কোৰআন

কোৰ্‌-আন বা কোৰান বা কোৰান শ্বৰীফ (; القرآن al-qurʾān/আল্-ক়ুৰ্-আন্) ইছলামৰ মূল ধৰ্মগ্ৰন্থ। মুছলমানসকলে কোৰআন স্ৰষ্টাৰ অবিকৃত, হুবহু বক্তব্য বুলি বিশ্বাস কৰে।^১ কোৰআনক আৰবী সাহিত্যৰ অতি উত্তম সৃষ্টি বুলি জ্ঞান কৰা হয়^২৩৪ বিশ্বৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় গ্ৰন্থখনক লৈ বহু অন্য সাহিত্যৰো সৃষ্টি হৈছে।^৫ কোৰআনৰ পাঠবোৰক 'ছূৰা' আৰু পদবোৰক 'আয়াত' বোলা হয়। কোৰআনত সৰ্বমুঠ ১১৪টা ছূৰা আছে আৰু ৬,২৩৬টা আয়াত আছে।^৬। ইছলামী ভাষ্যমতে কোৰআন অপৰিৱৰ্ত্তনীয় আৰু এই সম্পৰ্কে মুছলমানসকলে কোৰআনৰ ছূৰা আল হিজৰ (১৫ নং ছূৰা), ৯ নং আয়াতৰ কথা উল্লেখ কৰি থাকে, সেয়া হ'ল:

"নিশ্চয় আমিয়েই কোৰআন অৱতীৰ্ণ কৰিছো আৰু অৱশ্যে আমিয়েই ইয়াৰ সংৰক্ষক। "^৭

য়ে লিখা মছহদত থকা কোৰআন।]]

মুছলমানসকলে বিশ্বাস কৰে যে ৬০৯ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত মুহাম্মাদ(ছাঃ)ৰ ৪০ বছৰ বয়স হোৱাৰে পৰা^৮ তেওঁৰ মৃত্যু হোৱা ৬৩২ চনলৈকে^১৯১০ ২৩ বছৰ জুৰি সৃষ্টিকৰ্তাই দূত জিব্ৰাইলৰ(গেব্ৰিয়েল) জৰিয়তে কোৰআন তেওঁক মৌখিকভাৱে প্ৰদান কৰিছিল।^১১১২ মুছলমানসকলে কোৰআনক মুহাম্মাদ (ছাঃ)ৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অলৌকিক কাৰ্য আৰু তেওঁৰ ঐশ্বৰিকতাৰ প্ৰমাণ বুলি বিশ্বাস কৰে।^১৩ কোৰআনৰ বাণীসমূহ প্ৰথমে আদম (আঃ) আৰু শেষত মুহাম্মাদ(ছাঃ)ক দিয়া পৱিত্ৰ বাৰ্তা বুলি গণ্য কৰা হয়। মুছলমানসকলে কোৰআনক সৃষ্টিকৰ্তাই বিকৃতকৰণৰ পৰা ৰক্ষা কৰা একমাত্ৰ পৱিত্ৰ গ্ৰন্থ বুলি জ্ঞান কৰে।^১৪

পৰম্পৰাগত কাহিনী অনুসৰি মুহাম্মাদ(ছাঃ)ৰ কেইবাজনো সংগীয়ে (ছাহাবাসকলে) অনুলিখক হিচাপে কাম কৰি বাণীসমূহ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। মুহাম্মাদ(ছাঃ)ৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ সংগীসকলে ইয়াৰ অংশবিশেষ মুখস্থ কৰি লয়। এই পাঠসমূহ খলিফা উছমানে একত্ৰিত কৰি কিতাপ আকাৰত প্ৰচলন কৰে যিখন বৰ্তমানৰ কোৰআনৰ পূৰ্বসূৰী।^১৫

কোৰআনৰ বিৱৰণত বাইবেল গ্ৰন্থসমূহৰ প্ৰধান ঘটনাবোৰৰ সৈতে মিল দেখা যায়। ইয়াত কিছুমান ঘটনা চমুৱাই কোৱা হৈছে, কিছুমান বহলাই কোৱা হৈছে আৰু আন কিছুমানত অন্য বিৱৰণ দিয়া হৈছে।^{১৬১৭১৮} কোৰআনক পদপ্ৰদৰ্শক গ্ৰন্থ বোলা হৈছে। ইয়াত মাজে মাজে নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক ঘটনাৰ বিতং বিৱৰণ আছে আৰু প্ৰায়েই ঘটনাক্ৰমতকৈ তাৰ নৈতিক গুৰুত্বক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে।^১৯২০ শ্বৰিয়াৰ নিয়মসমূহ পালন কৰোঁতে হাদিছৰ লগতে কোৰআনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^২১ প্ৰাৰ্থনাৰ সময়ত কোৰআন কেৱল আৰবী ভাষাত পাঠ কৰা হয়।^২২

