ঋষি
৬৭ প্ৰবন্ধ
-
কাশ্যপ
কাশ্যপ হিন্দু ধৰ্মৰ এজন পূজনীয় বৈদিক ঋষি। ঋগবেদৰ সাতগৰাকী প্ৰাচীন ঋষি সপ্তৰ্ষিৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম। ৰামায়ণত তেওঁক অৰিষ্টনেমি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। বৃহদাৰণ্যক উপনিষদৰ পাতনি পদত তালিকাভুক্ত আন সপ্তৰ্ষিসকলৰ সৈতে কাশ্যপ আটাইতকৈ প্ৰাচীন আৰু পূজনীয় ঋষি।
-
বেদব্যাস
বেদব্যাস বা ব্যাসদেৱ প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য মহাভাৰতৰ প্ৰণেতা আৰু এজন বিখ্যাত ঋষি। তেওঁ ৰাঘৱ কুলৰ কুলগুৰু বশিষ্ঠৰ প্ৰপৌত্ৰ, শক্তিৰ পৌত্ৰ, ঋষি পৰাশৰ পুত্ৰ আৰু শুকদেৱৰ পিতৃ।
-
অত্ৰি
অত্ৰি বা অত্ৰী এজন বৈদিক ঋষি, যি হিন্দু ধৰ্মৰ অগ্নি, ইন্দ্ৰ আৰু অন্যান্য বৈদিক দেৱতাৰ অসংখ্য শ্লোক ৰচনা কৰাৰ কৃতিত্ব লাভ কৰে। হিন্দু পৰম্পৰাৰ সপ্তৰ্ষি (সাতজন মহান বৈদিক ঋষি)ৰ ভিতৰত অত্ৰী অন্যতম, আৰু ঋগবেদত আটাইতকৈ বেছি উল্লেখ কৰা এজন।
-
সপ্তৰ্ষি
সপ্তৰ্ষিসকল প্ৰাচীন ভাৰতৰ সাতগৰাকী দ্ৰষ্টা, যিসকলক বেদ আৰু অন্যান্য হিন্দু সাহিত্য যেনে স্কন্দ পুৰাণত সশ্ৰদ্ধাৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। বৈদিক সংহিতাত এই ঋষিসকলক কেতিয়াও নামেৰে গণনা কৰা হোৱা নাই, যদিও পিছৰ বৈদিক গ্ৰন্থ যেনে ব্ৰাহ্মণ আৰু উপনিষদসমূহে কৰে, গতিকে এই নক্ষত্ৰমণ্ডল সহজে চিনাক্ত কৰিব পৰা যায়।
-
কপিল
কপিল (Kapila, সংস্কৃত: कपिल) বা কপিল মুনি এগৰাকী বৈদিক ঋষি। তেওঁ সাংখ্য দৰ্শনৰ প্ৰৱৰ্তক। সাংখ্য হৈছে ভাৰতীয় ষড়্দৰ্শনৰ মাজত এটি আস্তিক্যবাদী দৰ্শন। ভাগৱত পুৰাণত এই দৰ্শনৰ আস্তিক্যবাদী ধাৰাটোৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হিন্দুসকলৰ প্ৰচলিত বিশ্বাস অনুসৰি, তেওঁ ব্ৰহ্মাৰ পৌত্ৰ মনুৰ বংশধৰ।
-
অংগিৰস
অংগিৰস (अङ्गिरस्,একৱচনত अङ्गिराः) হিন্দু ধৰ্মৰ বৈদিক ঋষি আছিল। ঋগবেদত তেওঁক ঐশ্বৰিক জ্ঞানৰ গুৰু, আৰু মানুহ আৰু দেৱতাৰ মধ্যস্থতাকাৰী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে আৰু অন্যান্য গীতত তেওঁক অগ্নিদেৱ (অগ্নি দেৱতাসকলৰ ভিতৰত প্ৰথম বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
-
মাৰ্কণ্ডেয়
মাৰ্কণ্ডেয় এগৰাকী ঋষি। তেওঁ মৃকাণ্ড ঋষি আৰু তেওঁৰ পত্নী মনস্বিনীৰ পুত্ৰ। মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণত মাৰ্কণ্ডেয় আৰু জৈমিনি নামৰ এজন ঋষিৰ কথোপকথন সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। ভাগৱত পুৰাণৰ কেইবাটাও অধ্যায় তেওঁৰ কথোপকথন আৰু প্ৰাৰ্থনাৰ ওপৰত নিবেদিত। মহাভাৰততো তেওঁৰ উল্লেখ আছে।
-
জমদগ্নি
