অসমীয়া বিশ্বকোষঅসম আৰু অসমীয়া ভাষাৰ জ্ঞানকোষ
অৱদান
ভূগোল আৰু ঠাই

যোৰহাট জিলা

যোৰহাট জিলা অসম ৰাজ্যৰ এটি গুৰুত্বপূর্ণ প্ৰশাসনিক একক, যাৰ সদৰ যোৰহাট চহৰ। শিক্ষাৰ বিস্তাৰ, সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ বিকাশ, চাহ উদ্যোগ আৰু গৱেষণা-প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ উপস্থিতিৰ বাবে এই জিলাখনক অসমৰ সাংস্কৃতিক প্ৰাণকেন্দ্ৰ বুলি বহুতে চেনে।

অসমীয়া বিশ্বকোষৰ সম্পাদকমণ্ডলী হালনাগাদ: ৩১ অক্টোবৰ ২০২৬ ১,০২৪ শব্দ · ৬ মিনিট সম্পাদকীয় প্ৰবন্ধ ৮৭
সংশোধনৰ পৰামৰ্শ

যোৰহাট জিলা অসমৰ ৩৩খন জিলাৰ ভিতৰত এখন আৰু সদৰ নগৰ যোৰহাট। আধুনিক শিক্ষা, সাহিত্য-সাংস্কৃতিক আন্দোলন, চাহ উদ্যোগ আৰু কৃষি-গৱেষণাৰ দীৰ্ঘ ঐতিহ্যই এই জিলাক ৰাজ্যখনৰ বৌদ্ধিক-সাংস্কৃতিক মানচিত্ৰত বিশেষ স্থান দিয়ে। অতীতত ই শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত মহকুমা আছিল; পাছত পৃথক জিলা হিচাপে গঢ় লৈ উঠি প্ৰশাসনিকভাৱে অধিক স্বতন্ত্ৰতা লাভ কৰে।

পৰিচয় আৰু প্ৰশাসনিক গঠন

যোৰহাট জিলাৰ স্বতন্ত্ৰ জিলা হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰে ১৯৮৩ চনত, যেতিয়া ই শিৱসাগৰ জিলাৰ পৰা পৃথক কৰা হয়। বৰ্তমান জিলাখন দুটা মহকুমাত বিভক্ত—

  • যোৰহাট মহকুমা
  • তিতাবৰ মহকুমা

ঐতিহাসিকভাৱে মাজুলীও যোৰহাট জিলাৰ অন্তৰ্গত মহকুমা আছিল। পাছলৈ ২০১৬ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত অসম চৰকাৰে মাজুলীক পূৰ্ণ পৰ্যায়ৰ জিলা ঘোষণা কৰে; সেয়ে বহু পৰিসংখ্যা আৰু বৰ্ণনা “অবিভক্ত যোৰহাট” (মাজুলী পৃথক হোৱাৰ আগৰ) প্ৰসংগত উল্লেখ কৰা দেখা যায়।

ভূগোল আৰু জলবায়ু

অবিভক্ত যোৰহাট জিলাৰ মুঠ আয়তন ২,৮৫১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। জিলাখনৰ উত্তৰ দিশত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ বুকুত অৱস্থিত বিশ্বখ্যাত নদীদ্বীপ মাজুলী অতীতত যোৰহাটৰ অন্তৰ্গত আছিল, যদিও বৰ্তমান ই স্বকীয় জিলা।

জলবায়ুৰ দিশত যোৰহাটত বতৰৰ তাৰতম্য স্পষ্ট: তাপমাত্ৰা সাধাৰণতে ৯°ৰ পৰা ৩৯° পৰ্যন্ত উঠা-নমা কৰিব পাৰে। বাৰ্ষিক বৃষ্টিপাতৰ গড় ২০২৯ মিলিমিটাৰ বুলি তথ্যত উল্লেখ আছে, আৰু উত্তৰ-পশ্চিম মৌচুমীৰ প্ৰভাৱ তুলনামূলকভাৱে বেছি বুলি ধৰা হয়।

