ধৰ্ম আৰু দৰ্শন
দেৱ-দেৱী, মন্দিৰ, সত্ৰ, পুৰাণ আৰু দাৰ্শনিক চিন্তা · ১,৯৫৭ প্ৰবন্ধ
সকলো প্ৰবন্ধ
-
ট্ৰেন্সফিগাৰেচন কেথেড্ৰেল, চেৰ্নিহিভ
ট্ৰেন্সফিগাৰেচন কেথেড্ৰেল (ইউক্ৰেইনীয়ান: Спасо-Преображенський собор; ইংৰাজী: Transfiguration Cathedral) হৈছে ইউক্ৰেইনৰ চেৰ্নিহিভ চহৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি ভৱন। মংগোল আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ ৰাছ ভৱনসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানলৈকে বাচি থকা কেইটামান ভৱনৰ ভিতৰত ই অন্যতম। এই কেথেড্ৰেলখন ডিটিনেটছ পাৰ্কত অৱস্থিত।
-
ডাইঅ'নিছাছ
দিঅ'ন্যূছ'ছ বা ডাইঅ'নিচাছ প্ৰাচীন গ্ৰীক ধৰ্ম আৰু আখ্যানত হৈছে সুৰা-নিৰ্মাণ, ফলৰ বাগিচা আৰু ফল, গছ-গছনি, উৰ্বৰতা, উৎসৱ, উন্মাদনা, আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ উন্মাদনা, ধৰ্মীয় আনন্দ আৰু নাট্যৰ দেৱতা।
-
তাড়কা
তাড়কা (ताड़का) বা তাতকা মহাকাব্য ৰামায়ণৰ এক ৰাক্ষসী চৰিত্ৰ। তেওঁৰ সন্তান মাৰিচ আৰু সুবাহুৰ সৈতে তেওঁ অৰণ্যত যজ্ঞ কৰা ঋষিক হাৰাশাস্তি আৰু আক্ৰমণ কৰিছিল। অৱশেষত তেওঁলোকক মহৰ্ষি বিশ্বমিত্ৰৰ নিৰ্দেশত ৰাম আৰু লক্ষ্মণে হত্যা কৰিছিল।
-
থেইয়া
থেইয়া (/ˈθiːə/; প্ৰাচীন গ্ৰীক: Θεία, ইংৰাজী: Theia) গ্ৰীক কিংবদন্তিত বৰ্ণিত এগৰাকী গ্ৰীক দেৱী৷ তেওঁক ইউৰিফেছা (Euryphaessa, "বহল-উজ্জ্বল") বুলিও কোৱা হয়৷ তেওঁ গ্ৰীক পৌৰাণিক কাহিনীৰ পৃথিৱী দেৱী গিয়া আৰু আকাশ দেৱতা ইউৰেনাছৰ বাৰজন টাইটানৰ সন্তানৰ ভিতৰত অন্যতম।
-
থেমিষ্টো
থেমিষ্টো (প্ৰাচীন গ্ৰীক: Θεμιστώ, ইংৰাজী: Themisto) গ্ৰীক শ্ৰুতিকথা অনুসৰি থেছালিনৰ ৰাজকুমাৰী আছিল৷ তেওঁ লেপিথৰ ৰজা হাইপচিয়াছ আৰু নাইয়াড ক্লিডানোপৰ কন্যা। তেওঁৰ নামটো প্ৰাচীন গ্ৰীক শব্দ "θεμιστος"ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "নিয়মৰ অন্তৰ্গত" বা "ৰীতি-নীতিৰ অন্তৰ্গত"।
-
দক্ষিণী বতাহ
দক্ষিণী বতাহ (South wind) হৈছে একপ্ৰকাৰৰ বতাহ, যি দক্ষিণ দিশৰ পৰা উৎপত্তি হৈ উত্তৰ দিশলৈ বৈ যায়। ইংৰাজীত দক্ষিণী বতাহ বৰ্ণনা কৰিবলৈ ব্যৱহৃত শব্দসমূহ হল: আষ্টাৰ, বাষ্টাৰ (একধৰণৰ বতাহ), föhn/foehn (এল্প্ছ), ghibli (লিবিয়া, friagem (একপ্ৰকাৰ ঠাণ্ডা দক্ষিণী বতাহ যি এণ্টাৰ্কটিকাৰ পৰা ব্ৰাজিললৈ বয়),…
