বগৰীহে খাওক। সীতাৰ সন্ধানত থাকোঁতে ৰামে শবৰীৰ আশ্ৰম দৰ্শন কৰে। শবৰীয়ে সংগ্ৰহ কৰা বগৰীবোৰ ৰামক খাবলৈ দিছিল। ^২১ শবৰীমালাৰ যিটো স্থানত ৰামে শবৰীক মোক্ষ প্ৰদান কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, তাক ‘শবৰী পীঠম’ বুলি কোৱা হয়। ^২২

ৰামে এজন ঐশ্বৰিক ব্যক্তিক তপস্যা কৰি থকা দেখি শবৰীক তেওঁ কোন বুলি সুধিছিল। শবৰীয়ে কৈছিল যে তেওঁ শাস্তা (আয়াপ্পান)। শাস্তায়ো ৰামক লগ পাই আদৰণি জনাইছিল।^২০২১

মন্দিৰ

ইতিহাস

শবৰীমালা মন্দিৰৰ কোনো প্ৰাচীন বা মধ্যযুগীয় উল্লেখ পোৱা নাযায়। অৱশ্যে মধ্যযুগৰ শেষৰফালৰ কিছু উল্লেখ এতিয়াও পোৱা যায়।

পন্দলম ৰাজপৰিয়ালে ১৭৯৩ চনত এখন বন্ধকী দস্তাবেজ তৈয়াৰ কৰিছিল। এই দস্তাবেজ অনুসৰি ৰাজপৰিয়ালটোৱে শবৰীমালা মন্দিৰৰপৰা হোৱা আয় অন্তৰ্ভুক্ত থকা ৰাজহ ট্ৰাভাংকুৰ ৰাজ্যক বন্ধক দিছিল।^২৩ এই মন্দিৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি লিখিত তথ্য ১৮১৮ চনৰ বুলি পোৱা যায়। সেই সময়ত লেফটেনেণ্ট বি. এছ. ৱাৰ্ডে মন্দিৰটোৰ এটা বিৱৰণ দিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে জানুৱাৰী মাহৰ পাঁচদিনীয়া বাৰ্ষিক উৎসৱত প্ৰায় ১০,০০০ ৰপৰা ১৫,০০০ ভক্ত উপস্থিত আছিল। ইয়াৰপৰা বুজা যায় যে সেই সময়লৈকে এই মন্দিৰটো এখন প্ৰতিষ্ঠিত উপাসনা স্থল হৈ পৰিছিল। ^২৪২৫ ১৮৬৩ চনত ৱাৰ্ড আৰু কনৰে এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। তাত শবৰীমালা আৰু ইয়াৰ ওচৰ-পাজৰৰ অঞ্চলৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছিল। ^২৬

১৯০২ চনত ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকে এটা নিৰ্দেশ জাৰী কৰিছিল। অগ্নিকাণ্ডৰ বাবে ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা শবৰীমালা মন্দিৰটো পুনৰ মেৰামতি কৰিবলৈ এই নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। মাভেলিক্কাৰাৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী পোলাচিৰাক্কল পৰিয়ালৰ কছুম্মেন মুথাললীক ইয়াৰ পুনৰ নিৰ্মাণৰ ঠিকা দিয়া হৈছিল আৰু তেৱেই এই কাম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ^২৭ ইয়াৰ পিছৰ উল্লেখ ১৯০৬ চনত ভি. নাগম আয়াৰদ্বাৰা সংকলিত ‘ট্ৰাভাংকোৰ ষ্টেট মেনুৱেল’ত পোৱা যায়। তাতো বাৰ্ষিক মণ্ডল পূজাৰ সময়ত ১০,০০০ তকৈও অধিক তীৰ্থযাত্ৰীয়ে শবৰীমালা দৰ্শন কৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। ^২৪২৮১৯২৯ চনত দিৱান বাহাদূৰ এল. এ. কৃষ্ণ আয়াৰে তেওঁৰ এটা প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰিছিল যে মকৰাভিলাক্কু উৎসৱৰ সময়ত ৪০,০০০ তীৰ্থযাত্ৰী মন্দিৰলৈ আহিছিল।^২৪

১৯৫০ চনত এটা দুষ্কৃতিকাৰীৰ আক্ৰমণৰ পিছত মন্দিৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ^২৯ ইয়াৰ বাবে কাৰো ওপৰত কোনো গোচৰ তৰা হোৱা নাছিল। ^৩০ দেৱতাৰ পূৰ্বৰ শিলৰ মূৰ্তিটোৰ ঠাইত প্ৰায় ডেৰ ফুট ওখ পঞ্চলোহাৰ (পাঁচটা ধাতুৰ সংকৰ ধাতু) এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছিল।

কেৰালাৰ চেংগানুৰৰ থাট্টাবিলা বিশ্বকৰ্মা পৰিয়ালৰ নীলকান্ত পনিক্কৰ আৰু তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আয়াপ্পা পনিক্কৰে এই পঞ্চলোহাৰ মূৰ্তিটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ৰাজপ্ৰমুখ শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল বলৰাম বৰ্মাই মাভেলিক্কাৰাৰ ইডাভানকাডন টি. এন. পদ্মনাভন আচাৰীক এই নতুন মূৰ্তি নিৰ্মাণ কাৰ্যৰ পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ^৩১ ১৯৫০ চনৰ আৰম্ভণিতে পি. টি. ৰাজনৰ প্ৰচেষ্টাত আয়াপ্পানৰ বৰ্তমানৰ পঞ্চলোহাৰ মূৰ্তিটো শবৰীমালাত স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ পূৰ্বে সমগ্ৰ মাদ্ৰাজ ৰাজ্যত ইয়াৰ এক শোভাযাত্ৰা উলিওৱা হৈছিল। ^৩২৩৩

১৯৬৯ চনত মন্দিৰত ধ্বজস্তম্ভ স্থাপন কৰা হয়। ^৩৪

স্থাপত্য আৰু উপাসনা স্থলসমূহ

চান্নিধানম (মূল মন্দিৰ) প্ৰায় ৪০ ফুট ওখ এক সমতল ভূমিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।^{৩৫৩৬৩৭} এই মন্দিৰটো এটা স্বৰ্ণ-উদ্ধাৰিত বা সোণালী পাতেৰে আবৃত চালি আৰু ওপৰত চাৰিটা সোণৰ কলচি থকা গৰ্ভগৃহ, দুটা মণ্ডপম আৰু বলিবেদী থকা ‘বলিকলপুৰা’ৰে গঠিত। ^৩৮

