বিষ্ণুৰ অৱতাৰ
১৯ প্ৰবন্ধ
-
কৃষ্ণ
কৃষ্ণ (कृष्ण; Krishna) হিন্দু ধৰ্মৰ এজন আৰাধ্য দেৱতা। কৃষ্ণৰ আক্ষৰিক অৰ্থ "আন্ধাৰ, ক'লা, ঘন নীলা"। এই ধৰ্মৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে বিভিন্ন দৃষ্টিকোণেৰে কৃষ্ণৰ পূজা কৰে।
-
ৰাম
ৰাম বা ৰামা বা ৰামচন্দ্ৰ (राम) হ'ল হিন্দু দেৱতা বিষ্ণুৰ সপ্তম অৱতাৰ। হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থবোৰত তেওঁক অযোধ্যাৰ ৰজা বুলি উল্লেখ আছে। সপ্তম অৱতাৰ ৰাম আৰু অষ্টম অৱতাৰ কৃষ্ণ হ'ল বিষ্ণুৰ অৱতাৰবোৰৰ ভিতৰত সকলোতকৈ বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ। হিন্দু ধৰ্মত তেওঁ এজন জনপ্ৰিয় দেৱতা।
-
পৰশুৰাম
পৰশুৰাম (परशुराम) হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ ভগৱান বিষ্ণুৰ ষষ্ঠ অৱতাৰ। তেওঁক ৰাম জমদগ্ন্য, ৰাম ভাৰ্গৱ বা বীৰৰাম নামেৰেও জনা যায়। তেওঁক কলি যুগৰ অন্তত বিষ্ণুৰ দশম অৱতাৰ অৰ্থাৎ কল্কিৰ গুৰুৰূপে আৱিৰ্ভাৱ ঘটিব লগা চিৰঞ্জীৱিসকলৰ এজন বুলি ধৰা হয়।
-
বেদব্যাস
বেদব্যাস বা ব্যাসদেৱ প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য মহাভাৰতৰ প্ৰণেতা আৰু এজন বিখ্যাত ঋষি। তেওঁ ৰাঘৱ কুলৰ কুলগুৰু বশিষ্ঠৰ প্ৰপৌত্ৰ, শক্তিৰ পৌত্ৰ, ঋষি পৰাশৰ পুত্ৰ আৰু শুকদেৱৰ পিতৃ।
-
দশাৱতাৰ
দশাৱতাৰ (Dashavatara) হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ এজন প্ৰধান উপাস্য দেৱতা বিষ্ণুৰ দহটা প্ৰধান অৱতাৰ। বৈষ্ণৱ দৰ্শনত, কোনো বিশেষ উদ্দেশ্যে আগত ৰাখি মৰ্ত্যত অৱতীৰ্ণ পৰম সত্তাকে অৱতাৰ (अवतार) নামেৰে অভিহিত কৰা হয়। বিষ্ণুৰ (বা কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত কৃষ্ণৰ) দহটা মুখ্য অৱতাৰৰ সমষ্টিগত নামেই দশাৱতাৰ।
-
জগন্নাথ
জগন্নাথ (ଜଗନ୍ନାଥ) প্ৰধানকৈ ভাৰত আৰু বাংলাদেশত পূজিত এগৰাকী দেৱতা। তেওঁক ভাতৃ বালভদ্ৰ আৰু ভগ্নী সুভদ্ৰাৰ সৈতে সাধাৰণতে আৰাধনা কৰা হয়। ওড়িয়া হিন্দু ধৰ্মত তেওঁ সৰ্বোচ্চ দেৱতা: পুৰুষোত্তম বা পৰ ব্ৰহ্ম।
-
বৰাহ
