ধৰ্ম আৰু দৰ্শন
দেৱ-দেৱী, মন্দিৰ, সত্ৰ, পুৰাণ আৰু দাৰ্শনিক চিন্তা · ১,৯৫৭ প্ৰবন্ধ
সকলো প্ৰবন্ধ
-
শাৰংগ
শাৰংগক শৰংগ বা সাৰংগ বুলিও লিখা হয়, ই হিন্দু ভগৱান বিষ্ণুৰ স্বৰ্গীয় ধনু, মূলতঃ এই ধনু ৰাম অৱতাৰৰ সৈতে জড়িত। দক্ষিণ ভাৰতত শাৰংগক সৰলভাৱে কোডাণ্ডা বুলিও কোৱা হয়, যাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ধনু। ৰামক প্ৰায়ে কোডাণ্ডাপাণি বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়। বিষ্ণু সহস্ৰানামত ধনুৰ বৈশিষ্ট্যৰ কথাও উল্লেখ আছে।
-
শীল (বৌদ্ধ ধৰ্ম)
শীল বা বৌদ্ধ নৈতিকতা হ'ল বুদ্ধ আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বীসকলে পালন কৰিবলগীয়া নৈতিক নিয়ম। ই অষ্টাংগিক আৰ্য মাৰ্গৰ তিনি ভাগৰ এভাগ। আন দুটি ভাগ হ'ল প্ৰজ্ঞা আৰু সমাধি। শীল এক আচৰণ বিধি য'ত সমন্বয় আৰু আত্মসংযমত গুৰুত্ব প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ প্ৰেৰণা অহিংসা বা হিংসাৰ পৰা মুক্তি।
-
শ্বাহ জালাল দৰগাহ
শ্বাহ জালাল দৰগাহ (শাহজালাল দরগাহ) হৈছে বাংলাদেশৰ চিলেটত অৱস্থিত চতুৰ্দশ শতিকাৰ মুছলমান সাধু শ্বাহ জালালৰ মাজাৰ আৰু সমাধিস্থল। দৰগাহ নামেৰে জনাজাত এই স্থানটো প্ৰথমে ১৫০০ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও ইয়াৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ইয়াৰ গঠনত বহু সংযোজন আৰু পৰিৱৰ্তন কৰা হয়।
-
শ্মশান
শ্মশান হৈছে হিন্দু সকলৰ মৃতকৰ এক অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সমাপন স্থলী, য'ত মৃতদেহবোৰ চিতাত জ্বলাই দিয়া হয়। ই সাধাৰণতে এখন গাওঁ বা চহৰৰ একাষৰীয়া ঠাই, নদী বা যিকোনো পানীৰ উৎসৰ ওচৰত অৱস্থিত। শ্মশানবোৰ সাধাৰণতে নদীঘাটৰ ওচৰত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক শ্মশান ঘাট বুলিও কোৱা হয়।
-
শৰ্মিষ্ঠা
শৰ্মিষ্ঠা (সংস্কৃত: शर्मिष्ठा, ৰোমানীকৃত: Śarmiṣṭhā) হৈছে হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত বৰ্ণিত এগৰাকী ৰাজকুমাৰী। শৰ্মিষ্ঠাক দৈত্য ৰজা বৃষপৰ্বৰ কন্যা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁ যযাতিৰ দ্বিতীয় পত্নী হোৱা বাবে তেওঁ পাণ্ডৱ আৰু কৌৰৱসকলৰ পূৰ্বপুৰুষ হয়।
-
ষ্টাইক্স