-
দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয়
দীৰ্ঘেশ্বৰী দেৱালয় বা দীৰ্ঘেশ্বৰী মন্দিৰ অসমৰ উত্তৰ গুৱাহাটীৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পাৰত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক শক্তি উপাসনাস্থলী। আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱ সিংহয়ে নিৰ্মাণ কৰা এই দেৱালয়ক শক্তিপীঠ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াত বহুতো শিলৰ ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হৈছে। দীৰ্ঘেশ্বৰী মন্দিৰ বছৰেকীয়া দুৰ্গা পূজাৰ বাবে বিখ্যাত।
-
দেৱবৰ্ণিনী
দেৱবৰ্ণিনী বা ইলৱিড়া বা ইড়াৱিদা (Devavarnini) লংকাৰ ৰজা ৰাৱণৰ মাহীমাক আছিল৷ ভৰদ্বাজ মুনি ঋষি বিশ্ৰবাৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈ স্ত্ৰী স্বৰূপ নিজ কন্যা দেৱবৰ্ণিনীক অৰ্পণ কৰিছিল৷ তেওঁ গৰ্গ মুণি আৰু গুৰু দ্ৰোণাচাৰ্যৰ ভনী আছিল৷ দেৱবৰ্ণিনী বিশ্ৰবাৰ প্ৰথমগৰাকী পত্নী আছিল।
-
দেৱল
হিন্দু ধৰ্মত দেৱল মহান ঋষি বা ঋষিসকলৰ অন্যতম আছিল। তেওঁক নাৰদ আৰু বেদব্যাসৰ দৰে মহান কৰ্তৃত্বশীল বুলি স্বীকৃতি দিয়া হৈছে আৰু অৰ্জুনে ভাগৱতত (১০.১৩) উল্লেখ কৰিছে। দেৱাংগ পুৰাণৰ মতে দেৱল ঋষি দেৱাংগ সম্প্ৰদায়ৰ পূৰ্বপুৰুষ। "অগ্নি মনু" নামৰ ব্যক্তিজনেই আছিল প্ৰথম শিপিনী, যিয়ে সকলোৰে বাবে কাপোৰ বয়।
-
দ্বাদশ অলিম্পিয়ান
গ্ৰীক ধৰ্ম আৰু আখ্যান অনুযায়ী দ্বাদশ অলিম্পিয়ান বা বাৰগৰাকী অলিম্পিয়ান দেৱ-দেৱী হৈছে মূলতঃ অলিম্পাছ পৰ্বতত বাস কৰা বাৰগৰাকী গ্ৰীক দেৱ-দেৱী। এওঁলোক হৈছে জেউছ, হেৰা, প'ছেইদন, আফ্ৰ'দীতে,হেফেইস্ত'ছ, দেমেতেৰ, আথেনা, আৰ্তেমিছ, আপ'ল্লন, আৰেছ, হেৰ্মেছ আৰু হেস্তিয়া বা দিঅ'ন্যূছ'ছ।
-
নলকুবেৰ
নলকুবেৰ (नलकूबर) হৈছে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ আখ্যানসমূহৰ যক্ষৰাজ কুবেৰৰ (বৈশ্ৰৱণ বুলিও জনা যায়) পুত্ৰ তথা মণিগ্ৰীৱৰ (মণিভদ্ৰ) ভাতৃ। তেওঁ অপ্সৰা ৰম্ভা আৰু ৰত্নমালাৰ স্বামী। হিন্দু আৰু বৌদ্ধ সাহিত্যত নলকুবেৰক প্ৰায়ে যৌনতাৰ দিশেৰে কূটকৌশলী ব্যক্তি হিচাপে দেখা যায়।
-
নাগশংকৰ মন্দিৰ
