ধৰ্ম আৰু দৰ্শন
দেৱ-দেৱী, মন্দিৰ, সত্ৰ, পুৰাণ আৰু দাৰ্শনিক চিন্তা · ১,৯৫৭ প্ৰবন্ধ
সকলো প্ৰবন্ধ
-
প্ৰসাদ
প্ৰসাদ (Sanskrit: प्रसाद,) হৈছে দেৱতাৰ নামত উৎসৰ্গিত খাদ্য বস্তু। প্ৰসাদ মূলতঃ নিৰামিষ বৈশিষ্ট্যৰ হ'লেও শাক্ত ধৰ্মত আমিষ প্ৰসাদো দেৱতাৰ বাবে আগবঢ়োৱা হয়। প্ৰসাদ বিশেষভাৱে ভক্তসকলে কোনো দেৱতাক আৰাধনা কৰি বা ধন্যবাদৰ সূচকভাৱে আগবঢ়াই।
-
বসুদেৱ
বসুদেৱ ( সংস্কৃত: वसुदेव), যাক অনকদুণ্ডুভি বুলিও কোৱা হয় (অনক আৰু দুণ্ডুভি দুয়োটাই ঢোল বুজায়, তেওঁৰ জন্মৰ সময়ত এই বাদ্য বজোৱা সংগীতজ্ঞসকলৰ নামেৰে), হিন্দু দেৱতা কৃষ্ণ (বাসুদেৱ, অৰ্থাৎ "বসুদেৱৰ পুত্ৰ"), বলোৰাম আৰু সুভদ্ৰাৰ পিতৃ। তেওঁ বৃষ্ণীসকলৰ ৰজা আছিল।
-
বায়ু পুৰাণ
বায়ু পুৰাণ (वायुपुराण, ) এখন সংস্কৃত গ্ৰন্থ আৰু হিন্দু ধৰ্মৰ ওঠৰখন প্ৰধান পুৰাণৰ ভিতৰত এখন। বায়ু পুৰাণৰ উল্লেখ মহাভাৰতৰ পাণ্ডুলিপি আৰু অন্যান্য হিন্দু গ্ৰন্থত পোৱা যায়, যিয়ে পণ্ডিতসকলক এই কথা প্ৰস্তাৱ কৰিবলৈ প্ৰেৰণা দিছে যে এই গ্ৰন্থখন পৌৰাণিক ধাৰাৰ ভিতৰত প্ৰাচীনতমসমূহৰ এখন।
-
বিছমিল্লাহিৰ ৰাহমানিৰ ৰাহীম
বিছমিল্লাহিৰ ৰাহমানিৰ ৰাহীম এটা আৰবী বাক্যবন্ধ; যাৰ অৰ্থ- পৰম কৰুণাময় অসীম দয়ালু আল্লাহৰ নামত আৰম্ভ কৰিছো। সংক্ষেপত কোৱা হয়- বিছমিল্লাহ। পৱিত্ৰ কোৰআনৰ ১১৪টা ছূৰাৰ মাজত ছূৰা আত-তৌবাহৰ বাহিৰে অন্য বাকী ১১৩টা ছূৰা "বিছমিল্লাহিৰ ৰাহমানিৰ ৰাহীম" দি আৰম্ভ কৰা হৈছে।
-
বীৰভদ্ৰ
বীৰভদ্ৰ (সংস্কৃত: वीरभद्र; অৰ্থ: 'শুভ নায়ক'), হিন্দু দেৱতা শিৱৰ এক উগ্ৰ ৰূপ। শিৱৰ ক্ৰোধত তেওঁৰ সৃষ্টি হয়, যেতিয়া দেৱতাই দক্ষ যজ্ঞত পত্নী সতীৰ আত্মত্যাগৰ কথা শুনি তেওঁৰ চুলিৰ জঁটা এটা মাটিত পেলাই দিয়ে।
-
ব্ৰত
ব্ৰত হৈছে এক সংস্কৃত শব্দ যাৰ অৰ্থ হৈছে "সংকল্প, সমাধান, ভক্তি", আৰু জৈন আৰু হিন্দু ধৰ্মৰ দৰে ভাৰতীয় ধৰ্মত পালন কৰা উপবাস আৰু তীৰ্থপালনক নিৰ্দেশ কৰে। সাধাৰণতে প্ৰিয়জনৰ স্বাস্থ্য আৰু সুখ অৰ্থে কৰা প্ৰাৰ্থনাৰ সৈতে ইয়াক পালন কৰা হয়।
-
বৰাহী
বৰাহী (वराही) হিন্দু ধৰ্মৰ 'মাতৃকা'(সাতগৰাকী মাতৃ দেৱীৰ এটা গোট) সকলৰ এগৰাকী অন্যতম দেৱী। এটা বৰাহৰ মুৰৰ সৈতে, বৰাহী হৈছে বৰাহ (বিষ্ণু দেৱতাৰ অৱতাৰ)ৰ নাৰী শক্তি। নেপালত, দেৱীক বৰাহী বুলি কোৱা হয়।
-
ভগ
ভগ, বেদত উল্লিখিত ধনৰ দেৱতা, লগতে "প্ৰভু, পৃষ্ঠপোষক" আৰু "ধন, সমৃদ্ধি"ৰ বাবে এটা শব্দ। তেওঁ অদিতিৰ পুত্ৰ সমাজ আদিত্যসকলৰ মাজৰ এজন। ভগৰ দায়িত্ব আছিল যে, মানুহে জীৱনত সামগ্ৰীৰ অংশ লাভ কৰে। সফল বিবাহৰ আশাৰ বিষয়ত তেওঁ তেওঁৰ ভাতৃ আৰ্যমনৰ সৈতে জড়িত।
-
ভগীৰথ
