তিনিচুকীয়া জিলা

তিনিচুকীয়া জিলা অসমৰ ৩৪খন প্ৰশাসনিক জিলাৰ ভিতৰত এখন; ১৯৮৯ চনত ইয়াক ৰাজ্যৰ ২৩তম জিলা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। সদৰ স্থান তিনিচুকীয়াত থকা এই জিলা ৩৭৯০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ মাটিকালিৰে গঠিত আৰু ২০১১ চনৰ জনগণনা অনুসৰি জনসংখ্যা ১৩১৬৯৪৮। খনিজ সম্পদ (কয়লা, খাৰুৱা তেল), চাহ-ভিত্তিক কৃষি, আৰু ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ দৰে অনন্য জল-অৰণ্য পৰিবেশ—এই সকলো মিলি জিলাখনক অসমৰ অৰ্থনৈতিকভাৱে সক্ৰিয় আৰু পৰিবেশগতভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ অঞ্চল কৰি তুলিছে।

পৰিচয় আৰু প্ৰশাসনিক বিন্যাস

তিনিচুকীয়া জিলা এখন পূৰ্ণাঙ্গ প্রশাসনিক জিলা, যাৰ সদৰ তিনিচুকীয়া নগৰত। উৎস-তথ্য মতে জিলাখনত তিনিটা মহকুমা আছে—

• তিনিচুকীয়া (সদৰভিত্তিক অঞ্চল)
• শদিয়া
• মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা

এই প্রশাসনিক কাঠামোৰ মাজেৰে নগৰ-কেন্দ্ৰিক বাণিজ্যিক অঞ্চল, খনি-শিল্পাঞ্চল আৰু নদী-অৰণ্যভূমি একেলগে পৰিচালিত হয়।

ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু নদ-নদী

তিনিচুকীয়া জিলাৰ উত্তৰে ধেমাজি জিলা (মুখ্যতঃ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ নদীৰে পৃথক), দক্ষিণ-পশ্চিমে ডিব্ৰুগড় জিলা আৰু দক্ষিণ-পূবে অৰুণাচল প্ৰদেশ অৱস্থিত। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ লগতে জিলাৰ ভিতৰেদি কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য নদী-উপনদী বৈ যায়, যাৰ ভিতৰত—

• লোহিত
• বুঢ়ী দিহিং
• ডিব্ৰু

নদীবাহিত ভূমিৰ প্ৰভাৱত কিছুমান অংশত জলাভূমি, চৰা-দ্বীপধৰণৰ ভূ-আকৃতি আৰু অৰণ্য-ঘেঁষা পৰিবেশ গঢ় লৈ উঠে; এই ভৌগোলিক বৈশিষ্ট্যই কৃষি, বনসম্পদ আৰু জৈৱবৈচিত্ৰ্য—তিনিও ক্ষেত্ৰত জিলাখনৰ ভূমিকা নিৰ্ধাৰণ কৰে।

ইতিহাস: চুতীয়া, আহোম আৰু মটকৰ ধাৰাবাহিকতা

চুতীয়া পৰ্ব আৰু শদিয়াৰ স্থান

তিনিচুকীয়া জিলাৰ বহুখিনি ভূমি পূৰ্বতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল বুলি উল্লেখ আছে। সেই সময়ত শদিয়া “সধয়াপুৰ” নামেৰে জনাজাত আছিল আৰু চুতীয়া শাসনৰ ৰাজধানী হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়। একে সময়তে দিহিং নদীৰ গতিপথ আগৰ তুলনাত পশ্চিমলৈ সৰি আছিল বুলি জনা যায়; ইয়াৰ ফলত আজিৰ কিছুমান অঞ্চল দিহিঙৰ পূবৰ ফালত পৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সেই পূবফালৰ কিছুমান বনাঞ্চল-ঘন অঞ্চলত মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ মানুহে হাবি কাটি ঝুমধৰণৰ খেতি কৰিছিল আৰু কেতিয়াবা আহোম ৰাজ্যলৈ অৰণ্যজাত সামগ্ৰী যোগান ধৰা হৈছিল বুলিও উল্লেখ আছে।

চুতীয়া-আহোম সংঘৰ্ষৰ উল্লেখত আহোম বুৰঞ্জীত শদিয়াৰ দক্ষিণফালৰ এলেকা এজন চুতীয়া সেনাপতি বুঢ়া বৰুৱা (আহোম ভাষাত “থাওমান”)ৰ অধীনত আছিল বুলি কোৱা হয়; তেওঁ ১৫২৩ চনৰ ডিব্ৰুগড় ৰণত অংশ লৈছিল বুলি উৎস-তথ্যত উল্লেখ আছে।

