নগাঁও জিলা

নগাঁও জিলা হৈছে ভাৰতৰ উত্তৰ-পূবত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যৰ এটা উল্লেখযোগ্য জিলা। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰত অৱস্থিত এই জিলা কৃষিভিত্তিক সমভূমি, ছিটিকি থকা অৰণ্যাঞ্চল, আৰু বিস্তৃত বিল-জলাহভূমিৰ মিশ্ৰ ভূ-দৃশ্যৰে গঢ়া। অসমৰ সমাজ-সংস্কৃতিৰ ভিত গঢ়াত সহায়ক নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ প্ৰৱৰ্তক শংকৰদেৱৰ জন্মস্থান বৰদোৱা নগাঁৱৰ অন্তৰ্গত; আনহাতে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছুমান এলেকা নগাঁও জিলাত পৰে। এই দুয়োটা কাৰণে নগাঁও জিলাৰ ঐতিহ্য, পৰ্যটন আৰু পৰিচয় অসমত বিশেষ স্থিতি লাভ কৰিছে।

পৰিচয় আৰু সীমা

নগাঁও জিলা অসম ৰাজ্যৰ এখন জিলা। জিলাখনৰ সদৰ হৈছে নগাঁও চহৰ। ভৌগোলিক সীমা অনুসৰি—

• উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী আৰু শোণিতপুৰ জিলা
• দক্ষিণে হোজাই (২০১৫ চনৰ পৰা পৃথক জিলা) আৰু ডিমা হাছাও জিলা
• পূবে গোলাঘাট আৰু পশ্চিম কাৰ্বি আংলং জিলা/কাৰ্বি আংলঙ সংলগ্ন অঞ্চল
• পশ্চিমে মৰিগাঁও জিলা আৰু পশ্চিম কাৰ্বি আংলং জিলা

জিলাখনৰ মুঠ আয়তন ৩,৮৩১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। উৎস-টোকাত উল্লেখ অনুসৰি জনসংখ্যা ২৩,১৪,৬২৯ (জনগণনা বৰ্ষ ২০০৯) বুলি দিয়া হৈছে। সময় মণ্ডল ভাৰতীয় মান সময়; পিন ক’ড ৭৮২০০১ ৰ পৰা ৭৮২০০৩; দূৰভাষ ক’ড ৯১-৩৬৭২।

প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ

নগাঁও জিলা সাৰুৱা সমভূমি আৰু অৰণ্যানিৰে সমৃদ্ধ বুলি বর্ণিত। জলবায়ু সেমেকা আৰু আদ্ৰ; ইয়াৰ ফলত কৃষি আৰু জলাভূমি-ভিত্তিক পৰিৱেশ দুয়োটাই বিকশিত হৈছে। জিলাখনত ঠায়ে-ঠায়ে, বিশেষকৈ সীমামূৰীয়া অঞ্চলসমূহত, বিল আৰু জলাহভূমি দেখা যায়। এই ধৰণৰ ভূ-আকৃতি আৰু জলসম্পদে মাছ-জীৱিকা, জলচৰ-চৰাইৰ আশ্ৰয়স্থল, আৰু স্থানীয় পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ বৈচিত্ৰ্য বজাই ৰাখে।

প্ৰাণীজগতৰ ভিতৰত জিলা পৰিচয়ৰ এক উল্লেখযোগ্য দিশ হৈছে এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে খ্যাত কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ কিছুমান অংশ নগাঁও জিলাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা। লগতে জিলা-সংলগ্ন অৰণ্যাঞ্চলৰ উপস্থিতি নগাঁৱৰ প্ৰাকৃতিক বৈশিষ্ট্যক অধিক দৃঢ় কৰে; এই প্ৰেক্ষিতত লাওখোৱা অভয়াৰণ্যও অঞ্চলটোৰ বন্যপ্ৰাণ সংৰক্ষণৰ আলোচনা-প্ৰসংগত উল্লেখযোগ্য নাম।

ইতিহাস আৰু নামকৰণ

নগাঁও অঞ্চল সম্পৰ্কে বিভিন্ন যুগৰ তথ্য একেধৰণে বিস্তৃতভাৱে উপলব্ধ নহয়; তথাপি উৎস-টোকাত একাধিক ঐতিহাসিক-ধাৰণা দিয়া আছে।

