টাই-আহোম জনগোষ্ঠী

টাই-আহোম জনগোষ্ঠী (টাই-আহোম ভাষাত: Khér Tái Āhom) উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ টাই জাতিসমূহৰ ভিতৰত জনসংখ্যা আৰু ঐতিহাসিক প্ৰভাৱৰ দিশে বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ এক জনগোষ্ঠী। তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত ভাষা টাই-আহোম ভাষা আৰু পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় ধাৰা ফুৰালুং ধৰ্ম। ১৩শ শতিকাত চ্যু-কা-ফাৰ নেতৃত্বত ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ৰাজ্য স্থাপন, ৰাজনীতি-প্ৰশাসন, আৰু লিখিত ইতিহাস-চর্চাৰ ধাৰা (বুৰঞ্জী) গঢ় দি টাই-আহোমসকলে অসমৰ সমাজ-ইতিহাসক দীঘলীয়া সময় ধৰি গঢ় দিছে।

পৰিচয় আৰু বিস্তাৰ

টাই-আহোমসকল আধুনিককালত মূলত অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অঞ্চলত বসবাস কৰা দেখা যায়। অসমত তেওঁলোকৰ বসতি বিশেষকৈ উজনি অসমৰ বহু জিলাত অধিক ঘন। উৎস-টোকাৰ তথ্য অনুসাৰে তেওঁলোকৰ উল্লেখযোগ্য উপস্থিতি থকা জিলা কিছুমান হ’ল—

• লখিমপুৰ জিলা, ধেমাজি জিলা, যোৰহাট জিলা, গোলাঘাট জিলা, তিনিচুকীয়া জিলা, ডিব্ৰুগড় জিলা, শিৱসাগৰ জিলা, কাৰ্বি আংলং জিলা
• আন কিছুমান জিলা: নগাঁও, কাছাৰ, কৰিমগঞ্জ, মৰিগাঁও, কামৰূপ, দৰং

অৰুণাচল প্ৰদেশত বিশেষকৈ লোহিত জিলাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

টাই-আহোম জনগোষ্ঠীৰ জাতিগত আত্মচেতনা আৰু প্ৰতীকবোধৰ সৈতে ফুৰালুং (ড্ৰেগন) আৰু জাতীয় পতাকা খ্ৰীং-ফা জড়িত। উৎস-টোকা অনুসাৰে খ্ৰীং-ফাত আঠকোনীয়া চিহ্ন আৰু ফুৰালুঙৰ ছবি অঁকা থাকে; অতীতত যুদ্ধ অথবা ৰাজকীয় কাৰ্যত চাওফা-ডাঙৰীয়াই উত্তোলন কৰিছিল আৰু বৰ্তমান ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু সংগঠনসমূহৰ কাৰ্যসূচীত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।

উৎস আৰু নামৰ ধাৰণা

টাই জাতিসমূহৰ ভৌগোলিক-সাংস্কৃতিক পৰিসৰত টাই-আহোমসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটা মুখ্য টাই শাখা বুলি গণ্য কৰা হয়। উৎস-টোকা মতে টাইসকলক কিছুমান ঠাইত নিজ-নাম “চাম” (Siam) ৰূপেও দেখা যায়; আনদিকে মান ভাষা-ভাষী পৰিৱেশত টাইসকলক “ছান” বুলি কোৱা পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখিত।

“অসম/আচাম” নামধাৰণাৰ ক্ষেত্ৰত টাই-আহোমসকলৰ ঐতিহাসিক উপস্থিতি এক প্ৰাসংগিক বিষয়। উৎস-টোকা অনুসাৰে নৱ-বৈষ্ণৱ সাহিত্যত “অসম মুলুক” শব্দবন্ধ, লগতে মোগল সাম্ৰাজ্যৰ লেখ্য-ব্যৱহাৰত “আচাম” (آشام) নামৰ উল্লেখ আছে। একে ধাৰণাৰ ভিতৰত কমতা ৰাজ্যৰ সৈতে জড়িত ইতিহাস-লিখনত টাই-আহোমক বুজাবলৈ “আচাম” শব্দ ব্যৱহাৰৰ কথাও উল্লেখিত। আধুনিক কালত অসমত থকা টাই জনগোষ্ঠীক বহুলভাৱে “টাই-আহোম” নামেৰে চিনি পোৱা যায়।