১৮টা পৱিত্ৰ খট‌খটী অৰ্থাৎ ‘পদিনাট্টম পডী’ হৈছে মন্দিৰলৈ যোৱা মূল চিৰি বা প্ৰৱেশপথ। প্ৰচলিত পৰম্পৰা অনুসৰি, "ইৰুমুডিক্কেট্টু" (পৱিত্ৰ টোপোলা) নোলোৱাকৈ কোনো তীৰ্থযাত্ৰীয়ে এই ১৮টা পৱিত্ৰ খট‌খটীৰে ওপৰলৈ উঠিব নোৱাৰে। ১৯৮৫ চনত এই ১৮টা খট‌খটীক পঞ্চলোহাৰে আৱৰণ দিয়া হৈছিল। আয়াপ্পানৰ বিশ্বাসী সেনাপতি ভালিয়াকাদুট্টা স্বামীৰ উপাসনা স্থলখন পদিনাট্টম পডীৰ বাঁওফালে আৰু কৰুপ্পু স্বামী তথা কৰুপ্পাই আম্মাৰ উপাসনা স্থলখন পদিনাট্টম পডীৰ সোঁফালে অৱস্থিত। ^১৮

১৯৯১ চনৰ কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায় অনুসৰি, যিসকল লোকে "ইৰুমুডিক্কেট্টু" কঢ়িয়াই অনা নাই তেওঁলোকৰ বাবে উত্তৰফালৰ দুৱাৰখন খোলা ৰখা হয়।^৩৯

আয়াপ্পানৰ সতীয়া ভাতৃ কান্নিমূলা গণপতিৰ উপাসনা স্থল গৰ্ভগৃহৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত আছে। ভক্তসকলে ভঙা নাৰিকলৰ এটা অংশ (নেইথেংগা) পৱিত্ৰ অগ্নিকুণ্ডত (আঝি) অৰ্পণ কৰে। ইয়াত গণপতি হোম হৈছে প্ৰধান উপাসনা প্ৰক্ৰিয়া বা ভোগ।^৩৭ মালিকাপুৰথাম্মাৰ মন্দিৰটো চান্নিধানমৰপৰা মাত্ৰ কেইগজমান দূৰত অৱস্থিত। এই মন্দিৰটোৰ গুৰুত্ব প্ৰায় আয়াপ্পানৰ সমপৰ্যায়ৰ। বিশ্বাস কৰা হয় যে আয়াপ্পানৰ এক বিশেষ নিৰ্দেশ আছিল যে তেওঁ মালিকাপুৰথ আম্মাক নিজৰ বাঁওফালে বিচাৰিছিল। অগ্নিকাণ্ডত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱাৰ পূৰ্বে মালিকাপুৰম কাষত কেৱল এখন ‘পীঠ প্ৰতিষ্ঠা’ (পৱিত্ৰ আসন) আছিল। ব্ৰহ্মশ্ৰী কন্দৰাৰু মহেশ্বৰাৰু তন্ত্ৰীয়ে মালিকাপুৰথ আম্মাৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰিছিল। দেৱীৰ হাতত শংখ, চক্ৰ আৰু বৰদা অভয় মুদ্ৰা থাকে। মূৰ্তিটো বৰ্তমান সোণৰ গোলাকাৰে আৱৰি ৰখা হৈছে। যোৱা দশকত এই মন্দিৰটোও পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ শংকু আকৃতিৰ চালি আৰু সোপানমকো সোণালী পাতেৰে আবৃত কৰা হৈছে। ^৪০

খোজেৰে যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে আয়াপ্পান আৰু কান্নিমূলা গণপতিৰ দৰ্শন কৰাৰ পাছত নাগৰাজৰ দৰ্শন আৰু ভোগ আগবঢ়াবলৈ আগবাঢ়ে। নাগৰাজৰ উপাসনা স্থলখন মণিমণ্ডপমৰ সন্মুখত আছে। পাহাৰীয়া দেৱ-দেৱীসকলৰ উপাসনা স্থলসমূহ বাঁওফালে, মালিকাপুৰথাম্মা মন্দিৰৰ পিছফালে অৱস্থিত। ^৪১

মণিমণ্ডপম হৈছে সেই ঠাই য’ত ভগৱান আয়াপ্পানে মৰা কাঁড়ডাল পৰিছিল আৰু ইয়াক তেওঁ নিজৰ বাসস্থান হিচাপে বাছি লৈছিল। ইয়াৰ দেৱালবোৰ ভগৱান আয়াপ্পানৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন দৃশ্য আৰু কাহিনী খোদিত কৰা পিতলৰ পাতেৰে সজোৱা হৈছে। মকৰা বিলাক্কু উৎসৱৰ সময়ত এই মণিমণ্ডপম ভক্তসকলৰ বাবে কেৱল ছয় দিনৰ বাবে খোলা থাকে। ^৪২

প্ৰশাসন

শবৰীমালা মন্দিৰ বৰ্তমান ট্ৰাভাংকোৰ দেৱস্বম ব’ৰ্ডৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। এইটো ১৯৫০ চনৰ ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান আইন ১৫-ৰ অধীনত গঠিত এক সংবিধিবদ্ধ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা। মন্দিৰৰ সম্পত্তি, ৰীতি-নীতি, উৎসৱ আৰু তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ কল্যাণৰ বুজ লোৱাৰ দায়িত্ব এই ব’ৰ্ডৰ ওপৰত ন্যস্ত। ^৪৩

ঐতিহাসিকভাৱে, ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে শবৰীমালাৰ আশে-পাশে থকা ‘মালা আৰ্য’ জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে এই মন্দিৰত ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি সম্পন্ন কৰিছিল বুলি দাবী কৰে। জনজাতীয় নেতাসকলৰ মতে, উনবিংশ শতিকালৈকে মালা আৰায়াসকলে ‘থেনঅভিষেকম’ (আয়াপ্পানৰ মূৰ্তি মৌৰে স্নান কৰোৱা প্ৰথা) আৰু মকৰ জ্যোতি প্ৰজ্বলনৰ দৰে ৰীতি-নীতি পৰিচালনা কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত থাঝামন মডম পৰিয়ালৰ পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰা ব্ৰাহ্মণীয় ৰীতি-নীতিৰদ্বাৰা এই প্ৰথাবোৰ সলনি কৰা হয়। ^৪৪ জনজাতীয় প্ৰতিনিধিসকলে আৰু দাবী কৰিছে যে ১৮০০ চনৰ দশকত পন্দলম ৰাজপৰিয়ালে মালা আৰায়া সম্প্ৰদায়টোক তাৰপৰা উচ্ছেদ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতেই ৰীতি-নীতিসমূহৰ ব্ৰাহ্মণকৰণ হয় আৰু থাঝামন পৰিয়ালে পুৰোহিতৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। ^৪৫ ৰজাৰ শাসনকালত থাঝামন মডমক শবৰীমালা মন্দিৰৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ‘তন্ত্ৰী’ ইয়াৰ সৰ্বোচ্চ পুৰোহিত আৰু মন্দিৰৰ মুৰব্বী। শবৰীমালা মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মীয় বিষয়সমূহৰ সিদ্ধান্ত লোৱাটো এই পৰিয়ালৰে কৰ্তব্য। মন্দিৰ প্ৰাংগনত অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া সকলো ধৰ্মীয় পূজা-অৰ্চনা আৰু উৎসৱত তন্ত্ৰীসকল উপস্থিত থকাটো অপৰিহাৰ্য। ^৪৬৪৭

কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশৰ পিছত, ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহৰপৰা ট্ৰাভাংকোৰ দেৱস্বম ব’ৰ্ডে প্ৰতিদিনে ৫,০০০ গৰাকী ভক্তক মন্দিৰ দৰ্শনৰ অনুমতি প্ৰদান কৰিছে। ^৪৮

ধৰ্মীয় প্ৰথাসমূহ

হৰিৱাৰাসনম: ভক্তিগীতিমূলক নিচুকনি গীত

হৰিৱাৰাসনম শবৰীমালাৰ ভগৱান আয়াপ্পানক নিচুকাবলৈ গোৱা এশ বছৰ পুৰণি এক ভক্তিগীতিমূলক নিচুকনি গীত। ৰাতি মন্দিৰৰ দুৱাৰ বন্ধ কৰাৰ সময়ত দেৱতাগৰাকীক প্ৰতীকাত্মকভাৱে টোপনি নিয়াবলৈ এই গীতটো গোৱা হয়। এই গীতটো সংস্কৃতমিশ্ৰিত মালায়ালম ভাষাত ৰচিত। ইয়াক অষ্টক (আঠটা স্তৱকযুক্ত) ছন্দত লিখা হৈছে। ^৪৯

১৯৫০ চনত মন্দিৰৰ মুখ্য পুৰোহিত (মেলচান্থি) পদত থকা ৱাডাক্কাথিল্লাহু ঈশ্বৰন নাম্বুথিৰিয়ে এই কীৰ্তন গোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল। আথাজাপূজাৰ পিছত তেওঁ সংস্কৃত নিচুকনি গীত (উৰাক্কুপাট্টু) হৰিৱাৰাচনম আবৃত্তি কৰিছিল। প্ৰতি নিশা মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বন্ধ কৰাৰ ঠিক আগতেই এই আবৃত্তি কৰা হয়। কম্বনকুডি সুন্দৰম কুলাথু আয়াৰে ৰচনা কৰা ‘শাস্তাস্তুতি কদম্বম’ নামৰ প্ৰকাশনখনত এই কীৰ্তনটো পোৱা যায়। এই গীতটোত আয়াপ্পানক বেদত উল্লেখ থকা ‘হৰিহৰপুত্ৰ’ দেৱতা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ^৫০

নেইঅভিষেকম: দেৱতাৰ চৰণত পৱিত্ৰ ভোগ অৰ্পণ

এইটো এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় ৰীতি। তীৰ্থযাত্ৰীসকলে তেওঁলোকৰ ‘পল্লিকেট্টু’ বা ‘ইৰুমুডি’ৰ (মূৰত কঢ়িয়াই নিয়া হাতৰ তাঁতৰ কপাহী কাপোৰেৰে সজা দুটা খোপযুক্ত মোনা) ভিতৰত পৱিত্ৰ ঘিউ লৈ আহে। সেই পৱিত্ৰ ঘিউ আয়াপ্পানৰ মূৰ্তিৰ ওপৰত ঢালি এই অভিষেক কৰা হয়। ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে জীৱাত্মাৰ সৈতে পৰমাত্মাৰ মিলন।

প্ৰসাদ: পৱিত্ৰ ভোগ বিতৰণ

শবৰীমালা মন্দিৰৰ মূল প্ৰসাদ হৈছে আৰাভানা পায়সম আৰু আপ্পম। ‘আপ্পম’ হৈছে চাউল, কদলীপাজম (এবিধ বিশেষ কল) আৰু ঘিউৰে তৈয়াৰী এটা মিঠা লাডু। আনহাতে ‘আৰাভানা’ হৈছে এবিধ ডাঠ আৰু মিঠা পায়সম।[৫১] ‘আৰাভানা’ শব্দটো কেনেকৈ গঠিত হৈছে তাৰ এক ব্যাখ্যা আছে। চাউলৰ মালায়ালম শব্দ ‘আৰি’ৰপৰা ‘আৰা’, পানীৰ মালায়ালম শব্দ ‘ভেল্লাম’ৰপৰা ‘ভা’ আৰু ঘিউৰ মালায়ালম শব্দ ‘নেই’ৰপৰা ‘না’ লৈ এই তিনিওটা অংশ যোগ কৰি এই শব্দটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। এই ‘না’ শব্দটো পিছলৈ ‘ণা’ লৈ ৰূপান্তৰিত হয়। ^৫১

ট্ৰাভাংকোৰ দেৱস্বম ব’ৰ্ডৰ মুখ্য আয়ুক্তগৰাকীয়ে জনাইছে যে ব’ৰ্ডে মহীশূৰৰ ‘কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰযুক্তি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান’ক কাৰিকৰী পৰামৰ্শদাতা হিচাপে নিযুক্তি দিছে। এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে শবৰীমালা মন্দিৰৰ আৰাভানা, আপ্পম আৰু অন্যান্য প্ৰসাদ প্ৰস্তুত কৰাৰ মানদণ্ড আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা নিশ্চিত কৰিবলৈ কাৰিকৰী নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰে। ^৫২