জমদগ্নি (সংস্কৃত: जमदग्नि, অৰ্থ-'মহৎ অগ্নি') হিন্দু সাহিত্যৰ এজন ঋষি। হিন্দু পৰম্পৰাত তেওঁক ৭ম, আৰু বৰ্তমানৰ মন্বন্তৰৰ যুগত সপ্তৰ্ষিৰ ভিতৰত এজন বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁ সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতা ব্ৰহ্মাই সৃষ্টি কৰা প্ৰজাপতিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম ভৃগু ঋষিৰ বংশধৰ।
-
দুৰ্বাসা
দুৰ্বাসা (दुर्वासा) প্ৰাচীন ভাৰতীয় পৌৰাণিক আখ্যানৰ এগৰাকী ঋষি। দুৰ্বাসা ঋষি প্ৰবল ক্ৰোধৰ বাবে জনাজাত। পুৰাণ বৰ্ণিত আখ্যান অনুসৰি দুৰ্বাসা ঋষিৰ পিতৃ অত্ৰি আৰু মাতৃ অনসুয়া। ঋষি দুৰ্বাসা শিৱৰ অংশাৱতাৰ হিচাপেও জনা যায়। দুৰ্বাসা শব্দৰ অৰ্থ যাৰ সৈতে বাস কৰিব নোৱাৰি।
-
মহৰ্ষি গৌতম
গৌতম (महर्षिः गौतम), হিন্দু ধৰ্মৰ এজন ঋষি আৰু ব্ৰাহ্মণ ঋষি দীৰ্ঘতমাৰ পুত্ৰ আছিল, যি জৈন আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মতো উল্লেখ আছে। যজুৰ্বেদ, ৰামায়ণ, গণেশ পুৰাণত গৌতমৰ উল্লেখ আছে আৰু তেওঁৰ পত্নী অহল্যাক ককৰ্থনা কৰাৰ বাবে জনাজাত।
-
মৰিচি
মৰিচি বা মাৰিচি (मरीचि: আভিধানিক অৰ্থ: আলোকৰ ৰশ্মি) ব্ৰহ্মাৰ মানস পুত্ৰ, আৰু হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ সপ্তৰ্ষিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম। তেওঁ কাশ্যপৰ পিতৃ, আৰু দেৱতা আৰু অসুৰৰ ককাক। জৈন ধৰ্মত তেওঁক ২৪তম তীৰ্থংকৰ মহাবীৰৰ পূৰ্বৰ পুনৰ্জন্ম আৰু প্ৰথম তীৰ্থংকৰ ঋষভনাথৰ নাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
-
শাণ্ডিল্য
শাণ্ডিল্য বৈদিক ঋষি আছিল আৰু শাণ্ডিল্য গোত্ৰৰ পূৰ্বপুৰুষ আছিল। এই নামটো সংস্কৃত শণ (মোটামুটিভাৱে, পূৰ্ণ), আৰু দিলাম (চন্দ্ৰ) শব্দৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, গতিকে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে পূৰ্ণিমা, সেয়েহে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে যে শাণ্ডিল্যৰ চন্দ্ৰঈশ্বৰৰ প্ৰতি অগাধ ভক্তি আছিল। তেওঁৰ বংশধৰসকলৰ চন্দ্ৰবংশীয় মাতৃবংশৰ।
-
অষ্টবক্ৰ
অষ্টবক্ৰ হিন্দু ধৰ্মৰ এজন পূজনীয় বৈদিক ঋষি। তেওঁৰ মাতৃৰফালৰপৰা ককাক আছিল বৈদিক ঋষি আৰুণি; পিতৃ-মাতৃ দুয়োজনেই আৰুণিৰ টোলৰ বৈদিক ছাত্ৰ আছিল। অষ্টবক্ৰই অধ্যয়ন কৰিছিল, ঋষি হৈছিল আৰু হিন্দু ইতিহাস মহাকাব্য আৰু পুৰাণৰ এক বিখ্যাত চৰিত্ৰ হৈ পৰিছিল।
-
আৰুণি
আৰুণি (আৰুণি উদ্দালক বা উদ্দালক বাৰুণী বুলিও কোৱা হয়), হিন্দু ধৰ্মৰ বৈদিক যুগৰ এজন পূজনীয় বৈদিক ঋষি আছিল। বৈদিক যুগৰ বহুতো সংস্কৃত গ্ৰন্থত তেওঁৰ উল্লেখ আছে আৰু উপনিষদ শাস্ত্ৰৰ ভিতৰত দুখন পুৰণি গ্ৰন্থ বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ আৰু চান্দোগ্য উপনিষদত তেওঁৰ দাৰ্শনিক শিক্ষাই অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে।
