যোৰহাট

যোৰহাট অসমৰ উজনি অঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ আৰু যোৰহাট জিলাৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ। আহোম সাম্ৰাজ্যৰ শেষ ৰাজধানী হিচাপে এই নগৰে অসমৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাসত এটা সংযোগ-স্থান গঢ়ি তুলিছিল; একে সময়তে সাহিত্য-সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু চাহ-অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ দীঘলীয়া ভূমিকা আছে বুলি সাধাৰণতে মান্যতা পোৱা যায়। চহৰখন গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৩১৮ কিল’মিটাৰ পূবত অৱস্থিত।

ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু পৰিসৰ

যোৰহাটৰ বিকাশত নদী-উপত্যকা আৰু যাতায়াত-পথৰ সুবিধাই উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে। নগৰখনৰ কাষেদি ভোগদৈ নদীৰ উল্লেখ পোৱা যায়, আৰু নামকৰণৰ প্ৰচলিত ব্যাখ্যাতো এই নদীৰ দুয়ো পাৰৰ হাট-বজাৰৰ কথা কেন্দ্ৰীয়।

জিলাভিত্তিক ভৌগোলিক সীমা অনুসৰি যোৰহাট জিলাৰ

• পূবে শিৱসাগৰ জিলা
• পশ্চিমে গোলাঘাট জিলা
• উত্তৰে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী
• দক্ষিণে নগা পাহাৰ

নগৰ-প্ৰশাসনৰ পৰিসীমা (পৌৰসভা এলেকা) ৯.২০ বৰ্গ কিল’মিটাৰ বুলি উল্লেখ আছে, আৰু পৌৰসভা সীমাৰ ভিতৰত ১৯টা ৱাৰ্ড অন্তৰ্ভুক্ত। স্থানাংক উল্লেখ থাকিলেও উৎস-টোকাত সংখ্যামান দিয়া নাই; গড় উচ্চতা ১১৬ মিটাৰ বুলি দিয়া আছে।

নামৰ উৎস আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি

“যোৰহাট” শব্দটোৰ অৰ্থ ৰূপে “দুখন বজাৰ” (যোৰ–দুই, হাট–বজাৰ) ব্যাখ্যা বহুলপ্ৰচলিত। ১৮শ শতিকাত ভোগদৈ নদীৰ পূব আৰু পশ্চিম পাৰত থকা “চকীহাট” আৰু “মাছৰহাট” নামৰ দুই বজাৰক একেলগে “যোৰ” ধৰি চহৰৰ নাম গঢ় লৈ উঠিছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়।

ইতিহাসত যোৰহাটৰ স্থান বিশেষকৈ আহোম ৰাজ্যৰ শেষ পৰ্বত স্পষ্ট। ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহে ৰাজধানী শিৱসাগৰ (পূৰ্বৰ ৰংপুৰ)ৰ পৰা যোৰহাটলৈ স্থানান্তৰিত কৰিছিল। এই স্থানান্তৰণৰ ফলত যোৰহাটে আহোম শাসনৰ অন্তিম ৰাজধানীৰ স্বীকৃতি পায় আৰু ১৮শ শতিকাৰ শেষফালে টুংখুঙীয়া আহোম ৰাজবংশৰ সময়ত নগৰীয় গঠন অধিক সুদৃঢ় হয় বুলি উল্লেখিত।

ঔপনিবেশিক আৰু পৰৱৰ্তী প্ৰশাসনিক বিকাশত যোৰহাটৰ কেইটামান মাইলফলক দেখা যায়—

• ১৮৬৯ চনত শিৱসাগৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত মহকুমা হিচাপে স্বীকৃতি
• ১৯০৯ চনত পৌৰসভা গঠন
• ১৯১১ চনত শিৱসাগৰ জিলাৰ সদৰ ঠাই ৰূপে ঘোষণা (উৎস-টোকাত এইদৰে উল্লেখ)

জনসংখ্যা আৰু সমাজ-শিক্ষা

পৌৰসভা অন্তৰ্গত এলেকাৰ ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মুঠ জনসংখ্যা ৬৬,৪৫০। ইয়াৰে পুৰুষ ৩৬,৩৬৬ আৰু মহিলা ৩০,০৮৪ জন বুলি দিয়া আছে। ঘনবসতি ২,৮৫১ বুলি উল্লেখ, আৰু ১৯৯১ চনৰ তুলনাত ২০০১ চনত জনসংখ্যা ১৮.৬৯ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে বুলিও দিয়া আছে। শেহতীয়া অৱস্থাৰ ৰূপে চহৰখনৰ মুঠ জনসংখ্যা “প্ৰায় ১.৪৫ লাখ” বুলি উল্লিখিত, যদিও এই সংখ্যাটো লোকপিয়ল-ভিত্তিক নহয় বুলি ধৰা যায়।