উৎসৱ

মকৰাভিলাক্কু: মকৰ ৰাশিৰ পোহৰৰ উৎসৱ

ভাৰতৰ কেৰালাৰ শবৰীমালা মন্দিৰত মকৰ সংক্ৰান্তিৰদিনা বাৰ্ষিক মকৰাভিলাক্কু উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। সংস্কৃতত মকৰাভিলাক্কু বা মকৰ সংক্ৰান্তিৰ অৰ্থ হৈছে মকৰ ৰাশিৰ উৎসৱ। এই উৎসৱত ‘তিৰুৱাভৰণম’ (ভগৱান আয়াপ্পানৰ পৱিত্ৰ অলংকাৰ) শোভাযাত্ৰা আৰু শবৰীমালা পাহাৰৰ মন্দিৰত এক বৃহৎ সমাৱেশ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। এই দিনটোত এই ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি দৰ্শন কৰিবলৈ প্ৰতি বছৰে প্ৰায় পাঁচ লাখ ভক্তৰ আগমন ঘটে।

মকৰজ্যোতি: মকৰ সংক্ৰান্তিৰ সৈতে জড়িত মহাজাগতিক পোহৰ

মকৰজ্যোতি হৈছে ‘লুব্ধক’ নামৰ মহাজাগতিক তৰাটোক দিয়া নাম। মকৰ সংক্ৰান্তিৰ মুহূৰ্তত ই আকাশত প্ৰতিভাত হয়। ইয়াৰ পিছতে পৱিত্ৰ আৰতি কৰা হয় আৰু পুন্নম্বলমেডুত মকৰাভিলাক্কু প্ৰজ্বলন আৰম্ভ হয়।

তীৰ্থযাত্ৰা

পৰম্পৰাগত ৪১ দিনীয়া তীৰ্থযাত্ৰা

শবৰীমালা মন্দিৰৰ তীৰ্থযাত্ৰাৰ সময়সীমা পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত। ইয়াৰ উপৰি তীৰ্থযাত্ৰীসকলে এই যাত্ৰাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়সমূহ এক শৃংখলাবদ্ধ পদ্ধতিৰে সম্পন্ন কৰিব লাগে। ^৫৩

শবৰীমালাৰ এই তীৰ্থযাত্ৰা মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জীৰ বৃশ্চিক মাহৰ (বৃশ্চিক ৰাশিৰ সময়ত) প্ৰথম দিনটোত আৰম্ভ হয় আৰু ধনু মাহৰ (ধনু ৰাশিৰ সময়ত) ১১সংখ্যক দিনত শেষ হয়। এই ৪১ দিনীয়া তীৰ্থযাত্ৰাৰ সময়ছোৱাক ‘মণ্ডল’ (ঋতু) বুলি জনা যায়। গ্ৰেগৰিয়ান বৰ্ষপঞ্জী অনুসৰি ই ডিচেম্বৰ আৰু জানুৱাৰী মাহত পৰে। ^৫৪

তীৰ্থযাত্ৰাৰ পূৰ্বে ভক্তসকলে এক পৱিত্ৰ ব্ৰত (৪১ দিনীয়া এক কঠোৰ সংযমৰ সময়) পালন কৰিব বুলি আশা কৰা হয়। ^{৫৫৫৬৫৭} এই ব্ৰতৰ আৰম্ভণি হয় ডিঙিত পিন্ধা এটা বিশেষ মালাৰ জৰিয়তে। এই মালা সাধাৰণতে ৰুদ্ৰাক্ষ বা তুলসীৰ মণিৰে তৈয়াৰী হয়, যদিও আন ধৰণৰ মালাও উপলব্ধ। এই ৪১ দিনীয়া পৱিত্ৰ ভক্তিৰ সময়ছোৱাত ভক্তসকলে কেৱল নিৰামিষ আহাৰ গ্ৰহণ কৰা, ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰা, নিচাজাতীয় দ্ৰৱ্য ত্যাগ কৰা, কোনো ধৰণৰ গালি-গালাজ বা বেয়া শব্দ ব্যৱহাৰ নকৰা, ক্ৰোধ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আৰু চুলি তথা নখ নাকাটি বৃদ্ধি হ’বলৈ দিয়াৰ সংকল্প লয়।^৫৭ তেওঁলোকে আনক সহায় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ চাৰিওফালে থকা সকলো বস্তুকে আয়াপ্পানৰ ৰূপ হিচাপে দেখিব লাগে। তেওঁলোকে দিনে দুবাৰকৈ গা ধুব লাগে, স্থানীয় মন্দিৰসমূহলৈ নিয়মীয়াকৈ যাব লাগে আৰু কেৱল সাধাৰণ ক’লা বা নীলা ৰঙৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক পিন্ধিব লাগে। ^৫৮

লাখ লাখ ভক্তই এতিয়াও এৰুমেলীৰপৰা প্ৰায় ৬১ কিলোমিটাৰ, বন্দিপেৰিয়াৰৰপৰা ১২.৮ কিলোমিটাৰ আৰু চালাকায়মৰপৰা ৮ কিলোমিটাৰ দীঘল পৰম্পৰাগত পাহাৰীয়া অৰণ্যৰ পথছোৱা ব্যৱহাৰ কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই পথছোৱা স্বয়ং আয়াপ্পানে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এৰুমেলী পথটো এৰুমেলীৰপৰা আলুধ নদী পৰ্যন্ত আৰম্ভ হয়, তাৰ পিছত আলুধ পৰ্বত পাৰ হৈ কাৰিভিলাম থোডু পায়গৈ। ইয়াৰ পিছত আহে পৱিত্ৰ কাৰীমালা অতিক্ৰম কৰাৰ পৰ্যায়, তাৰপৰা চেৰিয়ানভাট্টম, ভাল্লিয়ানভাট্টম আৰু অৱশেষত পম্পা নদী। তাৰ পিছত তেওঁলোকে নীলিমালা বগাব লাগে আৰু গণেশ-বেট্টম, শ্ৰীৰাম-বেট্টা পদমত প্ৰৱেশ কৰিব লাগে। ইয়াৰ পিছত আহে আৰনমুলা কোট্টাৰাম, যিটো পৱিত্ৰ যাত্ৰা ‘তিৰুৱাভৰণ ঘোষযাত্ৰা’ (ঐশ্বৰিক অলংকাৰসমূহৰ ভব্য শোভাযাত্ৰা) ৰ অন্যতম বিশ্ৰামস্থল।^৫৮

এই হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ বহুতৰে আকৌ এৰুমেলীত থকা এখন মছজিদ দৰ্শন কৰাৰো পৰম্পৰা আছে। এই মছজিদখন এগৰাকী ইছলামধৰ্মী সন্ত ‘ভাৱৰ’ৰ বাবে উৎসৰ্গিত। পৰম্পৰা অনুসৰি ভাৱৰ আছিল আয়াপ্পানৰ এজন পৰম ভক্ত। ^৫৯

