ধৰ্ম আৰু দৰ্শন
দেৱ-দেৱী, মন্দিৰ, সত্ৰ, পুৰাণ আৰু দাৰ্শনিক চিন্তা · ১,৯৫৭ প্ৰবন্ধ
সকলো প্ৰবন্ধ
-
অনিৰুদ্ধদেৱ
মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ (১৫৫৩-১৬২৩) এগৰাকী শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ, শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ আৰু শ্ৰীশ্ৰী গোপালদেৱৰ পৰৱৰ্তীকালৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰক, কবি আৰু মায়ামৰা সত্ৰ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰৱৰ্তক আছিল।
-
অৰ্ধনাৰীশ্বৰ
অৰ্ধনাৰীশ্বৰ হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ দেৱতা শিৱ আৰু দেৱী পাৰ্বতীৰ মিশ্ৰিত শাৰিৰীক অবয়ব। অৰ্ধনাৰীশ্বৰক এটাই মানৱ শৰীৰৰ আধা অংশ পুৰুষ আৰু অংশ নাৰী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। সাধাৰণতে অৰ্ধনাৰীশ্বৰৰ সোঁফালৰ আধা অংশ পুৰুষ আৰু বাওঁফালৰ আধা অংশ নাৰী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়।
-
কংস
কংস হিন্দু পুৰাণৰ এটা উল্লেখযোগ্য চৰিত্ৰ। তেওঁ মথুৰাৰ ৰজা আছিল আৰু ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ মাতুল (মামা) আছিল। কংসক হিন্দু শাস্ত্ৰত এজন অত্যাচাৰী শাসক হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে যিয়ে দৈৱকী আৰু বাসুদেৱৰ সন্তানসকলক হত্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল কাৰণ এটা ভৱিষ্যদ্বাণী অনুসৰি তেওঁলোকৰ অষ্টম সন্তানে তেওঁক বধ কৰিব…
-
কূৰ্ম
কূৰ্ম (कूर्म;, 'কচ্ছপ', 'কাছ') হিন্দু ধৰ্মৰ ভগৱান বিষ্ণুৰ দহটা অৱতাৰৰ দ্বিতীয় ৰূপ। এই অৱতাৰক 'কূৰ্মৰজা' (কাছৰ ৰজা) হিচাপেও জনা যায়। যজুৰবেদৰ দৰে বৈদিক গ্ৰন্থত কূৰ্মক কাশ্যপ নামৰ সপ্তৰ্ষি জনৰ সমাৰ্থক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
-
কৈকেয়ী
কৈকেয়ী (Kaikeyi) হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণৰ ৰজা দশৰথৰ তৃতীয়গৰাকী পত্নী আৰু অযোধ্যাৰ ৰাণী আছিল৷ দশৰথৰ তিনিগৰাকী পত্নীৰ ভিতৰত কৈকেয়ীৰ ভূমিকা সকলোতকৈ বেছি৷ তেওঁ কেকেয় ৰাজ্যৰ জীয়াৰী আৰু এগৰাকী শক্তিশালী যোদ্ধা আছিল, যিয়ে যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁৰ পতি দশৰথক সহায় কৰিছিল৷ কৈকেয়ী ভৰতৰ মাক আছিল৷ প্ৰথমতে তেওঁ…