গোটেই কোৰআনক মনত ৰখাজনক হাফিজ বুলি কোৱা হয়। কিছুমান মুছলিমে কোৰআনৰ আয়াসবোৰ এক নিৰ্দিষ্ট শৈলীত পঢ়ে যিটোক তজ্‌ৱিদ বুলি কোৱা হয়। ৰমজান (ৰমাদ্বান) মাহত কিছু মুছলিমে তাৰাৱীহ প্ৰাৰ্থনাৰ সময়ত গোটেই কোৰআন পাঠ কৰে। কোৰআনৰ নিৰ্দিষ্ট পদৰ অৰ্থ জানিবলৈ অধিকাংশ মুছলিমে তাফছিৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।^২৩

ব্যুৎপত্তি আৰু অৰ্থ

qur'an শব্দটো কোৰআনতেই প্ৰায় ৭০ বাৰ,^২৪ বিভিন্ন অৰ্থ ধাৰণ কৰি প্ৰকাশ পাইছে। ই ক্ৰিয়াপদ (maṣdar) আৰবী ক্ৰিয়াৰ qara'a (قرأ) অৰ্থাৎ 'তেওঁ পঢ়িলে' বা 'তেওঁ পাঠ কৰিলে'। চিৰিয়াক সমতুল্য হৈছে qeryānā, যিয়ে 'শাস্ত্ৰ পঠন' বা 'পাঠ'ক বুজায়।^২৫ কিছুমান পশ্চিমীয়া পণ্ডিতে এই শব্দটোক চিৰিয়াক ভাষাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি গণ্য কৰিলেও গৰিষ্ঠসংখ্যক মুছলমান কৰ্তৃপক্ষই এই শব্দটোৰ উৎপত্তি নিজেই qara'a বুলি ধৰি লৈছে।^২৬ যিয়েই নহওক, মুহাম্মাদৰ জীৱনকাললৈকে ই আৰবী শব্দত পৰিণত হৈছিল।^২৬ শব্দটোৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থ হ'ল 'পাঠৰ কাৰ্য্য', যিটো কোৰআনৰ প্ৰাৰম্ভিক অংশত প্ৰতিফলিত হৈছে: "ইয়াক সংগ্ৰহ কৰা আৰু ইয়াক (qur'ānahu) আমাৰ বাবে পঢ়া।"

আন আন আয়াতত এই শব্দটোৱে ‘[মহম্মদে] আবৃত্তি কৰা ব্যক্তিগত অংশ’ক বুজায়। ইয়াৰ লিটাৰ্জিকেল প্ৰসংগ কেইবাটাও অংশত দেখা যায়, উদাহৰণস্বৰূপে: "গতিকে যেতিয়া al-quran পাঠ কৰা হয়, তেতিয়া ইয়াক শুনা আৰু মৌন হৈ থাকক।" তাওৰাত আৰু ইঞ্জিলৰ দৰে আন শাস্ত্ৰৰ সৈতে উল্লেখ কৰিলেও শব্দটোৱে সংহিতাকৃত শাস্ত্ৰৰ অৰ্থ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।^২৭

এই শব্দটোৰ ঘনিষ্ঠ প্ৰতিশব্দও আছে যিবোৰ সমগ্ৰ কোৰআনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। প্ৰতিটো প্ৰতিশব্দৰ নিজস্ব সুকীয়া অৰ্থ থাকে, কিন্তু ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কিছুমান বিশেষ প্ৰসংগত qur'ān ৰ সৈতে মিলিব পাৰে। এনে শব্দৰ ভিতৰত kitāb ('কিতাপ'), আয়াত ('চিন'), আৰু ছূৰা ('শাস্ত্ৰ/অধ্যায়'); পিছৰ দুটা পদেও প্ৰকাশৰ এককক বুজায়। সাধাৰণতে এটা নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধ (al-), ৰ সৈতে বৃহৎ সংখ্যক প্ৰসংগত, শব্দটোক waḥy ('প্ৰকাশ'), বুলি কোৱা হয়, যিটোক ব্যৱধানত "নমাই" (tanzīl) পঠিওৱা হৈছে।^২৮২৯ আন আন আনুষংগিক শব্দবোৰ হ’ল: জিকিৰ (‘স্মৰণ’), যিটো সোঁৱৰণী আৰু সতৰ্কবাণীৰ অৰ্থত কোৰআনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আৰু হিকমাহ (‘প্ৰজ্ঞা’), কেতিয়াবা প্ৰকাশ বা ইয়াৰ অংশক বুজায়।^২৬