আদিম বসতি, প্ৰব্ৰজন আৰু ৰাজ্য-গঠন

উৎস-টোকা মতে, বিভিন্ন সময়ত য়ুন্নান দিশৰ পৰা টাই গোটসমূহ অসম অভিমুখে গতি কৰিছে; আদিম যুগৰ কিছুমান টাই গোটক “টাই ডন” বুলি কৈ পাছলৈ “ফু-খাও” (আদিম টাই-আহোম) ৰূপে জনা যায় বুলি তথ্য পোৱা যায়। কামৰূপ ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত, ১২২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত চ্যু-কা-ফাৰ নেতৃত্বত প্ৰায় ৯০০০ দাই লোক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত প্ৰৱেশ কৰি টাই-আহোম ৰাজ্য (মু’ঙ দুন) স্থাপন কৰে বুলি উৎস-টোকাই জানিবলৈ দিয়ে। এই আগমনৰ সৈতে শালি খেতি আৰু বুৰঞ্জী লিখাৰ পৰম্পৰা আহিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।

প্ৰবেশ-কালত নগা আৰু “অইন” জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সংঘাতৰ পৰিস্থিতিত ফু-খাও গোটৰ সহায়ৰ কথা উৎসত উল্লেখিত। চ্যু-কা-ফাই অঞ্চল নিৰ্বাচনৰ বাবে বিস্তৃত ভ্ৰমণ কৰি উপযুক্ত ঠাই বাছনি কৰিছিল বুলি কোৱা হয়, আৰু বৰাহী আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্ক গঢ়াৰ কথা উল্লেখিত। উৎস-টোকা অনুসাৰে বৰাহীৰ সৈতে বৈবাহিক সম্পৰ্ক স্থাপন হয়; মৰাণসকলে নিজৰ স্বকীয়তা বজাই ৰাখে। ১২৫৩ চনত চ্যু-কা-ফাই চে-ৰাই-দয় নগৰ নিৰ্মাণ কৰি ৰাজধানী ৰূপে স্থাপন কৰে—যাক বৰ্তমান চৰাইদেউ (আধুনিক চৰাইদেউ জিলাৰ পৰিসৰ) বুলি চিনি পোৱা যায়।

টাই-আহোমসকলৰ উৎস-গাথা/প্ৰব্ৰজন-ধাৰণাত “মু’ঙ” ধাৰণা গুৰুত্বপূর্ণ। উৎস-টোকা অনুসাৰে টাই-আহোমসকলৰ প্ৰথম প্ৰজন্ম “মু’ঙ ফি”ৰ পৰা আহিছিল (বৰ্তমান চীনৰ গুৱাংচি অঞ্চল বুলি উল্লেখ), তাৰ পাছত “মু’ঙ ৰি মু’ঙ ৰাম” (বৰ্তমান চিচুৱাংবান্না দাই স্বায়ত্ব প্ৰান্ত) আৰু শেষত পূৱ মু'ঙ মাও (বৰ্তমান দেহং অঞ্চল) দিশলৈ গতি কৰে বুলি বৰ্ণনা আছে। চ্যু-কা-ফাৰ ৰাজনৈতিক উচ্চাকাংক্ষাই পশ্চিমাভিমুখী অভিযাত্ৰা ত্বৰান্বিত কৰিছিল বুলি উৎসত উল্লেখ পোৱা যায়।

সমাজ-সংগঠন আৰু বসতি-প্ৰথা

টাই-আহোম সমাজত গাঁও আৰু বৃহত্তৰ একক গঢ়াৰ ধাৰণা “বান-মু’ঙ” ৰূপে উল্লেখিত। উৎস-টোকা মতে, নদীৰ পাৰত কিছুমান পৰিয়াল/ঘৰ একেলগ হৈ “বান” (গাঁও) সৃষ্টি কৰে, আৰু কেইবাখনো বান একেলগ হৈ “মু’ঙ” গঠন কৰে। এই ধৰণৰ সামাজিক-ভৌগোলিক সংগঠন অন্যান্য টাই সমাজতো দেখা যায় বুলি উৎসত ইংগিত আছে।

আৱাস-স্থাপত্যত কাঠ আৰু বাঁহৰ ব্যৱহাৰ প্ৰাধান্য পায় বুলি উৎস-টোকাই জানিবলৈ দিয়ে। বাৰী আৰু খেতি সাধাৰণতে ঘৰৰ ওচৰত থাকে; বাঁহেৰে নিৰ্মিত বিশেষ ধৰণৰ ঘৰ ব্যৱহাৰৰ কথাও উল্লেখিত।

ভাষা, লিপি আৰু বুৰঞ্জী-ধাৰা

টাই-আহোম ভাষাক উৎস-টোকাই ঝুৱাং-টাই ভাষা-গোটৰ অন্তৰ্গত বুলি উল্লেখ কৰিছে আৰু টাই ভাষাবোৰৰ “দক্ষিণতম” ৰূপে বৰ্ণনা কৰিছে। আধুনিক সময়ত ভাষা পুনৰ্ব্যৱহাৰৰ (revival) প্ৰচেষ্টা উজনি অসমৰ টাই-আহোম গৱেষকসকলৰ তত্ত্বাৱধানত আৰম্ভ হৈছে বুলি উৎসত উল্লেখ আছে। এই প্ৰচেষ্টাৰ সৈতে জড়িত কিছুমান প্ৰতিষ্ঠান/উদ্যোগ—

