অসমীয়া বিশ্বকোষঅসম আৰু অসমীয়া ভাষাৰ জ্ঞানকোষ
অৱদান
ভূগোল আৰু ঠাই

তিৰুৱনন্তপুৰম

তিৰুৱনন্তপুৰম ( Thiruvananthapuram, തിരുവനന്തപുരം) ভাৰতৰ কেৰেলা ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰ। এই চহৰৰ আন এটা নাম ত্ৰিবান্দ্ৰম। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমৰ জনসংখ্যা আছিল ৯,৫৭,৭৩০ জন। এই চহৰখন ২১৪.৮৬ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। ই কেৰেলাৰ আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যা থকা চহৰ।

অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ অৱদানকাৰীসকল হালনাগাদ: ২৯ ছেপ্তেম্বৰ ২০২৬ ৭,০৭৫ শব্দ · ৩৯ মিনিট সংগৃহীত ৭৯
সংশোধনৰ পৰামৰ্শ

তিৰুৱনন্তপুৰম ( Thiruvananthapuram, തിരുവനന്തപുരം) ভাৰতৰ তিতা কেৰেলা ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰ। এই চহৰৰ আন এটা নাম ত্ৰিবান্দ্ৰম। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমৰ জনসংখ্যা আছিল ৯,৫৭,৭৩০ জন।১ এই চহৰখন ২১৪.৮৬ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। ই কেৰেলাৰ আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যা থকা চহৰ।২ আনহাতে, ৫৪৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাৰে গঠিত বৃহত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চলৰ জনসংখ্যা ১৭ লাখতকৈও অধিক।৩

ভাৰতৰ অতি কমসংখ্যক চহৰৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম অন্যতম, যি একেলগে বহুকেইটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। এই চহৰখন এখন ৰাজধানী চহৰ।৪ ই এখন ঐতিহাসিক ঐতিহ্যবাহী চহৰ।৫ ইয়াৰ লগতে ই এখন সাগৰীয় বাণিজ্যিক চহৰ।৬ এই চহৰখন এক তথ্য প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ।৭ ই এখন মহাকাশ গৱেষণা চহৰ।৮ চহৰখন প্ৰতিৰক্ষা আৰু মটৰগাড়ী প্ৰযুক্তিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ।৯ ইয়াৰ উপৰি ই এখন জৈৱ বিজ্ঞান চহৰ১০ আৰু পৰ্যটন চহৰ।১১ চহৰখন বিভিন্ন গৱেষণা তথা উন্নয়নমূলক প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবেও জনাজাত। সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে এই চহৰখন এক বিৰল স্থান। কাৰণ ইয়াৰ মূল চহৰ কেন্দ্ৰৰ একেবাৰে ওচৰতে এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আৰু এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গভীৰ সাগৰীয় বন্দৰ অৱস্থিত।১২

ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত আৰু মূল ভূ-খণ্ডৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশৰ ওচৰত তিৰুৱনন্তপুৰম অৱস্থিত। এই বন্দৰ চহৰখন অতি ব্যস্ত পূব-পশ্চিম সাগৰীয় জাহাজ পথৰপৰা ১০ সাগৰীয় মাইল (nmi) নিলগত অৱস্থিত।১৩ এই চহৰখনতে ভাৰতৰ প্ৰথমটো গভীৰ সাগৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্স-শ্বিপমেণ্ট বন্দৰ অৱস্থিত। ইয়াৰ নাম ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম।১৪ চহৰখনৰ ভূ-খণ্ড চাপৰ উপকূলীয় পাহাৰেৰে ঢৌ খেলোৱা।১৫ তিৰুৱনন্তপুৰম ইয়াৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবেও জনাজাত। এই চহৰখন স্বাতী তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মাৰ সংগীত সাধনাৰ সৈতে জড়িত। বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী ৰাজা ৰবি বৰ্মাৰ কলাত্মক ঐতিহ্যৰ বাবেও চহৰখন বিখ্যাত। উলূৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ, কুমাৰন আছান, চি ভি ৰমন পিল্লাই আৰু নাৰায়ণ গুৰুৰ দৰে ব্যক্তিসকলে ইয়াৰপৰাই মালায়ালম সাহিত্যৰ বিকাশত বিশেষ অৱদান আগবঢ়াইছিল। এই চহৰখনতে বিখ্যাত পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ অৱস্থিত। এই মন্দিৰটো বিশ্বৰ আটাইতকৈ চহকী মন্দিৰ হিচাপে পৰিচিত।১৬

বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম অঞ্চলটো পূৰ্বতে আয় সাম্ৰাজ্যই শাসন কৰিছিল। তেওঁলোক চেৰা ৰাজবংশৰ সামন্ত আছিল।১৭ দ্বাদশ শতিকাত এই অঞ্চলটো বেণ্ড সাম্ৰাজ্যৰ অধীনলৈ আহে।১৭ অষ্টাদশ শতিকাত ৰজা মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই এই ভূ-খণ্ড বিস্তাৰ কৰে। তেওঁ ট্ৰাভাংকুৰ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমক ইয়াৰ ৰাজধানী পাতে।১৮ ১৭৫৫ চনত পুৰক্কাঁড়ৰ যুদ্ধত কেলিকটৰ শক্তিশালী জামোৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকোৰ কেৰেলাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।১৯ ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভৰ পিছত তিৰুৱনন্তপুৰম ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হয়। পিছত ১৯৫৬ চনত নতুন তিতা কেৰেলা ৰাজ্য গঠন হোৱালৈকে ই ৰাজধানী হৈয়েই থাকে।২০২১

তিৰুৱনন্তপুৰম এক উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়, এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আঞ্চলিক মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত বহুতো স্কুল-কলেজ আছে। চহৰখনত ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান আৰু ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থাৰ অধীনস্থ বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। তদুপৰি ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ আৰু ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ (IISER) এটা চৌহদ ইয়াত আছে।২২ এই চহৰখনৰপৰাই ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। ইয়াত লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আছে। চহৰখনত 'টুঞ্জ এনিমেচন ইণ্ডিয়া' আৰু 'টাটা এলেক্সি লিমিটেড'ৰ দৰে সংবাদ মাধ্যম প্ৰতিষ্ঠান আছে। লগতে মালায়ালম ছবিৰ অন্যতম প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ’ 'চিত্ৰাঞ্জলী ফিল্ম ষ্টুডিঅ’' ইয়াত অৱস্থিত। কাজাকুট্টমত থকা 'কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ' পাৰ্ক' হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমটো তথ্য-মনোৰঞ্জন ঔদ্যোগিক উদ্যান।২৩

২০১২ চনত 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'ই কৰা এক ক্ষেত্ৰভিত্তিক সমীক্ষাত তিৰুৱনন্তপুৰমক কেৰেলাৰ ভিতৰত বাস কৰিবলৈ আটাইতকৈ উত্তম চহৰ বুলি উল্লেখ কৰিছিল।২৪ ২০১৩ চনত 'ইণ্ডিয়া টুডেই' চলোৱা এক সমীক্ষাত চহৰখনে ভাৰতৰ বাসোপযোগী চহৰসমূহৰ ভিতৰত পোন্ধৰ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছিল।২৫ 'জনগ্ৰহ চিটিজেনশ্বিপ এণ্ড ডেম’ক্ৰেচি' কেন্দ্ৰই চলোৱা ভাৰতৰ চহৰ-ব্যৱস্থাৰ বাৰ্ষিক সমীক্ষা অনুসৰি ২০১৫ আৰু ২০১৬ চনত ধাৰাবাহিকভাৱে তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চহৰ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল।২৬ ২০১৭ চনত কৰা একেটা সংস্থাৰে আন এক সমীক্ষাত চহৰখন ভাৰতৰ আটাইতকৈ উন্নত প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থা থকা চহৰ হিচাপে প্ৰথম স্থানত নিৰ্বাচিত হৈছিল।২৭

নামৰ উৎপত্তি

এই চহৰখনৰ নাম মালায়ালম শব্দ 'তিৰু-অনন্ত-পুৰম' (തിരുവനന്തപുരം) ৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে "ভগৱান অনন্তৰ চহৰ" (অনন্ত অৰ্থাৎ অসীম, অনাদি বা চিৰন্তন)।২৮ চহৰখনত অৱস্থিত শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ আৰাধ্য দেৱতাৰ নামানুসৰি এই নামকৰণ কৰা হৈছে। সাহিত্য আৰু জনপ্ৰিয় কথনত তিৰুৱনন্তপুৰমক 'অনন্তপুৰী' বুলিও জনা যায়। এই নামটো সংস্কৃত শব্দ 'স্যানন্দুৰাপুৰম'ৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে। ট্ৰাভাংকোৰৰ তদানীন্তন মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনালে ৰচনা কৰা কৰ্ণাটকী কীৰ্তনসমূহত ইয়াৰ অৰ্থ "পৰম আনন্দৰ চহৰ" বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।২৯

১৯৯১ চনলৈকে চহৰখনক চৰকাৰীভাৱে 'ত্ৰিবান্দ্ৰম' বুলি কোৱা হৈছিল (ত্ৰিবান্দ্ৰম চহৰখনৰ ইংৰাজী ৰূপ আছিল)। ইয়াৰ পিছত চৰকাৰে চহৰখনৰ মূল নাম 'তিৰুৱনন্তপুৰম' পুনৰ বাহাল ৰখাৰ সিদ্ধান্ত লয়।৩০ চহৰখনক তামিল আৰু তেলেগু ভাষাত 'আনন্দপট্টনম' বা 'আনন্দপতম' বুলিও কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থও মূল নামটোৰ দৰেই "আনন্দৰ চহৰ।"

ইতিহাস

হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ চহকী মন্দিৰ।]]

পদ্মনাভপুৰম ৰাজপ্ৰাসাদ
পদ্মনাভপুৰম ৰাজপ্ৰাসাদছবি: Shishirdasika · CC BY-SA 4.0

প্ৰাগৈতিহাসিক যুগ

তিৰুৱনন্তপুৰম এক তুলনামূলকভাৱে আধুনিক অঞ্চল। ইয়াৰ বাণিজ্যৰ পৰম্পৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০০০ চনৰেপৰা চলি আহিছে।৩১৩২ বিশ্বাস কৰা হয় যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০৩৬ চনত ৰজা ৰজা চলোমনৰ জাহাজসমূহ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ অফিৰ (বৰ্তমানৰ পুভাৰ) নামৰ এটা বন্দৰত চাপিছিল।৩৩৩৪ এই চহৰখন মচলা, চন্দন কাঠ আৰু হাতীৰ দাঁতৰ এক প্ৰধান বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল।৩৫ অৱশ্যে চহৰখনৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাস কেৰেলাৰ বাকী অংশতকৈ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ আছিল।

প্ৰাচীন যুগ

বৰ্তমানৰ কেৰেলা ৰাজ্যৰ দক্ষিণ অঞ্চল (তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু আলাপ্পুয়াৰ মাজৰ উপকূলীয় অঞ্চল) আয় ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল। এই ৰাজবংশটো মাদুৰাইৰ পাণ্ড্য ৰাজবংশৰ সৈতে অধিক সম্পৰ্কিত আছিল।৩৬ চহৰখনৰ প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকল আছিল আয় সাম্ৰাজ্যৰ লোক। বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ অন্তৰ্গত ভিঝিনজাম নামৰ অঞ্চলটোৱেই তেতিয়া আয় ৰাজবংশৰ ৰাজধানী আছিল।৩৭ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাৰপৰাই ভিঝিনজাম এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ চহৰ আছিল।৩৮৩৯ আয় ৰাজবংশৰ শাসনকালত তিৰুৱনন্তপুৰমে বহুতো যুদ্ধৰ মুখা-মুখি হৈছিল। সেই সময়ত চোল আৰু পাণ্ড্য ৰাজবংশই এই বন্দৰ চহৰখন দখল কৰিবলৈ চেষ্টা চলাইছিল।৪০৪১

মধ্য যুগ

খ্ৰীষ্টাব্দ ৯২৫-ত ৰজা বিক্ৰমাদিত্য বৰগুণৰ মৃত্যুৰ পাছত আয়সকলৰ গৌৰৱ ম্লান পৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ প্ৰায় সকলো ভূ-খণ্ড চেৰা ৰাজবংশৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।৪২১৭ দশম শতিকাৰ সময়ছোৱাত চোলসকলে ভিঝিনজাম আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহত আক্ৰমণ কৰি লুণ্ঠন চলায়।১৭ এই সময়ছোৱাতে চোলসকলে ভিঝিনজামৰ বন্দৰ আৰু কাণ্ঠালুৰ শালা নামৰ ঐতিহাসিক শিক্ষা কেন্দ্ৰটো ধ্বংস কৰিছিল।৪৩৪৪ পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা আয় পৰিয়ালৰ এটা শাখা দ্বাদশ শতিকাত ভেণ্ড সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে একত্ৰিত হয়।১৭

ৰ এখন মানচিত্ৰ। মানচিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে সেই সময়ত ট্ৰাভাংকোৰ কেৱল কোল্লাম আৰু কন্যা কুমাৰীৰ মাজত আবদ্ধ থকা এটা সৰু ভূ-খণ্ড আছিল (বৰ্তমানৰ কেৱল তিৰুৱনন্তপুৰম জিলা আৰু কন্যাকুমাৰী জিলা)।]]

প্ৰাক-আধুনিক যুগ

অষ্টাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ট্ৰাভাংকোৰে কোচিন পৰ্যন্ত থকা সাম্ৰাজ্যসমূহ উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে লাভ কৰে। ইয়াৰ ফলত ই এখন শক্তিশালী ৰাজ্যত পৰিণত হয় আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰেলাৰ এখন প্ৰধান চহৰ হৈ পৰে।

বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ, জিলা আৰু কন্যাকুমাৰী জিলা ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীন আৰু মধ্য যুগত এই অঞ্চলসমূহ আয় সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল।৪৫ বিভিন্ন সময়ত আয় সাম্ৰাজ্যই চোল আৰু পাণ্ড্যসকলৰ আক্ৰমণ আৰু বিজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল।৪৫ পিছলৈ মধ্য যুগৰ শেষৰফালে ই ভেণ্ড সাম্ৰাজ্যৰ অংশ হৈ পৰে। এই অঞ্চলটোৱেই খ্ৰীষ্টীয় অষ্টাদশ শতিকাত শক্তিশালী ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য হিচাপে বিস্তাৰ লাভ কৰে।৪৫ পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰত তামিল-দ্ৰাবিড় শৈলীৰ স্থাপত্যশৈলী দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই স্থাপত্যশৈলীয়ে ইয়াক তিতা কেৰেলাৰ উত্তৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যশৈলিতকৈ পৃথক আৰু অনন্য কৰি তুলিছে।৪৫

পৰ্তুগীজ যুগত ১৫৭৮ চনত ভেণ্ডৰ ৰাজধানী কোল্লামত 'থাম্বিৰান ৱানাক্কাম' মুদ্ৰণ কৰা হৈছিল। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাত মুদ্ৰিত প্ৰথমখন কিতাপ হিচাপে ইয়াৰ অভিলেখ আছে। এইখন মধ্য যুগত কেৰেলাত প্ৰচলিত 'লিংগুৱা মালাবাৰ তামোল' ভাষাত লিখা হৈছিল।
পৰ্তুগীজ যুগত ১৫৭৮ চনত ভেণ্ডৰ ৰাজধানী কোল্লামত 'থাম্বিৰান ৱানাক্কাম' মুদ্ৰণ কৰা হৈছিল। যিকোনো ভাৰতীয় ভাষাত মুদ্ৰিত প্ৰথমখন কিতাপ হিচাপে ইয়াৰ অভিলেখ আছে। এইখন মধ্য যুগত কেৰেলাত প্ৰচলিত 'লিংগুৱা মালাবাৰ তামোল' ভাষাত লিখা হৈছিল।ছবি: Henrique Henriques · Public domain

উত্তৰ-আধুনিক যুগ

খ্ৰীষ্টীয় অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে, ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল লৈ কন্নুৰত থকা কোলাথুনাডু ৰাজপৰিয়ালৰ একাংশ সদস্যক তোলনীয়া হিচাপে অনা হৈছিল।৪৬ ইয়াৰ পিছত, উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে ভেণ্ড সাম্ৰাজ্য লাভ কৰা মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই কায়ামকুলাম, কত্তাৰাক্কাৰা, কত্তায়ম, চাংগানাছেৰী, মীনাক্কিল, পুঞ্জাৰ আৰু আম্বালাপ্পুঝা আদি সাম্ৰাজ্যসমূহ জয় কৰি নিজৰ ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।৪৭ ১৭২৯ চনত মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই ট্ৰাভাংকোৰ (থিৰুভিথামকুৰ) দেশীয় ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কন্যাকুমাৰী জিলাৰ পদ্মনাভপুৰমৰপৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰাৰ পাছত ১৭৯৫ চনত তিৰুৱনন্তপুৰমক নতুন ৰাজধানী পতা হয়।৪৮ মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাৰ শাসনকালত তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰেলাৰ এখন আগশাৰীৰ চহৰ হৈ পৰে।