চুটি তীৰ্থযাত্ৰা পথ

আজিকালি মানুহে আন এটা বিকল্প পথেৰে পম্পা নদী পাবলৈ বাহন ব্যৱহাৰ কৰে। পম্পাৰপৰা সকলো তীৰ্থযাত্ৰীয়ে নীলি মালাৰ থিয় পাহাৰীয়া পথেৰে শবৰীমালালৈ খোজকাঢ়ি যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। এই পথটো এতিয়া সঠিকভাৱে পকী কৰা হৈছে। ইয়াৰ কাষতে জৰুৰীকালীন দোকান আৰু চিকিৎসা সাহায্যৰ ব্যৱস্থা আছে। এই থিয় ঢাল বগোৱাৰ সময়ত তীৰ্থযাত্ৰীসকলক সহায়কাৰী সামগ্ৰীও প্ৰদান কৰা হয়, যিটো আগতে ঘন জংঘলৰ মাজেৰে যোৱা এক কেঁচা পথহে আছিল। বয়োজ্যেষ্ঠ তীৰ্থযাত্ৰীসকলক কিছু ধণৰ বিনিময়ত বাঁহৰ চকীত বহুৱাই মানুহে পাহাৰৰ চূড়াত থকা মন্দিৰলৈ কঢ়িয়াই লৈ যায়। ^৬০

যাতায়াত

কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমে (KSRTC) চেংগানুৰ, তিৰুৱাল্লা আৰু কোট্টায়ম ৰে’ল ষ্টেচনকে ধৰি কেৰালাৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ বাছ সেৱা আগবঢ়ায়।

বিমানসেৱা

আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰ দুটা হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ (১৭০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে) আৰু কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ (১৬০ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশে)। ইয়াৰ উপৰি ৰাজ্য চৰকাৰে শবৰীমালা মন্দিৰৰ ওচৰতে ‘শবৰীমালা গ্ৰীণফিল্ড বিমানবন্দৰ’ (৫০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে) নিৰ্মাণৰ বাবে অনুমোদন জনাইছে। ^৬১

ৰে’লসেৱা

ইয়াৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰে’ল ষ্টেচনটো হৈছে চেংগানুৰ। ইয়াক শবৰীমালাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলি জনা যায়। চেংগানুৰ (৮৫ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে), তিৰুৱাল্লা (৮৭ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে) আৰু কোট্টায়ম (৯৬ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশে) হৈছে শবৰীমালাৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ সুচল ৰে’ল ষ্টেচন।

যদি ৰে’লখন শ্বেংগোট্টাই - কোল্লাম পথেৰে আহে, তেন্তে পুনালুৰ (১০১ কিলোমিটাৰ) আটাইতকৈ ওচৰৰ ষ্টেচন হ’ব।

পথ আৰু বাছ সেৱা

ভগৱান আয়াপ্পান স্বামীৰ নামত উৎসৰ্গিত এই মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া বাৰ্ষিক মণ্ডল আৰু মকৰাভিলাক্কু পূজাৰ বাবে ৰাজ্যৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা বিশেষ বাছৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে কেৰালাত যাতায়াত ব্যৱস্থা সুচল কৰা। ^৬২৬৩

ৰোপৱে

শবৰীমালা ৰোপৱে হৈছে ২০১১ চনতে পৰিকল্পনা কৰা এটা প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্প। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহত ভাৰতৰ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় বন্যপ্ৰাণী বোৰ্ডে’ (NBWL) ইয়াৰ বাবে বনাঞ্চল আৰু পৰিৱেশসংক্ৰান্তীয় অনুমোদন জনোৱাৰ পিছত এই প্ৰকল্পটোৰ নিৰ্মাণ কাৰ্যই গতি লাভ কৰে। ^৬৪

সমস্যা আৰু সংৰক্ষণ

সোণ চুৰিৰ ঘটনা

শবৰীমালা মন্দিৰৰ সোণ চুৰিৰ বিতৰ্কই এক ডাঙৰ ৰূপ লৈছে। ইয়াত প্ৰায় ৪.৫ৰপৰা ১২ কেজি পৰ্যন্ত সোণৰ অপব্যৱহাৰ আৰু চুৰি কাৰ্য সংঘটিত হৈছে। এই সোণখিনিৰ মূল্য প্ৰায় ১০০ কোটি টকা বুলি ধাৰ্য কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ দ্বাৰপালকৰ মূৰ্তি আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ এই সোণখিনি ৰখা হৈছিল। ট্ৰাভাংকুৰ দেৱস্বম ব’ৰ্ডৰ কাম-কাজৰ হিচাপ পৰীক্ষা আৰু আদালতৰ পৰিদৰ্শনত এই তথ্য পোহৰলৈ আহে। ২০১৯ আৰু ২০২৫ চনত মেৰামতিৰ বাবে হাইদৰাবাদ আৰু চেন্নাইৰ কৰ্মশালালৈ সোণালী পাত চৰোৱা তামৰ ফলকসমূহ বাৰে বাৰে পঠোৱা হৈছিল। তাৰ পিছতেই সোণৰ ওজন আৰু পৰিমাণক লৈ খেলিমেলি দেখা গৈছিল। মেৰামতিৰ মাত্ৰ কেইমাহমানৰ পিছতেই ইয়াৰ উজ্জ্বলতা কমি গৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বৰ খেলিমেলিৰ পিছতো উন্নীকৃষ্ণন পট্টি নামৰ এজন বিতৰ্কিত স্পনছৰক পুনৰ এই কামৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। ২০২৫ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত তিৰুৱনন্তপুৰমত থকা পট্টিৰ ভগ্নীৰ ঘৰৰপৰা মন্দিৰৰ দুখন বেদী উদ্ধাৰ কৰা হয়। তেওঁ বিয়াৰ বাবে এই সোণখিনি ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল বুলি দাবী কৰা হৈছে। কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ত দাখিল কৰা এক আবেদনৰ পিছত ব’ৰ্ডে অক্টোবৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে আৰক্ষীৰ ওচৰত এজাহাৰ দাখিল কৰে। অৱশ্যে ব’ৰ্ডে ইয়াক সুসংগঠিত চুৰি কাৰ্যৰ পৰিৱৰ্তে এক "সামান্য চুৰি" বুলিহে বৰ্ণনা কৰিছে। আনহাতে ‘শবৰীমালা কৰ্ম সমিতি’য়ে এক সুকীয়া গোচৰ ৰুজু কৰি ইয়াক বিশ্বাসভংগ আৰু লুণ্ঠন বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে। বিৰোধী দল ইউ.ডি.এফ. (UDF) আৰু বিজেপি-য়ে শাসকীয় এল.ডি.এফ. (LDF) চৰকাৰক দুৰ্নীতি আৰু গাফিলতিৰ বাবে জগৰীয়া কৰিছে। তেওঁলোকে চি.বি.আই. (CBI) তদন্তৰ দাবী জনাইছে। ইয়াৰ ফলত বিধানসভাত বাধাৰ সৃষ্টি হৈছে আৰু সমগ্ৰ ৰাজ্যতে প্ৰতিবাদ আৰম্ভ হৈছে। এল.ডি.এফ.-এ অৱশ্যে এই অভিযোগসমূহক লোকসভা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বৰ এক ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত প্ৰচাৰ বুলি নাকচ কৰিছে। ২০২৫ চনৰ ৬ অক্টোবৰত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশত এখন বিশেষ তদন্তকাৰী দল (SIT) গঠন কৰা হৈছে। প্ৰাক্তন আৰক্ষী অধীক্ষক এছ. শশীধৰণৰ নেতৃত্বত আৰু অতিৰিক্ত আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান এইচ. ভেংকটেশৰ তত্ত্বাৱধানত এই দলে ১৯৯৮ চনৰপৰা হোৱা সোণৰ ব্যৱহাৰৰ এক বিস্তৃত তদন্ত আৰম্ভ কৰিছে। এই তদন্তকাৰী দলক ছয় সপ্তাহৰ ভিতৰত প্ৰতিৱেদন দাখিল কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। তেওঁলোকে ইতিমধ্যে জেৰা আৰম্ভ কৰিছে। আদালতে চুৰিৰ প্ৰমাণ নিশ্চিত কৰিছে আৰু সামগ্ৰীসমূহ লগে লগে মন্দিৰলৈ ঘূৰাই আনিবলৈ নিৰ্দেশ দিছে। এই বিতৰ্কই কেৰালাৰ ৰাজনীতিক অধিক উত্তপ্ত কৰি তুলিছে। এই গোচৰত জড়িত থকাৰ অপৰাধত ট্ৰাভাংকুৰ দেৱস্বম ব’ৰ্ডৰ প্ৰাক্তন সভাপতি এন. বসু আৰু এ. পদ্মকুমাৰক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছে। ^৬৫