-
ক্ৰতু
ক্ৰতু হিন্দু ধৰ্মত সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতা ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰৰ অন্যতম। তেওঁ এজন ঋষিও, যি দুটা ভিন্ন যুগত আবিৰ্ভাৱ হৈছিল। ব্ৰহ্মাৰ মনৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা প্ৰথম মনু সপ্তৰ্ষিসকলৰ যুগৰ সাত মহান ঋষিৰ ভিতৰত তেওঁক এজন বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
চ্যৱন
চ্যৱন হিন্দু ধৰ্মৰ এজন ঋষি আছিল। উপনিষদত ভৃগু বাৰুণী নামেৰেও জনাজাত ভৃগুৰ পুত্ৰ আছিল আৰু অশ্বিনসকলে প্ৰস্তুত কৰা বিশেষ বনৌষধি মলম বা চ্যৱনপ্ৰাশ নামৰ টনিকৰদ্বাৰা সজীৱ কৰি তোলাৰ বাবে জনাজাত।
-
গাধী
গাধী, গাধিন বুলিও জনা যায়, হিন্দু ধৰ্মৰ এজন ঋষি; তেওঁ বিশ্বমিত্ৰৰ পিতৃ হিচাপে বেছিকৈ পৰিচিত। তেওঁৰ পিতৃ কৌশিক (পৰৱৰ্তী পৌৰাণিক কাহিনীত কুশনাভ নামেৰে পৰিচিত) আছিল এজন ঋগ্বেদ যুগৰ ঋষি আৰু ঋগবেদৰ ৩ নং মণ্ডলত দুটা গীতৰ লেখক।
-
দীৰ্ঘতমা
দীৰ্ঘতমা আছিল ঋগবেদৰ দাৰ্শনিক পদ্যৰ বাবে সুপৰিচিত এজন প্ৰাচীন ভাৰতীয় ঋষি। তেওঁ ঋগবেদৰ প্ৰথম মণ্ডল (খণ্ড)ৰ ১৪০ৰপৰা ১৬৪লৈকে সূক্ত (স্তৱ) ৰচনা কৰিছিল।
-
পুলহ (ঋষি)
পুলহ হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ এটা চৰিত্ৰ। তেওঁ সৃষ্টিকৰ্তা দেৱতা ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ আৰু লগতে প্ৰথম মন্বন্তৰত(মনুৰ যুগত) সপ্তৰ্ষি(সাতজন মহান ঋষি)ৰ অন্যতম আৰু আন কেইজন হ'ল মৰিচি, অত্ৰি, অংগিৰস, ক্ৰতু, পুলস্ত্য আৰু বশিষ্ঠ।
-
মানসপুত্ৰ
মানসপুত্ৰ হিন্দু ধৰ্মমতে ব্ৰহ্মৰ 'মনৰপৰা উৎপত্তি হোৱা সন্তান' বা 'মন-জন্মা' পুত্ৰক বুজায়। হিন্দু ধৰ্মত ব্ৰহ্মাই নিজৰ মনৰপৰাই কেইবাজনো সন্তান সৃষ্টি কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। কেতিয়াবা, মনৰ এই সন্তানসকলক প্ৰতিটো সৃষ্টিৰ সকলো সত্ত্বাৰ পূৰ্বপুৰুষ প্ৰজাপতিসকলৰ সৈতে একে বুলি কোৱা হয়।
-
শ্বেতকেতু
শ্বেতকেতু চান্দোগ্য উপনিষদত উল্লেখ কৰা এজন ঋষি আছিল। তেওঁ উদ্দালক ঋষিৰ পুত্ৰ আছিল, যাৰ প্ৰকৃত নাম আছিল আৰুণি, আৰু ই জিজ্ঞাসাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। উপনিষদত শ্বেতকেতুৰ অজ্ঞানতাৰপৰা আত্মা আৰু সত্যৰ জ্ঞান(সত)লৈ পৰিৱৰ্তিত যাত্ৰাত জড়িত হৈ আছে।
-
আস্তিক মুনি
আস্তিক মুনি (आस्तिक) হিন্দু ধৰ্মত উল্লেখ থকা এগৰাকী ঋষি। তেওঁ সৰ্প দেৱী মনসা আৰু জৰৎকাৰুৰ পুত্ৰ।
-
ঔৰ্ব