১৮২২ চনত প্ৰস্তুত কৰা ভাৰতৰ এখন ভাষিক মানচিত্ৰ।
১৮২২ চনত প্ৰস্তুত কৰা ভাৰতৰ এখন ভাষিক মানচিত্ৰ।ছবি: Unknown author · Public domain

চুবুৰীয়া জমিদাৰী বা সৰু সৰু ৰাজ্যসমূহ নিজৰ সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ফলত, সেই ঠাইবোৰৰ শিল্পী আৰু পণ্ডিতসকল তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত চহৰখন এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। মাৰ্তাণ্ড বাৰ্মাই কুথু, পধকম, কথাকলি, থুল্লাল আৰু কুডিয়াট্টমকে ধৰি বিভিন্ন মন্দিৰ-কেন্দ্ৰিক শিল্পকলাক পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়াইছিল। ৰামাপুৰথু ৱাৰিয়াৰ আৰু কুঞ্চন নাম্বিয়াৰৰ দৰে প্ৰখ্যাত শিল্পীসকলে তেওঁৰ ৰাজসভাৰ কবি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।৪৯ ১৭৫৫ চনত পুৰক্কাঁড়ৰ যুদ্ধত কোঝিকোডৰ শক্তিশালী জামোৰিনক পৰাস্ত কৰি ট্ৰাভাংকোৰ কেৰেলাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্য হৈ পৰে।১৯

এই সময়ছোৱাতে চহৰখন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধিক আৰু কলাত্মক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মা আৰু মহাৰাজ আয়িল্যম তিৰুনালৰ শাসনকালত চহৰখনে সোণালী যুগৰ মুখ দেখিবলৈ পাইছিল। এই সময়ছোৱাতে প্ৰথমখন ইংৰাজী স্কুল (১৮৩৪), জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ বা পৰ্যৱেক্ষণ কেন্দ্ৰ (১৮৩৭), জেনেৰেল হাস্পতাল (১৮৩৯), অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী আৰু ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ (১৮৭৩) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমখন মানসিক চিকিৎসালয়ো এই একে সময়তে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত মূলম তিৰুনালৰ (১৮৮৫–১৯২৪) শাসনকালত সংস্কৃত কলেজ, আয়ুৰ্বেদ কলেজ, আইন কলেজ আৰু মহিলাৰ বাবে এখন দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ কলেজ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।৫০

সমসাময়িক যুগ

বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধ আছিল চহৰখনৰ বাবে ব্যাপক ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ যুগ। ১৯০৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা শ্ৰী মূলম পপুলাৰ এচেম্ব্লী আছিল যিকোনো ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ ভিতৰত প্ৰথমটো গণতান্ত্ৰিকভাৱে নিৰ্বাচিত বিধান পৰিষদ।৫১ কোনো সময়তে ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণত নথকাৰ পিছতো চহৰখনে ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তিৰুৱনন্তপুৰমত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ অতি সক্ৰিয় উপস্থিতি আছিল। ১৯৩৮ চনত ড° পট্টভি সিতাৰামায়াৰ সভাপতিত্বত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ এখন বৈঠক ইয়াত অনুষ্ঠিত হৈছিল।

access-date=25 June 2010}}</ref>
access-date=25 June 2010}}</ref>ছবি: Manu rocks at English Wikipedia · CC BY-SA 3.0

১৯২০ চনত ট্ৰাভাংকোৰ অঞ্চলৰ প্ৰথমখন পৌৰসভা হিচাপে তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰসভা গঠন হয়। ১৯৩১ চনত শাসনভাৰ গ্ৰহণ কৰা চিত্ৰ তিৰুনাল বালা ৰামা বাৰ্মাৰ শাসনকালত ১৯৪০ চনৰ ৩০ অক্টোবৰত পৌৰসভাখনক পৌৰ নিগমলৈ (Corporation) ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।৫২ তেওঁৰ কাৰ্যকালত চহৰখনে বহুমুখী প্ৰগতিৰ মুখ দেখে। ১৯৩৬ চনৰ "মন্দিৰ প্ৰৱেশ ঘোষণা" (Temple Entry Proclamation) আছিল সামাজিক মুক্তিৰ এক ডাঙৰ পদক্ষেপ। এই সময়ছোৱাতে ১৯৩৭ চনত ট্ৰাভাংকোৰ বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল, যি পৰৱৰ্তী সময়ত কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে পৰিচিত হয়।৫৩

আধুনিক যুগ

১৯৪৭ চনত ব্ৰিটিছ শাসনৰ অন্ত পৰাৰ লগে লগে ট্ৰাভাংকোৰে ভাৰতীয় সংঘত যোগদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। ১৯৪৮ চনৰ ২৪ মাৰ্চত পট্টম থানু পিল্লাইৰ নেতৃত্বত প্ৰথমটো জনপ্ৰিয় গণতান্ত্ৰিক মন্ত্ৰীসভা গঠন হয়। ১৯৪৯ চনত ট্ৰাভাংকোৰ আৰু ইয়াৰ উত্তৰৰ চুবুৰীয়া ৰাজ্য কোচিন (কোচি) একত্ৰিত কৰি থিৰু-কোচি ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমক ইয়াৰ ৰাজধানী পতা হৈছিল।৫৪ ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা চিত্ৰ তিৰুনাল বালা ৰামা বাৰ্মা ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইৰপৰা ১৯৫৬ চনৰ ৩১ অক্টোবৰলৈ ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন সংঘৰ ৰাজপ্ৰমুখ আছিল। ১৯৫৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত যেতিয়া নতুন তিতা কেৰেলা ৰাজ্য গঠন হয়, তেতিয়া তিৰুৱনন্তপুৰম ইয়াৰ ৰাজধানী হয়।৫৫

১৯৬২ চনত থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ (TERLS) প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ অভিলাষী মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ সূতিকাগৃহত পৰিণত হয়। ১৯৬৩ চনত চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত অৱস্থিত বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ (VSSC) পৰা প্ৰথমটো ভাৰতীয় মহাকাশ ৰকেট প্ৰস্তুত আৰু উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থাৰ (ISRO) কেইবাটাও প্ৰতিষ্ঠান তিৰুৱনন্তপুৰমত স্থাপন কৰা হয়।৫৬

চহৰখনৰ সাম্প্ৰতিক ইতিহাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি আছিল ১৯৯৫ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমটো তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান— টেকন’পাৰ্কৰ প্ৰতিষ্ঠা।৫৭ এই টেকন’পাৰ্ক অঞ্চলটো মাটি-কালিৰ হিচাপত বৰ্তমান আটাইতকৈ ডাঙৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান হিচাপে গঢ়ি উঠিছে।৫৮ ইয়াত থকা প্ৰায় ৪৫০টা কোম্পানীত প্ৰায় ৬২,০০০ লোক কৰ্মৰত হৈ আছে।৫৯

তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন সাগৰৰ পাৰৰ সাতটা পাহাৰৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।৬০ ভাৰতৰ মূল ভূ-খণ্ডৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত, পশ্চিম উপকূলৰ অৱস্থানত এই চহৰখন অৱস্থিত।৬১ চহৰখনৰ পশ্চিমে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ আৰু পূবে পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা অৱস্থিত। সাগৰ পৃষ্ঠৰপৰা চহৰখনৰ গড় উচ্চতা হৈছে 16 ফুট।৬২ ভাৰতীয় ভূ-তাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগ (Geological Survey of India) এ তিৰুৱনন্তপুৰমক মধ্যমীয়া ভূঁইকঁপ প্ৰৱণ নগৰীয়া কেন্দ্ৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে। এই মহানগৰখনক 'ভূমিকম্পীয় মণ্ডল ৩' (Seismic III Zone) ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।৬৩ তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন কাৰামানা আৰু কিল্লি নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। চহৰখনৰ ভিতৰতে ভেল্লায়নী হ্ৰদ, থিৰুৱাল্লা আৰু আক্কুলামৰ দৰে জলাশয় বা কায়েল (backwaters) সমূহ অৱস্থিত।৬৪ চহৰখনৰ মধ্যভাগৰ মাটিৰ প্ৰকাৰ হৈছে মটীয়া বৰণৰ পলসুৱা লেতেৰাইট মাটি (laterite soil), য’ত ফছফেটৰ পৰিমাণ বেছি। প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ুৰ বাবেই এই লেতেৰাইট মাটিৰ সৃষ্টি হয়। চহৰখনৰ পশ্চিম উপকূলীয় অঞ্চলত বালিমীয়া পলসুৱা মাটি পোৱা যায়। আনহাতে, জিলাখনৰ পাহাৰীয়া পূব অংশত গ্ৰেনাইট শিলাৰপৰা উৎপন্ন হোৱা চহকী মটীয়া সাৰুৱা মাটি পোৱা যায়।৬৫

তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম মুঠ 214.86 বৰ্গ কি.মি. এলেকাত বিস্তৃত হৈ আছে।৬৬ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, বৃহত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চলটো তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম, তিনিখন পৌৰসভা আৰু ২৭খন পঞ্চায়তক লৈ গঠিত।৬৭ ভাৰতৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰ হোৱাৰ বাবে, এই চহৰখন দেশৰ দক্ষিণ ভাগৰ সামৰিক পৰিবহণ ব্যৱস্থা (military logistics) আৰু অসামৰিক বিমান পৰিবহণ উভয়ৰে বাবে অতি অপৰিহাৰ্য। তিৰুৱনন্তপুৰমত ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড (Southern Air Command) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।৬৮

জলবায়ু

চহৰখনৰ জলবায়ু উষ্ণপ্ৰধান চাভানা জলবায়ু (কোপেন) আৰু উষ্ণপ্ৰধান মৌচুমী জলবায়ুৰ সীমান্তত অৱস্থিত। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, চহৰখনৰ ঋতুসমূহ উষ্ণতাতকৈ কেৱল বৰষুণৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰ কৰে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ উষ্ণতা গোটেই বছৰটোত প্ৰায় স্থিৰ হৈ থাকে। ইয়াত বাৰ্ষিক গড় সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা প্ৰায় ৩১–৩২ °C (৮৮–৯০ °F) আৰু গড় সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা প্ৰায় ২৩–২৪ °C (৭৩–৭৫ °F) হয়। দিনৰ ভাগত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা সাধাৰণতে ৩০ ৰপৰা ৩৪ °C (৮৬–৯৩ °F) ৰ ভিতৰত থাকে। আনহাতে ৰাতিৰ ভাগ গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ হয়, য’ত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২২–২৫ °C (৭২–৭৭ °F) হয়। উষ্ণতা কদাচিত ২০ °C (৬৮ °F) তকৈ তললৈ নামে বা ৩৫ °C (৯৫ °F) তকৈ ওপৰলৈ যায়। ইয়াৰ আৰ্দ্ৰতা বেছি আৰু মৌচুমী ঋতুত ই প্ৰায় ৯০% লৈ বৃদ্ধি পায়।৬৯

তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ পথত থকা প্ৰথমখন চহৰ। জুন মাহৰ আৰম্ভণিতে চহৰখনে প্ৰথম বৰষুণ লাভ কৰে। চহৰখনত প্ৰতি বছৰে প্ৰায় 1835 মি.মি. প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। অক্টোবৰ মাহৰ ভিতৰত চহৰখনত প্ৰত্যাৱৰ্তিত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বায়ুৰ বাবেও বৰষুণ হয়। ডিচেম্বৰ মাহৰপৰা শুকান বতৰ আৰম্ভ হয়। চহৰৰ মূল ভাগত এতিয়ালৈকে ৰেকৰ্ড কৰা আটাইতকৈ কম উষ্ণতা আছিল ১৯৭৪ চনৰ ৬ জানুৱাৰীত 10.8 °C। তদুপৰি ২০১৫ চনৰ ১৮ জানুৱাৰীত ১৫.৬ °C উষ্ণতা ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল। আনহাতে সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা আছিল ২০১৯ চনৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীত 38.2 °C।৭০ বিমানবন্দৰ অঞ্চলত ৰেকৰ্ড কৰা আটাইতকৈ কম উষ্ণতা আছিল ১৯৭৫ চনৰ ১৫ জানুৱাৰীত 12.1 °C আৰু সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা আছিল ১৯৯৮ চনৰ ৫ মে’ত 36.3 °C।৭০

জনগাঁথনি

২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় লোকপিয়লৰ সাময়িক ফলাফল অনুসৰি, 214 sqkm মাটি-কালিৰ তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৯,৫৭,৭৩০ জন।৬৬ চহৰখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আছিল প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত 4454 /sqkm জন।৬৬ ২০১১ চনত ইয়াৰ মহানগৰীয় অঞ্চলৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ১৬,৮৭,৪০৬ জন। চহৰখনৰ লিংগ অনুপাত হৈছে প্ৰতি ১,০০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০৪০ গৰাকী মহিলা। এই হাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গড়তকৈ অধিক।৬৬ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৩.৭২%।৭১ এই হাৰে সমগ্ৰ ভাৰতৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৪%ক অতিক্ৰম কৰিছে।৭২

এইখন এখন ঐতিহাসিক চহৰ। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ জনসংখ্যাৰ বুজন অংশ মালায়ালী সম্প্ৰদায়ৰ। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত তামিল আৰু উত্তৰ ভাৰতীয় লোকসকল সংখ্যালঘু হিচাপে বসবাস কৰে। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, চহৰখনৰ ৬৮.৫% লোক হিন্দু, ১৬.৭% লোক খ্ৰীষ্টান আৰু ১৩.৭% লোক মুছলমান।৭৩ বাকী থকা জনসংখ্যাৰ ভিতৰত জৈন, ইহুদী, শিখ, বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু অন্যান্য ধৰ্মাৱলম্বী লোক আছে, যি মুঠ জনসংখ্যাৰ ০.০৬%। লোকপিয়লত ০.৮৫% লোকে নিজৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কথা উল্লেখ কৰা নাই।৭৩

ৰাজ্যখনৰ চৰকাৰী ভাষা মালায়ালম হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰ প্ৰধান ভাষা।৭৪ বিশেষকৈ চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চাকৰিয়ালসকলৰ মাজত ইংৰাজী ভাষাও বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয়। মালায়ালমৰ পিছতে তামিল ভাষা কোৱা লোকৰ সংখ্যা আটাইতকৈ বেছি। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত কমসংখ্যক তুলু, কানাড়া, কোংকণী, ধিভেহী, তেলেগু আৰু হিন্দী ভাষী লোকো আছে। ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি চহৰখনত দৰিদ্ৰ্য সীমাৰেখাৰ তলত বসবাস কৰা লোকৰ সংখ্যা আছিল ১১,৬৬৭ জন।৭৫

শেহতীয়াকৈ তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ উত্তৰ ভাৰতৰ বিশেষকৈ পঞ্জাব, হাৰিয়ানা, আৰু মধ্য প্ৰদেশৰপৰা বুজনসংখ্যক শ্ৰমিকৰ আগমন ঘটিছে। একেদৰে পূব ভাৰতৰ মূলতঃ পশ্চিমবংগ আৰু বিহাৰৰপৰাও বহু শ্ৰমিক ইয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি চুবুৰীয়া দেশ যেনে শ্ৰীলংকা, মালদ্বীপ, নেপাল আৰু বাংলাদেশৰপৰাও অহা বহু লোক চহৰখনত বসবাস কৰে।৭৬

প্ৰশাসন

কেৰেলা বিধানসভা ভৱন
কেৰেলা বিধানসভা ভৱনছবি: Rajithmohan at English Wikipedia · CC BY-SA 3.0

তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম বা চমুকৈ টি.এম.চি.য়ে চহৰখনৰ ১০০টা ৱাৰ্ডৰ পৌৰ আন্তঃগাঁথনি পৰিচালনা আৰু তদাৰক কৰে।৭৭ প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰপৰা এজনকৈ পৌৰ সদস্য বা কাউন্সিলৰ পৌৰ নিগমলৈ নিৰ্বাচিত হয়। টি.এম.চি.ৰ হাতত চহৰখনৰ স্থানীয় চৰকাৰ হিচাপে কাম কৰাৰ ক্ষমতা থাকে।৭৮ পৌৰ নিগমৰ মুৰব্বী হৈছে মেয়ৰ। তেওঁক নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰ মাজৰপৰাই বাছনি কৰা হয়। মেয়ৰগৰাকী টি.এম.চি.ৰ প্ৰশাসনিক কাৰ্যাৱলীৰ সামগ্ৰিক পৰ্যৱেক্ষণ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে দায়বদ্ধ। পৌৰ নিগমে ইয়াৰ স্থায়ী সমিতিসমূহৰ জৰিয়তে সেৱাসমূহ আগবঢ়ায়।৭৮ পৌৰ নিগমৰ সচিবজনক কেৰেলা চৰকাৰে নিযুক্তি দিয়ে। তেওঁ টি.এম.চি.ৰ প্ৰশাসনিক মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰে আৰু পৰিষদে গ্ৰহণ কৰা প্ৰস্তাৱৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্তসমূহ কাৰ্যকৰী কৰে। পৌৰ নিগমৰ কাৰ্যাৱলী সাতটা বিভাগৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। এইসমূহ হৈছে ক্ৰমে— অভিযান্ত্ৰিক, স্বাস্থ্য, সাধাৰণ প্ৰশাসন, পৰিষদ, হিচাপ আৰু ৰাজহ বিভাগ।৭৯ টি.এম.চি.ৰ বিকেন্দ্ৰিকৃত ভূমিকাৰ বাবে ১১টা আঞ্চলিক কাৰ্যালয় গঠন কৰা হৈছে। এই আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহ ফ’ৰ্ট, কাদাকাম্পাল্লী, নেমম, উল্লুৰ, আত্তিপ্ৰা, থিৰুৱাল্লম, কাজাকুট্টম, শ্ৰীকৰ্যম, কুদাপ্পানাকুন্নু, বাত্তিয়ুৰকাভু আৰু ভিঝিনজামত অৱস্থিত।৮০ টি.এম.চি.ৰ দায়িত্বসমূহৰ ভিতৰত পানী যোগান, পানী নিষ্কাশন আৰু নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা, অনাময়, কঠিন আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা আৰু গৃহ নিৰ্মাণ নিয়ন্ত্ৰণ অন্তৰ্ভুক্ত। তিৰুৱনন্তপুৰম উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ বৃহত্তৰ তিৰুৱনন্তপুৰম অঞ্চলৰ বিধিবদ্ধ পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়নৰ বাবে দায়বদ্ধ।৮১

কেৰেলা চৰকাৰৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত কেৱল স্থানীয় প্ৰশাসনিক সংস্থাসমূহৰ কাৰ্যালয়ই নহয়, বৰঞ্চ কেৰেলা বিধানসভা আৰু ৰাজ্যিক সচিবালয়ো অৱস্থিত। এই সচিবালয়খন কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয় চৌহদত আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমত দুটা সংসদীয় সমষ্টি আছে। সেই দুটা হৈছে আট্টিংগল আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনে ৰাজ্যিক বিধানসভালৈ পাঁচগৰাকী বিধায়ক (বিধায়ক) নিৰ্বাচিত কৰে।৮২

কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয় কেৰেলা চৰকাৰৰ প্ৰশাসনৰ মূল কেন্দ্ৰ
কেৰেলা চৰকাৰী সচিবালয় কেৰেলা চৰকাৰৰ প্ৰশাসনৰ মূল কেন্দ্ৰছবি: Ajeeshcphilip · CC BY-SA 3.0

পৌৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থা

গৃহ নিৰ্মাণ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ চিটিফাইনেঞ্চ (CityFinance) প’ৰ্টেলত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,৮৩ ২০২২-২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগমে মুঠ ₹৭১৩ কোটি (৮৬ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ) ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু মুঠ ₹৫৮৬ কোটি (৭১ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ) ব্যয়ৰ খতিয়ান দাঙি ধৰিছিল। এই মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৩.৬% কৰ ৰাজহৰপৰা আহিছিল। আনহাতে, এই বিত্তীয় বৰ্ষত পৌৰ নিগমে অনুদান হিচাপে ₹৪৭৬ কোটি লাভ কৰিছিল।

আইন-শৃংখলা

তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী চহৰখনৰ প্ৰধান আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থা। ইয়াৰ মুৰব্বী হৈছে এজন আৰক্ষী আয়ুক্ত।৮৪ তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী কেৰেলা আৰক্ষীৰ এটা শাখা। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ কেৰেলা গৃহ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ হাতত থাকে। তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী হ’ল কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰক্ষী সংমণ্ডল। এই সংমণ্ডলটো চাৰিটা উপ-সংমণ্ডল কাৰ্যালয় আৰু ২৪খন আৰক্ষী থানাৰে গঠিত। ইয়াত অনুমোদিত আৰক্ষী কৰ্মীৰ সংখ্যা হৈছে ৩,৫০০ গৰাকী।৮৫ পূজাপ্পুৰাত অৱস্থিত কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰখন হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ পুৰণি কাৰাগাৰ। লগতে এইখন কেৰেলা কাৰাগাৰ আৰু সংশোধনমূলক সেৱাৰ মুখ্য কাৰ্যালয়।৮৬

সামৰিক আৰু কূটনৈতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ

ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড (Southern Air Command) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় এই চহৰখনত অৱস্থিত।৮৭৮৮ তিৰুৱনন্তপুৰমত ৰাজ্যিক সশস্ত্ৰ আৰক্ষীৰ দুটা বেটেলিয়ান আৰু কেন্দ্ৰীয় ৰিজাৰ্ভ আৰক্ষী বলৰ (CRPF) এটা গোট আছে।৮৯ চি.আৰ.পি.এফ.ৰ এটা গ্ৰুপ হেডকুৱাৰ্টাৰ (GHQ) কাল্লিপুৰমত অৱস্থিত।৯০ ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত কেন্দ্ৰীয় ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বলৰ (CISF) তিনিটা গোট আৰু সীমা সুৰক্ষা বলৰ (BSF) ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ (SHQ) আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ পানগোডত এটা ডাঙৰ সামৰিক ছাউনী আছে। ইয়াত ভাৰতীয় সেনাৰ কেইটামান ৰেজিমেণ্ট নিয়োজিত হৈ আছে।৯১

চহৰখনত সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাতৰ এটা পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় (Consulate) অৱস্থিত।৯২ লগতে মালদ্বীপৰ এটা পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় ইয়াত আছে।৯৩ ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত শ্ৰীলংকা, ৰাছিয়া আৰু জাৰ্মানীৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহ (Honorary Consulates) আছে।৯৪৯৫

জনোপযোগিতা সেৱা

কেৰেলা পানী কৰ্তৃপক্ষই চহৰখনত পানী যোগান ধৰে। এই পানীৰ উৎস হৈছে কাৰামানা নদী।৯৬ ইয়াৰ বেছিভাগ পানী অৰুভিক্কাৰা আৰু পেপ্পাৰা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ জলাশয়ৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হয়। তাৰ পিছত অৰুভিক্কাৰা পাম্পিং ষ্টেচনত এই পানী শোধন আৰু বিশুদ্ধ কৰা হয়।৯৭ ১৯৩৩ চনত কাৰ্যক্ষম হোৱা 'ৱেলিংটন ৱাটাৰ ৱৰ্কছ' ভাৰতৰ ভিতৰতে অন্যতম পুৰণি চহৰ পানী যোগান আঁচনি।৯৮ চহৰখনৰ লেতেৰা পানী মুত্তথৰা নলা-শোধন প্ৰকল্পত শোধন কৰা হয়। এই প্ৰকল্পটোৱে প্ৰতিদিনে ৩২ নিযুত লিটাৰ আৱৰ্জনা পানী নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।৯৯১০০ নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে চহৰৰ এলেকাক সাতটা ব্লকত বিভক্ত কৰা হৈছে।১০১ চহৰখনত বিদ্যুৎ যোগান ধৰে কেৰেলা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড চমুকেই কে.এছ.ই.বি.য়ে (KSEB)।১০২ অগ্নি নিৰ্বাপক সেৱাসমূহ কেৰেলা অগ্নি নিৰ্বাপক আৰু উদ্ধাৰ সেৱাই পৰিচালনা কৰে।১০৩

অৰ্থনীতি

তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভৌগোলিক স্থানত অৱস্থিত। ই সুয়েজৰপৰা ছিংগাপুৰ সংযোগী সুদূৰ প্ৰাচ্যৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰীয় জাহাজ পথৰপৰা মাত্ৰ ১০ সাগৰীয় মাইল (১৯ কিলোমিটাৰ) নিলগত অৱস্থিত। ইয়াৰ ফলত চহৰখন বিশ্বৰ এক প্ৰধান সামুদ্ৰিক যাতায়াত পথৰ অতি ওচৰত পৰে। এই সুবিধাজনক অৱস্থিতিৰ লগতে নিৰ্ভৰযোগ্য বিদ্যুৎ যোগান, বিশুদ্ধ পানী আৰু দীঘলীয়া উপকূলৰ উপলব্ধতাই চহৰখনৰ ঔদ্যোগিক বিকাশ খৰতকীয়া কৰি তুলিছে। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ অৰ্থনীতি মূলত তথ্য প্ৰযুক্তি, শিক্ষা, বাগিছাভিত্তিক খেতি, মহাকাশ বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু পৰ্যটনৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।১০৪ কেৰেলা ৰাজ্যৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ অৱদান হৈছে ১০.৩১%।১০৫ ১৩.৮৩% অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ হাৰেৰে তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বিকাশশীল জিলা।১০৫ গোলকীয় বিত্তীয় সেৱা প্ৰতিষ্ঠান মৰ্গান ষ্টেনলি (Morgan Stanley) ৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি তিৰুৱনন্তপুৰমে ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০খন সক্ৰিয় আৰু উপভোগী চহৰৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰিছিল।১০৬ কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীসকলে চহৰখনৰ কৰ্মসংস্থাপনৰ এক বৃহৎ অংশ অধিকাৰ কৰি আছে।১০৫

তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক প্ৰধান মহাকাশ গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থাৰ (ISRO) আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু অগ্ৰণী কেন্দ্ৰ বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ (VSSC) অৱস্থিত।১০৭ ইয়াৰ উপৰি থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ, লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ আৰু ইছৰ’ ইনাৰ্ছিয়েল চিষ্টেমছ ইউনিটৰ দৰে মহাকাশ গৱেষণাৰ সৈতে জড়িত চৰকাৰী কেন্দ্ৰসমূহ তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত।১০৮ 'ব্ৰহ্মপুত্ৰ এৰ’স্পেচ তিৰুৱনন্তপুৰম লিমিটেড' হৈছে ভাৰতৰ অন্যতম আগশাৰীৰ মিছাইল একত্ৰীকৰণ (missile integration) আৰু প্ৰতিৰক্ষা উৎপাদন গোট।১০৯ চহৰখনৰ অন্যান্য উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত ট্ৰাভাংকোৰ টাইটানিয়াম প্ৰডাক্টছ, কেৰেলা অটোম’বাইলছ লিমিটেড, মিলমা (MILMA), ইংলিছ ইণ্ডিয়ান ক্লেইজ, কেলট্ৰন (Keltron), ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰবাৰ ৱৰ্কছ আৰু এইচ.এল.এল. লাইফকেয়াৰ লিমিটেড অন্যতম।

তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান তথ্য প্ৰযুক্তি (IT) আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি সমৰ্থিত সেৱা (ITES) কেন্দ্ৰ। কেৰেলাৰ মুঠ ছফ্টৱেৰ ৰপ্তানিৰ প্ৰায় ৪০-৪৫% কেৱল এই চহৰখনেই যোগান ধৰে।১০৫১১০ তিৰুৱনন্তপুৰমত অৰেকল কৰ্প’ৰেচন, নিছান, এইচ.চি.এল. টেক, একচেঞ্চাৰ, এলিয়াঞ্জ টেকন’লজী, এনভেষ্টনেট, টাটা কনচুলটেন্সী ছাৰ্ভিচেছ, ইনফোচিছ, ইউ.এছ.টি. গ্লোবেল, আৰ্নষ্ট এণ্ড ইয়ং, ফ্লাইটেক্সট, গাইডহাউচ, টাটা এলেক্সি, মেকিনছী এণ্ড কোম্পানী, আৰ.আৰ. ডনেলী আৰু কুৱেষ্ট গ্লোবেলৰ দৰে বিশ্বৰ প্ৰধান বহুৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত।১১১ সজোৱা মাটিকে ধৰি নিৰ্মিত এলেকাৰ (built-up area) হিচাপত তিৰুৱনন্তপুৰমৰ টেকন’পাৰ্ক হৈছে ভাৰতৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান।১১২ প্ৰায় ৪০০টা কোম্পানীত ৫২,০০০ গৰাকী তথ্য প্ৰযুক্তি বৃত্তিধাৰী লোকেৰে ই কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সংস্থাপন ক্ষেত্ৰ।১০৫১১১ অন্যান্য তথ্য প্ৰযুক্তি, সংবাদ মাধ্যম আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদসমূহৰ ভিতৰত কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ’ পাৰ্ক, কিনফ্ৰা এপাৰেল পাৰ্ক, বি-হাব (B-HUB) আৰু চিত্ৰাঞ্জলি ফিল্ম কমপ্লেক্স অন্যতম।১১৩১১৪ আনহাতে চহৰখনৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তি, জৈৱ প্ৰযুক্তি আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদসমূহৰ ভিতৰত টেকন’চিটি, বায়’ ৩৬০ লাইফ ছায়েন্সেছ পাৰ্ক আৰু ডিজিটেল ছায়েন্স পাৰ্ক অন্যতম। ১১৫১১৬

চহৰখনৰ অৰ্থনীতিত পৰ্যটন খণ্ডই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।১১৭১১৮১১৯ ইয়াত থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আকৰ্ষণ যেনে— সাগৰীয় তীৰ, জলাশয় বা কায়েল (backwaters), পাহাৰ আৰু বাগিছাসমূহে পৰ্যটকসকলক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনৰ ঐতিহাসিক ঐতিহ্য, ইতিহাস, আয়ুৰ্বেদ, চিকিৎসা পৰ্যটন (medical tourism) আৰু জ্ঞান কেন্দ্ৰসমূহেও বহুসংখ্যক পৰ্যটFormক আকৰ্ষিত কৰে।১২০ ২০১৬-১৭ বৰ্ষত চহৰখনৰ মাটি-সম্পত্তি ক্ৰয়-বিক্ৰয়, আন্তঃগাঁথনি আৰু খুচুৰা ব্যৱসায় খণ্ডত বিনিয়োগৰ অভূতপূৰ্ব উত্থান ঘটিছিল।১২১

বন্দৰ-ভিত্তিক উন্নয়ন

তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে এখন বাণিজ্যিক বন্দৰ চহৰ। ইয়াত ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম নামৰ এটা গভীৰ সাগৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰান্স-শ্বিপমেণ্ট বন্দৰ থকাৰ বাবে প্ৰচুৰ বন্দৰ-ভিত্তিক আন্তঃগাঁথনি গঢ়ি উঠিছে।১২২

এই বন্দৰটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জাহাজ চলাচল পথৰ একেবাৰে ওচৰত অৱস্থিত। ই অতি ব্যস্ত পাৰস্য উপসাগৰ–মালাক্কা জাহাজ পথৰপৰা মাত্ৰ 10 to সাগৰীয় মাইল নিলগত অৱস্থিত।১২৩ ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক গভীৰতা হৈছে 18 to। ইয়াৰ ফলত ইয়াত ডাঙৰ ডাঙৰ কণ্টেইনাৰ জাহাজসমূহ সহজে চাপিব পাৰে।১২৪ ইয়াৰ বাৰ্থ বা ঘাটসমূহ ২৪,০০০ পৰ্যন্ত টি.ই.ইউ. (TEU - twenty-foot equivalent units) ক্ষমতাৰ জাহাজ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰাকৈ সাজি উলিওৱা হৈছে।১২৫ এই বন্দৰ-ভিত্তিক উন্নয়নে অঞ্চলটোত সামগ্ৰী পৰিবহণ, গুডামঘৰ, জাহাজ সেৱা, সহায়ক আন্তঃগাঁথনি, বাণিজ্য আৰু পৰিবহণ সংযোগ ব্যৱস্থাৰ সক্ৰিয়তা বৃদ্ধি কৰিছে।