শিক্ষাগত সূচকৰ ক্ষেত্ৰত যোৰহাট বিশেষভাবে উল্লেখযোগ্য: ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ স্বাক্ষৰতাৰ হাৰ অসমৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক বুলি উৎস-টোকাত কোৱা হৈছে। এই ধাৰণাটোৱে নগৰখনক শিক্ষানগৰ আৰু জ্ঞান-চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰাত সহায় কৰে।

অৰ্থনীতি আৰু গৱেষণা-প্ৰতিষ্ঠান

যোৰহাট অসমৰ চাহ উৎপাদন ক্ষেত্ৰসমূহৰ অন্যতম বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। চাহ-অৰ্থনীতিৰ লগত সংযুক্ত গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্রতিষ্ঠানসমূহে নগৰখনৰ আধুনিক পৰিচয় গঢ়ি তোলে।

উল্লেখযোগ্য উচ্চশিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত—

• অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়
• টোকোলাই চাহ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান
• উত্তৰ-পূব বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান
• বৰ্ষাৰণ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান

এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ উপস্থিতিয়ে কৃষি, চাহ-প্ৰযুক্তি, বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিবিদ্যা আৰু পৰিৱেশ-গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত যোৰহাটৰ ভূমিকা শক্তিশালী কৰিছে বুলি ক’ব পাৰি।

সংস্কৃতি, সাহিত্য আৰু সংবাদমাধ্যম

যোৰহাটক অসমৰ “সাংস্কৃতিক প্ৰাণকেন্দ্ৰ” বুলি উল্লেখ কৰা হয়। পুৰণি ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু নাট-সাহিত্য চৰ্চাৰ প্ৰৱাহ চহৰখনৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু।

সংগঠিত সাংস্কৃতিক আৰু সাহিত্যিক প্ৰচেষ্টাৰ দৃষ্টান্ত হিচাপে—

• ১৮৯৬ চনত ‘যোৰহাট থিয়েটাৰ’ গঠন (নাটক আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ উদ্দেশ্যে)
• ১৯১৫ চনত ‘যোৰহাট সাহিত্য সভা’ স্থাপন
• অসম সাহিত্য সভাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় চন্দ্ৰকান্ত সন্দিকৈ ভৱনত অৱস্থিত; এই ভৱন ৰাধাকান্ত সন্দিকৈয়ে দান কৰিছিল আৰু ১৯২৬ চনত নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ আছে।
• যোৰহাটৰ পৰা চন্দ্ৰধৰ বৰুৱা, ডিম্বেশ্বৰ নেওগ, মিত্ৰদেৱ মহন্ত আদি ব্যক্তিয়ে অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰ পদ অলঙ্কৃত কৰিছিল বুলি দিয়া আছে।

যোৰহাট বহুকেইজন খ্যাতিমান ব্যক্তিত্বৰ জন্মস্থান হিচাপেও উল্লেখিত—

• গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথম উপাচাৰ্য কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ
• জ্ঞানপীঠ বঁটা বিজয়ী বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য
• নীলমণি ফুকন (উৎস-টোকা অনুসৰি)

সংবাদমাধ্যমৰ ইতিহাসত ১৯৩৫ চনত অসমৰ প্ৰথমখন দৈনিক বাতৰি কাকত “দৈনিক বাতৰি” যোৰহাটৰ পৰা প্ৰকাশ পোৱা বুলি উল্লেখ আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত যোৰহাটৰ পৰা কেইবাখনো কাকত প্ৰকাশ পোৱাৰ তথ্য দিয়া হৈছে; অসমীয়াত দৈনিক জনমভূমি, আমাৰ অসম, অসমীয়া খবৰ, দৈনিক অগ্ৰদূত আদি নাম বিশেষভাবে উল্লিখিত।

যাতায়াত আৰু সংযোগ

যোৰহাটৰ যাতায়াত ব্যৱস্থা স্থল, ৰেল আৰু আকাশপথে বিস্তৃত। আকাশপথে নগৰৰ ৰৰৈয়া অঞ্চলত থকা যোৰহাট বিমানবন্দৰ (ৰৰৈয়া বিমানবন্দৰ)ৰ উল্লেখ আছে। উৎস-টোকা অনুসৰি ইণ্ডিগ’ৰ বিমানসেৱাৰে যোৰহাটৰ পৰা নিয়মীয়াভাৱে কলকাতা, গুৱাহাটী আৰু নতুন দিল্লীলৈ যাতায়াত হয়। যাত্ৰীৰ সংখ্যাৰ দিশত ইয়াক অসমৰ ৪ৰ্থ ব্যস্ত বিমানবন্দৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু ইয়াক পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো বায়ুসেনাৰ বিমানঘাঁটি বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে।