কেৰালাৰ বিশেষ তদন্তকাৰী দলে (SIT) শবৰীমালা মন্দিৰৰ প্ৰাক্তন মুখ্য পুৰোহিত (তন্ত্ৰী) কন্দৰাৰু ৰাজীৱাৰুক জিম্মাত লৈছে। গৰ্ভগৃহৰ দুৱাৰৰ ফ্ৰেমৰপৰা সোণ নিখোজ হোৱাৰ অভিযোগত তেওঁক আটক কৰা হৈছে। কোল্লাম সতৰ্কতা আদালতে অনুমোদন জনোৱাৰ পিছত এই পদক্ষেপ লোৱা হয়। ৰাজীৱাৰু বৰ্তমান আন এখন গোচৰত ন্যায়িক জিম্মাত আছে।^৬৬ তদন্তকাৰীসকলে দাবী কৰিছে যে ২০১৯ চনত সোণালী পাত চৰাবলৈ পঠোৱা দুৱাৰৰ ফ্ৰেম আৰু দ্বাৰপালকৰ মূৰ্তিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে ঘূৰাই অনা হোৱা নাছিল। ইয়াৰ বাবেই অপব্যৱহাৰ আৰু চুৰিৰ অভিযোগ উত্থাপিত হৈছে। ^৬৬

ব্ৰহ্মচাৰী মূল দেৱতা আৰু মহিলা ভক্তৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ

মন্দিৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে ১০ ৰপৰা ৫০ বছৰ বয়সৰ মহিলাৰ প্ৰৱেশৰ ওপৰত ধৰ্মীয় প্ৰতিবন্ধকতা আৰোপ কৰিছে। দেৱতাগৰাকীৰ ব্ৰহ্মচৰ্যৰ ৰূপক সন্মান জনোৱাৰ বাবেই মন্দিৰৰ এই পৰম্পৰা অনুসৰণ কৰা হয়।

১৯ শতিকাত মাদ্ৰাজ চৰকাৰে দুটা খণ্ডত প্ৰকাশ কৰা ‘মেমইৰ অব্ দ্য ছাৰ্ভে অব্ দ্য ট্ৰাভাংকুৰ এণ্ড কোচিন ষ্টেটচ’ (Memoir of the Survey of the Travancore and Cochin States) অনুসৰি, দুশ বছৰ আগতেও ঋতুচক্ৰ চলি থকা বয়সৰ মহিলাসকলক শবৰীমালা মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল। মাদ্ৰাজ পদাতিক বাহিনীৰ লেফটেনেণ্টসকলে প্ৰায় পাঁচবছৰীয়া গৱেষণাৰ পিছত ১৮২০ চনৰ শেষৰফালে এই জৰীপৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। অৱশ্যে ১৮৯৩ আৰু ১৯০১ চনতহে ই দুটা খণ্ডত প্ৰকাশ পাইছিল। এই প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, গৰ্ভধাৰণৰ ক্ষমতা থকা ছোৱালী আৰু মহিলাসকলক মন্দিৰৰ ওচৰলৈ যোৱাত নিষেধাজ্ঞা আছিল। আনহাতে বৃদ্ধা মহিলা আৰু বয়ঃসন্ধি নোহোৱা সৰু ছোৱালীক মন্দিৰলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল, দেৱতা আয়াপ্পানে মন্দিৰ প্ৰাংগনত কোনো ধৰণৰ যৌন কাৰ্যকলাপ অপছন্দ কৰে। ^৬৭

১৯৯১ চনলৈকে অতি কমসংখ্যক হ’লেও মহিলাই মন্দিৰ দৰ্শন কৰিছিল। ৫০ বছৰৰ তলৰ মহিলা ভক্তসকলে তেওঁলোকৰ কেঁচুৱাৰ প্ৰথম অন্নপ্ৰাশন (চোৰোনু) অনুষ্ঠান পাতিবলৈ মন্দিৰৰ প্ৰাংগনলৈ গৈছিল। ^৬৮

