লখিমপুৰ জিলা

লখিমপুৰ জিলা ভাৰতৰ অসম ৰাজ্যৰ উত্তৰ-পূব কোণত অৱস্থিত এক জিলা। এই জিলা ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উত্তৰ পাৰত হিমালয়ৰ পাদদেশমুখী অঞ্চলৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰা ভূ-প্ৰাকৃতিক বৈশিষ্ট্য, নদীনির্ভৰ উৰ্বৰ সমতল আৰু বহুস্তৰীয় ঐতিহাসিক অভিজ্ঞতাৰ বাবে উল্লেখযোগ্য। সমসাময়িক প্রশাসনিক দৃষ্টিত জিলাখনৰ সদৰ উত্তৰ লখিমপুৰ আৰু ইয়াত মহকুমা হিচাপে উত্তৰ লখিমপুৰ, নাৰায়ণপুৰ আৰু ঢকুৱাখনাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

অবস্থান আৰু সীমানা

লখিমপুৰ জিলা অসমৰ উত্তৰ-পূবাংশত অৱস্থিত। উৎস-টোকা অনুসৰি জিলাখনৰ বিস্তৃতি অক্ষাংশ ২৬° ৪৮' উত্তৰৰ পৰা ২৭° ৫৩' উত্তৰলৈ আৰু দ্ৰাঘিমাংশ ৯৩° ৪২' পূবৰ পৰা ৯৪° ২০' পূবলৈ।

বৰ্তমান চাৰিসীমা:

• উত্তৰে অৰুণাচল প্ৰদেশ
• দক্ষিণে মাজুলী জিলা, গোলাঘাট আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী
• পূবে ধেমাজি জিলা আৰু ডিব্ৰুগড় জিলা
• পশ্চিমে বিশ্বনাথ জিলা

ঐতিহাসিক পৰিপ্ৰেক্ষিতত “লক্ষীমপুৰ জিলা” নামৰ আগৰ এক প্রশাসনিক এককৰ সীমাৰেখা একে নাছিল। স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত উল্লেখিত বৃহৎ জিলাটোৰ সীমা হিসেবে পূবে ব্ৰহ্মপুত্ৰ, পশ্চিমে হাৱাজান নৈ, উত্তৰে নেফা আৰু দক্ষিণে লোহিত সুঁতিৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

ভূ-প্ৰকৃতি, নদ-নদী আৰু জলবায়ু

লখিমপুৰ জিলাৰ মুঠ আয়তন ২২৭৭ বৰ্গ কি.মি.। জিলাখনৰ ভূ-পৃষ্ঠ ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহে বহন কৰা পলসৰে গঠিত উৰ্বৰ সমতলভূমিৰ বৈশিষ্ট্য বহন কৰে। উল্লেখযোগ্য উপনদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰি নদীৰ লগতে ৰঙানৈ, ডিক্ৰং আদি আৰু সিহঁতৰ অলেখ উপনৈৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই নৈসমূহৰ পলস জমা হৈ গঢ়ি তোলা সমতলভাগে কৃষি আৰু বসতি বিস্তাৰত প্ৰভাৱ পেলায়, যদিও বৰ্ষাকালীন বানপানীৰ ঝুঁকি ঐতিহাসিকভাৱে জনবসতিৰ ঘনত্বত বাধা হিচাপে ধৰা দিছে বুলি উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে।

উৎস-টোকাত জিলাখনৰ সমতলভাগক তিনিটা স্থলভাগত ভাগ কৰিব পাৰি বুলি কোৱা হৈছে; বিশেষকৈ পাহাৰীয়া প্ৰান্তীয় অঞ্চলত বালি-পলসুৱা মাটি, শিলগুটি আৰু নদীৰ শিলৰ আধিপত্যৰ বৰ্ণনা আছে। উচ্চতাৰ ক্ষেত্ৰত উত্তৰ দিশত তুলনামূলক বেছি আৰু দক্ষিণাভিমুখে ধীৰে ধীৰে নিম্নগামী হোৱাৰ আভাস পোৱা যায়, যাৰ ফলত নৈৰ সোঁত ঋতুভেদে পৰিবৰ্তিত হয়।