ভগীৰথ (সংস্কৃত: भगीरथ) হিন্দু সাহিত্যৰ ইক্ষ্বাকু বংশৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজা। হিন্দু দেৱী গংগাক পবিত্ৰ গঙ্গা নদীৰ ৰূপত স্বৰ্গৰ পৰা তপস্যা কৰি পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ কিংবদন্তিৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত।
-
মকৰ
মকৰ (मकर) হিন্দুধৰ্মৰ আখ্যানসমূহৰ এক কিংবদন্তিমূলক সামুদ্ৰিক প্ৰাণী। হিন্দু জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ মতে মকৰ হৈছে মকৰ ৰাশিৰ চিহ্ন। ই গংগা দেৱী, নৰ্মদা দেৱী আৰু জলভাগৰ অধিপতি দেৱতা বৰুণৰো বাহন। মকৰক তোৰণ আৰু দুৱাৰদলিৰ ৰক্ষক হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
-
মণ্ডল
মণ্ডল (मण्डल, Mandala) হৈছে হিন্দু আৰু বৌদ্ধধৰ্মীয় ৰেখা গণিতেৰে অঙ্কিত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ প্ৰতীক। বিভিন্ন পৰম্পৰাগত আধ্যাত্মিক কাৰ্যত মণ্ডলটো এটা পূজা-আৰাধনা বা ধ্যানৰ পবিত্ৰ স্থান হিচাবে গণ্য কৰা হয়।
-
মথুৰা দাস বুঢ়া আতা
মথুৰাদাস বুঢ়া আতা-ৰ (জ. ১৪১২ শক – মৃ. ১৫৬১ শক) প্ৰকৃত নাম গোপাল তাঁতী। মহাপুৰুষ শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱে তেওঁক বৰপেটা সত্ৰৰ প্ৰথম গৰাকী সত্ৰাধিকাৰ নিযুক্ত কৰিছিল।
-
মহাকালী
মহাকালী (Mahakali, महाकाली) হৈছে সময়, মৃত্যু আৰু বিনাশৰ হিন্দু মাতৃ দেৱী। তেওঁ বাস্তৱতা আৰু অস্তিত্বৰ দেৱতা মহাকালৰ সহধৰ্মী। সংস্কৃতত মহাকালী হৈছে মহাকালৰ (শিৱৰ এটি ৰূপ, যাক মৃত্যু বুলিও কল্পনা কৰা হয়) স্ত্ৰীলিঙ্গ ৰূপ। দেৱী কালী বা তেওঁৰ অন্য সকলো ৰূপেই হৈছে মহাকালীৰ বিভিন্ন ৰূপ।
-
মহাভৈৰৱ মন্দিৰ
তেজপুৰ চহৰৰ উত্তৰ দিশত এটা সৰু টিলাৰ ওপৰত মহাভৈৰৱ মন্দিৰ অৱস্থিত। এই মন্দিৰত হিন্দুসকলৰ আৰাধ্য দেৱতা শিৱক নিতৌ পূজা অৰ্চনা কৰা হয়। কথিত আছে যে দ্বাপৰ যুগত শিৱভক্ত বাণাসুৰে এই মন্দিৰ নিৰ্মান কৰিছিল। মন্দিৰৰ ভূমিৰ পৰিমাণ ১৫৯ কঠা ৩ লেচা।
-
মহৰ্ষি গৌতম
গৌতম (महर्षिः गौतम), হিন্দু ধৰ্মৰ এজন ঋষি আৰু ব্ৰাহ্মণ ঋষি দীৰ্ঘতমাৰ পুত্ৰ আছিল, যি জৈন আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মতো উল্লেখ আছে। যজুৰ্বেদ, ৰামায়ণ, গণেশ পুৰাণত গৌতমৰ উল্লেখ আছে আৰু তেওঁৰ পত্নী অহল্যাক ককৰ্থনা কৰাৰ বাবে জনাজাত।
-
মায়া পৌৰাণিক কাহিনী
মায়া পৌৰাণিক কাহিনী বা মায়া পৌৰাণিক কাহিনী মেছ'আমেৰিকান পৌৰাণিক কাহিনীৰ অংশ আৰু ইয়াত সকলো মায়া কাহিনী সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে য’ত প্ৰকৃতিৰ ব্যক্তিত্বপ্ৰাপ্ত শক্তি, দেৱতা আৰু এইবোৰৰ সৈতে যোগাযোগ কৰা নায়কসকলে মূল ভূমিকা পালন কৰে। সেই যুগৰ কিংবদন্তিবোৰ আইকন’গ্ৰাফীৰ পৰা পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিব লাগিব।
