বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য

বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য এগৰাকী অসমীয়া গল্পকাৰ, ঔপন্যাসিক, কবি, নিবন্ধকাৰ, সম্পাদক আৰু সাংবাদিক। আধুনিক অসমীয়া কথাসাহিত্যত তেওঁ বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ তেওঁৰ ৰচনাত সমসাময়িক ৰাজনীতি-সমাজৰ সংঘাত, যুদ্ধ-বিধ্বস্ত মানুহৰ জীৱন, আৰু নৈতিক দৃঢ়তা—এই সকলোবোৰ বাস্তৱধৰ্মী ভাষা আৰু স্পষ্ট কাহিনী-বিন্যাসেৰে ধৰা পৰে। অসমৰ সাহিত্য-ইতিহাসত তেওঁক বিশেষকৈ ‘মৃত্যুঞ্জয়’ আৰু ‘ঈয়াৰুইঙ্গম’ৰ বাবে স্মৰণ কৰা হয়।

জীৱন আৰু শিক্ষা

ভট্টাচাৰ্যৰ জন্ম ১৪ অক্টোবৰ ১৯২৪ তাৰিখে শিৱসাগৰ জিলাৰ চফ্ৰাই চাহবাগিচাত। মৃত্যু ৬ আগষ্ট ১৯৯৭ তাৰিখে গুৱাহাটীত হয়। তেওঁ ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয়তা আৰু নাগৰিকত্বধাৰী আছিল, আৰু লিখাৰ ভাষা আছিল অসমীয়া ভাষা।

শিক্ষাজীৱনত তেওঁ যোৰহাট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু বহুমুখী বালক বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে। উচ্চশিক্ষা তেওঁ কটন কলেজ আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ত সম্পূৰ্ণ কৰি স্নাতকোত্তৰ পৰ্যায়লৈকে আগবাঢ়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাংবাদিকতা বিভাগত ৰীডাৰ হিচাপে কৰ্মৰত আছিল। সাহিত্য-সাধনাৰ লগতে শিক্ষাদান আৰু সাংবাদিকতাৰ অভিজ্ঞতাই তেওঁৰ লিখনিশৈলীত তথ্যনিষ্ঠতা, দৃষ্টিশীলতা আৰু অনাৱশ্যক আড়ম্বৰ-বর্জন—এই বৈশিষ্ট্যবোৰ দৃঢ় কৰে।

পৰিয়াল

ভট্টাচাৰ্য সাতোজন ভাই-ককাইৰ মাজত দ্বিতীয় আছিল। তেওঁৰ জেষ্ঠ ভাতৃ আছিল নলিনীধৰ ভট্টাচাৰ্য (অধ্যাপক)। ভাইসকলৰ ভিতৰত গিৰীন, অনিল আৰু কামাখ্যা ভট্টাচাৰ্যৰ নাম উল্লেখযোগ্য। তেওঁ বিনীতা ভট্টাচাৰ্যৰ সৈতে বিবাহিত আছিল। সন্তানসকল ডা° দীপাংকৰ ভট্টাচাৰ্য, জুৰি ভট্টাচাৰ্য আৰু শশাংক ভট্টাচাৰ্য।

সাহিত্যিক কৃতিত্ব আৰু শৈলী

ভট্টাচাৰ্যৰ সাহিত্যসাধনাৰ কেন্দ্ৰত আছিল সমাজ-বাস্তৱতা আৰু ৰাজনৈতিক সচেতনতা। তেওঁ কল্পনাশ্ৰয়ী ৰোমাঞ্চৰ বদলে জীৱনৰ কঠোৰ সত্যক অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল। তেওঁৰ গল্প-উপন্যাসত—

• অযথা শব্দ-আড়ম্বৰ আৰু দীঘল ভূমিকা এৰাই চলা
• স্পষ্ট আৰু দৃঢ় বাক্যবিন্যাস
• বাস্তৱধৰ্মী ঘটনাবিন্যাস আৰু সামাজিক দায়বদ্ধতা
• মানৱতাবোধ আৰু চিন্তাৰ গভীৰতা

