ধৰ্ম আৰু দৰ্শন
দেৱ-দেৱী, মন্দিৰ, সত্ৰ, পুৰাণ আৰু দাৰ্শনিক চিন্তা · ১,৯৫৭ প্ৰবন্ধ
সকলো প্ৰবন্ধ
-
ফিনিক্স (কিংবদন্তি)
ফিনিক্স হ'ল মূলতঃ গ্ৰীক লোকগাথাৰ এক অমৰ বা মৃত্যুহীন পক্ষী। এই পক্ষী পুনঃপৌনিকভাৱে পুনৰুজ্জীৱিত হয়। ফিনিক্স সূৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৱৰ্তী ফিনিক্সৰ ভষ্মৰ পৰা ই নতুন জীৱন লাভ কৰে। কিছুমান কিংবদন্তিৰ মতে যে ই জুইৰ সৃষ্টি কৰি মৃত্যুবৰণ কৰে।
-
বস্তুবাদ
বস্তুবাদ (Materialism) হৈছে দাৰ্শনিক একতাবাদৰ এক প্ৰকাৰ যাৰ মতে পদাৰ্থই প্ৰকৃতিৰ মৌলিক পদাৰ্থ, আৰু মানসিক অৱস্থা আৰু চেতনাকে ধৰি সকলো বস্তু বস্তুগত বস্তুৰ বস্তুগত পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ ফল।
-
বামদেৱ
বামদেৱ (সংস্কৃত: वामदेव) হিন্দু সাহিত্যৰ এজন ঋষি। তেওঁক ঋগবেদৰ ৪ নং মণ্ডলৰ ৰচক হিচাপে কৃতিত্ব দিয়া হয়। উপনিষদতো বিশেষভাৱে বৃহদাৰণ্যক আৰু ঐতৰেয়ত তেওঁৰ উল্লেখ বিশিষ্টভাৱে পোৱা যায়। তেওঁক গৌতম নামৰ এজন ঋষিৰ পুত্ৰ আৰু নোধছৰ ভাতৃ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যি ঋগবেদত গীতৰ সৈতেও জড়িত।
-
বামাচাৰ
বামাচাৰ এটা তান্ত্ৰিক শব্দ, যাৰ অৰ্থ হৈছে 'বাওঁহাতৰ পথ' আৰু ই সংস্কৃত বামমাৰ্গ শব্দৰ সমাৰ্থক। ইয়াক বিশেষ পূজাৰ ধৰণ বা সাধনা (আধ্যাত্মিক অনুশীলন) বৰ্ণনা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যিয়ে আধ্যাত্মিক বিকাশৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠতম হ’বলৈ হেটেৰ’ডক্স বস্তু ব্যৱহাৰ কৰে।
-
বাহ্লীকা
বাহ্লীকা, বানান ৱাহলিকা বা বালহিকাও হয়, হিন্দু সাহিত্যত উল্লেখ কৰা বাহলিকা ৰাজ্যৰ এজন ৰজা আছিল, বিশেষকৈ মহাভাৰতত উল্লেখ থকা। তেওঁ চন্দ্ৰ বংশৰ ৰজা প্ৰতীপৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ আৰু শান্তনুৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ, পিছলৈ কুৰু ৰাজ্যৰ ৰজা আৰু ভীষ্মৰ পিতৃ।
-
বিজ্ঞানৰ দৰ্শন
বিজ্ঞানৰ দৰ্শন দৰ্শনৰ এটি ভাগ যাৰ বিষয় বিজ্ঞানৰ গুৰি, প্ৰণালী আদি। এই ভাগৰ মুখ্য প্ৰশ্নসমূহৰ বিষয় 'কি বিজ্ঞান হয় আৰু কি নহয়', 'বৈজ্ঞানিক প্ৰণালীসমূহৰ নিৰ্ভৰশীলতা', 'বিজ্ঞানৰ শেষ লক্ষ্য' আদি। এই ভাগৰ দৰ্শন আন আন ভাগ যেনে অধিবিদ্যা, তত্ত্ববিদ্যা, জ্ঞানতত্ত্ব আদিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।
-
বিথোবা
বিথোবা, যাক বিঠ্ঠল আৰু পাণ্ডুৰংগ বুলিও জনা যায়। বিথোবা ভাৰতৰ প্ৰধানকৈ পূজা কৰা ৰাজ্য মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু কৰ্ণাটকৰ হিন্দু দেৱতা। তেওঁ তেওঁৰ অৱতাৰত বিষ্ণু দেৱতাৰ এটা ৰূপ: কৃষ্ণ।