-
মিত্ৰ (দেৱতা)
মিত্ৰ (मित्र) হৈছে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এগৰাকী দেৱতা। তেওঁৰ গুৰুত্ব আৰু কাৰ্য সময়ৰ সৈতে সলনি হয়। মিতান্নী শিলালিপিত মিত্ৰক চুক্তিৰ (বা অংগীকাৰ) অন্যতম ৰক্ষক হিচাপে আহ্বান কৰা হৈছে। ঋকবেদত মিত্ৰ সাধাৰণতে দ্বৈত ৰূপত দেখা যায় যি মূলতঃ বৰুণৰ দৰে একে গুণৰ অধিকাৰী।
-
মৰিআম্মা
মৰি (மாரி), যাক মৰিআম্মান (மாரியம்மன்) আৰু মৰিয়াই হিচাপেও জনা যায়, যাৰ অৰ্থ হৈছে মাতৃ মৰি আৰু মৰিআম্মা (மாரியம்மா) বা সহজকৈ আম্মান বা আথা (அம்மன், "মাতৃ") বুলি কোৱা হয়, তেখেত হৈছে তামিলনাডু আৰু কাষৰীয়া অঞ্চলত হিন্দু ধৰ্মত পূজিতা বৰষুণৰ দেৱী।
-
মৰিচি
মৰিচি বা মাৰিচি (मरीचि: আভিধানিক অৰ্থ: আলোকৰ ৰশ্মি) ব্ৰহ্মাৰ মানস পুত্ৰ, আৰু হিন্দু পৌৰাণিক কাহিনীৰ সপ্তৰ্ষিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম। তেওঁ কাশ্যপৰ পিতৃ, আৰু দেৱতা আৰু অসুৰৰ ককাক। জৈন ধৰ্মত তেওঁক ২৪তম তীৰ্থংকৰ মহাবীৰৰ পূৰ্বৰ পুনৰ্জন্ম আৰু প্ৰথম তীৰ্থংকৰ ঋষভনাথৰ নাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
-
যোগিনী
যোগিনী (সংস্কৃত: योगिनी, ৰোমানীকৃত: yoginī) তন্ত্ৰ আৰু যোগ শাস্ত্ৰত নিপুণ মহিলা অনুশীলনকাৰী, লগতে ভাৰতীয় উপমহাদেশ, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু বৃহত্তৰ তিব্বতৰ হিন্দু বা বৌদ্ধ ধৰ্মৰ আধ্যাত্মিক মহিলা শিক্ষকসকলক সন্মান জনোৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা আনুষ্ঠানিক শব্দ।
-
লখিন্দৰ
লখিন্দৰ (Lakshindar) হৈছে প্ৰাচীন অসমীয়া মনসা কাব্য বা বঙালী সাহিত্যৰ সুবিখ্যাত মংগলকাব্য মনসামংগল, শিৱ পুৰাণ আদিৰ চৰিত্ৰ চান্দ সদাগৰৰ পুত্ৰ আৰু বেউলাৰ পতি। তেওঁ প্ৰাচীন ভাৰতৰ চম্পক নগৰৰ এজন খুব ধুনী তথা ক্ষমতাশালী বণিকৰ পুত্ৰ আছিল।
-
শিৱসাগৰৰ শিৱদৌল
শিৱদৌল শিৱসাগৰ জিলাৰ, শিৱসাগৰ নগৰৰ শিৱসাগৰ পুখুৰীৰ (বৰপুখুৰী) পাৰত অৱস্থিত। স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই প্ৰথমা ৰাণী বৰৰজা ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰীৰ মৃত্যুৰ পাছত ফুলেশ্বৰী ভগ্নী দ্ৰৌপদীক বিবাহ কৰাই অম্বিকা কুঁৱৰী বা মদাম্বিকা নাম দি বৰৰজা পাতিছিল।
-
হাফিজ (কোৰআন)