আহোম অধীনলৈ সংযোজন

১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্য পতন হোৱাৰ পাছত তিনিচুকীয়া জিলাৰ সমগ্ৰ অঞ্চল আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে বুলি দিয়া তথ্যত স্পষ্ট। ইয়াৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল শাসনৰ বাবে আহোমৰ শদিয়া খোৱা গোহাঁয়ে (আহোম ভাষাত “থাওমুঙ বʼঙেন”) দায়িত্ব লোৱা বুলি জনা যায়। শদিয়াৰ দক্ষিণত বৰডোমছা অঞ্চলত লোণৰ হাট সংক্রান্তীয় দায়িত্ব আহোমৰ হাটখোৱা গোহাঁই (আহোম ভাষাত “থাওমুঙ বʼক্লাং”)ৰ হাতত আছিল বুলি উৎসে উল্লেখ কৰে। এই তথ্যসমূহে অঞ্চলটোৰ বাণিজ্যিক মূল্য (বিশেষকৈ লোণ) আৰু সীমান্তীয় প্ৰশাসনৰ গুৰুত্ব সূচায়।

মটক ৰাজ্য আৰু নগৰ-উৎপত্তিৰ সূত্ৰ

১৭০০ শতিকাৰ শেষভাগত তিনিচুকীয়া আৰু ডিব্ৰুগড় জিলাৰ এক বিস্তীৰ্ণ অংশ মটক ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি উল্লেখ আছে; ইয়াৰ ৰাজধানী বেংমৰা বা চাংমাই পথাৰ বুলি জনা যায়, আৰু কেতিয়াবা “মোৱামৰীয়া জাতিৰ বেংমৰা ৰাজ্য” বুলিও উল্লেখ কৰা হয়। মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই প্ৰথমে গুইজান নদীৰ পাৰৰ ৰঙাগড়ত ৰাজধানী স্থাপন কৰি ১৭৯১ চনত বেংমৰালৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল। তেওঁৰ মন্ত্ৰী গোপীনাথ বৰবৰুৱা (গোধা)ৰ সহায়ত বেংমৰা নগৰ গঢ়ি তোলা হৈছিল বুলিও উল্লেখ পোৱা যায়, আৰু এই নগৰৰ অৱস্থান আজিৰ তিনিচুকীয়া নগৰৰ ভিতৰতেই পৰিছিল বুলি উৎস-তথ্যই কয়।

নগৰ-নামৰ সৈতে জড়িত এক বিশেষ স্মৃতিচিহ্ন “তিনিকোণীয়া পুখুৰী”: সৰ্বানন্দ সিংহৰ আদেশত বেংমৰাত ত্ৰিভুজাকৃতি পুখুৰী খন্দা হৈছিল বুলি জনা যায়। ১৮৮৪ চনত ডিব্ৰু-চৈখোৱা ৰেল লাইনৰ নিৰ্মাণকালত সেই পুখুৰীৰ ওচৰত ষ্টেছন স্থাপিত হয় আৰু ষ্টেছনটোক “তিনিচুকীয়া” নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়; এই নামেই পাছলৈ নগৰ আৰু জিলাৰ পৰিচয় হৈ উঠে।

অৰ্থনীতি আৰু উদ্যোগ

তিনিচুকীয়া জিলা অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঔদ্যোগিক এলেকা। খনিজ সম্পদ, চাহ-ভিত্তিক অৰ্থনীতি আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ—তিনিটা স্তম্ভত ইয়াৰ অৰ্থনৈতিক ভিত্তি দাঁড়াই আছে।

খনিজ সম্পদ: কয়লা আৰু খাৰুৱা তেল

উৎস-তথ্য অনুসৰি ১৮৭৬ চনত লিডু আৰু মাৰ্ঘেৰিটাত কয়লা আৱিষ্কাৰ হয়। ১৮৮২ চনত ডিগবৈত খাৰুৱা তেলৰ সন্ধান পোৱা যায় আৰু ১৮৮৯ চনত দেশৰ ভিতৰতেই প্ৰথম তৈল খাদ খনন কৰা হয় বুলি উল্লেখ আছে। ডিগবৈৰ শোধনাগাৰক এছিয়াৰ ভিতৰত প্ৰথম আৰু বিশ্বৰ ভিতৰত তৃতীয় বুলি গণ্য কৰা হয় বুলি উৎস-তথ্যত উল্লেখ আছে। এই ঐতিহাসিক উদ্যোগই তিনিচুকীয়াক ভাৰতৰ পেট্ৰ’লিয়াম-ইতিহাসত বিশেষ স্থান দিছে।

