হীৰেন ভট্টাচাৰ্য অসমৰ কবিসকলৰ মাজত বিশেষভাৱে স্মৰণীয় এজন, যাৰ কবিতাই একেদৰে পাঠকৰ অনুভূতি আৰু সমকালৰ সামাজিক বোধ স্পৰ্শ কৰে। তেওঁক অসমীয়া সাহিত্য-জগতত ‘সুগন্ধি পখিলাৰ কবি’ আৰু ‘প্ৰেম আৰু ৰ’দালিৰ কবি’ বুলি কোৱা হয়; এই বিশেষণবোৰে তেওঁৰ কবিতাৰ স্বৰ—স্নিগ্ধতা, উজ্জ্বলতা আৰু মানৱিক আকাংক্ষা—ধৰি ৰাখে। ১৯৯২ চনত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভে তেওঁৰ কাব্যকৃতিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰে।
জন্ম আৰু প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
হীৰেন ভট্টাচাৰ্যৰ জন্ম ২৮ জুলাই ১৯৩২ তাৰিখে যোৰহাট জিলাৰ যোৰহাটত। তেওঁৰ পিতৃ তীৰ্থনাথ ভট্টাচাৰ্য আৰু মাতৃ স্নেহলতা ভট্টাচাৰ্য। পিতৃৰ চাকৰিৰ প্ৰকৃতিৰ বাবে পৰিয়ালৰ বাসস্থান সলনি হোৱাত তেওঁ শৈশৱ-কৈশোৰতে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত থকাৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে; এই বিচিত্ৰ ভূগোল আৰু মানুহৰ সংস্পৰ্শই তেওঁৰ মানস-গঠনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয় বুলি দেখা যায়।
ল’ৰালিৰ দিনত তেওঁৰ এক ধৰণৰ নীৰৱ-মনোযোগী স্বভাৱৰ উল্লেখ পোৱা যায়—বন্ধুসকলৰ হৈ-হাল্লাৰ মাজতো তেওঁ বহু সময় দূৰৈৰ পৰা চাই থকা, নাইবা একান্তে বহি থকা প্ৰবণতা দেখা গৈছিল। আনহাতে শাক-পাচলি ৰোৱা আৰু ফুলৰ খেতি কৰা তেওঁৰ ভাললগা কাম আছিল; পিতৃ জেইলাৰ হোৱাৰ সুবাদে তেওঁ জেল-চৌহদৰ ভিতৰতো এই ৰুচিৰ অনুশীলন কৰিব পাৰিছিল বুলি বৰ্ণনা আছে।
শিক্ষা
তেওঁৰ পাঠশালাৰ আৰম্ভণি হয় ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰেহাম বজাৰ এম.ই. স্কুলত। পৰৱৰ্তী সময়ত বদলিৰ লগত সংগতি ৰাখি তেজপুৰ, মঙলদৈ, গোলাঘাট আৰু গুৱাহাটী আদি স্থানত তেওঁ অধ্যয়ন কৰে। স্কুলীয়া শিক্ষা শেষ হয় তেজপুৰত বুলি উল্লেখ আছে। গুৱাহাটীৰ কটন কলেজিয়েট স্কুলৰ পৰা তেওঁ হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়; উৎস-তথ্যত এই বছৰত ১৯৪৫ আৰু ১৯৪৯—দুয়ো ধৰণে উল্লেখ পোৱা যায়, সেয়েহে একে বছৰৰ ওপৰত নিশ্চিত সিদ্ধান্ত দিয়া কঠিন। তাৰ পাছত তেওঁ গুৱাহাটীৰ বি. বৰুৱা কলেজত স্নাতক পৰ্যায়লৈকে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।