কোৰআনে নিজকে ‘বিবেচনা’ (al-furqān), ‘মাতৃ কিতাপ’ (umm al-kitāb), ‘গাইড’ (huda), ‘প্ৰজ্ঞা’ (hikmah), ‘স্মৃতি’ (dhikr), আৰু ‘অৱহী’ (tanzīl; ‘নমাই পঠিওৱা কিবা এটা’, যিয়ে কোনো বস্তুৰ উচ্চ ঠাইৰ পৰা নিম্ন ঠাইলৈ নামি অহাৰ ইংগিত দিয়ে) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।^৩০ আন এটা শব্দ হৈছে al-kitāb (‘কিতাপ’), যদিও আৰবী ভাষাত ইয়াক অন্যান্য শাস্ত্ৰ যেনে তাওৰাত আৰু ইঞ্জিলৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Mus'haf (‘লিখিত কাম’) শব্দটো প্ৰায়ে বিশেষ কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপিক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও কোৰআনত পূৰ্বে প্ৰকাশিত কিতাপ চিনাক্তকৰণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।^২৬

ইতিহাস

মূল প্ৰবন্ধ: কোৰআনৰ ইতিহাস

ভৱিষ্যদ্বাণীমূলক যুগ

ইছলামিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত যেতিয়া তেওঁৰ এটা বিচ্ছিন্ন আশ্ৰয়ৰ সময়ত পাহাৰলৈ গৈছিল তেতিয়া মুহাম্মদে ক্ষমতাৰ ৰাতিত হিৰা গুহাত তেওঁৰ প্ৰথম ওহী প্ৰকাশ পাইছিল। ইয়াৰ পিছত ২৩ বছৰৰ ভিতৰত তেওঁ সম্পূৰ্ণ প্ৰকাশ পাইছিল। ইয়াৰ পিছত ২৩ বছৰৰ ভিতৰত তেওঁ প্ৰকাশ পাইছিল। হাদিছ (মুহাম্মাদক আৰোপিত পৰম্পৰা)^৩১ আৰু মুছলমান ইতিহাস অনুসৰি মুহাম্মাদ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে মদিনালৈ প্ৰব্ৰজন কৰি এটা স্বতন্ত্ৰ মুছলমান সম্প্ৰদায় গঠন কৰাৰ পিছত তেওঁৰ বহু সংগীক কোৰআন পাঠ কৰিবলৈ আৰু আইন শিকিবলৈ আৰু শিকাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল, যিবোৰ দৈনিক অৱতীৰ্ণ হৈছিল। বদৰৰ যুদ্ধত বন্দী হৈ থকা কুৰাইশ্ব কিছুমানে সেই সময়ৰ সৰল লিখনী কিছুমান মুছলমানক শিকাই দিয়াৰ পিছত পুনৰ স্বাধীনতা লাভ কৰিছিল। এইদৰে মুছলমানৰ এটা দল ক্ৰমান্বয়ে সাক্ষৰ হৈ উঠিল। প্ৰথমতে কোৱাৰ দৰে কোৰআনখন ফলি, হাড় আৰু খেজুৰৰ ডালৰ বহল, সমতল মূৰত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। বেছিভাগ ছূৰা (সাধাৰণতে ছূৰাহ বুলিও উচ্চাৰণ কৰা হয়) আদিম মুছলমানসকলৰ মাজত ব্যৱহৃত আছিল কাৰণ ছূন্নী আৰু ছিয়া উভয় উৎসৰ পৰা ইয়াৰ উল্লেখ অসংখ্য উক্তিত আছে, য'ত মুহাম্মাদে কোৰআনক ইছলামৰ আহ্বান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা, নামাজ কৰা আৰু আবৃত্তিৰ ধৰণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। কিন্তু ৬৩২ চনত মুহাম্মাদৰ ৬১–৬২ বছৰ বয়সত মৃত্যুৰ সময়ত কোৰআনৰ অস্তিত্ব কিতাপৰ ৰূপত নাছিল।^{৩২৩৩৩৪৩৫} পণ্ডিতসকলৰ মাজত একমত আছে যে মুহাম্মাদে নিজেই ওহী লিখা নাছিল।^৩৬