ইতিহাস: প্ৰাচীন স্মৃতিৰ পৰা ঔপনিৱেশিক পৰ্বলৈ

যোৰহাট অঞ্চলৰ অতীত সম্পৰ্কে কিছুমান জনপ্ৰচলিত ধাৰণাও আছে। জীৱনীকাৰ গুণাভিৰাম বৰুৱাই ‘আসাম বুৰঞ্জী’ত উল্লেখ কৰা এক প্ৰবাদ অনুসৰি প্ৰাচীন মগধৰাজ জৰাসন্ধই বহু ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্য জয় কৰি তাতৰ ৰজাসকলক বৰ্তমানৰ যোৰহাট অঞ্চলত বন্দী কৰি ৰাখিছিল; পাছত ভীমে জৰাসন্ধক বধ কৰি বন্দীৰাজাসকলক মুকলি কৰে—এনে কাহিনীৰ সৈতে চেকণীধৰা, কমলাবৰীয়া আৰু আতিলা গাঁও সংলগ্ন স্থানখণ্ডৰ নাম জড়িত বুলি কোৱা হয়। এই বৰ্ণনা ঐতিহাসিক দলিল-ভিত্তিক বিবৰণ নহয়, কিন্তু স্থানীয় স্মৃতি আৰু জনশ্ৰুতিত ইয়াৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়।

ঔপনিৱেশিক যুগত যোৰহাট অঞ্চলত প্ৰতিবাদ আৰু পৰিবর্তনৰ ঘটনাও উল্লেখযোগ্য। ব্ৰিটিছ শাসনৰ প্ৰথম দশকতেই ১৮৩৯ চনত গোমধৰ কোঁৱৰ, পিয়লী ফুকন আৰু জীউৰাম দুলীয়া বৰুৱা আদিৰ নেতৃত্বত বিদ্ৰোহৰ সূত্ৰপাতৰ কথা পোৱা যায়। সেই বছৰতে যোৰহাট আৰক্ষী চকী স্থাপন কৰা হয়। ১৮৫৮ চনত চিপাহী বিদ্ৰোহৰ নেতাসকলক যোৰহাটতেই ফাঁচী দিয়া হৈছিল বুলি তথ্যত উল্লেখ আছে।

প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ দিশত ১৮৬৯ চনত যোৰহাটক শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত মহকুমা হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৮৩ চনত পৃথক জিলা গঠন, আৰু ২০১৬ চনত মাজুলী পৃথক জিলা হওঁতেই যোৰহাটৰ প্রশাসনিক সীমা আৰু পৰিচয় দুয়োটাই নতুন ৰূপ পায়।

অৰ্থনীতি আৰু কৃষি

যোৰহাটৰ অৰ্থনীতিৰ কেন্দ্ৰস্থলে চাহ উদ্যোগ আৰু কৃষিভিত্তিক উৎপাদন দুভাৱে গুৰুত্ব বহন কৰে। তথ্য অনুসৰি জিলাখনত প্ৰায় ১৩৫খন চাহ বাগিছা আছে। ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিছাই ১৫০.৬ হেক্টৰ মাটি অধিকাৰ কৰি আছে বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। ১৮৮৫ চনত নেৰ'-গজ ৰেলসেৱা (যোৰহাট প্ৰভিঞ্চিয়েল ৰেলৱে) আৰম্ভ হোৱাত চাহ উদ্যোগে গতি পায় বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।

খাদ্যশস্যৰ ভিতৰত ধানক মুখ্য বুলি ধৰা হয়। মুঠ শস্য ক্ষেত্ৰ ১,৫২,৩৭৯ হেক্টৰ (৫৩.৪৪%) বুলি তথ্যত উল্লেখ আছে। জনমুৰি খাদ্যশস্য উৎপাদন বছৰি ২০৫ কিলোগ্ৰাম বুলিও এক তথ্য আছে। ২০০০-২০০১ চনৰ হিচাপ অনুসৰি যোৰহাট জিলাৰ জনমুৰি আয় ১১,২২২ টকা; ই অসমৰ গড় আয়ৰ প্ৰায় দুগুণ আৰু সৰ্বভাৰতীয় গড়তকৈও অধিক বুলি কোৱা হৈছে।