সাহিত্যজীৱনৰ আৰম্ভণি আৰু সংগঠন-সংযোগ
কবিতাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য পদক্ষেপ ১৯৫৪ চনত ‘প্ৰবাহ’ আলোচনীত ‘নিমন্ত্ৰণ’ শীৰ্ষক কবিতা প্ৰকাশ। শৈশৱৰ পৰা সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক সংগঠনৰ লগত সংযোগ ৰাখি তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় গণনাট্য সংঘৰ অসম শাখাৰ কাম-কাজত সক্ৰিয়ভাবে অংশ লয়। এই পৰিমণ্ডলত থাকি তেওঁ হেমাংগ বিশ্বাস, ভূপেন হাজৰিকা আৰু কেশৱ মহন্ত আদি ব্যক্তিৰ সান্নিধ্য পায় আৰু প্ৰগতিশীল ভাবধাৰাৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয় বুলি তথ্য আছে।
তেওঁ কেৱল কবিতাই নহয়, সম্পাদনা-কর্মৰ ক্ষেত্ৰতো আগবাঢ়ে। ১৯৬২ চনত তেওঁ ‘আমাৰ মাজৰ ব্ৰজেন বৰুৱা’ শীৰ্ষক গ্ৰন্থ সম্পাদনা কৰে। ১৯৬৪ চনত সৰ্বভাৰতীয় প্ৰগতিশীল লেখক সংঘৰ অসম শাখাৰ উপ-সভাপতিৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে; একে বছৰে হায়দৰাবাদত অনুষ্ঠিত ‘ভাৰত শান্তি সন্মিলন’ত অংশ লয়। কিছুদিন তেওঁ বোকা হাইস্কুলত শিক্ষকতাও কৰে। আলোচনী সম্পাদনাৰ ক্ষেত্ৰত ‘মনন’ আৰু ১৯৬৯ চনত ‘আন্তৰিক’ সম্পাদনাৰ তথ্যো পোৱা যায়।
কাব্যকৃতি আৰু প্ৰকাশনা
হীৰেন ভট্টাচাৰ্যই অসমীয়া ভাষাত মুঠ ১৩খন কবিতাপুথি প্ৰকাশ কৰে; লগতে তেওঁৰ কবিতাৰ পৃথক পৃথক প্ৰকাশ অসমৰ বিভিন্ন কাকত-আলোচনীত দেখা যায়। তেওঁৰ কাব্য-ভাষাৰ মূল স্বৰ প্ৰেম, ৰ’দালিৰ দৰে আশাবাদী দ্যোতনা আৰু এক ধৰণৰ দুখবোধ-সচেতন সামাজিক অনুৰণন—এইবোৰৰ সংমিশ্ৰণ বুলি পাঠক-সমালোচক মহলে গ্ৰহণ কৰে।
উৎসত উল্লেখিত কিছুমান উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ আৰু প্ৰকাশ-কাল—
- ‘ৰৌদ্ৰ কামনা’ (প্ৰথম কবিতা সংকলন; ১৯৬৪)
- ‘মোৰ দেশ মোৰ প্ৰেমৰ কবিতা’ (১৯৭২)
- ‘বিভিন্ন দিনৰ কবিতা’ (১৯৭৪)
- ‘কবিতাৰ ৰ’দ’ (১৯৭৬)
- ‘সুগন্ধি পখিলা’ (১৯৮১)
- ‘শইচৰ পথাৰ মানুহ’ (১৯৯১)
- ‘জোনাকী মন আৰু অন্যান্য’ (১৯৯১)
- ‘ভালপোৱাৰ বোকা-মাটি’ (১৯৯৫)
- ‘মোৰ প্ৰিয় কৰ্ণমালা’ (১৯৯৫)
- ‘ভালপোৱাৰ দিক্চৌ বাটেৰে’ (২০০০)
