অৰুণাচল প্ৰদেশ

অৰুণাচল প্ৰদেশ (अरुणाचल प्रदेश, ) উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এখন ৰাজ্য। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণে অসম আৰু নাগালেণ্ড, পশ্চিমে ভূটান, পূৱে ম্যানমাৰ আৰু উত্তৰে চীন দেশ, তিনিওপিনৰ পৰা দেশৰ সীমা হোৱা বাবে অৰুণাচলৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব অধিক। সংস্কৃতত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অৰ্থ "পুৱতিৰ আলোকেৰে আলোকিত দেশ "^১ উত্তৰ-পূব ভাৰতত ইয়াৰ অৱস্থানৰ বাবে অৰুণাচল প্ৰদেশক সূৰ্য্য উঠা দেশ বুলিও জনা যায়।^২ ("প্ৰদেশৰ" অৰ্থ "ৰাজ্য", বা "অঞ্চল")। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন আন ৰাজ্যৰ দৰে অৰুণাচল প্ৰদেশৰো সৰহ সংখ্যক লোক তিব্বতীয় বংশোদ্ভৱ। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ৰ চীন ভাৰতৰ একমাত্ৰ সংযোগকাৰী বিখ্যাত লিডু-ম্যানমাৰ পথ (ষ্টিলৱেল পথ)ৰাজ্যখনৰ পূৱ প্ৰান্তেদি গৈছে।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অৰ্থ হৈছে ডন-লিট পৰ্বতমালাৰ ভূমি, যিটো সংস্কৃতত ৰাজ্যখনৰ নাম উপনাম।^৩ ৰাজ্য গঠনৰ সময়ত এই শব্দটোৰ উদ্ভাৱন হৈছিল। ১৯৭২ চনৰ আগতে ইয়াক নৰ্থ-ইষ্ট ফ্ৰন্টিয়াৰ এজেন্সী বুলি কোৱা হৈছিল।

ইতিহাস

প্ৰাচীন যুগ

উত্তৰ-পশ্চিম কোণ আৰু বৰ্তমানৰ অসমৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ বাহিৰে এই অঞ্চলৰ বিষয়ে অতি কম প্ৰাচীন ইতিহাস জনা যায়। উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলবোৰ মনপা আৰু তিব্বতৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।

এই অঞ্চলৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশ তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চলৰ অধীনত থকা মনপা ৰাজ্য মন্যুলৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল, যিখন ৰাজ্য খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ৰ পৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ৬০০ৰ ভিতৰত ফুলি উঠিছিল। মনপা আৰু শ্বাৰডুকপেনৰ উত্তৰ-পশ্চিমত স্থানীয় মুখীয়ালসকলৰ অস্তিত্বৰ ঐতিহাসিক তথ্যও আছে।^৪

তিব্বতী বুৰঞ্জী অনুসৰি মন্যুলত শাসন কৰিছিল তিব্বতী ৰজা ৰালপাকানৰ ভাতৃ নিৰ্বাসিত তিব্বতী শাসক লাটচে ছাংমাৰ বংশধৰ গংকাৰ গ্যালে, যিজন ৮৩৭ খ্ৰীষ্টাব্দ বা তাৰ আগতে মন্যুলত উপস্থিত হৈছিল।^৫

গংকাৰ গ্যালৰ বংশধৰসকল ভূটানৰ ট্ৰাছিয়াংচে অঞ্চলৰ শাসক হয় আৰু আন এজন বংশধৰ গাপদে ছান থেমবাং চহৰৰ (বৰ্তমান পশ্চিম কামেং জিলা, অৰুণাচল প্ৰদেশৰ) খোৰৱং উপত্যকাৰ শাসক হয়।^৬

আৰু তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চলত সাধাৰণতে পোৱা এক প্ৰকাৰৰ জোং]]

পিছলৈ খোৰৱং উপত্যকাৰ দৰিদ্ৰতাৰ বাবে তিব্বতলৈ উভতি অহা গংকাৰ গ্যালৰ আন এজন পুত্ৰ ৱংমে পালডে মন্যুললৈ উভতি আহি ইয়াৰ শাসক হৈছিল।^৬

১৬৬৮ বা ১৭২৮ চনত লিখা ৰগিয়াল ৰিগছৰ গ্ৰন্থত সংগ্ৰহ কৰা কৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। বৰ্তমানৰ কামেং জিলা আৰু টাৱাং জিলাৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ পৰা মুদ্ৰা, খাদ্য সামগ্ৰী বা পশুধনৰ জৰিয়তে কৰ আদায় দিয়া হৈছিল।^৭

চীনাসকলে মেনবা^৮ নামেৰে জনাজাত মনপা (তিব্বতী: མོན་པ) অসম আৰু তিব্বতৰ মাজত বাণিজ্যৰ দায়িত্বত আছিল আৰু অসমৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ কোৰিয়াপাৰ দুৱাৰ দখল কৰিছিল। মনপাৰ মুখীয়ালসকল টাৱাঙৰ শাসকৰ অধীনস্থ আছিল, যিজন পাছলৈ তিব্বত চৰকাৰ বা লাছাৰ গাণ্ডেন ফড্ৰাঙৰ অধীনস্থ আছিল।^৯ লাছাত থকা তিব্বতী চৰকাৰে স্থানীয় মনপা মুখীয়ালসকলৰ তদাৰক কৰিবলৈ গেলংছ নামৰ তিব্বতী বিষয়াসকলক নিযুক্তি দিছিল। ডুয়াৰসকলক চোৱাচিতা কৰা মনপাৰ মুখীয়ালজনৰ নাম আছিল টছৰ্গন, যিটো পদ ১৬ শতিকাত সৃষ্টি হৈছিল।^৯ ঐতিহাসিক তিব্বতী গ্ৰন্থ অনুসৰি খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাত লোয়ু নামেৰে জনাজাত অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্য টুবো ৰাজ্য বা তিব্বতী সাম্ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।^১০