বৃহৎ উদ্যোগ আৰু কৃষি

জিলাখনত ইণ্ডিয়ান অইল কৰ্প’ৰেছন, ক’ল ইণ্ডিয়া লিমিটেড আৰু ইউনিলিভাৰ আদি বৃহৎ প্ৰতিষ্ঠানৰ উপস্থিতিৰ কথা উৎস-তথ্যত উল্লেখ কৰা হৈছে। কৃষিক্ষেত্ৰত তিনিচুকীয়া অসমৰ এখন প্ৰধান উৎপাদন অঞ্চল; ইয়াত উল্লেখযোগ্য পৰিমাণে চাহ, ধান আৰু কমলাটেঙা উৎপাদন হয় বুলি তথ্য আছে। চাহ উৎপাদনৰ ভূগোলিক প্ৰেক্ষিতত চাবুৱাকে ধৰি সমীপৱৰ্তী অঞ্চলসমূহৰ সৈতে বাণিজ্যিক সম্পৰ্কো গঢ় লৈ উঠে।

বনাঞ্চল, সংৰক্ষণ আৰু জৈৱবৈচিত্ৰ্য

তিনিচুকীয়া জিলাত বহুতো বনাঞ্চল আৰু সংৰক্ষিত এলেকা আছে। উৎস-তথ্যত উল্লিখিত মুখ্য বনাঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত—

• ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
• তৰানি সংৰক্ষিত বনাঞ্চল
• বুঢ়ীদিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চল
• দুৱাৰমৰা সংৰক্ষিত বনাঞ্চল
• লক্ষীপথাৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল
• কাকজান সংৰক্ষিত বনাঞ্চল
• ফিল'বাৰী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল

বিশেষভাৱে ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান নদী-অৰণ্য মিলি গঠিত এক অনন্য পৰিবেশ। ইয়াক লোহিত, দিবাং আৰু ডাঙৰী নদীৰ বুকুত থকা নদীদ্বীপ-ধৰণৰ ভূ-ভাগ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, আৰু ইয়াৰ বিস্তৃতি প্ৰায় ৩৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। উৎস-তথ্য অনুসৰি ইয়াত—

• প্ৰায় ৩৫ বিধ স্তন্যপায়ী
• ৫০২ বিধ চৰাই
• ১০৪ বিধ মাছ
• ৪৩ বিধ সৰীসৃপ
• ৬৮০ বিধ উদ্ভিদ

পোৱা যায়। এই বিস্তৃত জৈৱবৈচিত্ৰ্যই জিলাখনৰ পৰিবেশগত মূল্য আৰু সংৰক্ষণ-প্ৰয়োজনীয়তা স্পষ্ট কৰে। (উৎসত পৃথককৈ হাতী, হলৌ বান্দৰ, গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰৰ দৰে প্ৰজাতিৰ উল্লেখো দেখা যায়।)

যোগাযোগ, শিক্ষা আৰু নগৰীয় কেন্দ্ৰ

যাতায়াত

তিনিচুকীয়া জিলাৰ সৈতে অসমৰ অন্য স্থানসমূহৰ বিমান, পথ আৰু ৰেলযোগে সংযোগ আছে বুলি উৎস-তথ্যত উল্লেখ আছে। দিছপুৰৰ পৰা পথ দূৰত্ব ৫৩২ কিলোমিটাৰ। নিকটতম বিমানকোঠ ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনবাৰী (প্ৰায় ৪০ কিলোমিটাৰ) আৰু দিল্লী, কলকাতা আৰু গুৱাহাটীৰ পৰা দৈনিক বিমান চলাচল কৰে বুলি কোৱা হৈছে। পথ সংযোগত ৩৭, ৩৮ আৰু ১৫৩ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে জিলাৰ মাজেদি পাৰ হয়, আৰু জিলাৰ সকলো পথৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৩০৮৬.০৬৪ কিলোমিটাৰ বুলি উৎসে উল্লেখ কৰিছে।

শিক্ষা

জিলাখনত উচ্চশিক্ষাৰ বাবে বহু প্ৰতিষ্ঠান আছে বুলি উৎস-তথ্যত তালিকা দিয়া হৈছে, যাৰ ভিতৰত—