ঔৰ্ব হিন্দু ধৰ্মৰ এজন উগ্ৰ ঋষি, ভাৰ্গৱ গোত্ৰৰ সদস্য। ক্ষত্ৰিয় আৰু ভৃগু বা ভাৰ্গৱ বংশৰ মাজত হোৱা ৰক্তাক্ত কাজিয়াৰ সময়ত তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ বৎসৰো ককাক, যাৰ নামেৰে শ্ৰীবৎস গোত্ৰৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। বিষ্ণুৰ ষষ্ঠ অৱতাৰ পৰশুৰামৰ ককাদেউতাক ঋষিক তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল।
-
দেৱল
হিন্দু ধৰ্মত দেৱল মহান ঋষি বা ঋষিসকলৰ অন্যতম আছিল। তেওঁক নাৰদ আৰু বেদব্যাসৰ দৰে মহান কৰ্তৃত্বশীল বুলি স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু অৰ্জুনে ভাগৱতত (১০.১৩) উল্লেখ কৰিছে। দেৱাংগ পুৰাণৰ মতে দেৱল ঋষি দেৱাংগ সম্প্ৰদায়ৰ পূৰ্বপুৰুষ। "অগ্নি মনু" নামৰ ব্যক্তিজনেই আছিল প্ৰথম শিপিনী, যিয়ে সকলোৰে বাবে কাপোৰ বয়।
-
পাৰ্শ্বনাথ
পাৰ্শ্বনাথ বা পাৰ্শ্ব আৰু পৰশনাথ, জৈন ধৰ্মৰ ২৪ জন তীৰ্থংকৰৰ ভিতৰত ২৩সংখ্যক আছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণী অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব নৱম শতিকাত ভাৰতৰ বাৰাণসী চহৰত ইক্ষ্বাকু বংশৰ ৰজা অশ্বসেন আৰু ৰাণী বামাদেৱীৰ ঘৰত তেওঁৰ জন্ম হৈছিল।
-
বামদেৱ
বামদেৱ (সংস্কৃত: वामदेव) হিন্দু সাহিত্যৰ এজন ঋষি। তেওঁক ঋগবেদৰ ৪ নং মণ্ডলৰ ৰচক হিচাপে কৃতিত্ব দিয়া হয়। উপনিষদতো বিশেষভাৱে বৃহদাৰণ্যক আৰু ঐতৰেয়ত তেওঁৰ উল্লেখ বিশিষ্টভাৱে পোৱা যায়। তেওঁক গৌতম নামৰ এজন ঋষিৰ পুত্ৰ আৰু নোধছৰ ভাতৃ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যি ঋগবেদত গীতৰ সৈতেও জড়িত।
-
ব্ৰহ্মৰ্ষি
হিন্দু ধৰ্মত এজন ব্ৰহ্মৰ্ষি (ব্ৰহ্ম আৰু ঋষিৰ তৎপুৰুষ সমাসবদ্ধ শব্দ) ঋষিসকলৰ উচ্চতম স্থানৰ ঋষি। ব্ৰহ্মৰ অৰ্থ সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি জ্ঞান লাভ কৰি জীৱনমুক্ত হৈ ব্ৰহ্মজ্ঞান নামৰ সৰ্বোচ্চ ঐশ্বৰিক জ্ঞান (সৰ্বজ্ঞান) পোৱা আৰু এই আত্মজ্ঞান লাভ কৰা ঋষিক ব্ৰহ্মৰ্ষি বোলে।
-
শৌনক
শৌনক (शौनक, ) শিক্ষকৰ বাবে আৰু অথৰ্ববেদৰ এটা শাখাৰ বাবে প্ৰয়োগ কৰা নাম। তেওঁ বিশেষকৈ এজন প্ৰখ্যাত সংস্কৃত ব্যাকৰণবিদ, ঋগ্বেদ-প্ৰতিশাখ্যা, বৃহদ্বতা, কাৰণ-ব্যূহ, ঋগ্বেদৰ ছটা অনুক্ৰমণী (সূচী) আৰু ঋগবেদৰ বিধানৰ ৰচক।
-
অথৰ্বন
অথৰ্বন হিন্দু ধৰ্মৰ এজন কিংবদন্তি বৈদিক ঋষি, যিয়ে অংগিৰসৰ সৈতে অথৰ্ববেদ ৰচনা কৰা("প্ৰচলিত কথা") বুলি ধৰা হয়। তেওঁ প্ৰথমে অগ্নিযজ্ঞ বা যজ্ঞৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা বুলিও কোৱা হয়। কেতিয়াবা তেওঁক সপ্তৰ্ষিৰ মাজৰো এজন বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁৰ বংশ অথৰ্বন নামেৰে জনাজাত।
-
অসিত ঋষি
অসিত ঋষি (Sanskrit: ऋषि असित)ক এগৰাকী বৈদিক ঋষি আৰু শণ্ডিল্য গোত্ৰৰ এজনা পণ্ডিত। তেওঁক সাধাৰণভাৱে অসিৎ বুলি কোৱা হয়।