জনসংখ্যা আৰু ভাষা

২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি অবিভক্ত যোৰহাট জিলাৰ জনসংখ্যা ১০,৯২,২৫৬। জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৩৮৩.১ জন বুলি তথ্যত দিয়া আছে। ২০০১-২০১১ দশকত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ৯.২১% বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।

জিলাখনত বিভিন্ন ভাষাৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়; উৎস-তোকাত উল্লেখ থকা ভাষাসমূহ—

শিক্ষা, গৱেষণা আৰু সাংস্কৃতিক জীৱন

যোৰহাটক আধুনিক শিক্ষাৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি স্বাক্ষৰতাৰ হাৰত অসমৰ জিলাসমূহৰ ভিতৰত কামৰূপ মহানগৰ জিলাৰ পিছতে যোৰহাটৰ স্থান দ্বিতীয় বুলি উল্লেখ আছে।

শিক্ষা-গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত যোৰহাটত একাধিক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠিছে—

সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰতো যোৰহাটৰ ভূমিকা দৃশ্যমান। বিভিন্ন সময়ত কেইবাজনো বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ জন্মস্থান বা কৰ্মক্ষেত্ৰ হিচাপে যোৰহাটৰ নাম উঠে আহে, যেনে—

অসম সাহিত্য-সংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত অসম সাহিত্য সভাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় যোৰহাটৰ চন্দ্ৰকান্ত সন্দিকৈ ভৱনত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ আছে; এই ভৱন ১৯২৬ চনত নিৰ্মিত। লগতে চন্দ্ৰধৰ বৰুৱা, ডিম্বেশ্বৰ নেওগ আৰু মিত্ৰদেৱ মহন্ত আদি ব্যক্তিয়ে সভাৰ সভাপতিৰ পদ অলংকৃত কৰাৰ তথ্যো পোৱা যায়।

পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য-স্থাপত্য

যোৰহাট জিলাত প্ৰাকৃতিক আৰু ঐতিহাসিক দুয়ো ধৰণৰ দৰ্শনীয় স্থান আছে।

প্ৰাকৃতিক সংৰক্ষণ

হোলোঙাপাৰ গিবন অভয়াৰণ্য যোৰহাটৰ উল্লেখযোগ্য সংৰক্ষিত অৰণ্যাঞ্চল। ১৯৯৭ চনত ই অভয়াৰণ্যৰ মৰ্যাদা পায়। আয়তন ২১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ; যোৰহাট নগৰৰ পৰা প্ৰায় ১৯ কিমি আৰু মৰিয়নিৰ পৰা ৫ কিমি আঁতৰত বুলি উল্লেখ আছে। এই অৰণ্যত হলৌ বান্দৰ (ভাৰতৰ একমাত্ৰ গিবন) আৰু লাজুকী বান্দৰ (উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ একমাত্ৰ নিশাচৰ প্ৰাইমেট বুলি তথ্যত উল্লেখ) পোৱা যায়। বনাঞ্চলখন ব্ৰিটিছ যুগত “হোলোঙাপাৰ হাবি” নামেৰে জনাজাত আছিল।

ধৰ্মীয়-ঐতিহাসিক নিদৰ্শন

  • বুঢ়ীগোসানী দেৱালয়: যোৰহাট চহৰৰ গড় আলিৰ পূবে অৱস্থিত শাক্ত মন্দিৰ; মূৰ্তি দুৰ্গা দেৱীৰ। ১৭০৮ চনত আহোম স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই জয়ন্তীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বিগ্ৰহ আনিছিল বুলি তথ্যত উল্লেখ, আৰু আহোম ৰাজধানী সলনিৰ লগে লগে দেৱালয়ৰ স্থানান্তৰ ঘটে বুলি কোৱা হয়।
  • লাচিত বৰফুকনৰ মৈদাম: আহোম সেনাপতি লাচিত বৰফুকনৰ মৈদাম; মেলেং-হোলোঙাপাৰৰ গোঁহাই গাঁৱত অৱস্থিত বুলি উল্লেখ। লাচিতৰ নেতৃত্বত ১৬৭২ চনত শৰাইঘাটৰ যুদ্ধত মোগল পৰাস্ত হোৱাৰ ঐতিহাসিক প্ৰসঙ্গো একে সৈতে জড়িত।