ষ্টাইক্স (/ˈstɪks/; প্ৰাচীন গ্ৰীক: Στύξ [stýks]; ইংৰাজী: Styx, ষ্টাইক্স নদী বুলিও কোৱা হয়) গ্ৰীক শ্ৰুতিকথাৰ এগৰাকী দেৱী আৰু পাতাল জগতৰ এখন অন্যতম নদী। টাইটান অ'চেনাছ আৰু টেথিছৰ তিনি হাজাৰ অ'চেনিডৰ ভিতৰত অন্যতম সামুদ্ৰিক দেৱী৷ তেওঁ টাইটান পালাছৰ পত্নী আৰু জেলাছ, নাইক, ক্ৰাটছ আৰু বিয়াৰ মাতৃ।
-
সংজ্ঞা (দেৱী)
সংজ্ঞা (संज्ञा) বা সৰন্যু (सरन्यू) হৈছে এগৰাকী হিন্দু দেৱী আৰু সূৰ্য্য দেৱতাৰ প্ৰধান পত্নী। ঋকবেদত তেওঁৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ইয়াৰোপৰি পিছৰ অন্যান্য হিন্দু শাস্ত্ৰসমূহতো যেনে হৰিবংস আৰু পুৰাণতো তেওঁৰ উল্লেখ আছে।
-
সুকন্যা
সুকন্যা (সংস্কৃত: सुकन्या, ৰোমানীকৃত: Sukanyā, আক্ষৰিক অৰ্থ: 'সুন্দৰ ছোৱালী শিশু') হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীত বৰ্ণিত এগৰাকী ৰাজকুমাৰী। সুকন্যা বৈৱস্বত মনুৰ পুত্ৰ শৰ্যাতীৰ কন্যা আৰু চ্যৱন ঋষিৰ পত্নী।
-
সুদামা
সুদামা (सुदामा), যাক কুচেলা (कुचेल), বুলিও জনা যায়, হিন্দু দেৱতা কৃষ্ণৰ বাল্যবন্ধু। বন্ধুক লগ ধৰিবলৈ সুদামাৰ দ্বাৰকা ভ্ৰমণৰ কাহিনী ভাগৱত পুৰাণত উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ কিংবদন্তিত সুদামা আৰু কৃষ্ণই শিশু অৱস্থাত উজ্জয়িনত থকা বুলি বিশ্বাস কৰা সন্দীপণিৰ আশ্ৰমত একেলগে অধ্যয়ন কৰে।
-
সুলোচনা (ৰামায়ণৰ চৰিত্ৰ)
সুলোচনা (सुलोचना; তেওঁ, যাৰ চকু ধুনীয়া) সৰ্পৰাজ শেষনাগৰ কন্যা আছিল আৰু ৰাৱণৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ মেঘানাদ (ইন্দ্ৰজিৎ)ৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল৷ বাল্মীকি ৰামায়ণত সুলোচনাৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়, অৱশ্যে ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণসমূহত তেওঁৰ উল্লেখ আছে।
-
স্ফিংক্স
স্ফিংক্স হৈছে এবিধ কিংবদন্তিমূলক জীৱ। ইয়াৰ মূৰটো মানুহৰ দৰে, শৰীৰটো সিংহৰ দৰে আৰু ঈগলৰ দৰে ডেউকা থাকে। গ্ৰীক পৰম্পৰা মতে স্ফিংক্স হৈছে নাৰীৰ মূৰ, সিংহৰ ঠেং আৰু চৰাইৰ ডেউকা থকা এবিধ বিশ্বাসঘাতক আৰু নিৰ্দয়ী জীৱ।
-
স্বামী নিগমানন্দ
স্বামী নিগমানন্দ পৰমহংস (স্বামী নিগমানন্দ পৰমহংস, ସ୍ବାମୀ ନିଗମାନଂଦ ପରମହଂସ, स्वामी निगमानंद परमहंस ১৮ আগষ্ট, ১৮৮০- ২৯ নবেম্বৰ, ১৯৩৫)) নদীয়া জিলাৰ তেতিয়াৰ চাব-ডিভিজন কুতুবপুৰ নামৰ এখন সৰু গাঁৱত (কিন্তু বৰ্তমানে বাংলাদেশৰ মেহেৰপুৰ জিলাত) এক বাহ্মণ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰে।