পৌৰাণিক-ঐতিহ্যধর্মী ধাৰণা

কালিকা পুৰাণৰ মতে, অসুৰবংশীয় ৰজা নৰকাসুৰ কামৰূপলৈ আহি স্থানীয় কিৰাত ৰজাক পৰাভূত কৰি প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ ৰাজ্য গঠন কৰে; এই ঘটনাক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০ চনমানৰ বুলি কোৱা হয়। একেই সূত্ৰ অনুসৰি নৰকাসুৰৰ সময়ত নগাঁৱৰ কপিলী উপত্যকাত ত্ৰিপুৰা জাতিৰ ৰাজ্য আছিল বুলি উল্লেখ আছে; পাছলৈ কছাৰীসকলৰ সৈতে সংঘাতত পৰাজিত হৈ ত্ৰিপুৰা ৰজাই কপিলী ত্যাগ কৰি ডিমা হাছাও জিলাৰ মাইবঙত বসতি স্থাপন কৰে, আৰু কপিলী উপত্যকা কছাৰী অধীনলৈ যায়। এই বৰ্ণনা ঐতিহ্যধর্মী আৰু উৎসভিত্তিক মত ৰূপে বুজা হয়।

আহোম যুগ আৰু ‘নগাঁও’ নাম

উৎস-টোকা অনুসৰি, আহোম ৰাজ্যৰ প্ৰথমজন বৰবৰুৱা মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাই এই অঞ্চলত নতুনকৈ কেইবাখনো গাঁও পাতিছিল। নতুনকৈ পতা গাঁওসমূহৰ বাবেই অঞ্চলটোৰ নাম ‘নগাঁও’ হোৱা বুলি এক মত প্ৰচলিত।

ঔপনিবেশিক যুগত সদৰ স্থানান্তৰ

উৎস-টোকাত সদৰ ঠাই সলনি হোৱাৰ এক ধাৰাবাহিক তথ্য দিয়া হৈছে—

• ১৮৩৩ চনত সদৰ ঠাই পুৰণিগুদামত
• ১৮৩৫ চনত সদৰ ঠাই ৰঙাগড়াত
• ১৮৩৯ চনত বৰ্তমানৰ নগাঁও চহৰত সদৰ স্থাপন

এই স্থানান্তৰসমূহে সেই সময়ৰ প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠন আৰু নগাঁও চহৰৰ উত্থানক সূচায়।

প্ৰশাসন আৰু স্থানীয় শাসন

নগাঁও জিলাত বৰ্তমান দুটা মহকুমা আছে—

• নগাঁও
• কলিয়াবৰ মহকুমা

২০১৫ চনৰ ১৫ আগষ্টত অসম চৰকাৰে হোজাইক নতুন জিলাৰ মৰ্যাদা দিয়াৰ আগতে হোজাই নগাঁৱৰ মহকুমা আছিল; সেই বিভাজনৰ পাছত নগাঁও জিলাৰ সীমা আৰু প্ৰশাসনিক গঠন পুনৰ বিন্যাস হয়।

জিলাখনত সাতখন ৰাজহ চক্ৰ আছে—

• নগাঁও
• ৰহা
• কামপুৰ
• ধিং
• ৰূপহী
• চামগুৰি
• কলিয়াবৰ মহকুমা

পৌৰশাসনৰ ক্ষেত্ৰত উৎস-টোকা অনুসৰি জিলা অন্তৰ্গত পৌৰসভা কেইখন হৈছে—

• নগাঁও পৌৰসভা
• কামপুৰ পৌৰসভা
• ৰহা পৌৰসভা
• ধিং পৌৰসভা

যোগাযোগ আৰু পৰিবহণ

নগাঁও জিলাৰ মাজেদি ৩৬ নং আৰু ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ অতিক্ৰম কৰে বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে। এই ঘাইপথসমূহে জিলা সদৰ আৰু বিভিন্ন অঞ্চলক সংযোগ কৰি বাণিজ্য, যাতায়াত আৰু পৰ্যটনৰ বাবে সুবিধা প্ৰদান কৰে। জিলাখনৰ ভিতৰত উল্লেখিত স্থানসমূহৰ ভিতৰত হয়বৰগাঁও, নগাঁও, চাপৰমুখ, কামপুৰ, শিলঘাট, ৰহা আদি ঘাইপথ-সংলগ্ন বা যোগাযোগগত দিশে গুৰুত্বপূর্ণ নামেৰে উল্লেখিত।

সংস্কৃতি, সমাজ আৰু শিক্ষা

নগাঁও জিলা নানাবিধ জাতি-জনগোষ্ঠী আৰু সম্প্ৰদায়ৰ সমাৱেশে গঢ়া এক বিবিধ সমাজভূমি বুলি বর্ণিত। এই বৈচিত্ৰ্যৰ মাজতে বৈষ্ণৱীয় সংস্কৃতি আৰু সাহিত্য-নাট্যধাৰাৰ এক শক্তিশালী ঐতিহ্য জিলাখনৰ পৰিচয়।

