ধৰ্ম আৰু দৰ্শন
দেৱ-দেৱী, মন্দিৰ, সত্ৰ, পুৰাণ আৰু দাৰ্শনিক চিন্তা · ১,৯৫৭ প্ৰবন্ধ
সকলো প্ৰবন্ধ
-
ফৰজ
ফৰজ (فرض) বা farīḍah (فريضة) বা ফৰ্দ ইছলামত আল্লাহৰ দ্বাৰা আদেশ দিয়া এক ধৰ্মীয় কৰ্তব্য। শব্দটো উৰ্দু, পাৰ্চী, পশতু, তুৰ্কী (বানানযুক্ত ফাৰ্জ), আৰু মালয় (বানান যুক্ত ফাৰ্ডু বা ফাৰধু)ত একে অৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
বাহন
বাহন (वाहन) হৈছে একপ্ৰকাৰৰ জান্তৱ আৰোহণ যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে যি কঢ়িয়াই নিয়ে। ই এনে কিছু দৈৱিক জীৱ বা জন্তুক সূচায় যাৰ ওপৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলে আৰোহণ কৰে। দেৱ-দেৱীসকলক প্ৰায়েই তেওঁলোকৰ নিজা বাহনসমূহত আৰোহিত অৱস্থাত চিত্ৰিত কৰা হয়। কেতিয়াবা বাহনসমূহ দেৱ-দেৱীসকলৰ কাষত থিয় দি থাকে।
-
বেউলা
বেউলা বা বেহুলা (Beula or Behula) প্ৰাচীন অসমীয়া মনসা কাব্য বা বঙালী সাহিত্যৰ সুবিখ্যাত মংগলকাব্য মনসামংগলৰ প্ৰধান চৰিত্ৰ, শিৱ পুৰাণ আদিৰ চান্দ সদাগৰৰ অন্যতম পুত্ৰ লখিন্দৰৰ পত্নী।
-
বৌদ্ধ দৰ্শন
বৌদ্ধ দৰ্শন (ইংৰাজী: Buddhist philosophy) বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ধাৰ্মিক-দাৰ্শনিক পৰম্পৰাৰ ভিতৰত বিকশিত হোৱা প্ৰাচীন ভাৰতীয় দাৰ্শনিক ব্যৱস্থা। ইয়াত গৌতম বুদ্ধৰ পৰিনিৰ্বাণৰ পিছত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰায় ৫ম শতিকা) প্ৰাচীন ভাৰতৰ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন বৌদ্ধিক সম্প্ৰদায়সমূহৰ মাজত বিকশিত হোৱা সকলো দাৰ্শনিক অনুসন্ধান…
-
শচী
শচী (शची) বা ইন্দ্ৰাণী হৈছে হিন্দুসকলৰ সৌন্দৰ্যৰ দেৱী। তেওঁ ঐন্দ্ৰিলা, মাহেন্দ্ৰী, পুলমাজা আৰু পৌলমী নামেৰেও জনাজাত। তেওঁক সকলোৱে অন্তৰংগভাৱে পাবলৈ বিচৰাৰ বাবে ইৰ্ষাভাৱৰ উৎস হিচাপেও শচীৰ নাম লোৱা হয়। তেওঁ দেৱতাৰ ৰাণী আৰু দেৱৰাজ ইন্দ্ৰৰ সহধৰ্মিণী।
-
হাৰেম
হাৰেম (Harem; حريم ḥarīm; "মহিলাসকলৰ কাৰণে নিৰ্ধাৰিত পবিত্ৰ স্থান, য’ত অন্য পুৰুষৰ প্ৰবেশ নিষিদ্ধ") হৈছে মুছলমান পৰিয়ালত মহিলাসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত ঘৰুৱা স্থান।এই ব্যক্তিগত স্থানে পৰম্পৰাগত ভাৱে মহিলাসকলৰ শ্লীলতা, বিশেষাধিকাৰ আৰু সুৰক্ষা বজাই ৰাখে বুলি ভৱা হয়।