বৰাহ (वराह) হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ ভগৱান শ্ৰীবিষ্ণুৰ তৃতীয় অৱতাৰ। ত্ৰেতা যুগত ভগৱান শ্ৰীবিষ্ণু মহাদৈত্য হিৰণ্যাক্ষক বধ কৰাৰ বাবে মৰ্ত্তলোকত বৰাহ ৰূপত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। পুৰাণত উল্লেখ কৰা মতে হিৰণ্যাক্ষ নামৰ মহাদৈত্য পৃথিৱী অৰ্থাৎ ধৰিত্ৰীদেৱীক মহাজাগতিক নামৰ মহাসমুদ্ৰৰ তলত নিমজ্জিত কৰি ৰাখিছিল।
-
কূৰ্ম
কূৰ্ম (कूर्म;, 'কচ্ছপ', 'কাছ') হিন্দু ধৰ্মৰ ভগৱান বিষ্ণুৰ দহটা অৱতাৰৰ দ্বিতীয় ৰূপ। এই অৱতাৰক 'কূৰ্মৰজা' (কাছৰ ৰজা) হিচাপেও জনা যায়। যজুৰবেদৰ দৰে বৈদিক গ্ৰন্থত কূৰ্মক কাশ্যপ নামৰ সপ্তৰ্ষি জনৰ সমাৰ্থক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
-
নৰসিংহ (হিন্দু ধৰ্ম)
নৰসিংহ (नरसिंह) হৈছে ভগৱান শ্ৰীবিষ্ণুৰ চতুৰ্থতম অৱতাৰ। হিৰণ্যাক্ষৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতা হিৰণ্যকশিপুক বধ কৰাৰ বাবে ভগৱান শ্ৰীবিষ্ণু ত্ৰেতা যুগত নৰসিংহ ৰূপত মৰ্ত্তলোকত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। পুৰাণ, উপনিষদ লগতে অন্যান্য পৌৰাণিক হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থত নৰসিংহ অৱতাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।
-
মৎস্য অৱতাৰ
মৎস্য অৱতাৰ (मत्स्य) বিষ্ণুৰ দহ মুখ্য অৱতাৰৰ অন্যতম। মৎস্য অৱতাৰে মনুক আৰু সৃষ্টিক প্ৰলয়ৰপৰা ৰক্ষা কৰিছিল। মাছ-ৰূপী-ৰক্ষকৰ ৰূপত মৎস্যক চোৱা আতাইতকৈ পুৰণি দস্তাবেজত মৎস্যক বৈদিক আৰাধ্য প্ৰজাপতিৰ সম দেখা গৈছিল। বৈদিক যুগৰ পাছত মৎস্যক ব্ৰহ্মাৰ সৈতে এক গণ্য কৰা হৈছিল।
-
চাৰি কুমাৰ
হিন্দুসকলৰ পৌৰাণিক একাধিক গ্ৰন্থ অনুযায়ী চাৰি কুমাৰ হ’ল চাৰিজন ঋষি, যিয়ে শিশুৰ ছদ্মবেশেৰে গোটেইবিশ্ব ভ্ৰমণ কৰি ফুৰিছিল। তেওঁলোকৰ নামবোৰ হ’ল যথাক্ৰমে- সনক, সনাতন, সনন্দ আৰু সনৎকুমাৰ। তেওঁলোকক সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাৰ চাৰি মানসপুত্ৰ বুলি অভিহিত কৰা হয়।
-
ধন্বন্তৰি
ধন্বন্তৰি (Dhanvantari) বেদ আৰু পুৰাণত আয়ুৰ্বেদৰ দেৱতা বুলি উল্লেখ আছে। এওঁক দেৱতা সকলৰ চিকিৎসক বুলি গণ্য কৰা হয়। ভগৱান বিষ্ণুৰ অন্যতম অৱতাৰ ধন্বন্তৰি দেৱতা আৰু অসুৰৰ সাগৰ মন্থনৰ ফলত কাৰ্তিক কৃষ্ণপক্ষৰ ত্ৰয়োদশী তিথিত হাতত অমৃতৰ ঘটলৈ সাগৰৰ পৰা অৱতৰণ হৈছিল।
-
দত্তাত্ৰেয়