ত্ৰিবান্দ্ৰম আউটাৰ ৰিং ৰোড

প্ৰস্তাৱিত তিৰুৱনন্তপুৰম বাহ্যিক বৃত্তপথ বা ত্ৰিবান্দ্ৰম আউটাৰ ৰিং ৰোড (ORR) চমুকেই বাহ্যিক এলেকা বিকাশ কৰিড’ৰ (OAGC) বুলিও জনা যায়। এইটো চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ দীৰ্ঘম্যাদী অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে এক প্ৰধান আন্তঃগাঁথনিমূলক পদক্ষেপ। এই কৰিড’ৰটো ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু নাভাইকুলামৰ মাজত প্ৰায় ৭৮–৮০ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত হ’ব। ইয়াক নিৰ্ধাৰিত অৰ্থনৈতিক মণ্ডলৰ সৈতে এটা ছয়লেনযুক্ত নিয়ন্ত্ৰিত-প্ৰৱেশ ঘাইপথ হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই প্ৰকল্পৰ মহাপৰিকল্পনাই ৰাজধানী অঞ্চলৰ চাৰিওফালে এক সংহত বিনিয়োগ অঞ্চল গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াৰ ভিতৰত সামগ্ৰী পৰিবহণ, ঔদ্যোগিক বিকাশ, তথ্য প্ৰযুক্তি, স্বাস্থ্যসেৱা, স্বাস্থ্য পৰ্যটন, সাধাৰণ পৰ্যটন, শিক্ষা আৰু বাণিজ্যিক সেৱাৰ দৰে একাধিক বিশেষ ক্লাষ্টাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই কেন্দ্ৰিকৃত বিকাশৰ বাবে ভিঝিনজাম, কোভালাম, বেম্বায়াম, মংগলাপুৰম আৰু নেদুমাংগাদৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহক চিহ্নিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভিঝিনজামত এটা সামগ্ৰী পৰিবহণ কেন্দ্ৰ আৰু উপকূলীয় অঞ্চলত এটা স্বাস্থ্য তথা পৰ্যটন কেন্দ্ৰ গঢ়ি তোলা হ’ব। এই প্ৰকল্পটোৱে ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ, তথ্য প্ৰযুক্তি কৰিড’ৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নেটৱৰ্কৰ মাজত সংযোগ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত বন্দৰ-ভিত্তিক ঔদ্যোগিক বিকাশ আৰু আঞ্চলিক অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰসাৰণ সুচল হ’ব।১২৬১২৭১২৮

পৰ্যটন

তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতৰ এক অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটন কেন্দ্ৰ।১১৮ চহৰখনৰ ওচৰত অৱস্থিত কোভালাম আৰু ভাৰকলা হৈছে অতি জনপ্ৰিয় সাগৰীয় তীৰ চহৰ (beach towns)।১২৯ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ সাগৰীয় তীৰসমূহৰ ভিতৰত পুভাৰ, শংখুমুগম সাগৰীয় তীৰ, আজিমালা সাগৰীয় তীৰ, ভিঝিনজাম সাগৰীয় তীৰ আৰু ভেলী সাগৰীয় তীৰ অন্যতম। চহৰখনৰ আন আন দৰ্শনীয় স্থানসমূহ হৈছে অগস্ত্য মালা বৰ্ষাৰণ্য, নিয়াৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, কাল্লাৰ, ব্ৰেম’ৰ, পনমুডী পাহাৰ, পুভাৰ, আঞ্চুথেংগু জলাশয় (backwaters), ভাৰকলা ক্লিফ বা পাহাৰীয়া থিয় গড়া আৰু কাপ্পিল-এদভা হ্ৰদ।

চহৰখন ইয়াৰ অনন্য স্থাপত্যশৈলীৰ বাবেও জনাজাত। ইয়াত ব্ৰিটিছ আৰু দ্ৰাবিড় প্ৰভাৱযুক্ত কেৰেলাৰ স্থাপত্যশৈলী দেখিবলৈ পোৱা যায়।১৩০ নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়, তিৰুৱনন্তপুৰম চিৰিয়াখানা, পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ, কুথিৰা মালিকা ৰাজপ্ৰাসাদ, কি্লিমানুৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম গল্ফ ক্লাবৰ ঐতিহ্যবাহী ভৱন ইয়াৰ অন্যতম উদাহৰণ।

চহৰখনৰ প্ৰধান সংগ্ৰহালয়সমূহৰ ভিতৰত প্ৰিয়দৰ্শিনী তাৰাগৃহ সংলগ্ন হৈ থকা কেৰেলা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি সংগ্ৰহালয়, নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয়, কেৰেলা মাটি সংগ্ৰহালয় আৰু কয়িক্কাল ৰাজপ্ৰাসাদ সংগ্ৰহালয় অন্যতম। আনহাতে অগস্ত্যমালা জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলক ৰাষ্ট্ৰসংঘ শিক্ষা, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতি সংস্থা (UNESCO) ৰ বিশ্ব জৈৱ-মণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ নেটৱৰ্কত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।১৩১

সংস্কৃতি

সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু বহুতো ৰাজহুৱা উদ্যানৰ উপস্থিতিৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমক "ভাৰতৰ চিৰসেউজ চহৰ" বুলি জনা যায়।১৩২ পূৰ্বৰ শাসকসকলে শিল্প, স্থাপত্য আৰু উদাৰ নীতিৰ বিকাশ সাধন কৰাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম ঐতিহাসিকভাৱে দক্ষিণ ভাৰতৰ এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ প্ৰমাণস্বৰূপে মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনাল আৰু ৰাজা ৰবি বৰ্মাৰ দৰে প্ৰখ্যাত শিল্পীসকল এই চহৰৰ আছিল।১৩৩১৩৪ চহৰখনত শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু, চট্টম্পী স্বামীকাল, আয়্যানকালী, বাক্কম মৌলৱী আৰু চি. ভি. ৰমন পিল্লাইৰ দৰে বিশিষ্ট সমাজ সংস্কাৰকসকলেও জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।১৩৫

মালায়ালম সাহিত্যৰ তিনিগৰাকী প্ৰধান কবিৰ ভিতৰত দুগৰাকী ক্ৰমে উলূৰ এছ পৰমেশ্বৰ আয়াৰ আৰু কুমাৰন আছান তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আছিল।১৩৬১৩৭ চহৰখনত প্ৰতি বছৰে 'কোভালাম সাহিত্য উৎসৱ'ৰ দৰে বাৰ্ষিক সাহিত্য উৎসৱসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।১৩৮ ১৮২৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল কেৰেলা ৰাজ্যিক কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল, তিৰুৱনন্তপুৰম পৌৰ নিগম কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল আৰু केৰেলা বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰালৰ দৰে চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সাহিত্যিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰি আহিছে।১৩৯১৪০

ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনালৰ দিনৰেপৰা তিৰুৱনন্তপুৰম ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীতৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।১৪১১৪২ চহৰখনত দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি উৎসৱ নৱৰাত্ৰী সংগীত উৎসৱ, স্বাতী সংগীতোৎসৱ, সূৰ্য সংগীত উৎসৱ আৰু নীলকণ্ঠ শিৱন সংগীত উৎসৱ আদি বহুতো সংগীত উৎসৱ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক গোটে আয়োজন কৰে।১৪১ ১১১ দিন ধৰি চলা সূৰ্য উৎসৱ (Soorya Festival) হৈছে তিতা কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কলা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান।১৪৩১৪৪ এই উৎসৱত চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ, নাট্য উৎসৱ, নৃত্য, সংগীত, চিত্ৰকলা আৰু ফটোগ্ৰাফী প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হয়।১৪৩

মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ আৰম্ভণি তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰৰপৰাই হৈছিল। জে. চি. ডেনিয়েলৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত প্ৰথমখন মালায়ালম পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবি বিগথকুমাৰন তিৰুৱনন্তপুৰমতে মুক্তি দিয়া হৈছিল।১৪৫ জে. চি. ডেনিয়েলক মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ পিতৃপুৰুষ বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁ ১৯২৬ চনত তিৰুৱনন্তপুৰমত কেৰেলাৰ প্ৰথমটো চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ’ 'ট্ৰাভাংকোৰ নেচনেল পিকচাৰ্ছ' স্থাপন কৰিছিল।১৪৬১৪৭ প্ৰতি বছৰে ডিচেম্বৰ মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা কেৰেলা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ (IFFK) দৰ্শকৰ অংশগ্ৰহণৰফালৰপৰা এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ চলচ্চিত্ৰ উৎসৱ।১৪৮১৪৯ বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰ উৎসৱৰ উপৰি, চলচ্চিত্ৰ প্ৰমাণীকৰণৰ কেন্দ্ৰীয় ব’ৰ্ড (CBFC) ৰ আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ৰ উপস্থিতি, উমা ষ্টুডিঅ’, চিত্ৰাঞ্জলি ষ্টুডিঅ’, মেৰীলেণ্ড ষ্টুডিঅ’, কিনফ্ৰা ফিল্ম এণ্ড ভিডিঅ’ পাৰ্ক আৰু বিস্ময়াজ মেক্সৰ দৰে বহুতো চিনেমা ষ্টুডিঅ’ তথা প্ৰযোজনা সুবিধাই তিৰুৱনন্তপুৰমক চলচ্চিত্ৰৰ এক অন্যতম কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।১৫০১৫১

বিখ্যাত পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ উপৰি, চহৰখনৰ স্থাপত্যশিল্পক নেপিয়াৰ সংগ্ৰহালয় আৰু ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি চিৰিয়াখানা তিৰুৱনন্তপুৰম চিৰিয়াখানাই সমৃদ্ধ কৰিছে।১৫২ চহৰখনৰ অন্যান্য স্থাপত্য কীৰ্তিচিহ্নসমূহৰ ভিতৰত কুথিৰา মালিকা ৰাজপ্ৰাসাদ, কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদ, আত্তুকাল ভগৱতী মন্দিৰ, বীমাপল্লী মছজিদ, কন্নমাৰা বজাৰ, আৰু মেটাৰ মেম’ৰিয়েল চাৰ্চ অন্যতম। তিৰুৱনন্তপুৰম প্ৰখ্যাত স্থপতি লৰী বেকাৰৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।১৫৩

প্ৰধান উৎসৱ ওনাম, বিষু, দেৱালী, আৰু নৱৰাত্ৰীৰ লগতে খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মীয় উৎসৱ যেনে— বৰদিন, ঈদ-উল-ফিটৰ, বক্ৰীদ আৰু মিলাদ-উন-নবীৰ সমান্তৰালভাৱে চহৰখনৰ বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ লোকে কেইবাটাও স্থানীয় উৎসৱো উদ্‌যাপন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত আত্তুকাল পোংগল,১৫৪ বীমাপল্লী উৰুছ,১৫৫ ভেট্টুকাঁড় গীৰ্জা উৎসৱ,১৫৬ পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ আৰাট্টু আৰু লক্ষদ্বীপা উৎসৱ অন্যতম।১৫৭ অনাম উৎসৱৰ সময়ত ৰাজ্য চৰকাৰে চহৰখনত এসপ্তাহ ধৰি বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী ৰূপায়িত কৰে।১৫৮ আত্তুকাল পোংগল উৎসৱে সমগ্ৰ ভাৰত তথা বিদেশৰ লাখ লাখ মহিলা ভক্তক আকৰ্ষিত কৰে। এইটো বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্ববৃহৎ মহিলা সমাৱেশ উৎসৱ।১৫৯১৬০ জাৰ্মানীৰ গ্যোটে-জেণ্ট্ৰাম (Goethe-Zentrum), ফ্ৰান্সৰ এলায়েন্স ফ্ৰাঞ্চাইছ (Alliance Française) আৰু ৰাছিয়াৰ গৰ্কী ভৱন কেন্দ্ৰই গোটেই বছৰজুৰি বিভিন্ন কাৰ্যসূচী তথা অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে।১৬১১৬২১৬৩

ফেশ্বন

বয়ন শিল্পৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এক দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ বালাৰামাপুৰম হস্ততাঁত উদ্যোগৰ বাবে চহৰখন বিখ্যাত। কাছাভু (সোণালী জৰীৰ পাৰি) থকা কপাহী কাপোৰৰ বাবে পৰিচিত এই অঞ্চলটোৰ বয়ন পদ্ধতি অষ্টাদশ শতিকাৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অপৰিৱৰ্তিত হৈ আছে।১৬৪ এই হাতেৰে বোৱা কাপোৰসমূহ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ লগতে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰদৰ্শনীকে ধৰি সমসাময়িক ফেশ্বন সংগ্ৰহসমূহৰ এক অন্যতম আকৰ্ষণ হৈ আহিছে।১৬৫

আধুনিক ফেশ্বনৰ ক্ষেত্ৰতো চহৰখনে বিশেষ স্থান দখল কৰিছে। চহৰখনত থকা লুলু মল আৰু মল অৱ ট্ৰাভাংকোৰৰ দৰে বজাৰ সমলয় বা শ্বপিং মলে দেশী-বিদেশী বহু জনপ্ৰিয় পোছাক ব্ৰেণ্ডক স্থান দিছে। ই চহৰখনৰ পোছাক আৰু জীৱন-শৈলীত সাম্প্ৰতিক গোলকীয় প্ৰৱণতাৰ প্ৰতিফলন ঘটাইছে।

আয়ুৰ্বেদ

কেৰেলাত আয়ুৰ্বেদৰ বিকাশ আৰু পৃষ্ঠপোষকতাৰ ক্ষেত্ৰত তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ (থিৰুভিথামকুৰ) ৰাজ্যই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকসকলে সংস্কৃত পাণ্ডিত্য, মন্দিৰ-কেন্দ্ৰিক চিকিৎসা পৰম্পৰা, আয়ুৰ্বেদ কলেজ আৰু বংশানুক্ৰমিক চিকিৎসক পৰিয়ালসমূহলৈ সমৰ্থন আগবঢ়াইছিল। ই ধ্ৰুপদী কেৰেলা আয়ুৰ্বেদৰ সংৰক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান যোগাইছিল।

কেৰেলাৰ অষ্টবৈদ্য ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত আয়ুৰ্বেদিক বংশসমূহৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ পুলামানথোল মুছ পৰিয়াল অন্যতম। এই পৰিয়ালটো অষ্টবৈদ্য পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এইটো হৈছে আয়ুৰ্বেদৰ আটাইকেইটা আঠটা শাখাতে পাৰদৰ্শিতাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ চিকিৎসক পৰিয়ালৰ এটা বংশানুক্ৰমিক গোট।

ঐতিহাসিক পৰম্পৰা আৰু আঞ্চলিক বিৱৰণ অনুসৰি, দেশীয় ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত পুলামানথোল মুছ বংশৰ চিকিৎসকসকলে পৰামৰ্শ আৰু চিকিৎসা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত শ্ৰেণীৰ সদস্যসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজায় ৰাখিছিল। ট্ৰাভাংকোৰৰ শাসকসকলৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদৰ প্ৰতি থকা ব্যাপক ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাই কেৰেলাৰ কেইবাটাও পৰম্পৰাগত চিকিৎসক পৰিয়ালৰ প্ৰতিপত্তি বৃদ্ধিত অৱদান যোগাইছিল।

পুলামানথোল মুছ পৰম্পৰাটো বাগভটৰদ্বাৰা ৰচিত আয়ুৰ্বেদৰ অন্যতম মূল গ্ৰন্থ 'অষ্টাংগ হৃদয়ম'ৰ অধ্যয়ন আৰু ক্লিনিকেল প্ৰয়োগৰ সৈতে জড়িত। আঞ্চলিক পৰম্পৰাসমূহে পুলামানথোল অঞ্চলটোক কেৰেলাৰ দীৰ্ঘদিনীয়া আয়ুৰ্বেদিক আৰু সংস্কৃত পাণ্ডিত্যৰ ঐতিহ্যৰ সৈতেও সংযোগ কৰে।

এই বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত পুলামানথোল মুছ আয়ুৰ্বেদ চিকিৎসালয় আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত চিকিৎসা কেন্দ্ৰসমূহ অন্যতম। এই কেন্দ্ৰসমূহ পঞ্চকৰ্ম, স্নায়ৱিক পুনৰ্সংস্থাপন (neurological rehabilitation), পেশী আৰু হাড়ৰ বিকাৰ (musculoskeletal disorders) আৰু বংশগত ৰোগৰ ব্যৱস্থাপনাত নিয়োজিত হৈ আছে।১৬৬

এই বংশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা চিকিৎসকসকলৰ ভিতৰত অষ্টবৈদ্যন পুলামানথোল শংকৰণ মুছ, অষ্টবৈদ্যন শ্ৰী ৰমন মুছ, অষ্টবৈদ্যন আৰ্যন নাৰায়ণন মুছ আৰু অষ্টবৈদ্যন জয়শংকৰণ মুছ অন্যতম।১৬৭

এই পৰম্পৰাটোৱে পুলামানথোলত থকা শ্ৰী ৰুদ্ৰ ধন্বন্তৰী মন্দিৰৰ সৈতে সাংস্কৃতিক আৰু আধ্যাত্মিক সম্পৰ্ক বজায় ৰাখিছে। এই মন্দিৰটো ভগৱান ধন্বন্তৰীৰ প্ৰতি উছৰ্গিত, যাক হিন্দু পৰম্পৰাত আয়ুৰ্বেদ আৰু আৰোগ্যৰ দেৱতা বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা 'সৰ্ব ৰোগ শমন পূজা' আদি ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিসমূহ ৰোগৰপৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ কৰা প্ৰাৰ্থনাৰ সৈতে জড়িত আৰু ইয়াত বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভক্তসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে।