হাফিজ (; حافظ, pl. ḥuffāẓ حُفَّاظ, f. ḥāfiẓa حافظة), আক্ষৰিক অৰ্থ "ৰক্ষক", প্ৰসংগ অনুসৰি, মুছলমানসকলে কোৰআন সম্পূৰ্ণৰূপে মুখস্থ কৰা ব্যক্তিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা এটা শব্দ। "হাফিজা" হৈছে নাৰীৰ সমতুল্য বা স্ত্ৰী লিংগ। এজন হাফিজক বিভিন্ন উপাধিৰে সমুদায়ৰ মানুহে সন্মান কৰে।
-
হুদ (ছূৰা)
হুদ (هود, Hūd), কোৰআনৰ ১১ তম ছূৰা যাৰ ১২৩টা আয়াত আছে। ই আংশিকভাৱে নবী হুদৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। প্ৰকাশৰ সময় আৰু প্ৰাসংগিক পৃষ্ঠভূমিৰ সন্দৰ্ভত (আছবাব আল-নুজুল), ই হৈছে পূৰ্বৰ "মক্কান ছূৰা", যাৰ অৰ্থ হৈছে ইয়াক মদিনাত পিছৰ পৰিৱৰ্তে মক্কাত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
-
হোলিকা
হোলিকা (होलिका) হৈছে হিন্দু বৈদিক ধৰ্মগ্ৰন্থৰ উল্লিখিত এগৰাকী অসুৰ (নাৰী অসুৰ) যাক দেৱতা বিষ্ণুৰ সহায়ত পুৰি হত্যা কৰা হয়। তেওঁ অসুৰ ৰজা হিৰণ্যকশিপু আৰু হিৰণ্যাক্ষৰ ভনী আৰু প্ৰহ্লাদৰ পেহীয়েক আছিল। কেতিয়াবা তেওঁক সিংহিকা (Simhika) নামেৰেও জনা যায়।
-
ৰাম বিজয়
ৰাম বিজয় নাটখন শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে ৰামায়ণৰ আদিকাণ্ডৰ সাৰ গ্ৰহণ কৰি ৰচনা কৰিছে। ৰাম বিজয় নাটখনৰ নায়িকা হৈছে সীতা।
-
ৰুক্মি
ৰুক্মি হিন্দু পৌৰাণিক গ্ৰন্থত প্ৰমাণিত বিদৰ্ভ ৰাজ্যৰ এজন ৰাজকুমাৰ। তেওঁ ভীষ্মক ৰজাৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ আৰু কৃষ্ণক বিয়া কৰোৱা ৰুক্মিণীৰ ভাতৃ। যুদ্ধ দক্ষতা আৰু কৃষ্ণ আৰু বলোৰামৰ দৰে বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ সৈতে সংঘাতৰ বাবে পৰিচিত ৰুক্মিৰ জীৱন মহাভাৰত আৰু ভাগৱত পুৰাণৰ বিভিন্ন খণ্ডত বিশদভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছে।
-
ৰোহিনী (বাসুদেৱৰ পত্নী)
হিন্দু মহাকাব্যসমূহত, ৰোহিণী (रोहिणी) হৈছে বাসুদেৱৰ প্ৰথমা পত্নী আৰু হিন্দু দেৱতা বলোৰাম আৰু সুভদ্ৰাৰ মাতৃ। কৃষ্ণৰ প্ৰতিপালনত তেওঁ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
-
অশ্বক্ৰান্ত মন্দিৰ
অশ্বক্ৰান্ত মন্দিৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত উত্তৰ গুৱাহাটীত অৱস্থিত তীৰ্থস্থান। ইয়াত প্ৰায় সম আয়তনৰ দুটা মন্দিৰ আছে। এটা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত পাহাৰৰ নামনি ভাগত, আনটো পাহাৰৰ ওপৰ ভাগত অৱস্থিত।
-
অষ্টবক্ৰ
অষ্টবক্ৰ হিন্দু ধৰ্মৰ এজন পূজনীয় বৈদিক ঋষি। তেওঁৰ মাতৃৰফালৰপৰা ককাক আছিল বৈদিক ঋষি আৰুণি; পিতৃ-মাতৃ দুয়োজনেই আৰুণিৰ টোলৰ বৈদিক ছাত্ৰ আছিল। অষ্টবক্ৰই অধ্যয়ন কৰিছিল, ঋষি হৈছিল আৰু হিন্দু ইতিহাস মহাকাব্য আৰু পুৰাণৰ এক বিখ্যাত চৰিত্ৰ হৈ পৰিছিল।