-
স্বাহা
হিন্দু ধৰ্ম আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মত স্বাহা (स्वाहा) হৈছে মন্ত্ৰোচ্চাৰণৰ শেষত মোখনি মৰা এক শব্দ। স্বাহাৰ অৰ্থ হৈছে "সুকথন"। যজ্ঞ আদিত প্ৰতিটো মন্ত্ৰ স্বাহাৰে সামৰণি মৰা হয়। তিব্বতীয় ভাষাত স্বাহাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ "সেয়ে হওক" আৰু ইয়াক প্ৰায়ে স্বহা হিচাপে উচ্চাৰণ কৰাৰ লগতে লিখিত ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হয়।
-
হাৰ্হি দেৱালয়
হাৰ্হি দেৱালয় অসমৰ লখিমপুৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত ঢকুৱাখানা চহৰৰ পৰা প্ৰায় চাৰি কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবে হাৰ্হি নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এক দেৱালয়। ঢকুৱাখানত প্ৰচলিত জনশ্ৰুতি অনুসৰি হাৰ্হি শব্দটো পূৰ্বে সাৰ্হি আছিল।
-
হিজৰত
হিজৰাহ বা হিজৰত, (প্ৰব্ৰজন) ইছলামিক হজৰত মুহাম্মাদ (ছ:) আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে মক্কাৰপৰা মদিনালৈ কৰা যাত্ৰাক কোৱা হয় হিজৰত। যি বছৰত হিজৰত সংঘটিত হৈছিল, সেই বছৰটোক চন্দ্ৰ হিজৰী আৰু সৌৰ হিজৰী কেলেণ্ডাৰৰ যুগ হিচাপেও চিনাক্ত কৰা হৈছে; ইয়াৰ তাৰিখ জুলিয়ান কেলেণ্ডাৰত ১৬ জুলাই ৬২২ চনৰ সমান।
-
ৰাত্ৰি
ৰাত্ৰি (সংস্কৃত: रात्रि, আক্ষৰিক অৰ্থ: 'ৰাতি', নিশা বুলিও কোৱা হয়), হিন্দু ধৰ্মৰ এগৰাকী বৈদিক দেৱী। এই দেৱীক ৰাতিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ব্যক্তিত্ব হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ৰাত্ৰিৰ বিষয়ে অধিকাংশ উল্লেখ ঋগবেদত পোৱা যায় আৰু তেওঁক পূৱাৰ দেৱী উষাৰ ভগ্নী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
-
ৰাৱণানুগ্ৰহ
ৰাৱণানুগ্ৰহ বা ৰাৱণানুগ্ৰহ-মূৰ্তি ("ৰাৱণক অনুগ্ৰহ প্ৰদান কৰা ৰূপ") হিন্দু দেৱতা শিৱৰ এক সৌম্য ৰূপ। এই ৰূপত তেওঁক কৈলাস পৰ্বতত অৰ্ধাংগিনী পাৰ্বতীৰ সৈতে বহি থকা অৱস্থাত আৰু লংকাধিপতি ৰাৱণক কৈলাস পৰ্বত উত্তোলন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা অৱস্থাত দেখা যায়।
-
অজ
অজ হিন্দু গ্ৰন্থত উল্লেখ এজন এজন ৰজা। তেওঁ ৰঘুৰ পুত্ৰ। তেওঁৰ পিতামহ হৈছে ধৰ্মপৰায়ণ ৰজা দিলীপ। তেওঁ সৰযু নদীৰ দক্ষিণ পাৰত কোশল ৰাজ্যত শাসন কৰে আৰু অযোধ্যা তেওঁৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী। তেওঁৰ পত্নী ইন্দুমতী বিদৰ্ভৰ ৰাজকুমাৰী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ দশৰথ, হিন্দু দেৱতা বিষ্ণুৰ অৱতাৰ ৰামৰ পিতৃ।