—এই গুণসমূহ সুস্পষ্ট। তেওঁৰ কথাশিল্পত চৰিত্ৰবোৰ উজ্জ্বল আৰু নিৰ্দিষ্ট ৰূপত অংকিত, আৰু ভাষা শক্তিশালী তথা পোনপটীয়া। এই কাৰণেই পাঠকে তেওঁৰ লেখা “ক’লাক ক’লা আৰু বগাক বগা” বুলি কোৱা ধাৰণাৰে চিনি পায় বুলি সমালোচনাত ধৰা হয়।

কথাসাহিত্য: উপন্যাস আৰু গল্প

উপন্যাস

ভট্টাচাৰ্যৰ প্ৰথম উপন্যাস ‘ৰাজপথে ৰিঙিয়ায়’ ১৯৫৫ চনত প্ৰকাশ পায়। এই উপন্যাসে তেওঁৰ উপন্যাসিক জীৱনৰ সূচনা কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিষয়বস্তুৰ ব্যাপকতা আৰু সামাজিক-ৰাজনৈতিক অনুসন্ধানৰ বাবে বিশেষ পৰিচিত হয়।

তেওঁৰ উপন্যাসসমূহৰ ভিতৰত ‘ঈয়াৰুইঙ্গম’ আৰু ‘মৃত্যুঞ্জয়’ক অসমীয়া সাহিত্যত শীৰ্ষস্থানীয় কৃতি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

• ‘ঈয়াৰুইঙ্গম’ত টাংখুল অঞ্চলৰ যুদ্ধ-বিধ্বস্ত নগা সম্প্ৰদায়ক বিষয় ৰূপে লৈ মানৱ-সংকট আৰু সমাজগত ভাঙোনৰ ছবি অংকিত হৈছে। এই উপন্যাসৰ বাবে তেওঁ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে (বঁটা-বৰ্ষ ১৯৬১)।
• ‘মৃত্যুঞ্জয়’ বিয়াল্লিচৰ গণ-আন্দোলনৰ ভিত্তিত ৰচিত আৰু এই কৃতিৰ বাবে তেওঁ ১৯৭৯ চনত জ্ঞানপীঠ বঁটা লাভ কৰে। এই বঁটা লাভ কৰি তেওঁ প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া জ্ঞানপীঠ-বঁটা বিজয়ী লেখক হয়।

‘ঈয়াৰুইঙ্গম’ উপন্যাসৰ ইংৰাজী অনুবাদ Love in the Time of Insurgency নামেৰে ২০০৫ চনত প্ৰকাশ পাইছিল—ই আন্তঃভাষিক পৰিসৰত উপন্যাসখনক নতুন পাঠক-সমাজলৈ লৈ যায়।

চুটি গল্প

ভট্টাচাৰ্যৰ সাহিত্যজীৱনৰ আৰম্ভণি ঘটে গল্পৰ মাজেদি। হাইস্কুলত পঢ়ি থকা সময়তে যোৰহাট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু বহুমুখী বালক বিদ্যালয়ৰ বছৰেকীয়া আলোচনী ‘জেউতি’ত প্ৰকাশ পোৱা ‘মাহীমাকৰ মৰম’ তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত গল্প বুলি জনা যায়। তাৰ পাছত ‘নায়ক’, ‘আৱাহন’, ‘জয়ন্তী’ আদি আলোচনীত তেওঁ চুটি গল্প লিখে।

তেওঁৰ ‘মাছ’ নামৰ এটা গল্প দেশভক্ত তৰুণৰাম ফুকনক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। সামগ্ৰিকভাৱে তেওঁৰ গল্পত নৈতিক স্পষ্টতা আৰু সামাজিক-ৰাজনৈতিক পটভূমিৰ উপস্থিতি লক্ষ্যণীয়, আৰু ভাষিক শৃঙ্খলা—অর্থাৎ অযথা অলংকাৰ-প্ৰয়োগ বা সঙ্গতিহীন বাক্যৰীতি—এড়াই চলাটো তেওঁৰ কথাশৈলীৰ অন্যতম লক্ষণ।

কবিতা, প্ৰবন্ধ আৰু সম্পাদকতা

ভট্টাচাৰ্যৰ কবিতাসাধনা মূলত একখনেই কবিতাপুথিত কেন্দ্ৰীভূত—‘সান্ধ্যস্বৰ’। এই পুথিৰ কবিতাসমূহত সমাজ-সচেতনতাৰ প্ৰকাশ দেখা যায়। ‘বিষ্ণু ৰাভা এতিয়া কিমান ৰাতি’ আৰু ‘ক্ৰুছৰ বন্ধুলৈ’ আদি কবিতাত প্ৰতিবাদী কণ্ঠস্বৰ ধৰা পৰে বুলি উল্লেখ কৰা হয়। বলিষ্ঠ শব্দচয়ন আৰু স্পষ্ট উপস্থাপন তেওঁৰ কবিতাৰ যোগাত্মক দিশ।