• তিনিচুকীয়া মহাবিদ্যালয়
• তিনিচুকীয়া চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়
• তিনিচুকীয়া আইন মহাবিদ্যালয়
• তিনিচুকীয়া ছোৱালী মহাবিদ্যালয়
• তিনিচুকীয়া বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়
• ডুমডুমা মহাবিদ্যালয়
• ডিগবৈ মহাবিদ্যালয়
• ডিগবৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়
• মাৰ্ঘেৰিটা মহাবিদ্যালয়
• শদিয়া মহাবিদ্যালয়
• লিডু মহাবিদ্যালয়

সংস্কৃতি, পৰ্যটন আৰু ধৰ্মীয় স্থান

তিনিচুকীয়া জিলাত ইতিহাস-সংলগ্ন স্থাপত্য-স্মৃতি, ধৰ্মীয় আস্থা আৰু প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনৰ সমন্বয় দেখা যায়। ধৰ্মীয় দিশত অঞ্চলটোত হিন্দু ধৰ্ম আৰু ইছলামসহ বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুশীলনৰ উপস্থিতিৰ কথা উপলব্ধ সংযোগৰ পৰা বুজা যায়।

পৰ্যটন/দৰ্শনীয় স্থানৰ ভিতৰত উৎস-তথ্যত বিশেষভাবে—

• টিলিঙা মন্দিৰ: বৰডুবি গাঁৱত অৱস্থিত শিৱ মন্দিৰ; ভক্তসকলে দান কৰি ওলমাই থোৱা হাজাৰ-হাজাৰ টিলিঙাৰ বাবে বিখ্যাত।
• ন-পুখুৰী: তিনিচুকীয়া নগৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত ওচৰা-ওচৰিকৈ থকা নটা পুখুৰীৰ গোট; ইয়াক শেষ মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহৰ ৰাজত্বকালত খনন কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ।
• মাৰ্ঘেৰিটা অঞ্চল: চাহ বাগিছা, প্লাইউড উদ্যোগ আৰু কয়লা খনিৰ বাবে পৰিচিত; লগতে মাৰ্ঘেৰিটা গ’ল্ফ ক’ৰ্ছ পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ বুলিও উৎসে কয়।

ইয়াৰ উপৰিও দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ-সংশ্লিষ্ট ষ্টিলৱেল পথ (পুৰণি নাম “লিডু ৰোড”) তিনিচুকীয়াৰ ইতিহাসত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংযোগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায়। উৎস-তথ্য অনুসৰি আমেৰিকা আৰু মিত্ৰশক্তিয়ে যুদ্ধকালত চীনলৈ সাহায্য সামগ্ৰী পঠোৱাৰ বিকল্প পথ হিচাপে ইয়াক নিৰ্মাণ কৰে; লিডুৰ পৰা আৰম্ভ হৈ ম্যানমাৰৰ কাচিন প্ৰদেশৰ শ্বিংব্ৱিয়াং, ম্যিট্‌ক্যিনা আৰু ভামো হৈ চীনৰ য়ুন্নান প্ৰদেশৰ কুনমিঙত পথটোৰ শেষ হয় বুলি উল্লেখ আছে।

উত্তৰাধিকাৰ

তিনিচুকীয়া জিলা ইতিহাসৰ বহু স্তৰৰ এক সংযোগস্থল: চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী-স্মৃতি শদিয়াৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমান্ত-প্ৰশাসন, মটক ৰাজত্বৰ নগৰ-গঠন আৰু আধুনিক যুগৰ খনিজ-শিল্পলৈকে এই ধাৰাবাহিকতা বিস্তৃত। একে সময়তে ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানকে ধৰি বনাঞ্চলসমূহে জৈৱবৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ এক শক্তিশালী পৰিচয় গঢ়ি তোলে। সেয়ে তিনিচুকীয়া একেলগে ঔদ্যোগিক বিকাশ, সীমান্তীয় ইতিহাস আৰু পৰিবেশ-সংৰক্ষণৰ বাবে অসমত বিশেষ তাৎপৰ্য বহন কৰা জিলা।

আৰু চাওক

• অসম
• তিনিচুকীয়া
• শদিয়া
• ডিগবৈ
• লিডু
• মাৰ্ঘেৰিটা মহকুমা
• ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
• ষ্টিলৱেল পথ
• চুতীয়া ৰাজ্য
• আহোম ৰাজ্য