ৰেল সংযোগত—

• নগৰৰ ভিতৰত যোৰহাট টাউন ষ্টেচন
• কিছু আঁতৰত মৰিয়নি জংচন ৰেল ষ্টেচন

স্থলপথে যোৰহাটৰ আন্তঃৰাজ্যিক বাছ আস্থান তৰাজানৰ কটকীপুখুৰী অঞ্চলত বুলি উল্লেখ আছে। লগতে ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ (ভাৰত) (৩৭এ)ৰ যোগে অসমৰ আন ঠাইসমূহৰ সৈতে সংযোগৰ কথা দিয়া হৈছে। এই বিষয়ত অধিক তথ্যৰ বাবে যোৰহাট জিলাৰ পৰিবহণ চাব পাৰি।

ঐতিহাসিক সম্পদ আৰু দৰ্শনীয় স্থান

আহোম ৰাজধানী পৰ্বৰ অৱশেষ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ৰ স্মাৰকসমূহ যোৰহাটৰ পৰ্যটন-ঐতিহ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আধাৰ। চহৰখনত আহোম ৰজাসকলৰ সমাধিক্ষেত্ৰসমূহ (মৈদাম) আৰু কেইবাটাও পুখুৰী আদি ঐতিহাসিক সম্পদৰূপে পৰিগণিত।

উল্লিখিত দৰ্শনীয় স্থানসমূহ—

• যোৰহাট জিমখানা ক্লাব: ১৮৭৬ চনত চেকণীধৰা গাঁৱত ডি. স্লিমনে স্থাপন কৰিছিল। ইয়াত ঘোঁৰা দৌৰ অনুষ্ঠিত হয় আৰু বিজয়ীক “গ’ভাৰ্ণৰছ কাপ” প্ৰদান কৰা হয়। “নাইন হ’ল গ’ল্ফ ক’ৰ্ছ” এছিয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বিশ্বৰ ভিতৰত তৃতীয় সৰ্বোচ্চ পুৰণি বুলি উল্লেখ।
• বঙাল পুখুৰী: ১৭৩৯ চনৰ ঘটনাপ্ৰসঙ্গসহ পুখুৰীখনৰ জনশ্ৰুতি-সংযুক্ত ইতিহাস দিয়া আছে।
• বুঢ়ীগোসানী দেৱালয়: যোৰহাট চহৰৰ মাজমজিয়াত অৱস্থিত শাক্ত মন্দিৰ; মূৰ্তিজনা দুৰ্গা দেৱীৰ বুলি উল্লেখ। এই দেৱালয়ৰ স্থানান্তৰণ-পটভূমিত গড়গাঁও আৰু আহোম ৰাজধানীৰ সলনি হোৱাৰ কথাও উল্লিখিত।
• “ৰজা মৈদাম”: ১৮৯৪ চনৰ ১ অক্টোবৰ তাৰিখে মৃত্যু হোৱা পুৰন্দৰ সিংহৰ সমাধিক্ষেত্ৰ বুলি দিয়া আছে।
• যোৰহাট বিজ্ঞানকেন্দ্ৰ আৰু তাৰকাগৃহ: ৰাজমাও পুখুৰীৰ পাৰত অৱস্থিত; তেল-উৎপাদন, বৈজ্ঞানিক আহিলা, প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ-গেলেৰী আদি প্ৰদৰ্শনীৰ উল্লেখ আছে।

(এই পৰ্যটন-সম্পদৰ বিস্তৃত তালিকাৰ বাবে যোৰহাট জিলাৰ পৰ্যটনস্থলসমূহৰ তালিকা চাব পাৰি।)

তাৎপৰ্য

যোৰহাটৰ তাৎপৰ্য মূলত তিনিটা স্তম্ভত দৃশ্যমান: আহোম শাসনৰ শেষ ৰাজধানী হিচাপে ঐতিহাসিক ভূমিকা, অসমৰ সাংস্কৃতিক-সাহিত্যিক পৰিসৰত প্ৰাণকেন্দ্ৰীয় অৱস্থান, আৰু চাহ-ভিত্তিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে সংযুক্ত বিজ্ঞান-শিক্ষা-গৱেষণাৰ শক্তিশালী ভিত। এই তিনিটাই একেলগে যোৰহাটক কেৱল এখন জিলা-সদৰ নগৰ নহয়, বরঞ্চ উজনি অসমৰ বৌদ্ধিক আৰু ঐতিহ্যিক পৰিচয়ৰ এক প্ৰভাৱশালী প্ৰতীক কৰি তুলিছে।

আৰু চাওক

• যোৰহাট জিলা
• যোৰহাট জিলাৰ ইতিহাস
• যোৰহাট জিলাৰ পৰিবহণ
• অসম কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়
• টোকোলাই চাহ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান
• উত্তৰ-পূব বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান
• অসম সাহিত্য সভা
• চন্দ্ৰকান্ত সন্দিকৈ ভৱন
• যোৰহাট জিমখানা ক্লাব
• বঙাল পুখুৰী
• মৰিয়নি জংচন ৰেল ষ্টেচন