-
অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া
অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া (IAST: Antyeṣṭi, अन्त्येष्टि)ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "অন্তিম বলিদান", আৰু হিন্দু ধৰ্মত মৃতকৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ ৰীতি-নীতিক বুজায়, য'ত সাধাৰণতে মৃতদেহৰ দাহন কাৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত।
-
অন্নপূৰ্ণা (দেৱী)
অন্নপূৰ্ণা (अन्नपूर्णा, অৰ্থ: 'খাদ্যৰে পূৰ্ণ') হৈছে খাদ্য আৰু পুষ্টিৰ সৈতে জড়িত হিন্দু ধৰ্মৰ দেৱী। ভৰতচন্দ্ৰ ৰয়ে লিখা বঙালী কবিতা 'অন্নদা মঙ্গল'ত দেৱীগৰাকীক খুব প্ৰশংসা কৰা হৈছে। অন্নপূৰ্ণা সহস্ৰনামত দেৱীগৰাকীক এহাজাৰটা নামেৰে আৰু অন্নপূৰ্ণা শতনামত ১০৮টা নামেৰে স্মৰণ কৰা হৈছে।
-
আল-ফাতিহা
ছূৰা আল ফাতিহা (سورة الفاتحة) মুছলিমসকলৰ ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ কোৰআনৰ ১ নম্বৰ ছূৰা(অধ্যায়), ইয়াৰ আয়াতৰ সংখ্যা ৭ আৰু ৰুকুৰ সংখ্যা ১। ফাতিহা শব্দটো আৰবী "ফাতহুন" শব্দজাত; যাৰ অৰ্থ "উন্মুক্তকৰণ।" ই আল্লাহ'ৰ তৰপৰ পৰা বিশেষ উপহাৰ। ছূৰা আল ফাতিহা অন্যান্য ছূৰাৰ নিচিনা বিছমিল্লাহিৰ ৰাহমানিৰ ৰাহীম দি আৰম্ভ।
-
উৰ্বশী
উৰ্বশী (সংস্কৃত: उर्वशी) বেদ, মহাকাব্য ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰতৰ লগতে পুৰাণ আদি হিন্দু শাস্ত্ৰত উল্লেখিত এগৰাকী অপ্সৰা। সকলো অপ্সাৰৰ ভিতৰত উৰ্বশীক আটাইতকৈ ধুনীয়া, আৰু এগৰাকী বিশেষজ্ঞ নৃত্যশিল্পী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। উৰ্বশীক বহু পৌৰাণিক আখ্যানত উল্লেখ কৰা দেখা গৈছে।
-
কিন্নৰ
কিন্নৰ হৈছে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মত এক স্বৰ্গীয় সংগীতজ্ঞ। তেওঁলোক আংশিকভাৱে মানুহ আৰু আংশিকভাৱে পক্ষী। উভয় পৰম্পৰাতে কিন্নৰ (পুৰুষ) আৰু কিন্নৰী (নাৰী) আটাইতকৈ প্ৰিয় দুই পৌৰাণিক চৰিত্ৰ। হিমালয়ত বাস কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা কিন্নৰসকলে প্ৰায়ে বিপদৰ সময়ত মানুহৰ মংগলৰ ওপৰত চকু ৰাখে।