পিছলৈ কোৰআনৰ নিয়মৰ বৰ্তমানৰ লিখন শৈলীত ৯৬ নম্বৰ স্থান লাভ কৰে।]]

ছহীহ আল-বুখাৰীয়ে মহম্মদক বৰ্ণনা কৰিছে যে তেওঁ ওহীবোৰক এনেদৰে বৰ্ণনা কৰিছে যে, "কেতিয়াবা ই ঘণ্টা বজাৰ দৰে (অৱিতিত) হয়" আৰু আইছাই ৰিপ'ৰ্ট কৰিছে, "মই এটা অতি ঠাণ্ডা দিনত নবীক ঈশ্বৰীয়ভাৱে অনুপ্ৰাণিত হোৱা দেখিলোঁ আৰু লক্ষ্য কৰিলোঁ যে তেওঁৰ কপালৰ পৰা ঘাম তললৈ নামি আহিছে (যেনেকৈ প্ৰেৰণা শেষ হৈছিল)।" কোৰআনৰ মতে মুহাম্মাদৰ প্ৰথম অৱতীৰ্ণৰ লগত এটা দৰ্শন আছিল। প্ৰকাশৰ এজেণ্টক "শক্তিশালী" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, যিজনে "সৰ্বোচ্চ দিগন্তত থকাৰ সময়ত দেখাত স্পষ্ট হৈ পৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ ওচৰ চাপি আহিছিল আৰু তললৈ নামি আহিছিল যেতিয়ালৈকে তেওঁ (দূৰৈত) দুটা ধনুৰ দৈৰ্ঘ্য বা তাতোকৈ ওচৰত নাছিল।" ^৩৪ ইছলামিক অধ্যয়নৰ পণ্ডিত ৱেলচে ইছলাম বিশ্বকোষত উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ মতে এই মুহূৰ্তবোৰত মুহাম্মাদৰ অৱস্থাৰ চিত্ৰাংকিত বৰ্ণনাক প্ৰকৃত বুলি গণ্য কৰা হ’ব পাৰে, কাৰণ এই প্ৰকাশৰ পিছত তেওঁ গুৰুতৰভাৱে বিচলিত হৈছিল। ৱেলচৰ মতে এই আক্ৰমণবোৰক তেওঁৰ চৌপাশৰ লোকে মুহাম্মাদৰ প্ৰেৰণাসমূহৰ অতিমানৱীয় উৎপত্তিৰ পতিয়ন যোগ্য প্ৰমাণ হিচাপে ল’লেহেঁতেন। কিন্তু মুহাম্মাদৰ সমালোচকসকলে তেওঁক ভূত-প্ৰেতগ্ৰস্ত মানুহ, ভৱিষ্যদ্বাণীকাৰী বা যাদুকৰ বুলি অভিযোগ কৰিছিল কাৰণ তেওঁৰ অভিজ্ঞতা প্ৰাচীন আৰবত সুপৰিচিত এনে ব্যক্তিসকলে দাবী কৰা অভিজ্ঞতাৰ সৈতে মিল আছিল। ৱেলচে অতিৰিক্তভাৱে কৈছে যে এই অভিজ্ঞতাসমূহ মুহাম্মাদৰ প্ৰাৰম্ভিক নবীত্বৰ দাবীৰ আগতে বা পিছত ঘটিছিল নেকি সেয়া অনিশ্চিত হৈ আছে।^৩৭