-
অজামিল
অজামিল (अजामिल) ভাগৱত পুৰাণৰ ষষ্ঠ কাণ্ডত বৰ্ণিত এক আখ্যানৰ মুখ্য চৰিত্ৰ। ভগৱন্তৰ স্বৰ্গীয় নাম জপৰ জৰিয়তে আনকি পাপীৰো পাপ সংঘটন কৰাৰ প্ৰৱণতাৰ পৰা যে মুক্তি পোৱাৰ আশা থাকে, সেই ব্যাখ্যা আগবঢ়াবলৈ অজামিলৰ আখ্যানটো হিন্দু ধৰ্মত ব্যৱহৃত হৈ আহিছে।
-
অনৈতিকতা
অনৈতিকতা (অনৈতিকতাবাদ বুলিও কোৱা হয়) হৈছে নৈতিকতাৰ প্ৰতি উদাসীনতা, অৱজ্ঞা বা অক্ষমতাৰ অনুপস্থিতি। কিছুমানে ইয়াক কেৱল নৈতিক বা অনৈতিক নহয় বুলি কয়। অনৈতিক শব্দটোক অনৈতিকতাৰ সৈতে মিহলি কৰিব পাৰি, যিয়ে এজন ব্যক্তি বা গোটে তেওঁলোকে ভুল বুলি জনা বা বিশ্বাস কৰা কাম এটা কৰা বা ভবাক বুজায়।
-
অন্তাবোগা
অন্তাবোগা, বা কথিত ভাষাত জাভান ড্ৰেগন সৰ্প দেৱতা হৈছে জাভান আৰু সুন্দন ধৰ্মত (পিছলৈ বালি হিন্দু ধৰ্মতো গ্ৰহণ কৰা হয়) এজন সৰ্প দেৱতা।
-
অমাৱসু বংশ
অমাৱসু বংশই হিন্দু সাহিত্যত প্ৰদৰ্শিত চন্দ্ৰ বংশৰ এটা শাখাক বুজায়। এই বংশৰ নাম চন্দ্ৰ বংশৰ প্ৰথম ৰজা পুৰুৰৱা আৰু অপ্সৰা উৰ্বশীৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ অমাৱসুৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।
-
অলকা
অলকা (अलका), অলকাপুৰী বা অলকাৱতী হৈছে হিন্দু আখ্যানসমূহত বৰ্ণিত এখন নগৰ। ই যক্ষসকলৰ ৰজা আৰু ধনৰ দেৱতা কুবেৰৰ আবাসস্থান। মহাভাৰতত এই নগৰখন যক্ষ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী বুলি উল্লেখ আছে। এই নগৰখন স্থাপত্য, সমৃদ্ধি আৰু সামগ্ৰিক শোভাৰ ক্ষেত্ৰত ইন্দ্ৰৰ ৰাজধানী অমৰাৱতীৰ সমকক্ষ বুলি কোৱা হয়।
-
অশ্বপতি
অশ্বপতি (अश्वपति) হৈছে হিন্দু পুৰাণসমূহত বৰ্ণিত বহুতো ৰজাৰ উপাধি। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে 'ঘোঁৰাৰ অধিপতি। ৰামায়ণৰ মতে অশ্বপতি আছিল উন্নত ঘোঁৰাৰ দেশ কেকেয় ৰাজ্যৰ ৰজা। তেওঁ এগৰাকী কন্যা কৈকেয়ী (ৰজা দশৰথৰ ৰাণী) আৰু সাতজন পুত্ৰৰ পিতৃ আছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ যুধাজিতে ৰামায়ণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
-
অশ্ৰিন