-
গড়মূৰ সত্ৰ
গড়মূৰ সত্ৰ অসমৰ চাৰি ৰাজ সত্ৰৰ তৃতীয় শাৰীৰ সত্ৰ। স্থাপন কাল হিচাপে দ্বিতীয়। প্ৰতিষ্ঠাপক সত্ৰাধিকাৰ শ্ৰী শ্ৰী জয়হৰিদেৱ। প্ৰথমে গড়মূৰ সত্ৰ দুখন আছিল। এখন বৰ গড়মূৰ আৰু আনখন সৰু গড়মূৰ। দুয়োখন মাজুলীৰ সাৰজানৰ কাষত ওচৰা-ওচৰিকৈ আছিল। পাছত দুয়োখন চামিল হৈ এক হয়।
-
চিত্ৰাংগদা
চিত্ৰাংগদা (चित्रांगदा) হিন্দু মহাগ্ৰন্থ মহাভাৰতৰ কাহিনীমতে ৰজা চিত্ৰবাহনৰ জীয়ৰী আৰু পাণ্ডৱ অৰ্জুনৰ এগৰাকী পত্নী। অৰ্জুন আৰু চিত্ৰাংগদাৰ বব্ৰুবাহনৰ নামৰ এক পুত্ৰ আছিল।
-
থৰ
জাৰ্মাণিক বিশ্বাসত থৰ (; পুৰণি নৰ্ছ: Þórrৰপৰা) এগৰাকী হাতুৰীধাৰী দেৱতা- বিজুলী, গাজনি, ধুমুহা, ওকগছ, বল, মানৱতা ৰক্ষা, পবিত্ৰকৰণ আৰু উৰ্বৰতাৰে সম্বন্ধিত। পুৰণি নʼৰ 'Þórr'ৰ উপৰিও এই দেৱতাই পুৰণি ইংৰাজী ভাষাত Þunor আৰু পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাত Donar (ৰুণিক þonar) ৰূপে স্থান লাভ কৰিছে।
-
পালি ধৰ্মশাস্ত্ৰ
পালি ধৰ্মশাস্ত্ৰ বা পালি ধৰ্মানুশাসন থেৰবাদী বৌদ্ধ ধৰ্ম শাস্ত্ৰৰ মান্য সংকলন, যি পালি ভাষাত সংৰক্ষিত। ই আৰম্ভণিৰ বৌদ্ধ ধৰ্মানুশাসনৰ বৰ্তমানে অস্তিত্বত থকা আতাইতকৈ সম্পূৰ্ণ সংকলন। এই সংকলনৰ মূল উৎস বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাম্ৰশতীয়া পৰম্পৰা।
-
ফিকহ
ফিকহ (; فقه ) হৈছে ইছলামিক ন্যায়বিজ্ঞানৰ নীতি। ফিকহক প্ৰায়ে শ্বৰীয়তৰ মানৱীয় বুজাবুজি আৰু আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, অৰ্থাৎ কোৰআন আৰু ছুন্নাত (ইছলামিক হজৰত মুহাম্মাদ আৰু তেওঁৰ সংগীসকলৰ শিক্ষা আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰ)ত অৱতীৰ্ণ হোৱা ঐশ্বৰিক ইছলামিক আইনখনৰ বিষয়ে মানুহৰ বুজাবুজি।
-
বশিষ্ঠাশ্ৰম দেৱালয়
বশিষ্ঠাশ্ৰম দেৱালয় অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ দক্ষিণ-পূবৰ সন্ধ্যাচল পাহাৰত অৱস্থিত এক শিৱ মন্দিৰ। এই মন্দিৰটো আহোম ৰজা ৰাজেশ্বৰ সিংহই নিৰ্মাণ কৰোৱাইছিল আৰু বহু মাটি দান দিয়ে। কিংবদন্তী মতে এই আশ্ৰম মহৰ্ষি বশিষ্ঠই স্থাপন কৰিছিল। 'গংগা' নামৰ জুৰি বৈ যোৱা এই আশ্ৰম পৰ্যটকৰ বাবে এক অন্যতম আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ।