জলবায়ু তুলনামূলকভাৱে চেঁচা আৰু সেমেকা বুলি বৰ্ণিত। গড় উষ্ণতা শীতকালত ৫°–২০° ছেলছিয়াছ আৰু গ্ৰীষ্মকালত ১৮°–৩৬° ছেলছিয়াছৰ ভিতৰত থাকে। বাৰ্ষিক গড় বৰষুণ ২০০–২৫০ ছে.মি. আৰু আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতা সাধাৰণতে ৬০%ৰ তললৈ ননমা বুলিও উৎস-টোকাত দিয়া আছে। আগষ্টক আটাইতকৈ গৰম আৰু জানুৱাৰীকে আটাইতকৈ চেঁচা মাহ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।

নামকৰণ: মত-মতান্তৰ আৰু প্ৰমাণ

লখিমপুৰ নামৰ উৎস সম্পৰ্কে কেইবাটাও তথ্য প্ৰচলিত বুলি উৎস-টোকাত কোৱা হৈছে। বিশেষকৈ বুৰঞ্জীবিদ সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাৰ মতামত অনুসৰি চুতীয়া নৃপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামৰ পৰা “লক্ষীমপুৰ” নামৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি যুক্তি দিয়া হয়। এই মতৰ সমৰ্থনত তামৰ ফলিৰ উল্লেখ আছে, য’ত লক্ষ্মীনাৰায়ণ আৰু সত্য নাৰায়ণ নামেৰে ৰজাসকলে মাটি দান কৰাৰ বিৱৰণ আছে বুলি ধৰা হয়।

উৎস-টোকাত উল্লিখিত অনুসৰি:

• ১৯১০ আৰু ১৯৩২ চনত ঘিলামৰাৰ ওচৰত কোৰ মাৰোতে তামৰ ফলি উদ্ধাৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।
• চতুৰ্দ্দশ শতিকাৰ তামৰ ফলিৰ তথ্য অনুসৰি লক্ষ্মীনাৰায়ণে সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম দিশত (বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰ অঞ্চল) ভূমি দান কৰিছিল বুলি কোৱা হৈছে।
• ১৪০২ চনত পাকিমুৰি অঞ্চলত ভূমি দান, আৰু দান-ভূমিৰ পূব সীমা সোৱণশিৰি নদী আছিল বুলি উৎস-টোকাত আছে।

এইদৰে নামকৰণৰ ক্ষেত্ৰত “চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণ” সংশ্লিষ্ট মতটো তথ্য-ভিত্তিক যুক্তিৰে আগবঢ়োৱা এক ব্যাখ্যা হিচাপে দেখা যায়; লগতে ব্ৰিটিছ আমলত সদৰ নগৰ-নামৰ সৈতে জিলা-নাম সংযোগিত হোৱা ধাৰণাও উৎস-টোকাত প্ৰতিফলিত।

ইতিহাস: চুতীয়া পৰ্বৰ পৰা জিলা-পুনৰ্গঠনলৈ

লখিমপুৰ অঞ্চলৰ ইতিহাসত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধ্যায় গুৰুত্বপূর্ণ। উৎস-টোকা অনুসৰি ১৫২৪ চনলৈকে এই অঞ্চল চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। হাবুং অঞ্চলত “হাবুঙাধিপতি বৃহৎপাত্ৰ” নামে চুতীয়া বিষয়াই শাসন কৰিছিল আৰু ডিব্ৰুগড় ৰণতো অংশ লোৱাৰ কথা উৎস-টোকাত উল্লেখিত।

