নৈমিষাৰণ্য

নৈমিষাৰণ্য, যাক নৈমিষ বুলিও কোৱা হয়, পুৰাণ সাহিত্যৰ লগতে ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰত উভয়তে সঘনাই উল্লেখ থকা এক পৱিত্ৰ অৰণ্য।^১২ ঋষিৰ বৃহৎ সমাৱেশৰ আগতে প্ৰথমবাৰৰ বাবে পুৰাণৰ বৰ্ণনা কৰা ঠাই বুলি গণ্য কৰা হয়।^৩ এই প্ৰাচীন অৰণ্যখন ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ সীতাপুৰ জিলাৰ গোমটি নদীৰ কাষত অৱস্থিত আধুনিক যুগৰ নিমছাৰৰ সৈতে মিল আছে।^২

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

ব্ৰাহ্মণসকলে নৈমিষাৰণ্য নামটো 'নিমিষ', অৰ্থাৎ "চকুৰ পলক"ৰ পৰা লাভ কৰিছে; সেয়েহে নৈমিষাৰণ্যৰ অৰ্থ হৈছে "এখন অৰণ্য বা পুখুৰী য’ত চকুৰ পলকতে গৌৰমুখ ঋষিয়ে অসুৰৰ সৈন্যবাহিনীক ধ্বংস কৰিছিল।" ব্ৰাহ্মণ আৰু উপনিষদ সাহিত্যত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নৈমিষিয়াই স্থান পাইছে। এই শব্দবোৰে নৈমিষ অৰণ্যৰ বাসিন্দাসকলক বুজায়। কথক-সংহিতা আৰু ব্ৰাহ্মণত তেওঁলোকৰ বিশেষ পবিত্ৰতা স্পষ্ট বুলি উল্লেখ আছে।

বাৰহ পুৰাণত ইয়াক এনে অঞ্চল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য’ত দৈত্যসকলক (অসুৰৰ এটা বংশ) নিমিষ (ক্ষুদ্ৰ সময়ৰ একক)ৰ ভিতৰত বধ কৰা হৈছিল আৰু সেই স্থানক শান্তিৰ বাসস্থান হিচাপে গঢ়ি তোলা হৈছিল।^৩

কিংবদন্তি

ৰামায়ণ

ৰামায়ণৰ মতে নৈমিষ গোমতী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই স্থানৰ লগত সংলগ্ন পৱিত্ৰতা এনেকুৱা আছিল যে, ৰামে এই অৰণ্যত অশ্বমেধ যজ্ঞ উদ্‌যাপন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিছিল আৰু সেই অনুসৰি কনিষ্ঠ ভাতৃ লক্ষ্মণক ঘোঁৰাৰ দায়িত্বত পুৰোহিতসকলৰ সহায়ত ৰাখি নিজেই অৰণ্যলৈ গৈছিল। যজ্ঞৰ সময়তে বাল্মিকিয়ে শিষ্যবিলাকৰ সৈতে তালৈ আহি দূৰৈত কিছু আৰামদায়ক জুপুৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পাছত লৱ আৰু কুশই সমগ্ৰ ৰামায়ণ পাঠ কৰিলে, যাৰ ফলত ৰামক পতিয়ন নিয়াই যে তেওঁলোক সীতাৰ যমজ পুত্ৰ। শেষত সীতাৰ আমন্ত্ৰণত ধৰিত্ৰীৰ আবিৰ্ভাৱ হ’ল আৰু তেওঁৰ নিৰ্দোষতা প্ৰমাণ কৰি ধৰিত্ৰী লগত পৃথিৱীৰ গৰ্ভত সোমাই গ’ল।

মহাভাৰত

মহাভাৰতৰ আদি পৰ্বত এই অৰণ্যখন হিমাৱতৰ পৰ্বতীয়া অঞ্চলৰ পূব দিশত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, য’ত বহুতো পৱিত্ৰ স্থান আছিল। মহাকাব্যখনত নৈমিষাৰণ্যত বাস কৰা আৰু বছৰ বছৰ ধৰি যজ্ঞ কৰা ঋষিৰ কথা সঘনাই উল্লেখ কৰা হৈছে।

ইয়াত শৌণকে বাৰবছৰীয়া যজ্ঞ কৰিছিল, য’ত বহুসংখ্যক দৰ্শক উপস্থিত আছিল, যাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বিশিষ্ট আছিল ৰোমাহৰ্ষণৰ পুত্ৰ উগ্ৰশ্ৰৱা-সৌতি। তেওঁৰ ব্যক্তিত্বই ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সকলো পণ্ডিতৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। তেওঁ নিখুঁত ভক্তিৰে খেতি কৰা পুৰাণসমূহৰ বিষয়ে তেওঁক সুপৰিচিত বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মহান কৃষ্ণ-দ্বৈপায়ণ ব্যাসৰ শিষ্য সৌতিৰ পিতৃ ৰোমাহৰ্ষণে এবাৰ আস্তিকৰ অনুৰোধত অৰণ্যবাসীৰ আগত আস্তিকৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছিল।

অৰণ্যত বাস কৰা মহান ঋষিসকলক দেখি সৰস্বতী নদীয়ে পূব দিশলৈ গতি কৰিছিল বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়।