ঔপনিৱেশিক-সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু স্মাৰক

  • যোৰহাট জিমখানা ক্লাব: ১৮৭৬ চনত চেকণীধৰা গাঁৱত ডি. স্লিমনৰ দ্বাৰা স্থাপিত; ইয়াত “গ’ভাৰ্ণৰছ কাপ”সহ ঘোঁৰা দৌৰৰ ঐতিহ্য আছে বুলি তথ্যত উল্লেখ। ইয়াৰ ‘নাইন হ’ল গ’ল্ফ ক’ৰ্ছ’ এছিয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বিশ্বৰ ভিতৰত তৃতীয় সৰ্বাধিক পুৰণি বুলি কোৱা হৈছে।
  • ঠেঙাল ভৱন: ১৮৮০ চনত ৰায়বাহাদুৰ শিৱপ্ৰসাদ বৰুৱাৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত; প্ৰথম অসমীয়া দৈনিক কাকত ‘দৈনিক বাতৰি’ ইয়াৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল বুলি উল্লেখ।
  • বিবুধি গড়: আহোম ৰাজমন্ত্ৰী পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোঁহাইৰ নেতৃত্বত ১৭৯১ চনত নিৰ্মিত গড়; মোৱামৰিয়া বিদ্ৰোহীসকলৰ অগ্ৰগতি ৰোধ কৰিবলৈ প্ৰচেষ্টা চলাইছিল বুলি তথ্যত উল্লেখ। বৰ্তমানৰ যোৰহাট চহৰৰ গড় আলি এই গড়ৰ এক অংশ বুলি কোৱা হয়।

ৰাজনীতি আৰু নিৰ্বাচনী বিন্যাস

যোৰহাট জিলাত অসম বিধানসভাৰ ৫টা সমষ্টি অন্তৰ্ভুক্ত বুলি তথ্যত উল্লেখ আছে—

  • দেৰগাঁও (৯৭) — অনুসূচিত জাতিৰ বাবে সংৰক্ষিত
  • যোৰহাট (৯৮)
  • তিতাবৰ (১০০)
  • মৰিয়নি (১০১)
  • টিয়ক (১০২)

লোকসভা ক্ষেত্ৰত জিলাখনৰ সৈতে কলিয়াবৰ (লোকসভা সমষ্টি)ৰ নাম সংযোগত উল্লেখ আছে।

উত্তৰাধিকাৰ

যোৰহাট জিলাৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে—প্ৰশাসনিক ইতিহাসৰ পুনৰ্গঠন (১৯৮৩ত জিলা গঠন, ২০১৬ত মাজুলীৰ পৃথকীকৰণ), চাহ উদ্যোগৰ ঐতিহ্য, আৰু শিক্ষাগৱেষণাৰ শক্তিশালী অৱকাঠামো। একে সময়তে হোলোঙাপাৰ গিবন অভয়াৰণ্যৰ দৰে সংৰক্ষিত অৰণ্যাঞ্চল আৰু বুঢ়ীগোসানী দেৱালয়, লাচিত বৰফুকনৰ মৈদাম আদি স্থানে জিলাখনৰ প্ৰাকৃতিক-ঐতিহাসিক পৰিচয় একেলগে ধৰি ৰাখে। সাহিত্য-সভা, শিক্ষানুষ্ঠান আৰু সাংস্কৃতিক ব্যক্তিত্বসমূহৰ সংযোগে যোৰহাটক অসমৰ বৌদ্ধিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনত স্থায়ী আসন দিছে বুলি ক’ব পাৰি।

আৰু চাওক

সম্পৰ্কিত শ্ৰেণী

অসমৰ জিলাযোৰহাট জিলা

উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ

সম্পাদকীয় প্ৰবন্ধ। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক ভাষাত লিখা হৈছে (এআই-সহায়ক খচৰা; মানৱ সম্পাদকীয় পৰ্যালোচনা চলি আছে)। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী লেখকসকললৈ আমাৰ কৃতজ্ঞতাপূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সাধনাই অসমীয়া ভাষাত মুক্ত জ্ঞানৰ বাট মুকলি কৰিছিল।

এই প্ৰবন্ধটো উদ্ধৃত কৰক