নাগশংকৰ মন্দিৰ অসমৰ শোণিতপুৰ জিলাত অৱস্থিত এটি ঐতিহ্যমণ্ডিত শিৱ মন্দিৰ। শোণিতপুৰ জিলাৰ প্ৰধান শৈৱ পীঠস্থান সমূহৰ ভিতৰত নাগশংকৰ মন্দিৰ অন্যতম। দৈনিক যথা ৰীতি এই মন্দিৰত পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মন্দিৰটোৰ নামেৰে এই অঞ্চলটোৰ নামো নাগশংকৰ পৰিছে।
-
নিমি
নিমি হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত উল্লেখ থকা সূৰ্যবংশ(সৌৰ বংশ)ৰ এজন ৰজা। তেওঁক বিদেহ ৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰজা আৰু মিথিলাৰ জনক বংশৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলি গণ্য কৰা হয়। নিমি মনুৰ নাতি, আৰু ইক্ষ্বাকুৰ পুত্ৰ। বায়ু পুৰাণৰ মতে ৰজা নিমিয়ে গৌতম আশ্ৰমৰ ওচৰত জয়ন্তপুৰ নামেৰে এখন নগৰ স্থাপন কৰিছিল।
-
নূট
নূট () হৈছে প্ৰাচীন মিচৰীয় ধৰ্মৰ আকাশ, তাৰকামণ্ডলী, মহাকাশ, মাতৃ, জ্যোতিৰ্বিদ্যা আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডৰ দেৱী। তেওঁক পৃথিৱী বা এজনী গাইগৰুৰ ওপৰত ধনুভিৰীয়াকৈ অৱস্থান কৰা সৰ্বশৰীৰ তৰাৰে ঢকা এগৰাকী নগ্ন নাৰীৰ ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়।
-
নৈতিকতা
নৈতিকতা হৈছে নৈতিক পৰিঘটনাৰ দাৰ্শনিক অধ্যয়ন। ইয়াক নৈতিক দৰ্শন বুলিও কোৱা হয়, ই মানুহে কি কৰা উচিত বা কোনটো আচৰণ নৈতিকভাৱে সঠিক সেই সম্পৰ্কে নীতিগত প্ৰশ্নসমূহৰ অনুসন্ধান কৰে। ইয়াৰ মূল শাখাসমূহৰ ভিতৰত আছে নীতিগত নৈতিকতা, প্ৰয়োগমূলক নৈতিকতা আৰু মেটানীতি।
-
নৈমিষাৰণ্য
নৈমিষাৰণ্য, যাক নৈমিষ বুলিও কোৱা হয়, পুৰাণ সাহিত্যৰ লগতে ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰত উভয়তে সঘনাই উল্লেখ থকা এক পৱিত্ৰ অৰণ্য। ঋষিৰ বৃহৎ সমাৱেশৰ আগতে প্ৰথমবাৰৰ বাবে পুৰাণৰ বৰ্ণনা কৰা ঠাই বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
ন্যায় দৰ্শন
ন্যায় দৰ্শন (ইংৰাজী: Naya Philosophy) ভাৰতীয় ষড়দৰ্শনৰ অন্যতম এক প্ৰধান আৰু প্ৰাচীন শাখা। এই দৰ্শনৰ মূল প্ৰতিষ্ঠাপক হৈছে মহৰ্ষি গৌতম (যাক অক্ষপাদ গৌতম বুলিও জনা যায়)। তেওঁ ৰচনা কৰা 'ন্যায় সূত্ৰ'য়েই হৈছে এই দৰ্শনৰ মূল আধাৰ। সংস্কৃতত 'ন্যায়' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে যুক্তি, তৰ্ক বা সঠিক পথ।
-
পঞ্চকন্যা