- ‘হীৰেন ভট্টাচাৰ্যৰ বাছককনীয়া কবিতা’ (২০০৩)
- ‘হীৰেন ভট্টাচাৰ্যৰ কবিতা: প্ৰথমৰ পৰা আটাইবোৰ (১৯৫৭-২০১০)’ (২০১১)
তেওঁৰ কাব্য-কৃতি বঙালী ভাষালৈও অনূদিত হয়; উৎস অনুসাৰে বঙালীত ২খন কবিতাপুথি অনূদিত হৈছে। ‘জোনাকী মন আৰু অন্যান্য’ৰ বঙালী ৰূপ ‘জোনাকী মন ও অন্যান্য’ হিচাপে প্ৰকাশ পোৱাৰ কথাও উল্লেখ আছে। লগতে বঙালীত ‘শসেৰ মাঠ মানুষ আৰু অন্যান্য’ শীৰ্ষক প্ৰকাশৰ তথ্য পোৱা যায়।
ইংৰাজীলৈ অনুবাদৰ ক্ষেত্ৰত ১৯৮৫ চনত তেওঁৰ কেইবাটাও কবিতা অক্সফ’ৰ্ডৰ পৰা প্ৰকাশিত ‘Verse’ত প্ৰদীপ আচাৰ্যৰ অনুবাদেৰে ছপা হয় বুলি তথ্য আছে; প্ৰদীপ আচাৰ্যই অনুবাদ কৰা ‘Ancient Gongs’ নামৰ গ্ৰন্থো সেই বছৰে প্ৰকাশ পায়।
শিশুসাহিত্য আৰু সম্পাদকীয় কাজ
হীৰেন ভট্টাচাৰ্যই শিশুৰ বাবে কবিতাও ৰচনা কৰে। উৎসত শিশুকাব্য হিচাপে এই সংকলনসমূহৰ উল্লেখ আছে—
- ‘ল’ৰা ধেমালি’ (১৯৯২)
- ‘আকৌ ধেমালি’ (১৯৯৩)
- ‘ৰৈ ৰৈ ধেমালি’ (উল্লেখিত শিশুৰ বাবে সংকলনৰ তালিকাত অন্তৰ্গত)
শিশুসাহিত্যত তেওঁৰ এই অবদান অসমীয়া কবিতাৰ পাঠক-বৃত্তক কেৱল প্ৰাপ্তবয়স্ক পাঠকৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নাৰাখি নতুন প্ৰজন্মলৈও বিস্তাৰ কৰে বুলি ক’ব পাৰি।
সমালোচনামূলক দৃষ্টি আৰু জনপ্ৰিয়তা
হীৰেন ভট্টাচাৰ্য অসমীয়া কবিতা-পাঠকৰ মাজত ‘হীৰুদা’ নামে বিশেষ জনপ্ৰিয়। সমালোচক হীৰেন গোহাঁইৰ মন্তব্য অনুসাৰে, তেওঁৰ আৰম্ভণিৰ কবিতাত দেখা পোৱা সংকল্প আৰু সপোনৰ উদ্দীপিত মিলন পিছৰ পৰ্যায়ত গৈ দুখবোধ আৰু সামাজিক ব্যৰ্থতাৰ এক স্থিতধীৰ কৰুণতাৰ ভিতৰত একাংশতে লীন হৈছিল; তৎসত্ত্বেও তেওঁ মাতৃভাষা আৰু স্বদেশৰ মানুহৰ মাজত থিয় হৈ কবিতাই অনাগত দিনলৈও সৃষ্টিৰ আশা আৰু আস্থাৰ দিগন্ত দেখুৱাই যাব বুলি বিশ্বাসী আছিল। এই মতামতে কবিতাৰ ভিতৰত থকা ৰূপান্তৰ—উজ্জ্বল আশাৰ পৰা অধিক গভীৰ সামাজিক অনুভৱলৈ—ধৰ্মী বৰ্ণনা আগবঢ়ায়।
সন্মান, দায়িত্ব আৰু ব্যক্তিজীৱন
তেওঁ ১৯৮৬ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ নগাঁও, কামপুৰস্থিত মাধৱ কন্দলি ক্ষেত্ৰত অনুষ্ঠিত কবি সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। ব্যক্তিগত জীৱনত তেওঁ ১৯৭৩ চনত শিৱসাগৰৰ পাৰুল দেৱীৰ লগত বিবাহ সম্পন্ন কৰে, আৰু ১৯৭৬ চনত কন্যা শান্তাৰ জন্ম হয়।