দত্তাত্ৰেয় (Dattatreya) হিন্দুসকলৰ এগৰাকী আৰাধ্য দেৱতা। হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী লোকসকলৰ মাজত ভগৱান দত্তাত্ৰেয়ৰ মাহাত্ম্য আৰু গুৰুত্ব অপৰিসীম কাৰণ দত্তাত্ৰেয়ক হিন্দুসকলৰ প্ৰধান তিনি দেৱতা বিষ্ণু, শিৱ আৰু ব্ৰহ্মাৰ সংযুক্ত অৱতাৰ হিচাপে বিশ্বাস কৰা হয়। দত্তাত্ৰেয় নামটো আহিছে দত্তা আৰু অত্ৰেয় শব্দৰ পৰা।
-
গণ্ডভেৰুণ্ড
গণ্ডভেৰুণ্ড (गण्डभेरुण्ड) বা ভেৰুণ্ড (সংস্কৃত: भेरुण्ड) হৈছে হিন্দু পৌৰাণিক আখ্যানসমূহৰ দুটা শিৰযুক্ত এক পক্ষী। ইয়াক অপৰিসীম যাদুকৰী শক্তিৰ অধিকাৰী বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাত ইয়াক শৰভৰ সৈতে যুঁজিবলৈ বিষ্ণুৱে ধাৰণ কৰা এটা ৰূপ বুলি ধৰা হয়।
-
শালিগ্ৰাম
শালিগ্ৰাম বা শালেগ্ৰাম শিল (शालिग्राम शिला) হৈছে নেপালৰ গণ্ডকী নদীৰ উপনৈ কালি গণ্ডকী নদীৰ তল বা পাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা এক বিশেষ জাতৰ শিল। হিন্দু সকলৰ কোনো কোনোৱে বিষ্ণুৰ অনৃতাত্ত্বিক প্ৰতিনিধিত্ব মূলক শিল হিচাপে এই শিলক পূজা কৰে।
-
অনন্ত (হিন্দু ধৰ্ম)
অনন্ত ( अनन्त; অন্ত নোহোৱা) হৈছে এটা সংস্কৃত শব্দ। ই মূলতঃ বিষ্ণুৰ এটা উপনাম।
-
কেশৱ (বিষ্ণু)
কেশৱ (সংস্কৃত:केशव,আক্ষৰিক অৰ্থ, 'সুন্দৰ দীঘল চুলিৰ অধিকাৰী বা কেশী নামৰ অসুৰ বধ কৰোঁতা') হিন্দু পৰম্পৰাত বিষ্ণুৰ এটা উপনাম। মহাভাৰতৰ বিষ্ণু সহস্ৰনামত এই নামটো ২৩ আৰু ৬৪৮ নং নাম হিচাপে দেখা যায়। যন্ত্ৰণা বা দুৰ্ভাগ্য ৰোধ কৰিব বিচৰা ব্যক্তিসকলেও কেশৱক পূজন কৰে। তেওঁৰ পত্নী কীৰ্তি (লক্ষ্মী)।
-
মাধৱ (বিষ্ণু)
মাধৱ (সংস্কৃত: माधव) বিষ্ণু বা কৃষ্ণৰ অন্যতম প্ৰাথমিক উপনাম। সংস্কৃতত মাধৱ শব্দটো মধু (সংস্কৃত: मधु) শব্দৰ ব্যুৎপত্তি হৈছে, যাৰ অৰ্থ মৌ। তেওঁৰ বংশক 'মধু বংশৰ আবিৰ্ভাৱ হোৱা' বুলি উল্লেখ কৰি ই কৃষ্ণৰ উপাধি।
-
হৃষিকেশ (বিষ্ণু)
হৃষিকেশ (সংস্কৃত:हृषीकेश) আক্ষৰিক অৰ্থ ইন্দ্ৰিয়ৰ প্ৰভু হিন্দু সংৰক্ষক দেৱতা বিষ্ণুৰ এটা উপনাম। বিষ্ণুৰ সহস্ৰনামত ই ৪৭ নং নাম। বিষ্ণু সহস্ৰনামৰ ওপৰত আদি শংকৰৰ টীকা অনুসৰি এই নামটোৰ কেইবাটাও অৰ্থ আছে: * ইন্দ্ৰিয়ৰ প্ৰভু। যাৰ নিয়ন্ত্ৰণত ইন্দ্ৰিয়বোৰ জীয়াই থাকে।