-
বোৰ্খা
বোৰ্খা (Burqa) হৈছে মধ্য এছিয়াৰ এক বাহ্যিক পোছাক যিয়ে কিছুমান মুছলমান পৰম্পৰামতে মহিলাৰ শৰীৰ আৰু মুখ আৱৰি ৰখাত সহায় কৰে। ইছলামৰ বেছিভাগ আলোচনাত, পৰ্দা প্ৰণালীটো বোৰ্খাৰ দ্বাৰা উদাহৰণ দিয়া হয়, যি দীঘল আৱৰণে এগৰাকী মহিলাক মূৰৰ পৰা ভৰিলৈকে আৱৰি ৰাখে।
-
মদিয়ান ছূৰা
মদিয়ান ছূৰা (ছূৰা মদানিয়াহ) বা কোৰআনৰ মদনী অধ্যায় হৈছে শেহতীয়া ২৮টা ছূৰা যিবোৰ, ইছলামিক পৰম্পৰা অনুসৰি, মক্কাৰ পৰা মুহাম্মাদৰ হিজৰাতৰ পিছত মদিনাত প্ৰকাশিত হৈছিল। মক্কাত তেওঁলোকৰ সংখ্যালঘু স্থিতিৰ বিপৰীতে সম্প্ৰদায়টো ডাঙৰ আৰু অধিক বিকশিত আছিল।
-
মালী
মালী (Mali) ৰাক্ষস ৰজা সুকেশ আৰু গন্ধৰ্ব ৰাজকুমাৰী দেৱৱতীৰ সন্তান আছিল৷ তেওঁৰ দুজন ভাই আছিল মাল্যবান আৰু সুমালী। মালী বসুদা বিবাহ কৰাইছিল। তেওঁৰ ৪গৰাকী পুত্ৰৰ নাম আছিল ক্ৰমে- অনল, অনিল, হৰ আৰু সম্পাতী; যি পিছলৈ বিভীষণৰ মন্ত্ৰী হৈছিল৷ মালীৰ পত্নী বসুদা আছিল গন্ধৰ্ব ৰাজকুমাৰী নৰ্মদাৰ জীয়ৰী৷ বসুদাৰ…
-
যাজ্ঞবল্ক্য
যাজ্ঞবল্ক্য বৃহদাৰণ্যক উপনিষদ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০) আৰু তৈত্তিৰিয় উপনিষদত বিশিষ্টভাৱে উল্লেখ কৰা এগৰাকী হিন্দু বৈদিক ঋষি। যাজ্ঞবল্ক্যই অস্তিত্ব, চেতনা আৰু অস্থায়িত্বৰ প্ৰকৃতিৰ বিষয়ে আধ্যাত্মিক প্ৰশ্নৰ প্ৰস্তাৱ আৰু বিতৰ্ক কৰে আৰু সৰ্বজনীন আত্মা আৰু আত্মাক আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ নেতি নেতি সূত্ৰ ("এইটো নহয়,…
-
শনি (দেৱতা)
শনি (शनि), বা শনিশ্বৰ হৈছে শনি গ্ৰহ, আএউ হিন্দু জ্যোতিষশাস্ত্ৰ অনুসৰি নৱগ্ৰহৰ এক গ্ৰহ। পুৰাণসমূহৰ মতে শনি হিন্দু ধৰ্মৰ এগৰাকী দেৱতা। তেওঁক ৰাজদণ্ড বা তৰোৱাল লৈ শগুনৰ ওপৰত উপৱিষ্ট অৱস্থাত চিত্ৰায়িত কৰা হয়।
-
শ্বীৰ্ক
শ্বীৰ্কঃ (شرك širk) শ্বীৰ্ক শব্দৰ অৰ্থ-অংশীদাৰিত্ব,অংশীবাদ,মিলোৱা, সমকক্ষ কৰা, সমান কৰা, শৰিক কৰা, ভগাভাগি কৰা। ইংৰাজীত Polytheism (একাধিক উপাস্যত বিশ্বাস), Associate,partner.