কৰ্ণাটকী সংগীতজ্ঞ চেম্বাই বৈদ্যনাথ ভাগৱতৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰ বাবে পুলামানথোল মুছ পৰম্পৰাই কেৰেলাৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাসত ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। জানিব পৰা মতে, কণ্ঠনলীৰ ৰোগত ভোগাৰ পিছত তেওঁ এই পৰম্পৰাৰ অধীনত আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা গ্ৰহণ কৰিছিল।

বৰ্তমান সময়ত, পুলামানথোল মুছ বংশৰ সৈতে জড়িত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে তেওঁলোকৰ কাৰ্যাৱলী সুলভ কৰিবলৈ দাতব্য স্বাস্থ্যসেৱা আৰু সামাজিক কল্যাণমূলক পদক্ষেপ হাতত লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত অৰ্থনৈতিকভাৱে পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা আৰু সহায়তা সহজলভ্য কৰাৰ উদ্দেশ্যে আৰম্ভ কৰা 'আয়ুৰ্বেদ থানাল' অন্যতম।

খাদ্যভাস

তিৰুৱনন্তপুৰমৰ খাদ্যভাসে ইয়াৰ ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক পটভূমিৰদ্বাৰা গঢ়ি উঠা স্থানীয় পৰম্পৰাক প্ৰতিফলিত কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজকীয় পাকঘৰৰ প্ৰভাৱ,১৬৮ উপকূলীয় বাণিজ্য আৰু ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। চহৰখনৰ খাদ্য-সংস্কৃতিত বিভিন্ন ধৰণৰ নিৰামিষ আৰু আমিষ ব্যঞ্জন পোৱা যায়। বেছিভাগ আহাৰতে ভাত, নাৰিকল আৰু মচলা প্ৰধান উপাদান।

  • ত্ৰিবান্দ্ৰম সাধ্যা: কলপাতত পৰিৱেশন কৰা এক পৰম্পৰাগত নিৰামিষ আহাৰ। বিশেষকৈ অনাম আৰু বিষু উৎসৱৰ সময়ত ই অপৰিহাৰ্য। ইয়াত সাধাৰণতে সাম্বাৰ, কালান, অভিয়াল, ওলান, পাচাদী আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ পায়সম তথা বোলী অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।১৬৯
  • ত্ৰিবান্দ্ৰম বোলী: ইয়াক পূৰণ পোলী বুলিও জনা যায়। দালি আৰু ময়দাৰে তৈয়াৰী এইখন এবিধ পৰম্পৰাগত মিঠা খাদ্য। প্ৰায়ে ইয়াক পায়সমৰ দৰে ডেজাৰ্টৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়।
  • কেথেল চিকেন ফ্ৰাই: ১৯৪০ চনৰেপৰা প্ৰচলিত এইবিধ এক বিশেষভাৱে ভজা কুকুৰা মাংসৰ ব্যঞ্জন। ইয়াক সৰু চিলনীয়া চাপাতী আৰু পিঁয়াজৰ চালাডৰ সৈতে পৰিৱেশন কৰা হয়।১৭০
  • ভিঝিনজাম চিকেন ফ্ৰাই: চহৰখনৰ ভিঝিনজাম অঞ্চলৰ এবিধ বিখ্যাত কুকুৰা মাংসৰ ব্যঞ্জন। থলুৱা মচলা আৰু বিশেষ ৰন্ধন শৈলী ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য।১৭১
  • ট্ৰাভাংকোৰ বিৰিয়ানী: এইবিধ ভাত-ভিত্তিক এক সোৱাদযুক্ত ব্যঞ্জন। ইয়াত মোগলাই ৰন্ধনশৈলীৰ সৈতে আঞ্চলিক উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা হৈছে।১৭২
  • ট্ৰাভাংকোৰ প্ৰণছ কাৰী: এইবিধ কোমল আৰু সন্তুলিত সোৱাদৰ এক মিছামাছৰ ব্যঞ্জন। ইয়াত নাৰিকলৰ গাখীৰ, তেতেলী, জালুক আৰু নৰসিংহ পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই অন্যান্য সাগৰীয় মাছৰ আঞ্জাতকৈ কম জ্বলা হয়। থলুৱা সতেজ উপাদানে ইয়াক এক সুকীয়া সোৱাদ প্ৰদান কৰে।১৭৩
  • ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ শিমলু আলুৰ ব্যঞ্জন: ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ আইল্যম তিৰুনাল ৰামা বাৰ্মাৰ শাসনকালত (১৮৬০–১৮৮০) ভাৰতৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত শিমলু আলুৰ প্ৰচলন কৰা হৈছিল। খাদ্য সংকট দূৰ কৰিবলৈ আৰু কৃষিখণ্ড মজপুত কৰিবলৈ তেওঁ এই পদক্ষেপ লৈছিল। ইয়াৰপৰা তৈয়াৰী জনপ্ৰিয় ব্যঞ্জনসমূহৰ ভিতৰত কাপ্পা পুঝুক্কু, কাপ্পা বেভিচাথু, কাপ্পা মীন কাৰী, কাপ্পা ইৰাচী (কাপ্পা বিৰিয়ানী), কাপ্পা উলৰ্থীয়াথু, চেন্দা কাপ্পা, উলী চামমাণ্টীৰ সৈতে কাপ্পা আৰু শিমলু আলুৰ চিপচ অন্যতম।১৭৪

তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বাটৰ কাষৰ খাদ্য বা ষ্ট্ৰীট ফুডৰ ভিতৰত মাছৰ আঞ্জাৰ সৈতে কাপ্পা (শিমলু আলু), পৰিপ্পু ৱাডা, কলৰ চিপচ আৰু উন্নিয়াপ্পম অন্যতম। চহৰখনত সৰু সৰু ভোজনালয় আৰু বাটৰ কাষৰ বিক্ৰেতাৰ বহুল প্ৰচলন আছে। ইয়াৰ মানুহৰ সাধাৰণ খাদ্য হ’ল কেৰেলাৰ পৰম্পৰাগত ৰন্ধনশৈলী। ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাৰিকল আৰু মচলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অন্যান্য দক্ষিণ ভাৰতীয় ব্যঞ্জনৰ লগতে চীনা আৰু উত্তৰ ভাৰতীয় খাদ্যও ইয়াত অতি জনপ্ৰিয়।১৭৫ বৰ্তমান তিৰুৱনন্তপুৰমত আৰৱীয়, ইটালীয়, থাই আৰু মেক্সিকান খাদ্য উপলব্ধ থকা বহুতো ৰেষ্টুৰেণ্ট আছে।১৭৬১৭৭

স্বাস্থ্যসেৱা

কেৰেলাৰ ৰাজধানী চহৰ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ স্বাস্থ্যসেৱা ব্যৱস্থা অতি সুদৃঢ়। চহৰখনৰ চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী উভয় চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানেই ব্যাপক সেৱা আগবঢ়ায়। ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় 'চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়' (Government Medical College) চিকিৎসা শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ। শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (SCTIMST) হৃদৰোগ বিজ্ঞান (cardiology), স্নায়ুবিজ্ঞান (neurology) আৰু জৈৱ-চিকিৎসা গৱেষণাৰ (biomedical research) বাবে এক সুপৰিচিত প্ৰতিষ্ঠান। চহৰখনৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত উন্নত জৈৱ-প্ৰযুক্তি গৱেষণাৰ কেন্দ্ৰ ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ (RGCB) আৰু মাল্টি-স্পেচিয়েলিটি সেৱাৰ বাবে পৰিচিত কেৰেলা চিকিৎসা বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান১৭৮ (KIMS) অন্যতম। এন.আই.এম.এছ. (NIMS) হাস্পতাল,১৭৯ এষ্টাৰ কেপিটেল আৰু লৰ্ডছ হাস্পতালে১৮০ হৃদৰোগ, কৰ্কট ৰোগ (oncology) আৰু অস্থিৰোগ (orthopedics) সহ বিভিন্ন বিভাগত উন্নত চিকিৎসা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পৰম্পৰাগত নিৰাময় পদ্ধতি আগবঢ়োৱা বহুতো আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা কেন্দ্ৰ আছে। চহৰখনত উপশমকাৰী চিকিৎসা সেৱাৰো (palliative care) ব্যৱস্থা আছে। ইয়াৰ ভিতৰত থকা 'অৰিকে হোম ডে-কেয়াৰ প্ৰগ্ৰেম'ৰ দৰে পদক্ষেপে ঘৰতে ৰোগীসকলক অন্তিম সময়ৰ শুশ্ৰূষা আগবঢ়ায়।

+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়সমূহ
নামপ্ৰকাৰপ্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ
তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়চৰকাৰী১৮১১৯৫১
চৰকাৰী হোমিঅ’পেথিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ইৰানিমুত্তমচৰকাৰী১৮২১৯৮৩
চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, এম.জি. ৰোডচৰকাৰী১৮৮৯
পংকজাকস্তুৰী আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, কিল্লি, কাট্টাক্কাদাবেচৰকাৰী ১৮৩২০০২
ড° সোমাৰভেল মেম’ৰিয়েল চি.এছ.আই. চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় হাস্পতাল, কাৰাক্কোনাম, পাৰাছালাবেচৰকাৰী১৮৪২০০৩
ত্ৰিবান্দ্ৰম দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চৌহদচৰকাৰী১৮৫২০০৪
গোকুলম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ভেঞ্জাৰাম্মুডুবেচৰকাৰী১৮৬২০০৩
শান্তিগিৰি সিদ্ধ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, পোথেনকোডবেচৰকাৰী১৮৭২০০active

ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ অন্যান্য প্ৰধান হাস্পতালসমূহৰ ভিতৰত কেৰেলা ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্স (KIMS), অনন্তপুৰী হাস্পতাল এণ্ড ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট (AHRI),১৮৮ এছ.পি. ফ’ৰ্ট হাস্পতাল,১৮৯ এষ্টাৰ কেপিটেল,১৯০ ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা কেন্দ্ৰ,১৯১ পি.আৰ.এছ. (PRS) হাস্পতাল,১৯২ এন.আই.এম.এছ. (NIMS) আৰু ভাৰতীয় মধুমেহ প্ৰতিষ্ঠান (Indian Institute of Diabetes) অন্যতম।১৯৩

যাতায়াত

ৰাজহুৱা পৰিবহণ

চহৰখনৰ বেছিভাগ বাছ সেৱা চৰকাৰী সংস্থাৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ইয়াৰ উপৰি কিছুমান ব্যক্তিগত অপাৰেটৰো আছে।১৯৪ কেৰেলা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম (KSRTC) ৰদ্বাৰা পৰিচালিত চিটি বাছসমূহ চহৰখনৰ ৰাজহুৱা পৰিবহণৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য মাধ্যম। চহৰখনৰ প্ৰধান বাছ আস্থানসমূহ হৈছে থাম্পানুৰ কেন্দ্ৰীয় বাছ আস্থান আৰু ইষ্ট ফ’ৰ্টৰ (East Fort) চিটি বাছ আস্থান। থাম্পানুৰৰপৰা বেছিভাগ দূৰদূৰণিৰ বাছ চলাচল কৰে আৰু ইষ্ট ফ’ৰ্টৰপৰা চহৰৰ ভিতৰুৱা বাছসমূহ চলাচল কৰে।১৯৫১৯৬ তিনিচকীয়া হালধীয়া-কলা ৰঙৰ অট’ৰিক্সা আৰু টেক্সীসমূহ চহৰখনৰ আন এবিধ জনপ্ৰিয় ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থা।১৯৭১৯৮ তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’ হৈছে এক সম্পূৰ্ণ উৰ্ধগামী (fully elevated) মেট্ৰ’ ৰেল – দ্ৰুত পৰিবহণ ব্যৱস্থা (rapid transit system)। চহৰখনৰ যান-জঁটৰ সমস্যা হ্ৰাস কৰিবলৈ এই ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।১৯৯২০০

মেট্ৰ’ ৰেল

তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’ হৈছে এখন প্ৰস্তাৱিত ৪২.১ কিলোমিটাৰ দীঘল পৰম্পৰাগত মেট্ৰ’ ৰেল ব্যৱস্থা। ইয়াত ৩৭টা মেট্ৰ’ ষ্টেচন থাকিব। ইয়াৰ দুটা প্ৰধান লাইনে কাজাকুট্টম আৰু কাৰামানাৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰসমূহক সংযোগ কৰিব। ক্ৰমবৰ্ধমান জনসংখ্যাৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে তিৰুৱনন্তপুৰম মেট্ৰ’ৰ ধাৰণা প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল। ২০২৫ চনত মেট্ৰ’ৰ পথ (alignment) পৰীক্ষা আৰু চূড়ান্ত কৰিবলৈ মুখ্য সচিবৰ নেতৃত্বত এখন উচ্চ পৰ্যায়ৰ সমিতি গঠন কৰা হয়।২০১ বৰ্তমান বিবেচনাধীন থকা তিনিটা প্ৰধান পথ হৈছে:

  • কাজাকুট্টমৰপৰা পাপ্পানামকোড
  • কাজাকুট্টমৰপৰা কিল্লিপালম
  • পালায়ামৰপৰা চিভিল ষ্টেচন

এই পথ পৰিকল্পনাত ভূ-গৰ্ভস্থ (underground) আৰু উৰ্ধগামী (elevated) দুয়োটা অংশই অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

পথ পৰিবহণ

তিৰুৱনন্তপুৰমৰ পথ পৰিবহণ আন্তঃগাঁথনি অতি উন্নত।১৯৯ চহৰখনৰ পথসমূহ 'তিৰুৱনন্তপুৰম ৰোডছ ডেভেলপমেণ্ট কোম্পানী লিমিটেড' (TRDCL) আৰু কেৰেলা গড়কপ্তানি বিভাগ (Kerala PWD) এ চোৱা-চিতা কৰে।২০২ টি.আৰ.ডি.চি.এল. এ চহৰখনৰ ৪২ কিলোমিটাৰ পথ পৰিচালনা কৰে। এই পথসমূহ 'তিৰুৱনন্তপুৰম চিটি ৰোডছ ইম্প্ৰুভমেণ্ট প্ৰজেক্ট' (TRCIP) ৰ অধীনলৈ আহে। এইটো ভাৰতৰ ভিতৰতে প্ৰথমটো নগৰীয়া পথ প্ৰকল্প।২০৩২০৪ টি.আৰ.চি.আই.পি. হৈছে এক ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব (PPP) প্ৰকল্প। দ্ৰুত নগৰীকৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ পথ নেটৱৰ্ক উন্নত আৰু সংৰক্ষণ কৰিবলৈ এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছে।২০৩ টি.আৰ.চি.আই.পি. এ ২০১৫ চনত 'ইণ্টাৰনেচনেল ৰোড ফেডাৰেচন'ৰ 'গ্লোবেল ৰোড এচিভমেণ্ট এৱাৰ্ড' লাভ কৰিছিল।২০৫ ইয়াৰ উপৰি ৰাষ্ট্ৰসংঘই এই প্ৰকল্পক এক অনুকৰণীয় ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্বৰ আৰ্হি হিচাপে বাছনি কৰিছে।২০৬ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ 'এজেণ্ডা ২০৩০' ৰ বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্যসমূহ (SDGs) পূৰণ কৰা সমগ্ৰ বিশ্বৰ ১২টা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকল্পৰ ভিতৰত এইটো অন্যতম আছিল।২০৭২০৮ ২০২৪ চনত তিৰুৱনন্তপুৰম গোলকীয় বহনক্ষমতা বঁটা লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।২০৯

ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ব্যৱস্থাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ এ চহৰখনক সংযোগ কৰিছে।২১০ এই চহৰখন আৰালভাইমোজী নামৰ স্থানত ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ নেটৱৰ্কৰ উত্তৰ-দক্ষিণ কৰিড’ৰৰ সৈতে সংযোগ হৈছে। এই ঠাইটুকুৰা চহৰখনৰপৰা ৮০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত।২১১ সাধাৰণতে 'মেইন চেণ্ট্ৰেল ৰোড' বুলি জনাজাত ৰাজ্যিক ঘাইপথ ১ হৈছে চহৰখনৰ এক প্ৰধান ধমনীসদৃশ ঘাইপথ (arterial highway)। চহৰখনৰ আন আন প্ৰধান ঘাইপথসমূহ হৈছে ৰাজ্যিক ঘাইপথ ২ আৰু ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৪৫।২১২ মহাত্মা গান্ধী পথ (M.G. Road) হৈছে চহৰখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অভ্যন্তৰীণ পথ।২১৩২১৪ চহৰখনৰ আন এখন জৰুৰী পথ হৈছে কৌডিয়াৰ পথ। ইয়াক 'ৰাজকীয় পথ' বুলিও জনা যায়, কাৰণ এই পথটো পোনপটীয়াকৈ কৌডিয়াৰ ৰাজপ্ৰাসাদলৈ গৈছে।২১৫