-
গুৰু
গুৰু সেইজন যিয়ে জ্ঞান প্ৰদান কৰে। সংস্কৃত ভাষাৰ এই শব্দৰ অৰ্থ হৈছে শিক্ষক আৰু ওস্তাদ। এই ভিত্তিত পিতৃ-মাতৃক এজন ব্যক্তিৰ প্ৰথম গুৰু বুলি গণ্য কৰা হয়। দ্বিতীয় গুৰু হৈছে আখৰৰ জ্ঞান প্ৰদান কৰা শিক্ষক। ইয়াৰ পিছত বহু ধৰণৰ গুৰু জীৱনলৈ আহে যিয়ে বুনিয়াদী শিক্ষা দিয়ে।
-
ঘটোৎকচ
ঘটোৎকাচ প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য মহাভাৰতৰ এটা বিশিষ্ট চৰিত্ৰ। ঘটোৎকচ হিড়িম্বাপুৰৰ (বৰ্তমানৰ ডিমাপুৰ) ৰজা আছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল ভীম আৰু মাতৃৰ নাম আছিল হিড়িম্বী। এওঁকেই অসমৰ কছাৰীসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ বুলি কোৱা হয়। তেওঁ অঞ্জনাপৰ্ৱ, বৰবৰিকা আৰু মেঘৱৰ্ণৰ পিতৃ।
-
চণ্ডী
চণ্ডী (चण्डी) বা চণ্ডিকা এগৰাকী হিন্দু দেৱী। চণ্ডিকা হৈছে দুৰ্গাৰ দৰে মহাদেৱীৰ আন এক স্বৰূপ। তেওঁ শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। চণ্ডিকা হৈছে মহাদেৱীৰ এক শক্তিশালী ৰূপ আৰু অশুভ শক্তিক নাশ কৰিবলৈ তেওঁ এই ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল।
-
নাইয়াড
নাইয়াড (/ˈnaɪædz, ˈneɪædz, -ədz/; প্ৰাচীন গ্ৰীক: ναϊάδες, ইংৰাজী: Naiad; কেতিয়াবা হাইড্ৰিয়াড (hydriads) বুলিও কোৱা হয়) গ্ৰীক শ্ৰুতিকথাত বৰ্ণনা কৰা এক প্ৰকাৰৰ নাৰী আত্মা বা নিম্ফ৷ তেওঁলোকক ফোয়াৰা, নাদ, জান, নৈ, জুৰি আৰু অন্যান্য মিঠা পানীৰ জলাশয়ৰ দেৱী বুলি গণ্য কৰা হয়।
-
পৰাশৰ
সূৰ্যবংশৰ ৰজাবিলাকৰ কুলপুৰোহিত আছিল বশিষ্ঠ মুনি। বশিষ্ঠ মুনিৰ পুত্ৰ আছিল শক্তি আৰু সেই শক্তিৰেই পুত্ৰ আছিল পৰাশৰ (Parashara; पराशर)। সত্যৱতী বা মৎস্যগন্ধাৰ পুত্ৰ ব্যাসৰ পিতৃ আছিল পৰাশৰ।
-
ভদ্ৰকালী
ভদ্ৰকালী (भद्रकाली, আক্ষৰিক অৰ্থত "ৰক্ষক কালী") হৈছে এগৰাকী হিন্দু দেৱী। দক্ষিণ ভাৰতত, বিশেষকৈ কেৰালাত দেৱীগৰাকীৰ জনপ্ৰিয়তা দেখা পোৱা যায়। দেৱী মাহাত্ম্যমত উল্লেখ কৰা মহান দেৱী শক্তি বা আদি পৰাশক্তিৰেই (যাক দুৰ্গা, দেৱী, মহাদেৱী বা মহামায়া বুলিও কোৱা হয়) তেওঁ অন্যতম ভয়ংকৰ ৰূপ।
-
মন