• টাই অধ্যয়ন আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান
• পি.কে. বুঢ়াগোহাঁই দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু টাই অধ্যয়নৰ প্ৰতিষ্ঠান
• কেন্দ্ৰীয় টাই একাডেমী
• ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় আৰু অসম উচ্চতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা সংসদৰ সহায়ত প্ৰকাশিত পাঠ্যক্ৰম/পাঠ-সহায়ক

উৎস-টোকা অনুসাৰে অসম চৰকাৰে হাবুংত “টাই বিশ্ববিদ্যালয়” স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ দিছে।

লিখন-পদ্ধতিৰ দিশে টাই-আহোম লিপি টাই-নুৱা লিপিৰ পৰা ক্ৰমবিকাশ হোৱা বুলি উৎসত কোৱা হৈছে। এই লিপিৰ জৰিয়তে টাই-আহোমসকলে নিজৰ ইতিহাস লিখিত ৰূপত সংৰক্ষণ কৰিছিল, যাক “বুৰঞ্জী” বুলি কোৱা হয়। উৎস-টোকাই উল্লেখ কৰে যে টাই-আহোমসকলৰ আগমনৰ পূৰ্বে অসমত বুৰঞ্জী লিখা প্ৰথা নাছিল বুলি ধাৰণা আছে। ইতিহাসৰ উপৰি সমাজ, জ্যোতিষ আৰু পূজা-পাতল-সংক্রান্ত বহু পুথিৰ কথাও উল্লেখিত, আৰু বিশেষকৈ ম’-লৌং শ্ৰেণীৰ কিছুমান গোটে (ম’হুং, ম’প্লং, ম’চামে) এই পুথিসমূহ অধিক ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি তথ্য দিয়া হৈছে।

টাই-আহোমসকলৰ কেলেণ্ডাৰ-প্ৰথা লাক-নি নামেৰে পৰিচিত। উৎস-টোকা মতে, ই ৬০ বছৰীয়া আৱৰ্তন (তাও-চি-ঙা), বছৰত ১২ মাহ, আৰু সপ্তাহত ১০টা বাৰ (দিন)ৰ ধাৰণাৰে বৰ্ণিত; লগতে এটা অতিৰিক্ত লিপ মাহৰ কথাও উল্লেখ আছে। দিন- মাহ- বছৰ গণনাৰ বিৱৰণ পুথিত লিখা হৈছিল বুলি কোৱা হৈছে।

ধৰ্ম, প্ৰতীক আৰু উৎসৱ

টাই-আহোমসকলৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় ধাৰা ফুৰালুং ধৰ্ম বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখিত। তেওঁলোকৰ প্ৰতীক-জগতত ঙি ঙাও খাম (চীনা ড্ৰেগন-সম্পৰ্কীয় এক প্ৰজাতিৰ উল্লেখ), আঠকোণীয়া প্ৰতীক আৰু কেলেণ্ডাৰ-ধাৰা একেলগে দেখা যায় বুলি উৎস-টোকাই কয়; ইয়াৰ দ্বাৰা পূব এছীয় সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে এক ধৰণৰ সামঞ্জস্য প্ৰকাশ পায়।

উৎস-টোকা অনুসাৰে টাই-আহোমসকলৰ কিছুমান বিশেষ উৎসৱ/অনুষ্ঠান—

• ছেঙ কেন: বহাগী উৎসৱ; পূৰ্বপুৰুষ স্মৰণ। নিয়ম “খ্যেক লাই বেট” পুথিত উল্লেখিত বুলি কোৱা হয়।
• মে ডাম মে ফি: প্ৰতি বছৰে ৩১ জানুৱাৰীত পূৰ্বপুৰুষ স্মৰণ। দম্পতীয়ে পাকঘৰৰ দক্ষিণ খুটাত চেং-কা-ফাক স্মৰণ কৰাৰ উল্লেখ আছে।
• উম-ফা: পূৰ্বপুৰুষ শাসক দেৱতা লেংডনক স্মৰণ কৰি বৃহৎ আয়োজন; মাংস আদি দান/উৎসৰ্গা আৰু “প্য়াত-চি” আচাৰৰ উল্লেখ। ৫ বছৰৰ মূৰত এবাৰ পালন; শাসনৰ অন্তৰ পাছতো চলি থকাৰ কথা উৎসত আছে।
• চাই-ফা: সকলো প্ৰজাই যোগদান কৰিছিল বুলি উল্লেখ।
• য়াচিংফা: বিদ্যা-কলাৰ প্ৰতীক দেৱী য়ে-চেং-ফাৰ স্মৃতিত।
• খ্যেক ফুৰালুং: ফুৰা-তেৰা/ফুৰা-লুং ড্ৰেগনৰ স্মৰণ; ম’-লৌং সকলে আই-চিং-লাও গায়; কোনো জীৱ উৎসৰ্গা নহয় বুলি কোৱা হৈছে।
• ৰিক খ্বন: যুদ্ধকালীন প্ৰসংগত উচ্চ শক্তি স্মৰণ; জল দেৱতা খাও-খামক স্মৰণ কৰাৰ উল্লেখ।