ৰে’ল পৰিবহণ

তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে ভাৰতীয় ৰে’লৰ দাক্ষিণাত‍্য ৰেল মণ্ডলৰ এটা সংমণ্ডলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় (divisional headquarters)।২১৬ চহৰখনৰপৰা চলাচল কৰা দূৰদূৰণিৰ ৰে’লসমূহ মূলত তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰে’ল টাৰ্মিনেলৰপৰা যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে। কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ যান-জঁট আৰু ভিৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ কোচিনভেলী ৰে’ল টাৰ্মিনেলটো (Kochuveli) সাজি উলিওৱা হৈছে। এই ষ্টেচনটোৱে তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ এক উপগ্ৰহ ষ্টেচন (satellite station) হিচাপে কাম কৰে।২১৭ তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰে’ল ষ্টেচন হৈছে কেৰেলাৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত ৰে’ল ষ্টেচন।২১৮

চহৰখনৰ অন্যান্য ৰে’ল ষ্টেচনসমূহ হৈছে— তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা, তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰে’ল ষ্টেচন, ভেলী ৰে’ল ষ্টেচন আৰু কাজাকুট্টম ৰে’ল ষ্টেচন। ভাৰতৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত পৌৰ নিগম হোৱাৰ বাবে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ বহুতো দীঘলীয়া পথৰ ৰে’ল সেৱা তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰাই আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম ৰাজধানী এক্সপ্ৰেছ, তিৰুৱনন্তপুৰম - চিলচৰ ছুপাৰফাষ্ট এক্সপ্ৰেছ আৰু তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ - অমৃতসৰ সাপ্তাহিক এক্সপ্ৰেছ অন্যতম। তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ষ্টেচনৰ ভিৰ কমাবলৈ তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰে’ল ষ্টেচনতো এটা ডাঙৰ ৰে’ল টাৰ্মিনেল বিকশিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।২১৯

+ তিৰুৱনন্তপুৰম মহানগৰ অঞ্চলৰ ৰে’ল ষ্টেচনসমূহষ্টেচনৰ নামষ্টেচন ক’ডৰেল মণ্ডলপ্লেটফৰ্মৰ সংখ্যাট্ৰেকৰ সংখ্যা
তিৰুৱনন্তপুৰম কেন্দ্ৰীয় ৰেল ষ্টেচনTVCSR৫১৬
তিৰুৱনন্তপুৰম উত্তৰ ৰেল ষ্টেচনTVCNSR৬ (১০*)১৩
তিৰুৱনন্তপুৰম দক্ষিণ ৰেল ষ্টেচনTVCSSR২ (৫*)৩ (১২*)
তিৰুৱনন্তপুৰম পেট্টা ৰেল ষ্টেচনTVPSR২২
কাজাকুট্টম ৰেল ষ্টেচনKZKSR৩৪
ভেলী ৰেল ষ্টেচনVELISR৩৪
চিৰায়িনকীঝু ৰেল ষ্টেচনCRYSR২২
নেইয়াত্তিনকাৰা ৰেল ষ্টেচনNYYSR২২
বালাৰামাপুৰম ৰেল ষ্টেচনBRAMSR১
কদাক্কাভুৰKVUSR৩৪
কানীয়াপুৰমKXPSR২

(* চিহ্নই বৰ্তমান নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত থকাটো বুজাইছে। )

বায়ু পৰিবহণ

চাক্কাত অৱস্থিত তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ জৰিয়তে চহৰখনত বিমান সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। এই বিমানবন্দৰটো চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা মাত্ৰ 6.7 কি.মি. দূৰত্বত অৱস্থিত। ১৯৩৫ চনৰপৰা কাৰ্যক্ষম হোৱা এই বিমানবন্দৰটো হৈছে তিতা কেৰেলাৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ।২২০ ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ হোৱাৰ বাবে এই বিমানবন্দৰটো ভাৰতৰ সকলোবোৰ প্ৰধান চহৰৰ লগতে মধ্য প্ৰাচ্য, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, মালদ্বীপ আৰু শ্ৰীলংকাৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোজিত হৈ আছে। এই চহৰখন ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰে ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) আৰু উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ (Coast Guard) কৌশলগত কাৰ্যসূচীসমূহ পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায় কৰে।২২১ বায়ুসেনাৰ কাৰ্যাৱলী পৰিচালনা কৰিবলৈ বিমানবন্দৰটোত এটা সুকীয়া এপ্ৰণ (apron) আছে। ইয়াৰ উপৰি বৈমাণিক বা পাইলট প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী চলোৱা 'ৰাজীৱ গান্ধী বিমান প্ৰযুক্তি একাডেমী'য়েও এই বিমানবন্দৰটো ব্যৱহাৰ কৰে।২২২

বিমান পৰিবহণ

চাক্কাত অৱস্থিত তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ জৰিয়তে চহৰখনত বিমান সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। এই বিমানবন্দৰটো চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা মাত্ৰ 6.7 কি.মি. দূৰত্বত অৱস্থিত। ১৯৩৫ চনৰপৰা কাৰ্যক্ষম হোৱা এই বিমানবন্দৰটো হৈছে তিতা কেৰেলাৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ।২২৩ ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ হোৱাৰ বাবে এই বিমানবন্দৰটো ভাৰতৰ সকলোবোৰ প্ৰধান চহৰৰ লগতে মধ্য প্ৰাচ্য, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, মালদ্বীপ আৰু শ্ৰীলংকাৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংযোজিত হৈ আছে। এই চহৰখন ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হোৱাৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰে ভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) আৰু উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ (Coast Guard) কৌশলগত কাৰ্যসূচীসমূহ পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ সহায় কৰে।২২১ বায়ুসেনাৰ কাৰ্যাৱলী পৰিচালনা কৰিবলৈ বিমানবন্দৰটোত এটা সুকীয়া এপ্ৰণ আছে। ইয়াৰ উপৰি বৈমাণিক বা পাইলট প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী চলোৱা 'ৰাজীৱ গান্ধী বিমান প্ৰযুক্তি একাডেমী'য়েও এই বিমানবন্দৰটো ব্যৱহাৰ কৰে।২২৪

সামুদ্ৰিক পৰিবহণ

তিৰুৱনন্তপুৰমত দুটা বন্দৰ আছে। সেই দুটা হৈছে— ভিঝিনজাম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰ তিৰুৱনন্তপুৰম আৰু ভিঝিনজাম বন্দৰ। অতি বৃহৎ কণ্টেইনাৰ জাহাজসমূহ (ultra-large container vessels) তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰত চাপিব পাৰে। আনহাতে সৰু সৰু জাহাজ আৰু সৰু ভ্ৰমণকাৰী ক্ৰুজসমূহ (cruise ships) ভিঝিনজাম বন্দৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।২২৫ বন্দৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বন্দৰত এটা 'ক্ৰুজ ভিলেজ' (cruise village) গঢ়ি তোলাৰ প্ৰস্তাৱ লোৱা হৈছে। ডাঙৰ ডাঙৰ ক্ৰুজ জাহাজৰ বাবে বন্দৰটোত এটা ক্ৰুজ টাৰ্মিনেল বৰ্তমান নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত আছে। যাত্ৰী ব্যৱস্থাপনাৰ সুবিধা আৰু আনুষংগিক সেৱা আগবঢ়াই ক্ৰুজ পৰ্যটনক উদগনি যোগোৱাই হৈছে এই প্ৰকল্পৰ মূল লক্ষ্য।২২৬

ইয়াৰ লগতে তিৰুৱনন্তপুৰমক 616 কি.মি. দৈৰ্ঘ্যৰ কোভালাম-বেক্কেল জলপথ প্ৰকল্পৰ সৈতেও সংযোগ কৰা হ’ব।২২৭

শিক্ষা

প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা

তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বিদ্যালয়সমূহক সাহায্য প্ৰাপ্ত, সাহায্য বিহীন আৰু চৰকাৰী বিদ্যালয় হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।২২৮২২৯ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ কেৰেলা ৰাজ্যিক শিক্ষা ব’ৰ্ডৰদ্বাৰা পোনপটীয়াকৈ পৰিচালিত হয়। এই বিদ্যালয়সমূহে ৰাজ্য চৰকাৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰে।২৩০ সাহায্য প্ৰাপ্ত বিদ্যালয়সমূহেও ৰাজ্যিক পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰে। শিক্ষাদানৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে মালায়ালম আৰু ইংৰাজী। ইয়াৰ উপৰি তামিল আৰু হিন্দী ভাষাও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।২৩০ বিদ্যালয়সমূহ ৰাজ্যিক শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদ (SCERT), কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা ব’ৰ্ড (CBSE), ইণ্ডিয়ান চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেচন (ICSE), ইণ্টাৰনেচনেল জেনেৰেল চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেচন (IGCSE) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) ৰ সৈতে পঞ্জীয়নভুক্ত। শৈক্ষিক গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ (NCERT) ৰদ্বাৰা পৰিচালিত ৰাষ্ট্ৰীয় কৃতিত্ব সমীক্ষাত তিৰুৱনন্তপুৰমে কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চহৰ হিচাপে স্থান লাভ কৰিছে।২৩১২৩২

চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত ছেণ্ট মেৰীছ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় অন্যতম। ইয়াক এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত এখন বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত মুঠ শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা ১২,০০০ তকৈও অধিক।২৩৩২৩৪ অন্যান্য প্ৰধান বিদ্যালয়সমূহ হৈছে— চৰকাৰী আদৰ্শ ল’ৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, চৰকাৰী ছোৱালী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, হোলী এঞ্জেলছ কনভেণ্ট ত্ৰিবান্দ্ৰম, এছ.এম.ভি. বিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয়, চিন্ময় বিদ্যালয়, কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, লয়োলা বিদ্যালয়, ক্ৰীষ্ট নগৰ বিদ্যালয়, সৰ্বোদয় বিদ্যালয়, নিৰ্মলা ভৱন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, আৰ্য চেণ্ট্ৰেল স্কুল, জ্যোতি নিলয়ম স্কুল, ছেণ্ট জোচেফ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, ছেণ্ট থমাছ আৱাসিক বিদ্যালয়, দ্য অক্সফ’ৰ্ড স্কুল আৰু ভি.এছ.এছ.চি. কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়।২৩৫

উচ্চ শিক্ষা আৰু গৱেষণা

তিৰুৱনন্তপুৰম এক উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ। ইয়াত মহাকাশ বিজ্ঞান, তথ্য প্ৰযুক্তি, পদাৰ্থ বিজ্ঞান, জৈৱ প্ৰযুক্তি, অভিযান্ত্ৰিক আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান আছে। তিৰুৱনন্তপুৰমত তিনিখন বিশ্ববিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে দুখন ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু এখন সাম্ভাব‍্য বিশ্ববিদ্যালয় (deemed university)। ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় দুখন হৈছে কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয় আৰু এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়। ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (IIST) হৈছে চৰকাৰী সাহায্য প্ৰাপ্ত এক প্ৰতিষ্ঠান তথা সাম্ভাব‍্য বিশ্ববিদ্যালয়।২৩৬ আই.আই.এছ.টি. (IIST) হৈছে মহাকাশ বিজ্ঞান, মহাকাশ প্ৰযুক্তি আৰু মহাকাশ প্ৰয়োগৰ ক্ষেত্ৰত স্নাতক পাঠ্যক্ৰম তথা গৱেষণা আগবঢ়োৱা দেশৰ প্ৰথমখন এই শ্ৰেণীৰ প্ৰতিষ্ঠান।২৩৭ চহৰখনত দুখন ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান (Institutes of National Importance) আছে। সেই দুখন হৈছে— শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (SCTIMST) আৰু ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (IISER)।২৩৮ তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় (IGNOU) ৰ এটা আঞ্চলিক মুখ্য কাৰ্যালয়।২৩৯

+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ
বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নামপ্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষপ্ৰকাৰস্থান
কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়১৯৩৭চৰকাৰীতিৰুৱনন্তপুৰম
ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (IIST)২০০৭চৰকাৰীতিৰুৱনন্তপুৰম
কেৰেলা ডিজিটেল বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (KUDSIT)২০২০চৰকাৰীতিৰুৱনন্তপুৰম
এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (KTU)২০১৪চৰকাৰীতিৰুৱনন্তপুৰম
ৰাষ্ট্ৰীয় ফৰেনছিক বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয় (NFSU)প্ৰস্তাৱিত২৪০চৰকাৰীতিৰুৱনন্তপুৰম

১৯৫১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় হৈছে কেৰেলাৰ প্ৰথম তথা এখন অগ্ৰণী চিকিৎসা শিক্ষানুষ্ঠান।২৪১ হৃদৰোগ আৰু স্নায়ুবিজ্ঞানৰ ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা এছ.চি.টি.আই.এম.এছ.টি. (SCTIMST) আৰু ৰেডিঅ’থেৰাপী তথা পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা আঞ্চলিক কৰ্কট কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰমৰ উপৰি অন্যান্য উল্লেখনীয় চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত এছ.ইউ.টি. চিকিৎসা বিজ্ঞান একাডেমী (SUT), শ্ৰী গোকুলম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চৰকাৰী আয়ুৰ্বেদ মহাবিদ্যালয় অন্যতম।২৪২

চহৰখনত কেইবাখনো আগশাৰীৰ আইন শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ১৮৭৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা তিৰুৱনন্তপুৰম চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি আইন শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।২৪৩ কেৰেলা ল’ একাডেমী চহৰখনৰ আন এখন প্ৰধান আইন মহাবিদ্যালয়।২৪৪ চহৰখনৰ প্ৰধান ব্যাৱসায়িক শিক্ষানুষ্ঠান বা বিজনেছ স্কুলসমূহৰ ভিতৰত এছিয়ান স্কুল অৱ বিজনেছ, চি.ই.টি. ব্যৱস্থাপনা বিদ্যালয় আৰু কেৰেলা ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (IMK) অন্যতম।২৪৫২৪৬২৪৭ তিৰুৱনন্তপুৰমত ২৩খনতকৈও অধিক অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষানুষ্ঠান আছে।২৪৮ আই.আই.এছ.টি. (IIST) আৰু আই.আই.এছ.ই.আৰ. (IISER) ৰ উপৰি চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম (CET) অন্যতম, যি কেৰেলাৰ প্ৰথমখন অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়।২৪৯ ইয়াৰ বাহিৰেও চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় বাৰ্টনহিল (GEC), শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় (SCT), চি-ডেক তিৰুৱনন্তপুৰম (C-DAC), বিশ্ববিদ্যালয় অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, মোহনদাস অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তি মহাবিদ্যালয় আৰু মাৰ বেচেলিঅ’ছ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয় উল্লেখযোগ্য।২৪৮ ১৮৬৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বিশ্ববিদ্যালয় মহাবিদ্যালয় আৰু ১৮৬৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা চৰকাৰী মহিলা মহাবিদ্যালয় ভাৰতৰ উচ্চ শিক্ষাৰ দুখন আটাইতকৈ পুৰণি প্ৰতিষ্ঠান। ২৫০২৫১