তেওঁৰ প্ৰবন্ধ ৰচনাৰ ক্ষেত্ৰো বিস্তৃত। বিষয়বস্তুৰ দিশে ৰাজনৈতিক, সামাজিক, অৰ্থনৈতিক, সাহিত্য-সম্পৰ্কীয় আৰু সমাজনৈতিক প্রসংগ তেওঁ বিশেষভাবে আলোচনালৈ আনিছিল। দৃষ্টিশীলতা আৰু বুদ্ধিনিষ্ঠতা—এই দুই গুণে তেওঁৰ প্ৰবন্ধক চিনাক্ত কৰে।

সম্পাদক হিচাপে তেওঁ কেইবাখনো আলোচনীত গুৰুদায়িত্ব পালন কৰিছিল। বিশেষকৈ বাঁহী (আলোচনী), ৰামধেনু (আলোচনী) আৰু ‘সাদিনীয়া নৱযুগ’ আদি আলোচনীৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পাদনাজনিত সম্পৰ্ক উল্লেখযোগ্য। এই সম্পাদনা-কাৰ্যৰ জৰিয়তে তেওঁ সমসাময়িক চিন্তা-চৰ্চাক সাহিত্যিক ক্ষেত্ৰত বিস্তাৰ কৰাত সহায় কৰিছিল, লগতে নিজেও উল্লেখযোগ্য সংখ্যক প্ৰবন্ধ-পাতি লিখিছিল।

স্বীকৃতি, পদ আৰু সন্মান

ভট্টাচাৰ্যৰ সাহিত্যিক কৃতিত্ব ৰাষ্ট্ৰীয় স্তৰত স্বীকৃত।

• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা (১৯৬১): ‘ঈয়াৰুইঙ্গম’ৰ বাবে।
• জ্ঞানপীঠ বঁটা (১৯৭৯): ‘মৃত্যুঞ্জয়’ৰ বাবে।
• অসম সাহিত্য সভা: ১৯৮৩ চনত বঙাইগাঁওত অনুষ্ঠিত সভাৰ সোণালী জয়ন্তী অধিবেশনৰ সভাপতি।
• জব্বলপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সন্মানীয় ডি.লিট (১৯৮২)।

এই সকলো স্বীকৃতিয়ে তেওঁৰ সাহিত্যিক মান আৰু সামাজিক ভূমিকা দুয়োটাকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে—বিশেষকৈ জ্ঞানপীঠ বঁটাই তেওঁক অসমীয়া সাহিত্যৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিনিধিত্বৰ অন্যতম কেন্দ্ৰীয় নাম কৰি তোলে।

উত্তৰাধিকাৰ

বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য অসমীয়া কথাসাহিত্যত বাস্তৱধৰ্মী, ৰাজনৈতিক-সচেতন আৰু মানৱমুখী লিখনিধাৰাৰ সুদৃঢ় পৰিচয়। ‘ঈয়াৰুইঙ্গম’ৰ যুদ্ধ-উত্তৰ সমাজচিত্র আৰু ‘মৃত্যুঞ্জয়’ৰ গণ-আন্দোলনভিত্তিক আখ্যান—দুয়োটাই দেখুৱাই যে তেওঁ সাহিত্যক কেৱল কাহিনী-বিনোদন নহয়, সমাজ-অন্বেষণ আৰু নৈতিক বোধৰ মাধ্যম হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল। সম্পাদকতা, প্ৰবন্ধ আৰু শিক্ষাদানৰ মাজেদিও তেওঁ অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ আধুনিক মনন গঠনত অৰিহণা আগবঢ়াই থৈ যায়।

আৰু চাওক

• জ্ঞানপীঠ বঁটা
• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা
• মৃত্যুঞ্জয়
• ঈয়াৰুইঙ্গম
• অসম সাহিত্য সভা
• ৰামধেনু (আলোচনী)
• বাঁহী (আলোচনী)
• গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়
• নলিনীধৰ ভট্টাচাৰ্য