-
বিৰোধাভাস
বিৰোধাভাস, কূট, কূটাভাস বা পেৰাডক্স (Paradox) হৈছে দেখাত স্ববিৰোধী যেন লগা কিছুমান উক্তি বা মত, যিবোৰ চালি-জাৰি চালে শুদ্ধ যেনও লাগে বা এনে এক উক্তি যি নিজৰে বিৰোধ কৰে অথবা এনে এক উক্তি যি সাধাৰণ ধাৰণাৰ বিৰোধ কৰে।
-
বৃত্ৰাসুৰ
বৃত্ৰাসুৰ হিন্দু ধৰ্মৰ এক দানৱ বা অসুৰ। তেওঁ খৰাঙৰ মূৰ্তি হিচাপে কাম কৰে, আৰু দেৱৰ ৰজা ইন্দ্ৰৰ বিৰোধী। দানৱ হিচাপে তেওঁ অসুৰৰ জাতিৰ অন্তৰ্গত। বৃত্ৰক বেদত অহি (সংস্কৃত: अहि, অৰ্থ: 'সাপ') বুলিও জনা যায়।
-
বৃহন্নলা
বৃহন্নলা (বৃহন্নদা বা বৃহন্নতা বুলিও লিখা হয়) হিন্দু মহাকাব্য মহাভাৰতত অৰ্জুনে গ্ৰহণ কৰা এক পৰিচয়। অজ্ঞাতবাসৰ এবছৰ অৰ্জুনে বিৰাট ৰজাৰ মৎস্য ৰাজ্যত বৃহন্নলা ৰূপে পাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই সময়ছোৱাত ৰাজকুমাৰী উত্তৰাক নাচ আৰু গান শিকাইছিল।
-
বেতাল
বেতাল (সংস্কৃত: वेताल, ৰোমানীকৃত: vetāla) হৈছে হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ এক কিংবদন্তিমূলক জীৱ। সাধাৰণতে ইহঁতক শ্মশানত বাস কৰা এবিধ জ্ঞানী (ভৱিষ্যত দ্ৰষ্টা) অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। বেতালক পশ্চিমীয়া পৌৰাণিক কাহিনীৰ ভেম্পায়াৰৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।
-
বৈৱস্বত মনু
বৈৱস্বত মনু (সংস্কৃত: वैवस्वत मनु), যাক শ্ৰাদ্ধদেৱ আৰু সত্যব্ৰত বুলিও কোৱা হয়, মনু- বৰ্তমানৰ মানৱ জাতিৰ পূৰ্বপুৰুষ। হিন্দু ব্ৰহ্মাণ্ডবিজ্ঞানৰ মতে, বৰ্তমানৰ কল্প (aeon) ৰ ১৪জন মনুৰ ভিতৰত তেওঁ সপ্তম। জৈন ধৰ্মত তেওঁক শেষ কুলাকাৰ আৰু ঋষভনাথৰ পিতৃ নভিৰাজ বুলিও জনা যায়।
-
ব্ৰহ্মচাৰিণী
ব্ৰহ্মচাৰিণী (ब्रह्मचारिणी) নামৰ অৰ্থ হৈছে এগৰাকী নিষ্ঠাৱান নাৰী শিষ্যা যি তেওঁৰ গুৰুৰ সৈতে আন শিক্ষাৰ্থীৰ লগত আশ্ৰমত বাস কৰে। ই দেৱী দুৰ্গাৰ (পাৰ্বতী) দ্বিতীয় ৰূপ। নৱৰাত্ৰিৰ দ্বিতীয় দিনা (নৱদুৰ্গাৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত নটা নিশা) দেৱীক পূজা কৰা হয়। ব্ৰহ্মচাৰিণী দেৱীয়ে শুকুলা বস্ত্ৰ পৰিধাণ কৰে।
-
ভগৱতী
ভগৱতী (Devanagari: भगवती, IAST: Bhagavatī), হৈছে সংস্কৃত মূলৰ এটা শব্দ, যাক ভাৰতত হিন্দু ধৰ্মৰ নাৰী দেৱতাসকলৰ বাবে সম্বোধন কৰিবলৈ বা সন্মানীয় উপাধি হিচাপে সম্বোধন কৰিবলৈ নম্ৰ ৰূপ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভগৱতী পুৰুষৰ সমতুল্য হৈছে ভগৱান। দেৱী বা ঈশ্বৰীৰ সলনি "ভাগৱতী" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি.