পঞ্চকন্যা (पञ्चकन्या, ) হিন্দু মহাকাব্যত বৰ্ণিত প্ৰবাদপ্ৰতিম পাঁচগৰাকী প্ৰধান নাৰী চৰিত্ৰ। তেওঁলোকৰ প্ৰশস্তিমূলক স্তুতিগীত আৰু নাম পাঠ কৰি পাপ দূৰীভূত কৰিব পাৰি বিশ্বাস কৰা হয়। পঞ্চকন্যা শব্দটিৰে সূচিত পাঁচগৰাকী নাৰী হৈছে- অহল্যা, দ্ৰৌপদী, কুন্তী, তাৰা আৰু মন্দোদৰী।
-
পশ্চিম বতাহ
পশ্চিম বতাহ বুলিলে পশ্চিম দিশৰ পৰা উৎপত্তি হৈ পূব দিশলৈ বোৱা বতাহক বুজায়। ইউৰোপীয় পৰম্পৰাত ইয়াক সাধাৰণতে দিশগত বতাহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ মৃদু আৰু অনুকূল বুলি গণ্য কৰা হৈছে।
-
পাখাংবা
পাখাংবা (মেইটেই: নিৱাচ, পুৰণি মণিপুৰী: ৱিন ৱান) হৈছে এজন আদিম দেৱতা। মেইটেই পৌৰাণিক কাহিনী আৰু ধৰ্মত প্ৰায়ে ড্ৰেগনৰ ৰূপত এই দেৱতাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়। মণিপুৰৰ হেৰাল্ডত তেওঁক চিত্ৰিত কৰা আছে। এই দেৱতাৰ উৎপত্তি পাফলত হৈছিল।
-
পাঞ্চজন্য
পাঞ্চজন্য (पाञ्चजन्य) জগতৰ পালকৰ্ত্তা হিন্দু দেৱতা বিষ্ণুৰ শংখ। ই তেওঁ ধাৰণ কৰা চাৰিটা প্ৰাথমিক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ অন্যতম। পাঞ্চজন্য পঞ্চ মহাভূতৰ প্ৰতীক আৰু ইয়াক বজালে সৃষ্টিৰ আদিম শব্দ উৎপন্ন হয় বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
পান্থোইবী
পান্থোইবী বা পান্থোইপী (যাক নংপোক লৈমা বা পূৱৰ ৰাণী হিচাপেও জনা যায়) হৈছে সভ্যতা, সাহস, প্ৰজনন, হস্তশিল্প, প্ৰেম, জয়, যুদ্ধ আৰু জ্ঞানৰ দেৱী। তেওঁৰ পূজা মেইতেই লোকবিশ্বাস আৰু সনামহী ধৰ্মত হয়, যাৰ উৎপত্তি প্ৰাচীন কাংলেইপাক (বৰ্তমান মণিপুৰ) অঞ্চলত। তেওঁ নংপোক নিংথৌৰ পত্নী হিচাপে বিবেচিত।
-
পাৰা (কোৰআন)
পাৰা (Arabic: جُزْءْ, plural: أَجْزَاءْ ajzāʼ, আক্ষৰিক অৰ্থ "অংশ।" ) কোৰআনক বিভিন্ন দৈৰ্ঘ্যৰ ত্ৰিশটা অংশৰ ভিতৰত এটা অংশক পাৰা বোলে। প্ৰতিটো খণ্ডই একো একোটা পাৰা। ইয়াক জুয বুলিও কোৱা হয়। (پَارَه /) ইৰান আৰু ভাৰত উপমহাদেশত। কোৰআনত ৩০টা পাৰা আছে, যাক... سِپَارَہ – sipāra (ত্ৰিশ খণ্ড) বোলা হয়।
-
পাৰ্শ্বনাথ
পাৰ্শ্বনাথ বা পাৰ্শ্ব আৰু পৰশনাথ, জৈন ধৰ্মৰ ২৪ জন তীৰ্থংকৰৰ ভিতৰত ২৩সংখ্যক আছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণী অনুসৰি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব নৱম শতিকাত ভাৰতৰ বাৰাণসী চহৰত ইক্ষ্বাকু বংশৰ ৰজা অশ্বসেন আৰু ৰাণী বামাদেৱীৰ ঘৰত তেওঁৰ জন্ম হৈছিল।