কোৰআনত মুহাম্মাদক "উম্মি", বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যাক পৰম্পৰাগতভাৱে 'নিৰক্ষৰ' বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ যথেষ্ট জটিল। আল-তাবাৰী (মৃত্যু ৯২৩)ৰ দৰে মধ্যযুগীয় ধাৰাভাষ্যকাৰসকলে এই শব্দটোৱে দুটা অৰ্থ প্ৰৰোচিত কৰে বুলি কৈছিল: প্ৰথম, সাধাৰণতে পঢ়িব বা লিখিব নোৱাৰা; দ্বিতীয়তে, আগৰ কিতাপ বা শাস্ত্ৰৰ অনভিজ্ঞতা বা অজ্ঞানতা (কিন্তু তেওঁলোকে প্ৰথম অৰ্থক অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল)। মুহাম্মাদৰ নিৰক্ষৰতাক তেওঁৰ নবীত্বৰ প্ৰকৃততাৰ চিন হিচাপে লোৱা হৈছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, ফখৰ আল-দিন আল-ৰাজীৰ মতে যদি মুহাম্মাদে লিখা-পঢ়াত আয়ত্ত কৰিলেহেঁতেন তেন্তে সম্ভৱতঃ তেওঁ পূৰ্বপুৰুষৰ কিতাপ অধ্যয়ন কৰা বুলি সন্দেহ কৰা হ’লহেঁতেন। ডব্লিউ মণ্টগোমেৰী ৱাটৰ দৰে কিছুমান পণ্ডিতে উম্মিৰ দ্বিতীয় অৰ্থটো পছন্দ কৰে—তেওঁলোকে ইয়াক পূৰ্বৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থসমূহৰ সৈতে অচিনাকি হোৱাৰ ইংগিত দিয়ে।^৩৪৩৮

কোৰআনৰ চূড়ান্ত আয়াত ১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ইছলামিক ধু আল-হিজ্জা মাহৰ ১৮ তাৰিখে অৱতীৰ্ণ হৈছিল, যিটো তাৰিখ মোটামুটিভাৱে ৬৩২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চৰ সৈতে মিল খায়।

ইছলামিক পৰম্পৰা অনুসৰি কোৰআন মহম্মদৰ ওচৰত সাতটা ভিন্ন Ahruf (আহৰুফ)ত অৱতীৰ্ণ হৈছিল (অৰ্থাৎ আখৰ; অৱশ্যে ইয়াৰ অৰ্থ উপভাষা, ৰূপ, শৈলী বা ধৰণ হ’ব পাৰে)।^৩৯ বেছিভাগ ইছলামিক পণ্ডিতে এই কথাত একমত যে এই বিভিন্ন আহৰুফবোৰ সাতটা ভিন্ন আৰবী উপভাষাত অৱতীৰ্ণ হোৱা একেটা কোৰআন আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা কোৰআনৰ অৰ্থ সলনি নহয়, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল বিভিন্ন আৰব জনগোষ্ঠীৰ মাজত কোৰআন পাঠ আৰু মুখস্থ কৰাৰ বাবে সহজ কৰি তোলা।^{৪০৪১৪২৪৩} ছূন্নী মুছলমানসকলে সাতটা আহৰুফ বিশ্বাস কৰিলেও কিছুমান ছিয়ায়ে সাতটা কোৰআনৰ ভিন্নতাৰ ধাৰণাক নাকচ কৰে।^৪৪ এটা সাধাৰণ ভুল ধাৰণা হ’ল যে সাত আহৰুফ আৰু কিৰাআত একে।

কোৰআনত উল্লিখিত মহিলাসকল

মূল প্ৰবন্ধ: কোৰআনত উল্লিখিত মহিলাসকল

• হাওআ^৪৫
• নূহ (আঃ) আৰু লূত(আঃ)ৰ স্ত্ৰী^৪৬
• লূত(আঃ)ৰ কন্যা^৪৭৪৮
• ইব্ৰাহিম(আঃ)ৰ স্ত্ৰী (ছাৰাহ)^৪৯
• আজিজৰ স্ত্ৰী (জুলাইখা)^৫০৫১
• মুছা(আঃ)ৰ মা আৰু ভগ্নী^{৫২৫৩৫৪}
• মুছা(আঃ)ৰ স্ত্ৰী^৫৫৫৬
• ফেৰাউনৰ স্ত্ৰী (আছিয়া)^৫৭৫৮
• ছবাৰ ৰাণী (বিলকিছ)^৫৯
• ইমৰাণৰ স্ত্ৰী^৬০
• মৰিয়ম -ঈছা(আঃ)ৰ মাতৃ^৬১৬২
• মুহাম্মাদ(ছঃ)ৰ স্ত্ৰী^৬৩৬৪
• মুহাম্মাদ(ছঃ)ৰ কন্যা^৬৫
• যি স্ত্ৰীয়ে মুহাম্মাদ(ছঃ)ৰ ওচৰত অভিযোগ কৰিছিল^৬৬
• আবু লাহাবৰ স্ত্ৰী^৬৭