১৯৯১ চনত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ কে. পৰিপূৰ্ণন আৰু কে. বালনাৰায়ণ মাৰাৰে ট্ৰাভাংকুৰ দেৱস্বম ব’ৰ্ডৰ বিৰুদ্ধে এক ৰায়দান কৰে। এই ৰায়ত তেওঁলোকে ১০ ৰপৰা ৫০ বছৰ বয়সৰ মহিলাৰ মন্দিৰত প্ৰৱেশ আৰু উপাসনা কৰাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰে। তেওঁলোকে কয় যে এনে নিষেধাজ্ঞা অতি প্ৰাচীন কালৰেপৰা চলি অহা পৰম্পৰাৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ। ইয়াৰ উপৰি ন্যায়াধীশদ্বয়ে কেৰালা চৰকাৰক এই নিষেধাজ্ঞা সঠিকভাৱে পালন কৰিবলৈ আৰক্ষী বাহিনী ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। ^৩৯ উচ্চ ন্যায়ালয়ে লগতে কয় যে, "হিন্দুসকলৰ মাজত কোনো এটা শ্ৰেণী বা জাতিৰ বাবে মন্দিৰ প্ৰৱেশত কোনো নিষেধাজ্ঞা নাই। এই নিষেধাজ্ঞা কেৱল এটা নিৰ্দিষ্ট বয়সৰ মহিলাৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য, সমগ্ৰ মহিলা সমাজৰ ওপৰত নহয়।" ^৩৯

২০১৮ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৪–১ গৰিষ্ঠসংখ্যৰ সন্মতিত (চাৰিজন পুৰুষ আৰু এগৰাকী মহিলা ন্যায়াধীশৰ বিচাৰপীঠে) মহিলাৰ প্ৰৱেশৰ ওপৰত থকা এই নিষেধাজ্ঞা খাৰিজ কৰে।^{৬৯ ৭০৭১} তদানীন্তন মুখ্য ন্যায়াধীশ দীপক মিশ্ৰই কয় যে মহিলাৰ ওপৰত থকা এই বাছনিমূলক নিষেধাজ্ঞা হিন্দু ধৰ্মৰ কোনো "অত্যাৱশ্যকীয় অংশ" নহয়। বৰঞ্চ ই হৈছে একপ্ৰকাৰৰ "ধৰ্মীয় পুৰুষতন্ত্ৰ।" ^৭০ ন্যায়াধীশ ধনঞ্জয় ৱাই. চন্দ্ৰচূড়ে কয় যে এই নিষেধাজ্ঞাই মহিলাসকলক "কলংকিত" আৰু "একঘেয়েমী" কৰে, লগতে পুৰুষৰ ব্ৰহ্মচৰ্য পালনৰ বোজাও মহিলাৰ ওপৰত জাপি দিয়ে। ^৭০৭২ পেনেলৰ একমাত্ৰ মহিলা ন্যায়াধীশ ইন্দু মালহোত্ৰাই তেওঁৰ ভিন্নমতৰ ৰায়ত উল্লেখ কৰে যে "কোনটো ধৰ্মীয় প্ৰথা অত্যাৱশ্যকীয়, সেইটো ধৰ্মীয় সমাজেহে ঠিক কৰিব লাগে" আৰু ই আদালতৰদ্বাৰা সিদ্ধান্ত ল’বলগীয়া বিষয় নহয়। তেওঁ লগতে কয় যে "ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত আদালতে যুক্তিবাদৰ দোহাই দিব নোৱাৰে।" ^{৭০৭৩৭৪} উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই সিদ্ধান্তৰ পিছত কেৰালাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তত ব্যাপক প্ৰতিবাদ আৰু জনসমাৱেশ হয়। এই ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে ভক্তসকলে প্ৰায় ৬৫খন পুনৰীক্ষণ আবেদন দাখিল কৰে। ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিজৰ নিৰ্দেশৰ বিৰুদ্ধে অহা পুনৰীক্ষণ আবেদনসমূহ গ্ৰহণ কৰে। গোচৰটোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য আৰু পৰিস্থিতিৰ বাবে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে আবেদনখন পুনৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ আৰু এক ৰাজহুৱা শুনানি অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লয়। ^৭৫

ইয়াৰ ফলত ২০১৮ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত নীলাক্কল আৰু পম্পাৰ ভিত্তি শিবিৰসমূহত প্ৰতিবাদ আৰম্ভ হয়। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৰায়ৰ পিছত সেইদিনা প্ৰথমবাৰৰ বাবে মন্দিৰৰ দুৱাৰ খোলা হৈছিল। প্ৰতিবাদকাৰীসকলে মহিলা সাংবাদিকসকলক আক্ৰমণ কৰে, তেওঁলোকৰ কেমেৰাৰ সঁজুলি কাঢ়ি লয় আৰু বাহন ভাঙি দিয়ে। আৰক্ষীকো আক্ৰমণ কৰা হয়। প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ মাজত বহুতো মহিলাও আছিল। তেওঁলোকে গাড়ীসমূহ পৰীক্ষা কৰি ঋতুচক্ৰৰ বয়সৰ মহিলা আছেনে নাই চাইছিল আৰু পথ অৱৰোধ কৰাত সহায় কৰিছিল। ^৭৬৭৭ আৰক্ষীয়ে প্ৰতিবাদকাৰীৰ মটৰ চাইকেল ভাঙি দিয়াৰো খবৰ পোৱা গৈছিল। ^৭৮ সমগ্ৰ কেৰালাৰ লগতে দক্ষিণৰ ৰাজ্য তামিলনাডু, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু কৰ্ণাটকৰ বৃহৎসংখ্যক ভক্তয়ো এই প্ৰতিবাদত যোগ দিয়ে। ^৭৯ এই প্ৰতিবাদৰ অংশ হিচাপে, ২০১৮ চনৰ ২৬ ডিচেম্বৰত ভক্তসকলে সমগ্ৰ কেৰালা আৰু কৰ্ণাটকত সন্ধিয়া ৬ বজাৰপৰা ৬:৩০ বজালৈ প্ৰায় ৭৬৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব জুৰি 'আয়াপ্পা জ্যোতি' প্ৰজ্বলন কৰে। এই অনুষ্ঠানত হাজাৰ হাজাৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ^৮০৮১ কান্নুৰত প্ৰতিবাদকাৰীসকলক শাৰীৰিকভাৱে আক্ৰমণ কৰা হয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে ১,৪০০ গৰাকী অচিনাকি অংশগ্ৰহণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ ৰুজু কৰে। ^৮২৮০