অশ্ৰিন (ইংৰাজী: Aušrinė) লিথুৱেনিয়াৰ পৌৰাণিক কাহিনীত পুৱতি তৰাক (শুক্ৰ) প্ৰতিনিধিত্ব কৰা দেৱী। তেওঁ সন্ধ্যা তৰা "ভাকাৰিনে"ৰ (Vakarinė) প্ৰতিদেৱী। তেওঁৰ পূজা সম্ভৱতঃ ভাৰত-ইউৰোপীয় প্ৰভাতৰ দেৱী হাউছছৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে আৰু লাটভিয়াৰ অছেকলিছ, গ্ৰীক ইঅ'ছ, ৰোমান অৰোৰা আৰু বৈদিক ঊষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।
-
অষ্টলক্ষ্মী
অষ্ট লক্ষ্মী (अष्टलक्ष्मी, "আঠগৰাকী লক্ষ্মী") বা অষ্টলক্ষ্মী হৈছে সম্পদৰ হিন্দু দেৱী লক্ষ্মীৰ আঠটা স্বৰূপ। তেওঁ সম্পদৰ আঠটা উৎসক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। অষ্ট লক্ষ্মীৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত "সম্পদ"ৰ অৰ্থ হৈছে সমৃদ্ধি, উৰ্বৰতা, সৌভাগ্য, সুস্বাস্থ্য, জ্ঞান, ধৈৰ্য, সন্তান আৰু শক্তি।
-
অসমত ইছলাম ধৰ্ম
ইছলাম হৈছে অসমৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম আৰু দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা ধৰ্ম। অসমৰ ইছলামৰ এক চহকী আৰু জটিল ইতিহাস আছে যিটো ৭০০ বছৰৰো অধিক পুৰণি। পূৰ্বৰ বাৰ্মিজ মুছলমান আৰু সিন্ধী বা ভাৰতীয় মুছলমান সকলে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত আগৰ ধৰ্মান্তৰকৰণৰ ক্ষেত্ৰত অসমৰ উল্লেখযোগ্য স্থান আছে।
-
অৰিহন্ত (জৈন ধৰ্ম)
অৰিহন্ত (arihant, अरिहन्त) যিকোনো জীৱ যিয়ে নিজৰ ভিতৰৰ বাসনা যেনে মোহ, ক্ৰোধ, অভিমান আৰু লোভৰ ওপৰত জয় লাভ কৰিছে। এই চাৰি বেয়া কৰ্মৰ নাশ কৰি তেওঁলোকে নিজৰ বাস্তৱ আত্মক জানিব পাৰিছে। অৰিহন্তসমূহক কেৱলিনো বোলা হয়, কাৰণ তেওঁলোকে "কেৱল জ্ঞান" প্ৰাপ্ত কৰিছে, যি জগতৰ বাস্তৱতাৰ জ্ঞান।
-
অৱদান গ্ৰন্থ
অৱদান (সংস্কৃত; পালি: অপদান) হৈছে অতীতৰ জীৱনৰ গুণী কৰ্মক পৰৱৰ্তী জীৱনৰ পৰিঘটনাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা এক প্ৰকাৰৰ বৌদ্ধ সাহিত্যক দিয়া নাম। ৰিচাৰ্ড চেলমনে ইয়াক "সাধাৰণতে বুদ্ধই বৰ্ণনা কৰা কাহিনী, যিয়ে কোনো বিশেষ ব্যক্তিৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ কাৰ্য আৰু তেওঁৰ বৰ্তমান জীৱনত সেই কাৰ্যৰ ফল উন্মোচন কৰি কৰ্মৰ…
-
আই সবাহ
আই সবাহ অসমীয়া লোকসকলে অনুষ্ঠিত কৰা উৎসৱ-পাৰ্বন সমূহৰ ভিতৰত এক বিশেষ অনুষ্ঠান। আই সবাহক শীতলা সবাহ বুলিও কোৱা হয়। এই সবাহ সাধাৰণতে এক লোক ৰীতি। যি বসন্ত ৰোগৰ বা আই ওলোৱাৰ সৈতে জড়িত। এই সবাহত অৰ্চনা কৰা দেৱী গৰাকী হ'ল শীতলা।