কোৰআনৰ ছূৰাসমূহৰ তালিকা

কোৰআনত সৰ্বমোট ১১৪টা ছূৰা আছে। কোৰআনৰ ছূৰাৰ অৱস্থানক্ৰম ইছলামৰ তৃতীয় খলিফা ওচমান (ৰাঃ)ৰ নেতৃত্বত নিম্নৰূপ নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। ছূৰা সমূহৰ নামৰ কাষত বন্ধনীৰ মাজত অসমীয়া অৰ্থ দিয়া হৈছে।

লগতে চাওক

• ইছলাম
• আল্লাহ
• ইছলামৰ পয়গম্বৰ
• মুহাম্মাদ
• কোৰআনৰ ইতিহাস

বাহ্যিক সংযোগ

• Al-Quran (more than 140 translation in 35 different languages)

অধিক সংযোগ

শেহতীয়া অনুবাদ

• Khalidi, Tarif. (2009). The Qur'an: A New Translation. Penguin Classics. ISBN 978-0-14-310588-6

পৰিচয়মূলক পাঠ

• Robinson, Neal, Discovering the Qur'an, Georgetown University Press, 2002. ISBN 978-1-58901-024-6
• Sells, Michael, – Approaching the Qur'ān: The Early Revelations, White Cloud Press, Book & CD edition (November 15, 1999). ISBN 978-1-883991-26-5
• Bell, Richard. (1970). Bell's introduction to the Qurʼān. Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-0597-2
• Rahman, Fazlur. (2009). Major Themes of the Qur'an. University Of Chicago Press. ISBN 978-0-226-70286-5

পৰম্পৰাগত কোৰানীয় মন্তব্য (তফ্‌চিৰ)

• Al-Tabari, Jamiʿ al-bayān ʿan taʾwil al-Qurʾān, Cairo 1955–69, transl. J. Cooper (ed.), The Commentary on the Qurʾān, Oxford University Press, 1987. ISBN 978-0-19-920142-6

বিষয় অধ্যায়ন

• Stowasser, Barbara Freyer – Women in the Qur'an, Traditions, and Interpretation, Oxford University Press; Reprint edition (June 1, 1996), ISBN 978-0-19-511148-4
• Gibson, Dan (2011). Qur’anic Geography: A Survey and Evaluation of the Geographical References in the Qur’an with Suggested Solutions for Various Problems and Issues. Independent Scholars Press, Canada. ISBN 978-0-9733642-8-6.
• McAuliffe, Jane Dammen. (1991). Qurʼānic Christians: an analysis of classical and modern exegesis. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36470-6

সাহিত্যিক সমালোচনা

• Al-Azami, M. M. – The History of the Qurʾānic Text from Revelation to Compilation, UK Islamic Academy: Leicester 2003.
• Gunter Luling A challenge to Islam for reformation: the rediscovery and reliable reconstruction of a comprehensive pre-Islamic Christian hymnal hidden in the Koran under earliest Islamic reinterpretations. New Delhi: Motilal Banarsidass Publishers 2003. (580 Seiten, lieferbar per Seepost). ISBN 978-81-208-1952-8
• Luxenberg, Christoph (2004) – The Syro-Aramaic Reading Of The Koran: a contribution to the decoding of the language of the Koran, Berlin, Verlag Hans Schiler, 1 May 2007 ISBN 978-3-89930-088-8
• Puin, Gerd R. – "Observations on Early Quran Manuscripts in Sana'a," in The Qurʾan as Text, ed. Stefan Wild,, E. J. Brill 1996, pp. 107–111.
• Wansbrough, John – Quranic Studies, Oxford University Press, 1977

এন‌চাইক্ল’পেডিয়া

• (2001–2006). ((Encyclopaedia of the Qur'an)). Brill Academic Publishers. ISBN 978-90-04-11465-4
• (2005). The Qur'an: An Encyclopedia. Routledge. ISBN 978-0-415-77529-8
• (2000–2006). Encyclopedia of the Holy Qurʼân. Global Vision Publishing House. ISBN 978-81-87746-00-3

Academic journals

• (1999–present). ((Journal of Qur'anic Studies)) / Majallat al-dirāsāt al-Qurʹānīyah. School of Oriental and African Studies
• (2006-present). Journal of Qur'anic Research and Studies. King Fahd Qur'an Printing Complex