মন (Mind) হৈছে দৰ্শনশাস্ত্ৰৰ এক অন্যতম কেন্দ্ৰীয় ধাৰণা। মন বুলিলে সাধাৰণভাবে, বুদ্ধি আৰু বিবেকবোধৰ এক সমষ্টিগত ৰূপ যি চিন্তা, অনুভূতি, আবেগ, ইচ্ছা আৰু কল্পনাৰ মাধ্যমেৰে প্ৰকাশিত হয় তাকে বুজায়। মন কি আৰু ই কেনেকৈ কাম কৰে সেই সম্পৰ্কে অনেক ধৰণৰ তত্ত্ব প্ৰচলিত আছে।
-
মন্দোদৰী
মন্দোদৰী (मंदोदरी (আক্ষৰিক অৰ্থত সুকোমল উদৰৰ গৰাকী) হৈছে লংকাৰ অধিপতি ৰাৱণৰ সহধৰ্মিণী। ৰামায়ণৰ বৰ্ণনা অনুসৰি মন্দোদৰী আছিল অতীৱ সুন্দৰী, নিৰ্মল আৰু ধাৰ্মিক প্ৰকৃতিৰ। হিন্দু ধৰ্ম অনুসৰি তেওঁ পঞ্চকন্যাৰ অন্যতম। পঞ্চকন্যাৰ নাম ল'লে পাপ খণ্ডন হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
-
শকুন্তলা
হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থত শকুন্তলা (Shakuntala, शकुन्तला) হ’ল দুষ্যন্তৰ পত্নী আৰু সম্ৰাট ভৰতৰ মাতৃ। তেওঁৰ কাহিনী মহাভাৰতত উল্লেখ আছে আৰু বহু লেখকে নাটক ৰচিছে, তেওঁ কালিদাসৰ নাটক 'অভিজ্ঞানম শকুন্তলম' নাটকৰ সুবিখ্যাত ৰূপটি আছিল।
-
হৰিদেৱ
হৰিদেৱ (Harideva) আছিল অসমত মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ অন্যতম প্ৰচাৰক। তেখেতে ভগৱানৰ পূজাত কোনো ধৰণৰ বলি-বিধানৰ বিপৰীতে বেদ, গীতা, ভাগৱত আদিত উল্লেখিত ধৰণে শ্ৰীকৃষ্ণকেই সকলো ভগৱানৰ মূল বুলি মানি কৃষ্ণৰ পূজা-অৰ্চ্চনা কৰাতহে বিশ্বাস কৰিছিল।
-
ৰোজা
ৰোজা বা ৰোযা (ফাৰ্চী روزہ ৰুজ়ে), সাউম (আৰবী صوم স্বাউম্), বা ছিয়াম হ'ল ইছলাম ধৰ্মৰ পাঁচটা মূল ভিত্তিৰ তৃতীয়। ছুবহে ছাদেকৰ পৰা সূৰ্যাস্তলৈকে সকলো প্ৰকাৰৰ পানাহাৰ আৰু লগতে যাৱতীয় ভোগ-বিলাসৰ পৰা বিৰত থকাৰ নামেই হৈছে ছিয়াম।
-
অডিন
অডিন (ইংৰাজী: Odin; উচ্চাৰণ: ) জাৰ্মান পৌত্তলিক ধৰ্মত (মূৰ্তি পূজা কৰা প্ৰথা) বৰ্ণনা কৰা এজন বহু পূজনীয় দেৱতা। নৰ্ছ পৌৰাণিক কাহিনীত বৰ্ণনা কৰা মতে তেওঁক প্ৰজ্ঞা, নিৰাময়, মৃত্যু, ৰাজকীয়, শাস্তি, জ্ঞান, যুদ্ধ, সংঘৰ্ষ, বিজয়, যাদু, কবিতা, উন্মাদনা আৰু ৰুনিক বৰ্ণমালাৰ সৈতে জড়িত কৰে।
-
উত্তৰা
উত্তৰা (Uttara) আছিল মৎসদেশৰ ৰজা বিৰাটৰ কন্যা, য’ত পাণ্ডৱসকলে বনবাসৰ সময়ত সেই মৎসদেশতে এবছৰ সময় কটাইছিল৷ তেওঁ অৰ্জুন আৰু সুভদ্ৰাৰ পুত্ৰ অভিমন্যুৰ পত্নী আৰু পৰীক্ষিতৰ মাতৃ আছিল। তেওঁৰ মাকৰ নাম আছিল সুদেষ্ণা। তেওঁ উত্তৰ, স্বেতা আৰু শংকাৰ ভগ্নী আছিল।