খাদ্যাভ্যাস আৰু দৈনন্দিন সংস্কৃতি

টাই-আহোমসকলৰ মুখ্য আহাৰ ভাত। উৎস-টোকা অনুসাৰে খাদ্যত বহু ধৰণৰ মাংস আৰু স্থানীয় উপাদান ব্যৱহৃত হয়—

• গাহৰি, কুকুৰা, মহ, হাঁহ আদিৰ মাংস
• ভেকুলীৰ মাংস, শুকুতী মাছ, আৰু আমৰলি টোপ
• কলৰ বাকলিৰ পৰা প্ৰস্তুত খাৰ; লগতে ঔষধিগুণযুক্ত শাক-পাচলি আৰু বেত-গাঁজ

কিছুমান খাদ্য-নাম/প্ৰস্তুতি টাই-আহোম শব্দ-ঐতিহ্যৰে সৈতে জড়িত বুলি উৎস-টোকাই দেখুৱায়, যেনে—

• থেও-দাম (মাটি মাহ)
• খাও-মুন (ভাত আৰু দালচেনি)
• চেও-খাও (ভাপত দিয়া ভাত)
• খাও-মাই (চুঙা চাউল)
• তিলেৰে প্ৰস্তুত তিল পিঠা (তিল)
• খাও-ত্য়েক (আখৈ)
• সান্দহ গুৰী

বিবাহ-পদ্ধতি

উৎস-টোকাৰ মতে, টাই-আহোম বিবাহত ৰাতিৰ মুখ্য পৰম্পৰাত ম’-ৰুলৰ সন্মুখত সোণ, ৰূপ, পিতল বা কাঠৰ গছাত ১০১ গছ বান-ফাইং চোমচাও আদি প্ৰজ্জ্বলিত কৰি ১০১ জনা ফুৰাৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠান কৰা হয়। বিবাহ-পদ্ধতি মুঠ ২০টা নিয়মেৰে সম্পন্ন হয় বুলি উল্লেখ আছে; তাৰ ভিতৰত কিছুমান—

• জু-ৰণ (জু: জীয়াই থকা; ৰণ: চিৰজীৱন)
• ৰিক খ্বন
• আপ-তাং (আপ: গা ধোৱা; তাং: পৱিত্ৰ)
• চাও-বান (সূৰ্য আৰাধনা)
• জণ-মিং (আশীৰ্বাদ)

উত্তৰাধিকাৰ

টাই-আহোম জনগোষ্ঠীৰ উত্তৰাধিকাৰ অসমৰ ইতিহাস-চিন্তা, ভাষা-সাহিত্য, আৰু সামাজিক স্মৃতিত গভীৰভাৱে প্রোথিত। চ্যু-কা-ফাৰ নেতৃত্বত ১৩শ শতিকাত আৰম্ভ হোৱা ৰাজ্য-গঠনে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ ৰাজনৈতিক বিন্যাসত দীঘলীয়া প্ৰভাৱ পেলাইছিল, আৰু টাই-আহোম লিপিৰ জৰিয়তে “বুৰঞ্জী” ধাৰাই অসমত লিখিত ইতিহাস-চর্চাৰ এক নতুন পৰিসৰ মুকলি কৰে। একে সময়তে টাই-আহোম ভাষা পুনৰুজ্জীৱনৰ আধুনিক উদ্যোগ, আৰু মে ডাম মে ফি বা উম-ফাৰ দৰে পূৰ্বপুৰুষ-কেন্দ্ৰিক অনুষ্ঠানসমূহে তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক স্বকীয়তা সমকালীন সমাজত কেনেকৈ পুনৰ প্ৰকাশ পাইছে, সেয়া বুজিবলৈ সহায় কৰে।

আৰু চাওক

• অসম
• উত্তৰ-পূব ভাৰত
• টাই জাতি
• টাই-আহোম ভাষা
• ফুৰালুং ধৰ্ম
• চ্যু-কা-ফা
• মু'ঙ মাও
• টাই-আহোম লিপি
• বুৰঞ্জী
• লাক-নি
• মে ডাম মে ফি
• উম-ফা
• য়াচিংফা
• খ্যেক ফুৰালুং
• ৰিক খ্বন
• মৈদাম