+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ
প্ৰতিষ্ঠানৰ নামপ্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষপ্ৰকাৰস্থান
ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (NIIST)১৯৮৮গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানতিৰুৱনন্তপুৰম
ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ (RGCB)১৯৯০গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানতিৰুৱনন্তপুৰম
কেৰেলা ৰাজ্যিক বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদ (KSCSTE)২০০২চৰকাৰী সংস্থাতিৰুৱনন্তপুৰম
ভাৰতীয় বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (IISER)২০০৮গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম
বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ (VSSC)১৯৬৩গৱেষণা আৰু উন্নয়নতিৰুৱনন্তপুৰম
লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ (LPSC)১৯৮৫গৱেষণা আৰু উন্নয়নতিৰুৱনন্তপুৰম
ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (IIST)২০০৭গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম
ৰাষ্ট্ৰীয় বাক আৰু শ্ৰৱণ প্ৰতিষ্ঠান (NIISH)১৯৯৭গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম
আঞ্চলিক কৰ্কট কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম (RCC)১৯৮১গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম
জৱাহৰলাল নেহৰু ক্ৰান্তীয় উদ্ভিদ উদ্যান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (JNTBGRI)১৯৭৯গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম
শ্ৰী চিত্ৰ তিৰুনাল চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (SCTIMST)১৯৭৬গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম
ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ (NCESS)১৯৭৮গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম
কেৰেলা পৰ্যটন আৰু ভ্ৰমণ অধ্যয়ন প্ৰতিষ্ঠান (KITTS)১৯৮৮গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম২৫২
কেৰেলা ডিজিটেল বিজ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (IIITM-k)১৯৮৮গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম
কেন্দ্ৰীয় মূল জাতীয় শস্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান (ICAR-CTCRI)১৯৬৩গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম২৫৩
তিৰুৱনন্তপুৰম অভিযান্ত্ৰিক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি গৱেষণা উদ্যান (TrEST)২০১৫গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম২৫৩
উন্নত কম্পিউটিঙৰ বিকাশ কেন্দ্ৰ, তিৰুৱনন্তপুৰম (C-DAC)২০১০গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম২৫৪
ঘঁৰিয়াল পুনৰ্সংস্থাপন আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ২০১৫গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম২৫৫
উন্নত ভাইৰাছ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান, কেৰেলা২০১৯গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম২৫৩
অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী১৯MDগৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম২৫৬
ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃশাখা বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (CSIR-NIIST)১৯৭৫গৱেষণা আৰু শিক্ষাতিৰুৱনন্তপুৰম২৫৭

চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান স্নাতক আৰু স্নাতকোত্তৰ মহাবিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত চৰকাৰী কলা মহাবিদ্যালয়, মহাত্মা গান্ধী মহাবিদ্যালয়, মাৰ ইভানিঅ’ছ মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়, লয়োলা সমাজ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, ছেণ্ট জেভিয়াৰ্ছ মহাবিদ্যালয় (থুম্বা) আৰু অল ছেণ্টছ মহাবিদ্যালয় অন্যতম।২৫৮ প্ৰধান ললিত কলা মহাবিদ্যালয়সমূহ হৈছে— স্বাতী তিৰুনাল সংগীত মহাবিদ্যালয় (যি কেৰেলাৰ প্ৰথমখন সংগীত একাডেমী)২৫৯ আৰু ত্ৰিবান্দ্ৰম ললিত কলা মহাবিদ্যালয়।২৬০ ইয়াৰ উপৰি লক্ষ্মীবাঈ ৰাষ্ট্ৰীয় শাৰীৰিক শিক্ষা মহাবিদ্যালয় হৈছে ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণ (SAI) ৰ দুখন শাৰীৰিক শিক্ষা শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানৰ ভিতৰত অন্যতম।২৬১

তিৰুৱনন্তপুৰমৰ শীৰ্ষস্থানীয় গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত কেৰেলা ভাৰতীয় তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱস্থাপনা প্ৰতিষ্ঠান (IIITMK),২৬২ ৰাষ্ট্ৰীয় বাক আৰু শ্ৰৱণ প্ৰতিষ্ঠান (NISH),২৬৩ ৰাজীৱ গান্ধী জৈৱ-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ,২৬৪ ইমেজিং প্ৰযুক্তি বিকাশ কেন্দ্ৰ (C-Dit),২৬৫ উন্নয়ন অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ (CDS),২৬৬ জৱাহৰলাল নেহৰু ক্ৰান্তীয় উদ্ভিদ উদ্যান আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, ৰাষ্ট্ৰীয় পৃথিৱী বিজ্ঞান অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ (NCESS) আৰু উন্নত কম্পিউটিঙৰ বিকাশ কেন্দ্ৰ (C-DAC) অন্যতম। ২৬৭ আৰু অ’ৰিয়েণ্টেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট এণ্ড মেনুস্ক্ৰিপ্টচ লাইব্ৰেৰী।২৬৮

মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানগত ৰেংকিং ফ্ৰেমৱৰ্ক (NIRF) ৰ অনুসৰি, কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয় কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে বিবেচিত হৈছে।২৬৯ কেৰেলাৰ সামগ্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানগত ৰেংকিঙতো কেৰেলা বিশ্ববিদ্যালয়ে শীৰ্ষ স্থান লাভ কৰিছে।২৭০ অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (IIST) কেৰেলাৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থানত আছে। আনহাতে অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম (CET) কেৰেলাৰ ভিতৰত তৃতীয় স্থানত আছে।২৭১ স্থপতি্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেংকিঙত 'অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, ত্ৰিবান্দ্ৰম' ভাৰতৰ ভিতৰত চতুৰ্থ আৰু কেৰেলাৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থানত আছে।২৭২ ইয়াৰ উপৰি তিৰুৱনন্তপুৰম বিশ্ববিদ্যালয় মহাবিদ্যালয় কেৰেলাৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ মহাবিদ্যালয় হিচাপে তালিকাভুক্ত হৈছে।২৭৩২৭৪

মহাকাশ আৰু এৰ’স্পেচ

তিৰুৱনন্তপুৰম হৈছে ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ জন্মস্থান।২৭৫ ১৯৬৩ চনত ভাৰতৰ প্ৰথমটো ৰকেট উৎক্ষেপণ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ (TERLS) ৰপৰা কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰেপৰা এই চহৰখন মহাকাশ গৱেষণা, বিভিন্ন শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু কোম্পানীসমূহৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠিছে।

+ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ মহাকাশ আৰু এৰ’স্পেচ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান, সংগঠন আৰু কোম্পানীসমূহ
নামপ্ৰকাৰবিৱৰণ
বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ (VSSC)গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠানইছৰ’ (ISRO) ৰ উৎক্ষেপণ বাহন বা ৰকেট বিকাশৰ এক অগ্ৰণী কেন্দ্ৰ।
লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ (LPSC)গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠানৰকেটৰ বাবে তৰল প্ৰণোদন প্ৰণালী (liquid propulsion systems) প্ৰস্তুত কৰে।
ইছৰ’ ইনাৰ্ছিয়েল চিষ্টেমছ ইউনিট (IISU)গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠানউৎক্ষেপণ বাহনৰ জড়তা প্ৰণালী (inertial systems), মহাকাশযানৰ জড়তা প্ৰণালী, জড়তা চেন্সৰৰ মূল্যায়ন তথা চিমুলেচন আৰু ইয়াৰ ইলেকট্ৰনিক উৎপাদন আদি কাৰ্য কৰে। ২৭৬
থুম্বা ইকুৱেটৰিয়েল ৰকেট উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰ (TERLS)মহাকাশ বন্দৰপৃথিৱীৰ চুম্বকীয় বিষুৱৰেখাৰ অতি ওচৰত অৱস্থিত। বৰ্তমান ইয়াক ছাউণ্ডিং ৰকেট (sounding rockets) উৎক্ষেপণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
ভাৰতীয় মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান (IIST)শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানএছিয়াৰ প্ৰথমখন মহাকাশ বিশ্ববিদ্যালয়।২৭৭ ইয়াত মহাকাশ বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক শাখাৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা হয়।
ব্ৰহ্মছ এৰ’স্পেচপ্ৰতিৰক্ষা কোম্পানীব্ৰহ্মছ (BrahMos) ছুপাৰচনিক ক্ৰুজ মিছাইল উৎপাদন কৰে।
কেলট্ৰন (Keltron)ইলেকট্ৰনিক্স কোম্পানীমহাকাশ আৰু প্ৰতিৰক্ষা খণ্ডৰ ইলেকট্ৰনিক্স সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ সৈতে জড়িত।
কে.ই.এল. এৰ’স্পেচ (KEL Aerospace)এৰ’স্পেচ কোম্পানীএৰ’স্পেচৰ বিভিন্ন যন্ত্ৰাংশ উৎপাদনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।২৭৮
কে-স্পেচ ত্ৰিবান্দ্ৰমগৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠানকেৰেলা চৰকাৰৰ মহাকাশ গৱেষণা সম্পৰ্কীয় এক বিশেষ পদক্ষেপ।২৭৫
হেক্স ২০ (Hex 20)মহাকাশ-প্ৰযুক্তি ষ্টাৰ্টআপউপগ্ৰহ প্ৰযুক্তিৰ (satellite technology) ওপৰত বিশেষ কাম কৰে।২৭৯
অনন্ত টেকন’লজীছএৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষাইছৰ’ আৰু অন্যান্য গ্ৰাহকৰ বাবে মহাকাশযান প্ৰণালী, এভিয়নিক্স আৰু উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ সহায়ৰ কাম কৰে।
ষ্ট্ৰাভা টেকন’লজীছ (Strava Technologies)এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষাপ্ৰতিৰক্ষা আৰু এৰ’স্পেচ খণ্ডক ইলেকট্ৰনিক যুদ্ধ প্ৰণালী, ৰাডাৰ আৰু চাইবাৰ সুৰক্ষা সমাধান যোগান ধৰে।২৮০
এৰ’প্ৰেচিচন (Aeroprecision)এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষাউচ্চ-প্ৰযুক্তিৰ বিমান আৰু সামৰিক যন্ত্ৰাংশ তৈয়াৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰি এম.আৰ.অ’ (MRO) আৰু যোগান শৃংখল সমাধান আগবঢ়ায়।২৮১
ছাফ্ৰান (Safran)এৰ’স্পেচ আৰু প্ৰতিৰক্ষাবিশ্বজুৰি বিমানৰ ইঞ্জিন, এভিয়নিক্স আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰণালী যোগান ধৰা এখন ফৰাচী বহুৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানী।
কোৰ্টাস (Kortas)এৰ’স্পেচউৎক্ষেপণ বাহন বা ৰকেটৰ বাবে প্ৰণোদন প্ৰণালী (propellant systems) আৰু টেংকসহ নিখুঁত এৰ’স্পেচ যন্ত্ৰাংশ নিৰ্মাণ কৰে।২৮২

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক

ত্ৰিবান্দ্ৰমত সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত আৰু মালদ্বীপৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয় (Consulate) অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি কূটনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক সহজসাধ্য কৰিবলৈ চহৰখনত শ্ৰীলংকা, ৰাছিয়া আৰু জাৰ্মানীৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহো (Honorary Consulates) আছে।

+ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়সমূহ
দেশপৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়
সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাতসংযুক্ত আৰৱ আমিৰাতৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়২৮৩
মালদ্বীপমালদ্বীপৰ পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়২৮৪
শ্ৰীলংকাশ্ৰীলংকাৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়২৮৫
ৰাছিয়াৰাছিয়াৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়২৮৬
জাৰ্মানীজাৰ্মানীৰ অবৈতনিক পৰামৰ্শদাতা কাৰ্যালয়২৮৭

প্ৰচাৰ মাধ্যম

তিৰুৱনন্তপুৰমত বহুতো বাতৰি কাকত, দূৰদৰ্শন আৰু অনাতঁৰ (ৰেডিঅ’) কেন্দ্ৰ আছে। কেৰেলাৰ বেছিভাগ সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানৰে মুখ্য কাৰ্যালয় তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত। কেৰেলাৰ প্ৰথমটো মালায়ালম চেনেল দূৰদৰ্শন মালায়ালম ১৯৮১ চনত এই চহৰৰপৰাই সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল।২৮৮ মালায়ালম ভাষাৰ প্ৰথমটো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ চেনেল এছিয়ানেট ১৯৯৩ চনত চহৰখনৰপৰাই আৰম্ভ হৈছিল।২৮৯ চহৰখনত অৱস্থিত অন্যান্য মালায়ালম চেনেলসমূহৰ ভিতৰত এছিয়ানেট নিউজ, অমৃতা টিভি, কাপ্পা টিভি, কাইৰালী টিভি, কাইৰালী ৱি (WE TV), মাতৃভূমি নিউজ, কৌমুদী টিভি, জয়হিন্দ টিভি, নিউজ১৮ কেৰেলা আৰু পিপল টিভি অন্যতম। এছিয়ানেট, জনম টিভি, জীৱন টিভি, মিডিয়াৱান টিভি আৰু মনোৰমা নিউজকে ধৰি কেৰেলাৰ সকলো প্ৰধান চেনেলৰ প্ৰযোজনা কেন্দ্ৰ বা কাৰ্যালয় এই চহৰত আছে। এই টিভি চেনেলসমূহ কেবল টিভি, ডি.টি.এইচ. (DTH) বা আই.পি.টি.ভি. (IPTV) ৰ জৰিয়তে গ্ৰাহকসকলে চাব পাৰে।২৯০২৯১২৯২ তিৰুৱনন্তপুৰমত উপলব্ধ প্ৰধান ডি.টি.এইচ. মনোৰঞ্জন সেৱাসমূহ হৈছে ছান ডাইৰেক্ট, ডিডি ডাইৰেক্ট+, ডিছ টিভি, এয়াৰটেল ডিজিটেল টিভি আৰু টাটা প্লে (Tata Play)।

চহৰখনত উপলব্ধ প্ৰধান মালায়ালম বাতৰি কাকতসমূহ হৈছে— 'মাতৃভূমি', 'মালয়াল মনোৰমা', 'কেৰেলা কৌমুদী', 'দেশাভিমানী', 'মাধ্যামম', 'জন্মভূমি', 'চন্দ্ৰিকা', 'থেজাছ', 'চিৰাজ ডেইলী', 'দীপিকা' আৰু 'ৰাষ্ট্ৰ দীপিকা'। তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰকাশিত ইংৰাজী বাতৰি কাকতসমূহ হৈছে— 'দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ', 'দ্য হিন্দু', 'দ্য ডেক্কান ক্ৰনিকল' আৰু 'দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া'।

ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰী অনাতঁৰ প্ৰতিষ্ঠান অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ’ই (আকাশবাণী) চহৰখনত মিডিয়াম ৱেভ (Medium wave) আৰু চৰ্টৱেভ (Shortwave) কেন্দ্ৰ পৰিচালনা কৰে।২৯৩২৯৪ আকাশবাণীৰ 'বিবিধ ভাৰতী'য়ে 'অনন্তপুৰী এফ.এম.' নামেৰে এটা এফ.এম. ৰেডিঅ’ কেন্দ্ৰও চলায়।২৯৫২৯৬ তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা সম্প্ৰচাৰিত হোৱা অন্যান্য ব্যক্তিগত এফ.এম. চেনেলসমূহ হৈছে— বিগ এফ.এম. (Big FM 92.7 MHz), ক্লাব এফ.এম. (Club FM 94.3 MHz), ৰেডিঅ’ মিৰ্চি (Radio Mirchi 98.3 MHz), ৰেড এফ.এম. (Red FM 93.5 MHz) আৰু ৰেডিঅ’ ডি.চি. (Radio DC 90.4 MHz)।২৯৭

ক্ৰীড়া

তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল হৈছে ক্ৰীকেট আৰু ফুটবল. চহৰখনে ১৯৮৪ চনত বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়ামত কেৰেলাৰ প্ৰথমখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট খেল আয়োজন কৰিছিল।২৯৮ ইয়াৰ উপৰি চহৰখনে কেৰেলাৰ প্ৰথমখন টি-২০ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰিকেট খেলো আয়োজন কৰিছিল।২৯৯ কেৰেলা ক্ৰিকেট সংস্থা (KCA) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় তিৰুৱনন্তপুৰমতে অৱস্থিত।৩০০ তিৰুৱনন্তপুৰমৰ একাংশ প্ৰখ্যাত ক্ৰিকেটাৰ হ’ল— চেঞ্জু ছেমছন, ৰাইফি গোমেছ, ৰিয়ান নিনান, অনিল নাম্বিয়াৰ, কে. এন. অনন্তপদ্মনাভন, ৰোহন প্ৰেম, উদিৰামালা সুব্ৰহ্মণ্যম, পি. এম. কে. মোহন্দাস, ভাস্কৰ পিল্লাই, আশা শোভনা আৰু পদ্মনাভন প্ৰশান্ত। স্পৰ্টছ হাব (The Sports Hub), বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম,৩০১ ছেণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজ খেলপথাৰ,৩০২ কে.চি.এ. ক্ৰিকেট ষ্টেডিয়াম মংগলাপুৰম,৩০৩ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় খেলপথাৰ৩০৪ আৰু ভেল্লায়নী কৃষি মহাবিদ্যালয় খেলপথাৰ চহৰখনৰ প্ৰধান ক্ৰিকেট খেলপথাৰ।৩০৫ সাধাৰণতে গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়াম নামেৰে জনাজাত 'দ্য স্পৰ্টছ হাব, ত্ৰিবান্দ্ৰম' হৈছে ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ ক্ৰিকেট আৰু ফুটবল ষ্টেডিয়াম।৩০৬ তিৰুৱনন্তপুৰমে গ্ৰীনফিল্ড ষ্টেডিয়ামত ২০১৫ চাফ চেম্পিয়নশ্বিপ আয়োজন কৰিছিল।৩০৭ এছ.বি.আই. কেৰেলা (SBI Kerala), টাইটানিয়াম এফ.চি. (Titanium FC), কে.এছ.ই.বি. (KSEB), কোভালাম এফ.চি. আৰু ট্ৰাভাংকোৰ ৰয়েলছ এফ.চি. হৈছে তিৰুৱনন্তপুৰমৰ প্ৰধান ফুটবল ক্লাব।৩০৮৩০৯ সাধাৰণতে গ্ৰীনফিল্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম, চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম আৰু বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়ামত ফুটবল খেলসমূহ অনুষ্ঠিত হয়।৩১০ চহৰখনৰ এজন অন্যতম প্ৰখ্যাত ফুটবল খেলুৱৈ হৈছে জবী জাষ্টিন।