-
পিনাক
পিনাক ভগৱান শিৱৰ স্বৰ্গীয় ধনু। জনপ্ৰিয় কিংবদন্তি অনুসৰি তেওঁ ত্ৰিপূৰা নামেৰে জনাজাত মায়াসুৰৰ তিনিখন নগৰ ধ্বংস কৰিবলৈ এই ধনুখন ত্ৰিপুৰান্তক হিচাপে নিজৰ অৱতাৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই অস্ত্ৰটোৱেই হৈছে শিৱৰ অন্যতম উপনাম পিনাকপাণিৰ উৎপত্তি, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে, 'পিনাক ধাৰণকাৰী'।
-
পুষণ
পুষণ (সংস্কৃত: पूषन्) বৈদিক সৌৰ দেৱতা আৰু আদিত্যৰ অন্যতম। তেওঁ সভা-সমিতিৰ দেৱতা। বিয়া, যাত্ৰা, বাট-পথ, গৰু-ম’হৰ খাদ্যৰ তদাৰক পুষণৰ দায়িত্ব। তেওঁ আছিল এজন চাইকোপম্প (আত্মাৰ পথ প্ৰদৰ্শক), আত্মাক আন জগতলৈ লৈ যোৱা।
-
পূব বতাহ
পূব বতাহ বুলিলে পূব দিশৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা আৰু পশ্চিম দিশলৈ বোৱা বতাহক বুজায়।
-
প্ৰভাতৰ দেৱতা
প্ৰভাতৰ দেৱতা (ইংৰাজী: dawn god) বা দেৱী (goddess) হৈছে বহুদেৱতাবাদী ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত কোনোবা নহয় কোনোবা অৰ্থত দোকমোকালি বা পুৱা লগত জড়িত দেৱ/দেৱী। এই দেৱতাসকলে ৰাতিপুৱাৰ বা দিনটোৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে কিছু সম্পৰ্ক দেখুৱায় আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত একেধৰণৰ সৌৰ দেৱতাৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ পৰে।
-
পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)
পৰী (ইংৰাজী: fairy, fay, fae, fey, fair folk, বা faerie বুলিও কোৱা হয়) হৈছে ইউৰোপীয় সংস্কৃতিৰ লোককথাত বৰ্ণিত এক প্ৰকাৰৰ পৌৰাণিক সত্তা বা কিংবদন্তিমূলক জীৱ। এই পৰীক প্ৰায়ে আধ্যাত্মিক, অতিপ্ৰাকৃতিক বা অপ্ৰাকৃতিক গুণ বিশিষ্ট নৃগোষ্ঠীয় আত্মাৰ এটা ৰূপ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।
-
ফাতিৰ
ফাতিৰ (فاطر, fāṭir; অৰ্থ: উৎপত্তিকাৰী), আল-মালা’ইকাহা নামেৰেও জনাজাত (ﺍﻟملائكة, ’al-malā’ikah; অৰ্থ: "ফৰিষ্টা"), হৈছে পবিত্ৰ কোৰআনৰ ৩৫তম ছূৰা (অধ্যায়) যাৰ ৪৫টা আয়াত (শ্লোক) আছে। কোৰআন৩৫:৩৯-৪৯ৰ কিছু অংশ Ṣan‘ā’১ তলৰ পাঠত সংৰক্ষিত কৰা হৈছে।