-
সাধু
সাধু, হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মৰ যিকোনো পবিত্ৰ ব্যক্তি যিয়ে পাৰ্থিৱ জীৱন ত্যাগ কৰিছে। কেতিয়াবা বিকল্পভাৱে ইহঁতক যোগী, সন্ন্যাসী বা বৈৰাগী বুলিও কোৱা হয়। সাধুৰ অৰ্থ হ'ল যিজনে 'সাধনা' পালন কৰে বা আধ্যাত্মিক অনুশাসনৰ পথ তীক্ষ্ণভাৱে অনুসৰণ কৰে। যদিও সাধুৰ বিপুল সংখ্যক যোগী, সকলো যোগী সাধু নহয়।
-
সুন্দৰীদিয়া সত্ৰ
সুন্দৰীদিয়া সত্ৰ (Sundaridiya Satra) অসমৰ মহাপুৰুষীয়া নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ চাৰি সংহতিৰ ভিতৰৰ নিকা সংহতিৰ এক সত্ৰ৷ শংকৰদেৱৰ প্ৰিয় শিষ্য মাধবদেৱে ১৫৭০ চনত এই সত্ৰ স্থাপন কৰিছিল৷ বৰপেটা সত্ৰৰ উত্তৰ পূব কোণত প্ৰায় ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত বৰপেটা ভবানীপুৰ পথত এই সুন্দৰীদিয়া সত্ৰ অৱস্থিত আৰু ইয়াতে মাধবদেৱে ১৪…
-
হিড়িম্বী
হিড়িম্বী বা হিড়িম্বা (Hiḍimbī/Hiḍimbā, हिडिम्बी/हिडिम्बा) পাণ্ডৱ ভীমৰ পত্নী আৰু মহাভাৰতৰ মহান যোদ্ধা বীৰ ঘটোৎকচ মাতৃ আছিল। তেওঁ আদি পৰ্বৰ নৱম উপ-পৰ্ব (হিড়িম্বা-বধ পৰ্বত)-ত ভীমক লগ পায়। তেওঁক ভূটনদেৱী (भुटनदेवी) বা পল্লৱী (पल्लवी) বুলিও উল্লেখ কৰা হয়।
-
হেডিচ
হাইদেছ বা হেডিচ (; ᾍδης Hádēs; Ἅιδης Háidēs) হৈছে গ্ৰীক কিংবদন্তিসমূহৰ মতে মৃত্যুৰ দেৱতা আৰু পাতালপুৰীৰ অধিপতি৷ তেওঁ ক্ৰ'নচ আৰু ৰিয়াৰ জ্যেষ্ঠ সন্তান আছিল। পিতৃ ক্ৰ'নচে জ্যুচৰ বাদে সকলো সন্তানকে উদৰস্থ কৰে যদিও পিছত জ্যুচৰ হস্তক্ষেপত ক্ৰ'নচৰ উদৰৰ পৰা হেডিচ সৰ্বশেষত নিৰ্গত হয়।
-
ৰাধা কৃষ্ণ
ৰাধা-কৃষ্ণ (IAST, राधा कृष्ण) যুটীক হিন্দু ধৰ্মত ভগৱানৰ নাৰী আৰু পুৰুষৰ মিশ্ৰিত প্ৰকাশ বুলি গণ্য কৰা হয়। বহু বৈষ্ণৱীয় বিশ্বাসত ৰাধা আৰু কৃষ্ণক ভগৱানৰ আদি ৰূপ আৰু আনন্দৰ আকৰ (হ্লাদিনী শক্তি) বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
ৰাহু
ৰাহু (Sanskrit: राहु)( ) ভাৰতীয় জ্যোতিৰ মাৰ্গৰ নৱগ্ৰহ ৰ এজন সদস্য। আন বহুতৰ দৰে, ৰাহু এবিধ ছাঁয়া অৱয়ব। যি গ্ৰহণ সৃষ্টি কৰে আৰু উল্কাৰ ৰজা ৰাহুৱে পৃথিবীৰ চাৰিওফালে তাৰ পূৰ্বৱৰ্তী কক্ষপথত চন্দ্ৰৰ আৰোহণৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।
-
আদি শক্তি
আদি শক্তি, আদিপাৰশক্তি বা মহাদেৱীক হিন্দু ধৰ্মত সকলো বস্তুৰ আদি ৰূপ বুলি গণ্য কৰা হয়। তাইক পৰমশক্তি, মহাশক্তি, মহাগৌৰী, মহাকালী, শ্যামাশক্তি আদি নামেৰেও জনা যায়। তাই নিজকে শিৱ আৰু শক্তি বুলি দুটা ভাগত বিভক্ত কৰি শিখা আৰু তাৰ তাপ হিচাপে আবিৰ্ভাৱ হয়।