শংকৰদেৱ আৰু বৈষ্ণৱ ঐতিহ্য

বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠাতা আৰু বৰগীত-অংকীয়া নাট আদি সৃষ্টি-ধাৰাৰ স্ৰষ্টা শংকৰদেৱৰ জন্ম ১৪৪৯ চনত বৰদোৱাৰ আলিপুখুৰীত হৈছিল বুলি উৎস-টোকাত দিয়া আছে। শংকৰদেৱে নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰি অসমীয়া সমাজক একত্ৰিত কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ঐতিহাসিক-সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ বাবে নগাঁও জিলা অসমীয়া জাতি-সংস্কৃতিৰ অধ্যয়নত সদায় প্রাসঙ্গিক।

উচ্চশিক্ষা আৰু শিক্ষানুষ্ঠান

উৎস-টোকাত নগাঁও জিলাৰ ভিতৰত একাধিক উচ্চশিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত—

• নগাঁও মহাবিদ্যালয়, নগাঁও আইন মহাবিদ্যালয়, নগাঁও ছোৱালী মহাবিদ্যালয়, নগাঁও শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়
• ধিং মহাবিদ্যালয়, কলিয়াবৰ মহাবিদ্যালয়, কামপুৰ মহাবিদ্যালয়, ৰহা মহাবিদ্যালয়

এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে জিলাৰ শিক্ষা-অৱকাঠামো আৰু মানৱসম্পদ গঠনত ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে।

দর্শনীয় স্থান আৰু পৰ্যটন

নগাঁও জিলাৰ প্ৰাকৃতিক-ঐতিহাসিক বৈশিষ্ট্যৰ আধাৰত পৰ্যটন সম্ভাৱনা উল্লেখযোগ্য। বিষয়ভিত্তিক বিস্তৃত তালিকাৰ বাবে মূল প্ৰবন্ধ নগাঁও জিলাৰ পৰ্যটনস্থলসমূহৰ তালিকা চাব পাৰি। উৎস-টোকা অনুসৰি কেইটামান উল্লেখযোগ্য স্থান—

• বৰদোৱা: শংকৰদেৱৰ জন্মস্থান (আলিপুখুৰী)
• শিলঘাট: ঐতিহ্যগত ধৰ্মস্থান/মন্দিৰ সংক্রান্ত উল্লেখ (কামাখ্যা মন্দিৰ বা কেঁচাইখাটী গোঁসানী মন্দিৰ, শ্ৰী শ্ৰী মাধৱ থান)
• চাপানলা: চম্পাৱতী কুণ্ড; আৰু জিলা-সংলগ্ন প্ৰাকৃতিক আকর্ষণ হিচাপে চম্পাৱতী জলপ্ৰপাতৰ উল্লেখ
• নবঙ্গা: চামুণ্ডা মন্দিৰ

এইবোৰৰ লগতে জলাহভূমি-অৰণ্যভিত্তিক পৰিৱেশ, আৰু কাজিৰঙা-সংলগ্ন বন্যপ্ৰাণ দেখাৰ সুযোগ জিলা পৰ্যটনৰ এক বিশেষ দিশ।

তাৎপৰ্য

নগাঁও জিলা অসমৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাস আৰু প্ৰাকৃতিক ঐশ্বৰ্য—দুয়ো ক্ষেত্ৰতেই এক কেন্দ্ৰীয় নাম। একফালে শংকৰদেৱৰ জন্মস্থানৰূপে ই অসমীয়া সমাজ-সংস্কৃতিৰ নিৰ্মাণ-ইতিহাসৰ সৈতে অটুটভাৱে জড়িত; আনফালে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ একাংশ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত জিলা বন্যপ্ৰাণ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰকৃতি-পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত তাৎপর্যপূর্ণ। সাৰুৱা সমভূমি, আদ্ৰ জলবায়ু আৰু বহুজাতিক সামাজিক গাঁথনি নগাঁৱক অসমৰ এক বহুমাত্ৰিক আৰু গতিশীল জিলা হিচাপে প্ৰতিপন্ন কৰে।

আৰু চাওক

• অসম
• নগাঁও
• শংকৰদেৱ
• বৰগীত
• এশিঙীয়া গঁড়
• লাওখোৱা অভয়াৰণ্য
• চম্পাৱতী জলপ্ৰপাত
• আহোম ৰাজ্য
• মোমাই তামুলী
• কালিকা পুৰাণ
• নৰকাসুৰ
• প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ
• নগাঁও জিলাৰ পৰ্যটনস্থলসমূহৰ তালিকা