বড়ো জনগোষ্ঠী (Bodo; বড়ো: बर') অসমৰ ভৈয়ামত বসবাস কৰা এক চীনা-তিব্বতীয় জনগোষ্ঠী। অসমৰ ভৈয়ামৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত সংখ্যাগতভাৱে তেওঁলোকক সংখ্যাগৰিষ্ঠ বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকৰ মাতৃভাষা বড়ো ভাষা আৰু পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় ধাৰা বাথৌ ধৰ্ম; লগতে সমাজত সনাতন, বৈষ্ণৱ আদি বিভিন্ন ধাৰা আৰু কিছু খ্ৰীষ্টধৰ্মীয় অনুসৰণকাৰীও দেখা যায়। অসমৰ ইতিহাস-সংস্কৃতি, কৃষি-পদ্ধতি, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু লোকনৃত্যৰ ক্ষেত্ৰত বড়ো সমাজৰ অৱদান উল্লেখযোগ্য।
পৰিচয় আৰু উৎপত্তি-ধাৰণা
বড়োসকলক বৃহৎ মংগোলীয় নৃগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি ধৰা হয়, আৰু ভাষাগতভাৱে তেওঁলোক তিব্বত-বৰ্মীয় ভাষা-ভাষী গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত। উৎপত্তি-সম্পৰ্কে লোকধাৰণা আৰু ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা উভয় ধৰণৰ মত দেখা যায়। এক মতে, প্ৰাচীন কালত হিমালয়ৰ উত্তৰে আৰু চীনৰ পশ্চিমে অৱস্থিত বুলি বৰ্ণিত “বড” দেশৰ বাসিন্দাসকলৰ সৈতে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক দেখুৱা হয় আৰু খ্ৰীঃপূঃ প্ৰায় ১৫ শ শতিকা মানতেই এই গোষ্ঠী পূব ভাৰতত বিস্তৃত হৈছিল বুলি কোৱা হয়। আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে, “বডো-ফিচা” বা “বডোচা”—অর্থাৎ “বড দেশৰ সন্তান”—ধাৰণাটিৰ পৰা সময়ৰ সোঁতত “বড” বা “বড়ো” নামটোৱে প্ৰচলিত ৰূপ লয় বুলি জনশ্ৰুতি আছে। মহাকাব্যিক উল্লেখৰ সৈতে মিলাই কিছুমান লেখাত মহাভাৰতৰ “কিৰাত” সম্বন্ধীয় উল্লেখকো পূব ভাৰতৰ বড়োসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ধৰা হয়।
জনবসতি আৰু বিস্তৃতি
বড়োসকলৰ মূল বসতি অসমৰ ভৈয়াম অঞ্চলত; বিশেষকৈ—
ইয়াৰ উপৰিও কাৰ্বি আংলং, গোৱালপাৰা, কামৰূপ, নলবাৰী, শোণিতপুৰ, ঢেকীয়াজুলি, মংগলদৈ, বিশ্বনাথ চাৰিআলি আদি বহু ঠাইত বড়ো লোক দেখা পোৱা যায়। এক সময়ত গুৱাহাটী অঞ্চলত বড়ো লোকৰ উপস্থিতি বেছি আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। অসমৰ বাহিৰতো পশ্চিমবঙ্গ, মেঘালয়, নাগালেণ্ড, অৰুণাচল, লগতে ভূটান-নেপাল অঞ্চলত বড়ো জনগোষ্ঠীৰ লোকসান্নিধ্য দেখা যায়।
উৎস-তথ্য অনুসৰি তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৩,০০,০০০ (১৩ লক্ষ) বুলি উল্লেখ আছে।
ভাষা আৰু নৃভাষিক পৰিচয়