তেওঁ লাভ কৰা সন্মান-স্বীকৃতিৰ ভিতৰত উৎসত উল্লেখিত কিছুমান—
- ১৯৭৬: ‘বিভিন্ন দিনৰ কবিতা’ৰ বাবে অসম সাহিত্য সভাৰ ৰঘুনাথ চৌধাৰী বঁটা
- ১৯৮৫: ‘সুগন্ধি পখিলা’ৰ বাবে বিষ্ণু ৰাভা বঁটা; ভাৰতীয় বিদ্যা ভৱনৰ বালাজী সাহিত্য বঁটা (উৎসত নাম উল্লেখিত)
- ১৯৮৭: ‘সুগন্ধি পখিলা’ৰ বাবে চোভিয়েট দেশ নেহেৰু বঁটা
- ১৯৯২: ‘শইচৰ পথাৰ মানুহ’ৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা; উত্তৰ প্ৰদেশ হিন্দী সংস্থাৰ ‘সৌহাদ্য সন্মান’
- ১৯৯৩: একে গ্ৰন্থৰ বাবে ভাৰতীয় ভাষা পৰিষদৰ ‘বজালিনী বঁটা’
- ২০০০: উইলিয়ামছন মেগৰ শৈক্ষিক ন্যাসৰ অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা
- ২০০৯: অসম চৰকাৰৰ গণেশ গগৈ বঁটা
- ২০১২: মুম্বাইৰ ৰামনাথ ভট্টাচাৰ্য ফাউণ্ডেচনৰ পদ্মনাথ বিদ্যাবিনোদ স্মৃতি সাহিত্য পুৰস্কাৰ (উৎসত ২০১১/২০১২ দুয়ো ধৰণে উল্লেখ দেখা যায়)
মৃত্যু
হীৰেন ভট্টাচাৰ্যৰ মৃত্যু ৪ জুলাই ২০১২ তাৰিখে হয়। তেওঁৰ কাব্য-জীৱন ১৯৫৭ৰ পৰা ২০১২ পৰ্যন্ত বিস্তৃত বুলি তথ্যপেটীত উল্লেখ আছে।
তাৎপৰ্য
হীৰেন ভট্টাচাৰ্যৰ সাহিত্যিক তাৎপৰ্য মূলতঃ তেওঁৰ কবিতাৰ সহজ-স্পৰ্শযোগ্য মানৱিকতা আৰু সমকালীন চেতনা-সমৃদ্ধ কাব্যভাষাত নিহিত। ‘হীৰুদা’ৰ কবিতাই এক ফালে প্ৰেম আৰু সৌন্দৰ্যৰ ভাষা গঢ়ে, আন ফালে সময়ৰ ব্যথা-ব্যৰ্থতা আৰু সমাজৰ অন্তঃস্ৰোতকো কণ্ঠ দিয়ে। বহু পাঠকৰ বাবে তেওঁ আধুনিক অসমীয়া কবিতাৰ সেই কণ্ঠ, যিয়ে আৱেগৰ উষ্ণতা নেহেৰুৱাকৈ চিন্তা আৰু বিশ্বাসকো সংগতি দিয়ে।
আৰু চাওক
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
সম্পাদকীয় প্ৰবন্ধ। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক ভাষাত লিখা হৈছে (এআই-সহায়ক খচৰা; মানৱ সম্পাদকীয় পৰ্যালোচনা চলি আছে)। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।
অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী লেখকসকললৈ আমাৰ কৃতজ্ঞতাপূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সাধনাই অসমীয়া ভাষাত মুক্ত জ্ঞানৰ বাট মুকলি কৰিছিল।