মধ্যযুগীয় যুগ

১৬৪২ চনত তিব্বতৰ ওপৰত ৰাজনৈতিক আধিপত্য গ্ৰহণ কৰা পঞ্চম দালাই লামা ঙাৱাং লবছাং গ্যাটছো (১৬১৭–১৬৮২) ১৭ শতিকাত মন্যুলৰ ওপৰত খ্ৰে নামৰ কৰ আৰোপ কৰে আৰু মনপা ভূখণ্ডত Dzong নামৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিয়ে, যিয়ে প্ৰশাসন আৰু কৰ সংগ্ৰহৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰিছিল।^১১

ক্ৰমে ডিৰাং মনপা, কল্কটাং মনপা আৰু টাৱাং মনপাৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহৰ বাবে ডিৰাং জং, টকলাং জং আৰু গিয়াংখৰ জং নামৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কৰ সংগ্ৰহকাৰী বিষয়াসকলক ড্জংপন বুলি কোৱা হৈছিল। ^১১

এই কৰ টাৱাং মঠলৈ আৰু তাৰ পিছত ছ’না চহৰ (বৰ্তমানৰ চীন) হৈ লাছালৈ লৈ যোৱা হৈছিল।^১১

ব্ৰিটিছ ভাৰত

১৯১২–১৩ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰত চৰকাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্ত প্ৰদেশ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ইয়াক তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰি শেষত বল্লীপাৰা সীমান্ত প্ৰদেশ, লখিমপুৰ সীমান্ত প্ৰদেশ আৰু শদিয়া সীমান্ত প্ৰদেশ বুলি কোৱা হ’ল।^১২

ভূগোল

পাহাৰে আৱৰা প্ৰদেশখনৰ অসম সংলগ্ন কিছু অংশ সমতলভূমি। ৰাজ্যখনৰ দুই-তৃতীয়াংশতকৈও বেছি অঞ্চল ঘন অৰণ্যৰে আৱৰা।

জনগাঁঠনি

অৰুণাচলত অনুসূচীত জাতি আৰু অনুসূচীত জনজাতি আৰু জনজাতিৰ প্ৰাধান্য অধিক। ১৯৮১ চনৰ লোকপিয়ল অনুযায়ী অনুসূচীত জনজাতি ৭৯%। ই সমগ্ৰ ভাৰতৰ অনুসূচীত জনজাতিৰ ৭%। ইয়াত প্ৰধানকৈ ২০টা জনগোষ্ঠীয়ে বসবাস কৰে। এওঁলোকৰ বহুতো উপজাতি আছে। প্ৰধান জনগোষ্ঠীসমূহ হ’ল – আদি, নিশি, আপাতানি, তাগিন, খামটি, নোকটে, ৱাঞ্চে, তাংচা, চিংফৌ, মেনপা, শোৰদুকপেন আৰু অকা।

প্ৰশাসনিক বিভাজন

মূল প্ৰবন্ধ: অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জিলাসমূহ

অৰুণাচল প্ৰদেশক ১৬খন প্ৰশাসনিক জিলাত বিভক্ত কৰা হৈছে।^১৩জিলাসমূ্হ প্ৰশাসনিক বিষয়া হৈছে জিলা দণ্ডাধিকাৰী অথবা জিলা উপায়ুক্ত। ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন চৰকাৰী বিভাগে জিলা দণ্ডাধিকাৰী অথবা জিলা উপায়ুক্তক জিলাখন সূচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে। জিলাখনৰ আইন সম্বন্ধীয় বিষয়সমূহ পুলিছ অধীক্ষকে (Superintendent of Police) পৰিচালনা কৰে।

এই ১৬খন জিলা হৈছে: টাৱাং, পশ্চিম কামেং, পূব কামেং, পাপুমপাৰে, উজনি সোৱণশিৰি, নামনি সোৱণশিৰি, পশ্চিম ছিয়াং, পূব ছিয়াং, উজনি ছিয়াং, চাংলাং, টিৰাপ, কুৰুং কুমেই, দিবাং উপত্যকা, নামনি দিবাং উপত্যকা, লোহিত, আৰু অনজৌ জিলা।

অৰুণাচল প্ৰদেশক ১৬খন জিলা হৈছে:^১৩

বাহ্যিক সংযোগ

• অৰুণাচল প্ৰদেশত পৰ্যটন (আনুষ্ঠানিক)
• reviewNE - উত্তৰ পূব ভাৰতৰ বিষয়ে সবিশেষ
• অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এচ টি ডি (STD) সংকেতসমূহ
• Arunachal Pradesh Territorial Dispute between India and China, Inventory of Conflict and Environment