চুতীয়া ৰাজ্য পতনৰ পাছত অঞ্চলখিনি আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ যায় বুলি কোৱা হৈছে। তাৰপিছত ঔপনিৱেশিক শাসনে প্রশাসনিক পুনৰবিন্যাস ঘটায়। উৎস-টোকা অনুসৰি ১৮৩৮ চনত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে উজনি অসমৰ শাসন-ব্যৱস্থা পুনৰ গ্ৰহণ কৰি দক্ষিণ পাৰত শিৱসাগৰ আৰু উত্তৰ পাৰত পশ্চিমে বিশ্বনাথ জিলা পৰ্যন্ত আৰু পূবে চিচি-ধেমাজি অঞ্চল সামৰি “লক্ষীমপুৰ জিলা” গঠন কৰে। ১৮৪২ চনত শদিয়া আৰু মটক ৰাজ্য ব্ৰিটিছ দখললৈ অহাৰ পিছত জিলাৰ আকাৰ বৃদ্ধি পায়; লগতে লক্ষীমপুৰৰ আওহতীয়া অৱস্থান আৰু যাতায়াত অসুবিধাৰ যুক্তিত সদৰ দক্ষিণ পাৰত ডিব্ৰুগড়লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয় বুলি উৎস-টোকাত আছে। উত্তৰ পাৰৰ ভূখণ্ডক মহকুমা কৰি “উত্তৰ লক্ষীমপুৰ” নাম দিয়া হয় বুলি উল্লেখ আছে।

স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ছোৱাত লক্ষীমপুৰ আৰু ডিব্ৰুগড়—দুয়ো মহকুমা সাঙুৰি বৃহৎ লক্ষীমপুৰ জিলাৰ অস্তিত্বৰ কথা উৎস-টোকাত দিয়া হৈছে। আধুনিক প্রশাসনিক ৰূপান্তৰৰ ক্ষেত্ৰত দুটা তাৰিখ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য:

• ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ (গান্ধী জয়ন্তী)ত সেই সময়ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী মহেন্দ্ৰ মোহন চৌধুৰীৰ আদেশ অনুসৰি লক্ষীমপুৰ জিলাক দ্বিবিভক্ত কৰি ডিব্ৰুগড় জিলা আৰু লক্ষীমপুৰ জিলা গঠন; আৰু উত্তৰ লখিমপুৰক সদৰ ঘোষণা।
• ১৯৮৯ চনত পুনৰ বিভাজনৰ জৰিয়তে লক্ষীমপুৰৰ পৰা ধেমাজি জিলা পৃথক জিলা হিচাপে গঠিত।

প্রশাসন আৰু জনসংখ্যা

সদৰ: উত্তৰ লখিমপুৰ। সময় মণ্ডল: ভাৰতীয় মান সময়।

মহকুমা সম্পৰ্কে উৎস-টোকাত দুটা ধৰণৰ উল্লেখ আছে—এঠাইত ৩টা মহকুমা (উত্তৰ লখিমপুৰ, নাৰায়ণপুৰ, ঢকুৱাখনা) আৰু আন ঠাইত বৰ্তমান দুটা মহকুমা (উত্তৰ লখিমপুৰ আৰু ঢকুৱাখনা) বুলি উল্লেখ আছে। তথ্যৰ ভিতৰত এই পাৰ্থক্য থাকিলেও, সদৰ আৰু ঢকুৱাখনাৰ মহকুমাগত উপস্থিতি দুয়ো উল্লেখতেই থাকে।

২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি জিলাখনৰ জনসংখ্যা ১০,৪০,৬৪৪। ২০০১–২০১১ দশকত জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ১৭.০৫% বুলি উৎস-টোকাত দিয়া আছে। ঐতিহাসিকভাৱে এই অঞ্চলত ঘন জনবসতি কম আছিল বুলি কোৱা হয়; সম্ভৱ কাৰণ ৰূপে ডাঠ অৰণ্য, সঘন বানপানী আৰু যাতায়াত অসুবিধাৰ কথা উৎস-টোকাত উল্লেখিত।