-
এংকৰ ৱাট
এংকৰ ৱাট (Angkor Wat) বা আক্ষৰিক অৰ্থত "মন্দিৰৰ নগৰ") হৈছে কম্বোডিয়াত অৱস্থিত এক ধৰ্মীয় স্থাপত্য আৰু ই মাটিকালিৰ জোখেৰে পৃথিৱীৰ সৰ্ববৃহৎ মন্দিৰ চৌহদ। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৪০২ একৰ (১.৬২৬ বৰ্গ কি:মি:)।
-
এজিনা (শ্ৰুতিকথা)
এজিনা (/iˈdʒaɪnə/; প্ৰাচীন গ্ৰীক: αἴγινα, ইংৰাজী: Aegina) গ্ৰীক শ্ৰুতিকথা এজিনা নামৰ আট্টিকা আৰু পেল'পনেছ'ছৰ মাজৰ থকা দ্বীপৰ নিম্ফ। দ্বীপটোত থকা "অদৃশ্য দেৱী" আফেয়াৰ আৰ্কাইক মন্দিৰটো পিছলৈ এথেনাৰ পূজাৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।
-
ওঁ
ওঁ হৈছে হিন্দু ধৰ্মৰ পৱিত্ৰ আৰু সৰ্বজনীন প্ৰতীক। ইয়াক ওঁ-কাৰ, ওঙ্কাৰ (সংস্কৃত: অ + উ + ম্), প্ৰণৱ, ত্ৰ্যক্ষৰ আদি নামেৰেও জনা যায়। ই হিন্দু দৰ্শনৰ সৰ্বোচ্চ ঈশ্বৰ ব্ৰহ্মৰ বাচক। এই ধৰ্মৰ প্ৰতিটো সম্প্ৰদায় আৰু উপসম্প্ৰদায়ে ইয়াক অতি পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰে।
-
কিংবদন্তি
কিংবদন্তি হৈছে লোককথাৰ এনে এক ধাৰা যিটো মানৱ ইতিহাসত সংঘটিত হোৱা বুলি কথক বা শ্ৰোতা উভয়ে বিশ্বাস কৰা বা অনুভৱ কৰা মানুহৰ কাৰ্য্যক চিত্ৰিত কৰা আখ্যানৰে গঠিত। এই ধাৰাটোৰ আখ্যানে মানৱীয় মূল্যবোধ প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে, আৰু কিছুমান গুণৰ অধিকাৰী হ'ব পাৰে যিয়ে কাহিনীটোক সত্যতা প্ৰদান কৰে।
-
কৌশল্যা
কৌশল্যা হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণৰ এক চৰিত্ৰ। সেই অনুসৰি তেওঁ কোশল ৰাজ্যৰ ৰাজকুমাৰী আছিল আৰু ৰজা দশৰথৰ পত্নী, ৰামৰ মাতৃ আৰু অযোধ্যাৰ জ্যেষ্ঠ ৰাণী আছিল। তেওঁ শান্তা নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তানৰ মাতৃও আছিল। বাল্মীকি ৰামায়ণৰ বালকাণ্ডত শান্তাৰ উল্লেখ আছে।
-
গান্ধীবাদ
গান্ধীবাদ (Gandhism) হৈছে মোহনদাস গান্ধীৰ অনুপ্ৰেৰণা, দৃষ্টিভংগী আৰু জীৱনকৰ্মক বৰ্ণনা কৰা এক ঐক্য ধাৰণা। ই বিশেষকৈ অহিংস প্ৰতিৰোধৰ ধাৰণাৰ প্ৰতি তেওঁৰ অৱদানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। গান্ধীবাদৰ দুটা স্তম্ভ হৈছে সত্য আৰু অহিংসা।
-
ঙি ঙাও খাম