-
ভদ্ৰা
হিন্দু ধৰ্মত ভদ্ৰা শব্দটোৱে বহু কেইগৰাকী দেৱ-দেৱীক বুজায়- কুবেৰৰ পত্নী, চন্দ্ৰৰ জীয়ৰী, শ্ৰীকৃষ্ণৰ পত্নী, এটি পৰ্বত আৰু দেৱী দুৰ্গাৰ এক সংগী।
-
ভানুমতী (দুৰ্যোধনৰ পত্নী)
ভানুমতী মহাকাব্য মহাভাৰতৰ বিৰোধী বাহিনীৰ মুখ্য নেতা দুৰ্যোধনৰ পত্নী আছিল। মূল মহাকাব্যখনত ভানুমতীৰ উল্লেখ নাই যদিও পৰৱৰ্তী সংস্কৰণসমূহত দুৰ্যোধনৰ পত্নী হিচাপে ভানুমতীৰ নাম উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ এগৰাকী যমজ ভগ্নী আছিল, ধনুমতী। তেওঁৰ বন্ধু আছিল সুদেশনাৱতী।
-
ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম
ইছলাম ভাৰতৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম, দেশৰ ১৪.২% জনসংখ্যা বা প্ৰায় ১৭২.২ মিলিয়ন লোকে (২০১১ চনৰ লোকপিয়লত) ইছলামৰ অনুগামী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। বিশ্বৰ ভিতৰতে ভাৰতত মুছলমান লোকৰ সংখ্যা তৃতীয় স্থানত আছে। ভাৰতৰ অধিকাংশ মুছলমান ছুন্নী, আৰু মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৫% ছিয়া।
-
ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ইতিহাস
বৌদ্ধ ধৰ্ম বিশ্বৰ এটা প্ৰধান ধৰ্ম। প্ৰাচীন মগধ ৰাজ্য (বৰ্তমান ভাৰতৰ বিহাৰ ৰাজ্য)ত এই ধৰ্মৰ উত্থান ঘটিছিল। এই ধৰ্মৰ ভেটি গৌতম সিদ্ধাৰ্থৰ শিক্ষা। গৌতম সিদ্ধাৰ্থকে ‘বুদ্ধ’ (‘বোধিপ্ৰাপ্ত’) বোলা হয়। বুদ্ধৰ জীৱনকালত মগধৰ বাহিৰত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ আৰম্ভ হয়।
-
ভুৱনেশ্বৰী
ভুৱনেশ্বৰী (भुवनेश्वरी) হিন্দু ধৰ্ম অনুসৰি দহ দশ মহাবিদ্যাৰ চতুৰ্থগৰাকী দেৱী বা বিশ্ব সৃষ্টিৰ বাবে পাৰ্থিৱ ব্ৰাহ্মাণ্ডৰ উপাদান হিচাপে দুৰ্গা। "ভুৱনেশ্বৰী" শব্দটো সংস্কৃত ভুৱন ঈশ্বৰীৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ "বিশ্বসমূহৰ দেৱী"। বিশ্বসমূহে ত্ৰি-ভুৱনক বুজাইছে, ভুঃ (পৃথিৱী), ভুৱঃ (পৰিবেশ) আৰু শ্ব (স্বৰ্গ)।
-
মক্কাৰ মছজিদ
মছজিদ আল-হাৰাম (المسجد الحرام) ইছলামৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ স্থান যিটো কাবাক আগুৰি আছে। এই মছজিদখন চৌদি আৰৱৰ মক্কা চহৰত অৱস্থিত। ভিতৰত আৰু বাহিৰত নামাজৰ স্থান মিলি মছজিদৰ বৰ্তমান অৱস্থান প্ৰায় 356800 m2 জুৰি অৱস্তিত। মছজিদ সকলো সময়তেই খোলা ৰখা হয়।
-
মানৱতাবাদ
মানৱতাবাদ হৈছে দৰ্শনত থকা সেই মতাদৰ্শ যিয়ে মানুহৰ মূল্যবোধ আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ প্ৰতি মনোযোগ দিয়ে। মানৱতাবাদে প্ৰায়ে ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগী আৰু অলৌকিক মতাদৰ্শক তুচ্ছজ্ঞান কৰে আৰু যুক্তিবাদ, ন্যায়িক নীতি আৰু নৈতিকতাক গুৰুত্ব দিয়ে।
-
মায়া সীতা