বড়োসকলৰ মাতৃভাষা বড়ো ভাষা। ভাষাগতভাৱে তেওঁলোক বড়ো-কছাৰী পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়। বড়ো ভাষাই সমাজৰ দৈনন্দিন কথাবতৰাৰ লগতে বহু লোকাচাৰ, পূজা-পৰ্ব, গীত-নৃত্য আৰু পৰম্পৰাগত জ্ঞান-ধাৰাক বহন কৰে।
ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পূজা-পদ্ধতি
বড়ো সমাজত পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় ধাৰা হৈছে বাথৌ ধৰ্ম। এই ধাৰাৰ কেন্দ্ৰীয় প্ৰতীক আৰু উপাসনা-স্থান সম্পৰ্কীয় কিছুমান ৰীতি-নীতি গৃহ পৰিসৰত দেখা যায়। সাধাৰণতে চোতালৰ উত্তৰ-পূৱ চুকত সিজু গছ ৰুই, তাৰ চাৰিওফালে বাঁহৰ টাটী-চকোৱাৰে ঘেৰি ‘বাথৌশালী’ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়।
বাথৌধাৰাৰ বাহিৰেও বড়ো সমাজত কিছুমান পৰম্পৰাগত দেৱী-দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে পৃথকে পৃথকে পূজা চলি থাকে বুলি উল্লেখ আছে—মায়নাওব্ৰী (লক্ষ্মী), বুৰ্ল্লিব্ৰী (কামাখ্যা), মাৰাই (মনসা) আদি। বছৰত সমজুৱাকৈ এবাৰ গাৰ্জা, এবাৰ খেৰাই অনুষ্ঠিত কৰাৰ প্ৰচলনো উল্লেখযোগ্য। খেৰাই পূজা জাকজমকতাৰে পালন কৰা হয় আৰু ইয়াত দৈদিনী (দেওধানী) আৰু নৃত্য-গীতৰ বিশেষ ভূমিকাৰ কথা কোৱা হয়।
সমাজ-সংগঠন আৰু পাৰিবাৰিক ৰীতি
বড়ো সমাজ ব্যৱস্থা সাধাৰণতে পিতৃতান্ত্ৰিক বুলি বৰ্ণিত, যদিও কিছুমান সামাজিক অনুষ্ঠানত “মাহাৰী” নামৰ মাতৃতান্ত্ৰিক বৈশিষ্ট্যো পৰিলক্ষিত হয় বুলি কোৱা হয়। বিয়াৰ পাছত কইনাই দৰাৰ ঘৰত বাস কৰে আৰু সন্তানসন্ততিয়ে দেউতাকৰ উপাধি গ্ৰহণ কৰে। সামাজিক বৈশিষ্ট্য হিচাপে বড়োসকলৰ মাজত সগোত্ৰীয় বিবাহৰ প্ৰচলন আছে বুলি উল্লেখ পোৱা যায়, যি বহু অন্য জনজাতীয় সমাজত সাধাৰণতে দেখা নাযায় বুলি কোৱা হয়।
সমাজ পৰিচালনা আৰু শৃংখলা ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বড়োসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে “আচাৰবা” নামৰ সমাজ-নিয়ন্ত্ৰণমূলক বান্ধোনসমূহ মানি চলা বুলি উল্লেখ আছে। এই পাঁচোটা বান্ধোন—
- অগৰবাদ
- ফংছথবাদ
- দাওখিবাদ
- খাওঁয়ালিবাদ
- খৌলৌবৌদবাদ
বসতি-ৰূপ, গৃহস্থালি আৰু জীৱিকা
বড়োসকল সাধাৰণতে সমাজ পাতি বসবাস কৰে। উৎস-তথ্য অনুসৰি বড়ো সমাজত চাংঘৰ আৰু ঝুমখেতিৰ প্ৰচলন নাই। ঘৰ-বাৰী সাধাৰণতে মুকলিমূৰীয়াকৈ সোঁমাজত এখন চোতাল ৰাখি চাৰিওফালে সাজি লোৱা হয় বুলি কোৱা হয়। আদৰ্শ বড়ো বৰঘৰ (নেমানো)ত তিনিটা কুঠৰিৰ উল্লেখ পোৱা যায়—ইছিং, ওখং আৰু খফ্ৰা।