ঙি ঙাও খাম (𑜂𑜣 𑜂𑜰 𑜫 𑜁𑜪,Ngingaokham) বা ফুৰা-লু'ঙ (𑜇𑜥 𑜍𑜡 𑜎𑜤𑜂𑜫) চীনা ড্ৰেগনৰ এটা প্ৰজাতি যি টাই আহোমসকলৰ মাজত প্ৰচলিত এক কিংবদন্তিমূলক জীৱ তথা এক পৰম্পৰাগত প্ৰতীক।পূৰ্বতে আহোম সকলে ড্ৰেগন নৃত্য আৰু ড্ৰেগন নাও খেলো অনুষ্ঠিত কৰিছিল। এই সংস্কৃতিসমুহ চীনত আৰম্ভনি হৈছিল।
-
ছিয়া ইছলাম
শ্বিয়া ইছলাম, শ্বিয়াবাদ বা তশ্বয়্যু (الشِّيْعَة ash-Shīʿa অথবা التَّشَيُّعُ at-Tashayyuʿ) হৈছে ইছলামৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ ডাঙৰ শাখা। এই মতবাদ অনুসৰি পয়গম্বৰ মুহম্মদে তেওঁৰ জেঠাৰ পুতেক আৰু জোঁৱাই আলী ইবন আবী তালিবক তেওঁৰ ৰাজনৈতিক স্থলাভিষিক্ত (খলিফা) আৰু পৰৱৰ্তী আধ্যাত্মিক নেতা (ইমাম) হিচাপে মনোনীত…
-
ছুন্নাহ
ছুন্নাহ (ছুন্নত বুলিও কোৱা হয়) (سنة) হৈছে, ইছলামত হজৰত মুহাম্মদৰ পৰম্পৰা আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰক বুজায়। যিয়ে মুছলমানসকলে অনুসৰণ কৰিব পৰাকৈ এক আৰ্হি গঠন কৰে। মুহাম্মদৰ সময়ৰ সকলো মুছলমানে স্পষ্টভাৱে দেখিছিল আৰু অনুসৰণ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈও আগবঢ়াইছিল।
-
ডিমিটাৰ
দেমেতেৰ বা ডিমিটাৰ (Demeter) হৈছে প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ কৃষিকাৰ্য আৰু শস্য চপোৱা কাৰ্যৰ দেৱী। তেওঁ ফচল আৰু পৃথিৱীৰ উৰ্বৰতাৰ অধিষ্ঠাত্ৰী। তেওঁক ছিট অৰ্থাৎ খাদ্য বা ফচলদাত্ৰী আৰু থেচম'ফ'ৰিয়া অৰ্থাৎ দৈৱিক আইনৰ প্ৰদানকাৰী নামেৰে জনা যায়। কেৱল মহিলাসকলে পালন কৰা থেচম'ফ'ৰিয়া নামৰ উৎসৱ ডিমিটাৰৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত।
-
দিতি
দিতি (সংস্কৃত: दिति) আছিল ঋষি কাশ্যপৰ পত্নী, প্ৰজাপতি দক্ষৰ জীয়াৰী আৰু দৈত্যগণৰ মাতৃ। ইন্দ্ৰৰ নেতৃত্বত অদিতিৰ পুত্ৰ দেৱতাসকলে দৈত্যবোৰ ধ্বংস কৰিছিল। তেতিয়া দিতিয়ে ইন্দ্ৰক বধ কৰিবলৈ পুত্ৰৰ কামনা কৰিছিল। কিন্তু ইন্দ্ৰই চতুৰতাৰে শিশুটোক গৰ্ভতে কাটি টুকুৰা কৰি পেলাইছিল।
-
নল
নল (नल),হিন্দু মহাকাব্য ৰামায়ণৰ এক বানৰ চৰিত্ৰ। সেই অনুসাৰে তেওঁ আছিল দেৱশিল্পী বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰ, যাৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ শ্বেতপদ্ম বা বগা পদুম ফুল। বিশ্বকৰ্মাৰ পুত্ৰ হিচাপে তেওঁ আছিল বানৰৰূপী।