অন্যান্য ধৰ্মীয় গোটৰ লোকসকলেও ভক্তসকলৰ এই দাবীক সমৰ্থন কৰিছিল। বিশিষ্ট জৈন আচাৰ্য যুগভূষণ সুৰী মহাৰাজে (পণ্ডিত মহাৰাজ নামেৰেও জনাজাত) কৈছিল যে পৱিত্ৰতা এটা ধৰ্মীয় বিষয় আৰু ই মৌলিক ধৰ্মীয় অধিকাৰৰ সৈতে জড়িত। ^৮৩ শবৰীমালা মন্দিৰৰ বিতৰ্কৰ সন্দৰ্ভত পণ্ডিত মহাৰাজে ইণ্ডিয়া টুডেক কয়, "সেয়া শবৰীমালাই হওক বা ঝাড়খণ্ডৰ শিখৰজীয়েই হওক, এই আন্দোলনসমূহ পৱিত্ৰতা ৰক্ষাৰ বাবেহে।" তেওঁ লগতে কয়, "ধৰ্মই অন্তৰ্নিহিত বিশ্বাস আৰু পৱিত্ৰতাৰ কথা কয়। ইয়াক সন্মান কৰা উচিত। মই ন্যায়পালিকা বা উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিৰোধী নহয়, কিন্তু তেওঁলোকে ৰাইজৰ বিশ্বাসক আওকাণ কৰিব নালাগে।" ইয়াৰ উপৰি 'আৰ্ট অৱ লিভিং'ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক শ্ৰী শ্ৰী ৰবি শংকৰে শবৰীমালাৰ আয়াপ্পা মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহত পৰম্পৰাগতভাৱে চলি অহা নিয়মসমূহৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰে। ^৮৪

২০১৮ চনৰ ১৯ অক্টোবৰত ঋতুচক্ৰ চলি থকা বয়সৰ দুগৰাকী মহিলাই মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু প্ৰতিবাদকাৰীসকলে তেওঁলোকক প্ৰায় ১০০ মিটাৰ আঁতৰতে বাধা দিয়ে। মহিলাই ১৮টা পৱিত্ৰ খট‌খটীৰে ওপৰলৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰিলে তন্ত্ৰীয়ে গৰ্ভগৃহ বন্ধ কৰি দিয়াৰ ভাবুকি দিয়াৰ পাছত তেওঁলোকে ঘূৰি আহে। ^৮৫৮৬

২০১৯ চনৰ ২ জানুৱাৰীৰ পুৱা ৩:৪৫ বজাত, উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৰায়ৰ পিছত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৪০ বছৰৰ প্ৰথম ভাগৰ দুগৰাকী মহিলাক আৰক্ষীয়ে শবৰীমালা মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ লৈ যায়। তেওঁলোকক কৰ্মচাৰীৰ বাবে থকা পিছফালৰ দুৱাৰেৰে নিয়া বুলি অভিযোগ উঠিছিল। কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী পিনাৰায়ী বিজয়নে তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশৰ কথা নিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ পিছতে পুৰোহিতসকলে ধৰ্মীয়ভাৱে মন্দিৰটো পৱিত্ৰ কৰিবলৈ এঘণ্টাৰ বাবে দুৱাৰ বন্ধ কৰি দিয়ে। কিয়নো 'মণ্ডল কালম' বা ৪১ দিনীয়া কঠোৰ ব্ৰত পালন নকৰাকৈয়ে মহিলা দুগৰাকীয়ে এই পৰম্পৰা উলংঘা কৰি মন্দিৰ প্ৰাংগনত প্ৰৱেশ কৰিছিল। ^{৫৪৫৫৮৭৮৮৮৯৯০}

২০১৯ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত শুনানি শেষ হোৱাৰ পিছত, তেতিয়াৰ নতুনকৈ নিযুক্ত মুখ্য ন্যায়াধীশ ৰঞ্জন গগৈৰ নেতৃত্বত আদালতে এই গোচৰটো সাতজন ন্যায়াধীশৰ এক বৃহৎ বিচাৰপীঠলৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল ২০১৮ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত দিয়া সিদ্ধান্তটো পুনৰ বিবেচনা কৰা। ^৭৫

পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় প্ৰচেষ্টাসমূহ

শবৰীমালাৰ ভক্তসকলে পেলোৱা আৱৰ্জনাই এই অঞ্চলৰ বন্যপ্ৰাণী ^{৯১৯২৯৩} and the evergreen forests.^৯৪ আৰু চিৰসেউজ অৰণ্যৰ প্ৰতি ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰিছে।[৯৫] শবৰীমালাক প্ৰদূষণ আৰু আৱৰ্জনাৰপৰা মুক্ত কৰিবলৈ প্ৰচেষ্টা চলাই থকা হৈছে। কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিছে যে ‘ইৰুমুডিক্কেট্টু’ত কোনো প্লাষ্টিক সামগ্ৰী থাকিব নোৱাৰিব। ^৯৫ চৰকাৰী বিভাগসমূহৰ তত্ত্বাৱধানত "পুণ্যম পূংকাৱনম" ৰ দৰে প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰা হৈছে।^৯৬ মাতা অমৃতানন্দময়ী মঠে শবৰীমালা আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহ পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাত নিয়মীয়াকৈ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। ^৯৭৯৮ পম্পা নদী আৰু শবৰীমালা চান্নিধানম পৰিষ্কাৰ কৰি ৰখাটো তেওঁলোকৰ প্ৰাথমিক উদ্দেশ্য। ^৯৯ অৱশ্যে তেওঁলোকৰ ব্যাপক লক্ষ্য হৈছে এই সেউজীয়া আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ বাৰ্তা শবৰীমালাৰ বাহিৰলৈকো প্ৰসাৰিত কৰা।^১০০ "পুণ্যম পূংকাৱনম" প্ৰকল্পৰ কিছুমান প্ৰধান দিশ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল: ^১০১

• পৱিত্ৰ পম্পা নদীত গা-ধোৱাৰ সময়ত চাবোন আৰু তেল ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিব। পৱিত্ৰ নদীত কাপোৰকে ধৰি কোনো সামগ্ৰী পেলাব নোৱাৰিব।
• কোনো প্লাষ্টিক ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ কেৱল জৈৱ-বিয়োজনশীল সামগ্ৰীৰে ইৰুমুডিক্কেট্টু প্ৰস্তুত কৰিব লাগিব।
• তীৰ্থযাত্ৰাৰ অংশ হিচাপে শবৰীমালা চান্নিধানম, পম্পা নদী আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহ পৰিষ্কাৰ কৰা কাৰ্যত অন্ততঃ এঘণ্টা সময় দিব লাগিব।

বহিঃসংযোগ

• শবৰীমালাৰ অধিকাৰিক ৱেবছাইট