জীৱিকা দিশত বড়োসকল প্রধানত কৃষিজীৱী। দোং খান্দি পথাৰত আলি বান্ধি কৰা শালিখেতিৰ প্ৰৱৰ্তক হিচাপে বড়োসকলক কেতিয়াবা উল্লেখ কৰা হয়। কৃষিৰ লগত জড়িত বহু লোকাচাৰ আৰু ঋতুচক্ৰকেন্দ্ৰিক ৰীতি-নীতি তেওঁলোকৰ সমাজজীৱনত গুৰুত্বপূর্ণ বুলি বৰ্ণিত; যেনে ন-আগ অনা, ন-গছা দিয়া, ন-ভাত খোৱা, কাতি গছআ ছাওনায়ত ঔখোলেৰে পথাৰত বন্তি জ্বলোৱা, শইচ চপোৱা, আৰু মাঘ-ব’হাগৰ বিভিন্ন কৃষি-সম্পৰ্কীয় অনুষঙ্গ।
উৎসৱ-সংস্কৃতি, নৃত্য আৰু লোকাচাৰ
বড়ো সমাজত উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু লোকাচাৰৰ বিস্তৃত পৰম্পৰা দেখা যায়। বিশেষকৈ—
- অম্বুবাচী (আমথিচুৱা)
- কাতিগাছা (কাতিবিহু)
- দোমাছি (ভোগালী বিহু)
- বৈছাগু বা বাইছাগু (ব’হাগ বিহু)
- ফুছ্লহাবা (পুতলী বিয়া)
উৎসৱসমূহত পুৰুষৰ লগতে নাৰী আৰু বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰো বিশেষ ভূমিকা থাকে বুলি উল্লেখ আছে; বিশেষকৈ বড়ো সমাজত নাৰী-সম্পৃক্ত সাংস্কৃতিক অংশগ্রহণ স্পষ্ট। খেৰাই পূজাৰ দৈদিনী (দেওধানী) আৰু বাগৰুম্বা আদি গীত-নৃত্য নাৰীকেন্দ্ৰিক বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়।
গৃহস্থালিৰ ক্ষেত্ৰতো বড়ো তিৰোতাসকলৰ দক্ষতা বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য—দাৱনী, ৰোৱনী, মাছধৰা, ৰন্ধা-বঢ়া আদিৰ লগতে এড়ী পালন আৰু এড়ী সূতা কটা, আৰু কাপোৰ বোৱা-কাটনী আদি কৰ্মত তেওঁলোকৰ দক্ষতা পৰম্পৰাগতভাৱে স্বীকৃত।
তাৎপৰ্য
বড়ো জনগোষ্ঠী অসমৰ ভৈয়ামৰ নৃসাংস্কৃতিক গঠনত এক কেন্দ্ৰীয় উপাদান। ভাষা (বড়ো ভাষা), ধৰ্মীয় ঐতিহ্য (বাথৌ ধৰ্ম), কৃষিকেন্দ্ৰিক জীৱনযাপন, আৰু খেৰাই-কেন্দ্ৰিক আচার-অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে অসমীয়া সমাজ-সংস্কৃতিক বহুমাত্ৰিক ৰূপ দিছে। একে সময়তে, বসতি-ৰীতি, সমাজ-সংগঠন আৰু নাৰী-সম্পৃক্ত নৃত্য-গীতৰ পৰম্পৰাই বড়ো পৰিচয়ক স্বকীয়তা প্ৰদান কৰি আহিছে।
আৰু চাওক
- অসম
- অসমৰ চীনা-তিব্বতীয় আৰু টাই জনগোষ্ঠী
- বড়ো ভাষা
- বাথৌ ধৰ্ম
- বড়ো-কছাৰী
- কোকৰাঝাৰ জিলা
- চিৰাং জিলা
- ওদালগুৰি জিলা
- খেৰাই
- সিজু
- নৃত্য
- অম্বুবাচী
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
সম্পাদকীয় প্ৰবন্ধ। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক ভাষাত লিখা হৈছে (এআই-সহায়ক খচৰা; মানৱ সম্পাদকীয় পৰ্যালোচনা চলি আছে)। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।
অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী লেখকসকললৈ আমাৰ কৃতজ্ঞতাপূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সাধনাই অসমীয়া ভাষাত মুক্ত জ্ঞানৰ বাট মুকলি কৰিছিল।