যোগাযোগ আৰু জনসংখ্যাৰ সম্পৰ্কত উৎস-টোকাত উল্লেখ আছে যে চীনা আক্ৰমণৰ ঠিক পিছত ১৯৬৩–৬৪ চনৰ ভিতৰত মিটাৰগজ ৰেল চলাচল আৰম্ভ হোৱাৰ পাছত জনসংখ্যা ধীৰে ধীৰে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে। ঔপনিৱেশিক অর্থনৈতিক ব্যৱস্থা আৰু চাহ বাগিছা স্থাপনৰ প্ৰভাৱেও জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কাৰক হিচাপে উল্লেখিত। লগতে কিছুমান স্থানত বসতি স্থাপনৰ ইতিহাসৰ বিৱৰণ দিয়া আছে, যদিও সেই বিৱৰণসমূহ সম্পূৰ্ণ জিলা-স্তৰৰ জন-সংগঠন নিৰ্ণয়ৰ বাবে যথেষ্ট বিস্তৃত নহয়।

সমাজ-সংস্কৃতি: ভাষা, ধৰ্মীয়-শৈৱলী আৰু শিক্ষা

লখিমপুৰ জিলা অসমীয়া সমাজ-সংস্কৃতিৰ উত্তৰ পাৰত থকা এক গুৰুত্বপূর্ণ ক্ষেত্ৰ। ভাষাৰ দিশত প্ৰধান মাধ্যম হিচাপে অসমীয়া ভাষা সামাজিক-সাংস্কৃতিক জীৱনত কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰে।

সত্ৰ-সংস্কৃতি আৰু বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কিছুমান সংযোগো উপলব্ধ সংযোগ তালিকাত দেখা যায়, যেনে মাধৱদেৱ, ঘাৰমৰা সত্ৰ, মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু অনিৰুদ্ধদেৱ। এই সংযোগসমূহে জিলাখনৰ ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰিৱেশত বৈষ্ণৱীয় ধাৰাৰ উপস্থিতিৰ ইঙ্গিত দিয়ে, যদিও উৎস-টোকাত এই বিষয়ে বিস্তৃত বৰ্ণনা দিয়া হোৱা নাই।

শিক্ষা-অৱকাঠামোৰ ক্ষেত্ৰত জিলাখনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্রতিষ্ঠান হিচাপে মাধৱদেৱ বিশ্ববিদ্যালয় আৰু নাৰায়ণপুৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ নাম উপলব্ধ সংযোগত আছে, যি উচ্চশিক্ষা আৰু বিদ্যালয়-শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত জিলাখনৰ ভূমিকা সূচায়।

তাৎপৰ্য

লখিমপুৰ জিলা অসমৰ উত্তৰ-পূব সীমান্তীয় অঞ্চলসমূহৰ সৈতে উপত্যকাৰ সংযোগস্থলস্বৰূপ, য’ত নদীনির্ভৰ ভূ-প্ৰকৃতি, উচ্চ বৃষ্টিপাতযুক্ত সেমেকা জলবায়ু আৰু উৰ্বৰ পলসুৱা মাটিৰ মিলন দেখা যায়। ইতিহাসৰ দিশত ই চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসন-অভিজ্ঞতা, আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱাৰ পৰ্ব আৰু ব্ৰিটিছ আমলত গঠিত বৃহৎ “লক্ষীমপুৰ জিলা”ৰ প্রশাসনিক উত্তৰাধিকাৰ বহন কৰে। ১৯৭১ আৰু ১৯৮৯ চনৰ বিভাজনে আধুনিক জিলাৰ সীমা-প্রশাসন সুসংহত কৰি বর্তমানৰ লখিমপুৰ জিলাক অসমৰ এক স্বতন্ত্ৰ প্রশাসনিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিসৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।

আৰু চাওক

• অসম
• ধেমাজি জিলা
• ডিব্ৰুগড় জিলা
• বিশ্বনাথ জিলা
• মাজুলী জিলা
• উত্তৰ লখিমপুৰ
• সোৱণশিৰি নদী
• চুতীয়া ৰাজ্য
• আহোম ৰাজ্য