মায়া সীতা (माया सीता) বা ছায়া সীতা (छाया सीता) (আক্ষৰিক অৰ্থত ভ্ৰমাত্মক সীতা) হৈছে হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণৰ কিছুমান অভিযোজনত দেৱী সীতাৰ ভ্ৰমাত্মক নকল। যাক প্ৰকৃত সীতাৰ পৰিৱৰ্তে লংকাৰ ৰাক্ষসৰাজ ৰাৱণে অপহৰণ কৰে। ৰামায়ণত ৰামৰ সহধৰ্মিনী সীতাক ৰাৱণে হৰণ কৰি লংকাত বন্দী কৰি ৰাখে।
-
মুকাত্তা'আত
ৰহস্যমজ় আখৰ (muqaṭṭaʿāt, حُرُوف مُقَطَّعَات ḥurūf muqaṭṭaʿāt, "বিচ্ছিন্ন আখৰ") হৈছে এটাৰপৰা পাঁচটা আৰবী আখৰৰ সংমিশ্ৰণ যিবোৰ কোৰআনৰ ১১৪টা অধ্যায় (ছূৰা)ৰ ভিতৰত ২৯টা ছূৰাৰ আৰম্ভণিতে "বিছমিল্লাহিৰ ৰাহমানিৰ ৰাহীম" বাক্যাংশৰ ঠিক পিছত দেখা যায়।
-
মুচুকুণ্ড
মুচুকুণ্ড (সংস্কৃত मुचुकुण्ड) হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত সূৰ্যবংশ (সৌৰ বংশ)ৰ এজন ৰজা। তেওঁ ৰজা মান্ধাতাৰ পুত্ৰ, আৰু অম্বৰীশৰ ভাতৃ।
-
মেডুছা
গ্ৰীক কিংবদন্তি অনুযায়ী মেডুছা (প্ৰাচীন গ্ৰীক:Μέδουσα, ৰক্ষক) হৈছে এগৰাকী ৰাক্ষসী। মেডুছাৰ শিৰত চুলিৰ পৰিৱৰ্তে কিছুমান জীৱন্ত সৰ্পৰ স্থান। গৰ্গ নামেৰেও পৰিচিত মেডুছা গৰ্গন নামৰ তিনি পাখিলগা ৰাক্ষসীৰ অন্যতম। মেডুছাৰ চকুৱে চকুৱে চোৱা ব্যক্তিগৰাকী তাৎক্ষণিকভাৱে শিলত পৰিণত হয়।
-
যোগমায়া
যোগমায়া (योगमाया, 'মায়াশক্তি'), হৈছে এগৰাকী হিন্দু দেৱী। তেওঁক বিন্ধ্যবাশিনী, মহামায়া আৰু একাংশ নামেৰেও পূজন কৰা হয়। বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাত তেওঁক নাৰায়ণী উপনাম দিয়া হৈছে, আৰু এই নামৰ দেৱী গৰাকীয়ে বিষ্ণুৰ মায়া শক্তিৰ মূৰ্তি হিচাপে কাম কৰে।
-
লুনা (দেৱী)
লুনা (ইংৰাজী: Luna) ছাবাইন আৰু প্ৰাচীন ৰোমান ধৰ্ম আৰু শ্ৰুতিকথাত চন্দ্ৰৰ ঐশ্বৰিক মূৰ্তি বুলি অভিহিত কৰা দেৱী৷ তেওঁক প্ৰায়ে সূৰ্য দেৱতা ছলৰ (Sol) পৰিপূৰক হিচাপে কল্পনা আৰু উপস্থাপন কৰা হয়।
-
লেট'
প্ৰাচীন গ্ৰীক আখ্যান আৰু ধৰ্মত লেট এগৰাকী দেৱী। তেওঁ সংগীত তথা সূৰ্যদেৱতা এপ'ল' আৰু চিকাৰ তথা চন্দ্ৰৰ দেৱী আৰ্টিমিছৰ মাতৃ। টাইটান কিউছ আৰু ফিবিৰ কন্যা। তেওঁৰ এষ্টেৰিয়া নামৰ এগৰাকী ভগ্নী আছে৷ দেৱৰাজ জিউছ লেট'ৰ যমজ সন্তান এপ'ল' আৰু আৰ্টিমিছৰ পিতৃ।
-
শতৰূপা
হিন্দু পৌৰাণিক আখ্যান অনুসৰি শতৰূপা (शतरूपा) হৈছে সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাৰ দুহিতা। শতৰূপা নামৰ অৰ্থ হৈছে, যি নাৰীয়ে এশ ৰূপ পৰিগ্ৰহ কৰিব পাৰে। মৎস্য পুৰাণত শতৰূপাৰ অনেক নামৰ উল্লেখ আছে। সেইসমুহৰ ভিতৰত কেইটামান হৈছে সৰস্বতী, সন্ধ্যা, ব্ৰাহ্মী ইত্যাদি।
-
শাকম্ভৰী
শাকম্ভৰী (शाकम्भरी) হিন্দু ধৰ্মৰ এগৰাকী দেৱী তথা পাৰ্বতীৰ অৱতাৰ। শাকম্ভৰী নামৰ অৰ্থ হৈছে "যি মানৱজাতিক ফল আৰু পাচলিৰে পুষ্টি প্ৰদান কৰিছিল।" কিংবদন্তি অনুসাৰে, শত বছৰ জোৰা দুৰ্ভিক্ষৰ অন্তত পৰমশক্তিয়ে শতাক্ষী-শাকম্ভৰী হিচাপে অৱতাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু ভোকাতুৰ লোকসকলক আহাৰ প্ৰদান কৰিছিল।