চহৰখনত প্ৰায় সকলো ধৰণৰ ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান আয়োজন কৰাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সা-সুবিধা আছে।৩১১ তিৰুৱনন্তপুৰম ২০১৫ চনৰ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়াৰ অন্যতম প্ৰধান আয়োজক চহৰ আছিল।৩১২ এথলেটিকছ প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে বিশ্ববিদ্যালয় ষ্টেডিয়াম, চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম আৰু কেন্দ্ৰীয় ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত হয়।৩১৩ চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়ামৰ তলত আৰক্ষীৰদ্বাৰা পৰিচালিত এটা ইনড’ৰ চুইমিং পুল 'এলবাট্ৰছ চুইমিং পুল' (Albatros Swimming Pool) আছে।৩১৪ 'ত্ৰিবান্দ্ৰম মাৰাথক’ন' হৈছে ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰানাৰ্ছ ক্লাবৰদ্বাৰা প্ৰতি বছৰে আয়োজন কৰা এক মাৰাথক’ন প্ৰতিযোগিতা।৩১৫ ইয়াত দুটা প্ৰধান দৌৰ প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়: ২১ কিলোমিটাৰৰ অৰ্ধ মাৰাথক’ন আৰু ৪২.১৯ কিলোমিটাৰৰ পূৰ্ণ মাৰাথক’ন। সৰ্বসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ বাবে এটা বিশেষ ২ কিলোমিটাৰৰ ধেমেলীয়া দৌৰৰো (fun run) আয়োজন কৰা হয়।৩১৬ চহৰখনত প্ৰতি বছৰে জানুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা আন এক মাৰাথক’ন হৈছে 'ত্ৰিবান্দ্ৰ ৰান' (Trivand Run)।৩১৭

জিমি জৰ্জ ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম হৈছে ৰাজ্যখনৰ এটা অন্যতম প্ৰধান ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম। ইয়াক বাষ্কেটবল, ভলীবল, টেবুল টেনিছ, জিমনাষ্টিকছ, জলক্ৰীড়া (aquatics) আৰু যুদ্ধ কলা (martial arts) প্ৰতিযোগিতা পৰিচালনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।৩১১ ৩১১ এই ষ্টেডিয়ামখনত দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰথমটো উচ্চতা-অনুকৰণকাৰী প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ (altitude-simulated training facility) আছে, যাৰ নাম 'এষ্ট্ৰা' (Astra)।৩১৮ চহৰখনৰ প্ৰধান ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰশিক্ষক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত লক্ষ্মীবাঈ ৰাষ্ট্ৰীয় শাৰীৰিক শিক্ষা মহাবিদ্যালয় (LNCPE), টছ (TOSS) একাডেমী আৰু ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰত থকা টেনভিক ক্ৰীড়া প্ৰশিক্ষণ একাডেমী (Tenvic Sports Coaching Academy) অন্যতম।৩১৯

বাষ্কেটবল প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে চহৰখনৰ বিদ্যালয়সমূহৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।৩২০ তিৰুৱনন্তপুৰমে বাত্তিয়ুৰকাভু শ্বুটিং ৰেঞ্জত ৬১সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় শ্বুটিং চেম্পিয়নশ্বিপ আয়োজন কৰিছিল।৩২১ চহৰখনৰ সাগৰীয় তীৰ বা বিচসমূহত ছাৰ্ফিং (Surfing) এবিধ অতি জনপ্ৰিয় খেল। ইয়াত বহুতো ছাৰ্ফিং আৰু ষ্টেণ্ডআপ পেডলব’ৰ্ডিং (standup paddleboarding) প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হয়।৩২২ ছাৰ্ফিং প্ৰতিযোগিতাসমূহ সাধাৰণতে কোভালাম বিচ আৰু ভাৰকলা বিচত অনুষ্ঠিত কৰা হয়।৩২৩ পেৰাগ্লাইডিং (Paragliding) হৈছে চহৰখনৰ আন এবিধ দুঃসাহসিক খেল (adventure sport), যাৰ দৃশ্য সাধাৰণতে ভাৰকলা বিচত দেখিবলৈ পোৱা যায়।৩২৪

১৮৫০ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা আকাশবাণী ত্ৰিবান্দ্ৰম গল্ফ ক্লাব ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি গল্ফ খেলপথাৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।৩২৫ এই খেলপথাৰখন বৰ্তমান ভাৰতীয় ক্ৰীড়া প্ৰাধিকৰণক লীজত দিয়া হৈছে।৩২৫

+ চহৰখনৰ বৃত্তিপৰ্যায়ৰ ক্ৰীড়া ক্লাবসমূহ
ক্লাবক্ৰীড়ালীগখেলপথাৰপ্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ
ত্ৰিবান্দ্ৰম টাছকাৰ্ছক্ৰিকেটএছ.ই. প্ৰিমিয়াৰ লীগতিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম২০১৬
ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰয়েলছক্ৰিকেটকেৰেলা প্ৰিমিয়াৰ লীগতিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়াম২০১৫
তিৰুৱনন্তপুৰম কম্বানছ এফ.চি.ফুটবলছুপাৰ কেৰেলা লীগচন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়াম২০২৪
কোভালাম এফ.চি.ফুটবলকেৰেলা প্ৰিমিয়াৰ লীগকোভালাম খেলপথাৰ২০১০

প্ৰতিৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা বাহিনী

+ ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ প্ৰতিৰক্ষা আৰু সুৰক্ষা বাহিনীসমূহ
বাহিনীবিৱৰণস্থান
মেৰিটাইম থিয়েটাৰ কমাণ্ডপ্ৰস্তাৱিত মেৰিটাইম থিয়েটাৰ কমাণ্ডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত স্থাপন কৰা হ’ব। এই কমাণ্ডে ভাৰতীয় নৌসেনা, ভাৰতীয় বায়ুসেনা, আৰু ভাৰতীয় সেনাৰ সমলসমূহক একত্ৰিত কৰিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে সন্মিলিত সামুদ্ৰিক কাৰ্যসূচী উন্নত কৰা আৰু ভাৰত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত ভাৰতৰ নিৰাপত্তা সুদৃঢ় কৰা।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩২৬
ভাৰতীয় সেনাভাৰতীয় সেনাৰ ৪০সংখ্যক ব্ৰিগেডৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত অৱস্থিত। এই ব্ৰিগেডে কেৰেলা আৰু তামিলনাডুৰ প্ৰতিৰক্ষা কাৰ্যসূচী আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩২৭
ভাৰতীয় বায়ুসেনাভাৰতীয় বায়ুসেনা (IAF) ৰ দাক্ষিণাত্য বায়ু কমাণ্ড (SAC) ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত অৱস্থিত। ভাৰত মহাসাগৰৰ আকাশমাৰ্গত ভাৰতৰ উপস্থিতি শক্তিশালী কৰিবলৈ ১৯৮৪ চনৰ ১৯ জুলাইত ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।ত্ৰিবান্দ্ৰম
ভাৰতীয় নৌসেনাভাৰতীয় নৌসেনাই ত্ৰিবান্দ্ৰমত এটা কৌশলগত কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিবলৈ লৈছে। উপকূলীয় নিৰাপত্তা বৃদ্ধিৰ বাবে ইয়াত এটা নৌ-যুদ্ধস্ত্ৰ ভাণ্ডাৰ (Naval Armament Depot) আৰু নৌ-যোগাযোগ কেন্দ্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩২৮
সীমা সুৰক্ষা বল (BSF)বি.এছ.এফ. ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ (SHQ) মুত্তথৰাত অৱস্থিত। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ ওচৰত থকা এই কেন্দ্ৰটোৱে এই অঞ্চলৰ বি.ছ.এফ.ৰ কাৰ্যাৱলী তদাৰক কৰে।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩২৯
কেন্দ্ৰীয় ৰিজাৰ্ভ আৰক্ষী বল (CRPF)চি.আৰ.পি.এফ.ৰ কেৰেলা ছেক্টৰ হেডকুৱাৰ্টাৰ আৰু ১৬৪সংখ্যক বেটেলিয়ান ত্ৰিবান্দ্ৰমত নিয়োজিত হৈ আছে। এই গোটটো চহৰখনৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষাৰ বাবে দায়বদ্ধ।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩৩০
ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনীত্ৰিবান্দ্ৰমত থকা ভাৰতীয় উপকূলৰক্ষী বাহিনীৰ কেন্দ্ৰটো উপকূলীয় সুৰক্ষা, তদাৰকী আৰু সামুদ্ৰিক কাৰ্যসূচীৰ বাবে দায়বদ্ধ।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩৩১
কেন্দ্ৰীয় ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল (CISF)ত্ৰিবান্দ্ৰমৰ চি.আই.এছ.এফ. গোটে গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰাপত্তা সুনিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, বিক্ৰম সাৰাভাই মহাকাশ কেন্দ্ৰ (VSSC), আৰু লিকুইড প্ৰপালচন চিষ্টেমছ চেণ্টাৰ (LPSC) অন্তৰ্ভুক্ত।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩৩২
সশস্ত্ৰ সীমা বলগৃহ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনস্থ কেন্দ্ৰীয় সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বল 'সশস্ত্ৰ সীমা বল' (SSB) ৰ এটা বেটেলিয়ান মুখ্য কাৰ্যালয় ত্ৰিবান্দ্ৰমত স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। দক্ষিণ ভাৰতত সুৰক্ষা আন্তঃগাঁথনি শক্তিশালী কৰিবলৈ এক বৃহৎ সামৰিক সম্প্ৰসাৰণৰ অংশ হিচাপে এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছে।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩৩৩
কেৰেলা ৰাজ্যিক ঔদ্যোগিক নিৰাপত্তা বল (KSISF)কে.এছ.আই.এছ.এফ. হৈছে এক ৰাজ্যিক সংস্থা। ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ঔদ্যোগিক আৰু আন্তঃগাঁথনি প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩৩৪
কেৰেলা আৰক্ষীতিৰুৱনন্তপুৰম চহৰ আৰক্ষী কমিছনাৰেট ইয়াৰ মূল কাৰ্যালয়, যিয়ে সমগ্ৰ চহৰখনৰ আইন প্ৰয়োগকাৰী ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে।ত্ৰিবান্দ্ৰম৩৩৫

অধিক পঢ়ক

বহিঃসংযোগ

তথ্যসূত্ৰ

  1. ↑ General Information. Thiruvananthapuram Municipal Corporation. Government of Kerala
  2. ↑ About District. District Administration Thiruvananthapuram
  3. ↑ A -4 TOWNS AND URBAN AGGLOMERATIONS CLASSIFIED BY POPULATION SIZE CLASS IN 2011. Census India. Government of India
  4. ↑ About District
  5. ↑ (13 January 2025). Discovering Thiruvananthapuram: A Blend of Culture, Nature, and Heritage
  6. ↑ About Vizhinjam International Seaport Limited (VISL)
  7. ↑ Discover Technopark: The Iconic IT Park in Trivandrum
  8. ↑ Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC)
  9. ↑ (5 September 2024). Thiruvananthapuram's Rise as a Global Automotive Hub - Neo Science Hub
  10. ↑ BIO 360. Bio360.in
  11. ↑ Thiruvananthapuram Tourism
  12. ↑ (15 June 2021). Draft EIA Report for Vizhinjam Port (Phase III). Vizhinjam Port Official Website. L&T, VISL, Government of Kerala. পৃ. 36
  13. ↑ (2021-06-15). Environment compliance Report. Adani Ports. VISIL, Government of Kerala. পৃ. 45
  14. ↑ Union Minister Shri Sarbananda Sonowal receives First Mother Ship at Vizhinjam- India's first deep water Container Transhipment Port. Pib.gov.in
  15. ↑ Kapoor, Subodh. (2002). The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Cosmo Publications. ISBN 8177552570
  16. ↑ Richest Hindu temple. Guinness World Records
  17. ↑ Sreedhara Menon, A. (2011). Kerala History and its Makers. D C Books. পৃ. 35. ISBN 9788126437825
  18. ↑ Boland-Crewe, Tara; Lea, David. (2003). The Territories and States of India. Routledge. ISBN 9781135356255
  19. ↑ Shungoony Menon, P. (1878). A History of Travancore from the Earliest Times. Higgin Botham & Co. পৃ. 162–164
  20. ↑ Abram, David; Edwards, Nick. (2003). The Rough Guide to South India. Rough Guides. পৃ. 306. ISBN 9781843531036
  21. ↑ Padmanabhan, N. (2011). Formation of Kerala Society and Culture. University Of Calicut, Distant Education. পৃ. 5
  22. ↑ (23 April 2015). Thiruvananthapuram: One of the South's Hottest IT Hubs-DQWeek. Dqweek.com
  23. ↑ Prasanna, Laxmi. (23 November 2016). With centres nod, foundation stone laid for KINFRA's second phase IT/ ITES Park in Thiruvananthapuram. The Times of India
  24. ↑ Thiruvananthapuram best Kerala city to live in: Times survey. The Times of India
  25. ↑ (22 February 2013). India's Best Cities: Winners and Why they made it. India Today
  26. ↑ (2 March 2017). Thiruvananthapuram is the best city in India:Survey. The New Indian Express
  27. ↑ (28 February 2017). Delhi, Mumbai not the best in urban governance, Thiruvananthapuram first. Hindusthan Times. HT Media Limited
  28. ↑ About Thiruvananthapuram. Thiruvananthapuram Municipal Corporation
  29. ↑ Swati manuscripts found. দ্য হিন্দু
  30. ↑ Balid, Vivek; Chatterji, Miabi; Reddy, Sujani. (2013). The sun never sets: South Asian migrants in an age of U.S. power. NYU Press. পৃ. 122. ISBN 978-0814786437
  31. ↑ De Beth Hillel, David (1832). Travels (চেন্নাই publication)
  32. ↑ Lord, James Henry (1977). The Jews in India and the Far East; Greenwood Press Reprint
  33. ↑ (1972). The Business Directory, Kerala. National Publishers. পৃ. 45
  34. ↑ (1963). The March of India, Volume 15, Issues 1–9. Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting
  35. ↑ Ancient Trade in Thiruvananthapuram. About Thiruvananthapuram. Technopark Kerala
  36. ↑ KA Nilakanta Sastri
  37. ↑ Woodcock, George. (1967). Kerala: a portrait of the Malabar coast. Faber & Faber. পৃ. 65
  38. ↑ Mathew, K S. (2016). Imperial Rome, Indian Ocean Regions and Muziris: New Perspectives on Maritime Trade. Taylor & Francis. পৃ. 27. ISBN 978-1351997522
  39. ↑ Nayar, K Balachandran. (1974). In Quest of Kerala: Geography, places of interest, political history, social history, literature. Accent Publications. পৃ. 26
  40. ↑ Babu George, Sarath. (27 July 2015). Vizhinjam in historical perspective. The Hindu
  41. ↑ Mahadevan, G. (6 May 2014). Shedding light on Vizhinjam's golden past. The Hindu
  42. ↑ (1987). Proceedings – Indian History Congress. Indian History Congress. পৃ. 187
  43. ↑ Haridas, Aathira. (17 April 2018). Chronicles of Kanthalloor Sala which got lost in the mists of time. The Times of India
  44. ↑ Roy, Kaushik. (2015). Military Manpower, Armies and Warfare in South Asia. Routledge. ISBN 9781317321279
  45. ↑ Sreedhara Menon, A. (2007). A Survey of Kerala History. DC Books. ISBN 9788126415786
  46. ↑ Travancore State Manual
  47. ↑ (PDF) Royal Titles, Epithets and Kingship: An Archaeological Analysis into the Epigraphical Records of Venad Kings. Researchgate.net
  48. ↑ History. District Administration Thiruvananthapuram. National Informatics Centre, Ministry of Electronics & Information Technology, Government of India
  49. ↑ Gauri Lakshmi Bayi, Aswathi Thirunal. (1998). Sreepadmanabhaswami Kshetram. The State Institute Of Languages. পৃ. 152–168. ISBN 978-81-7638-028-7
  50. ↑ About Corporation. Govt. of Kerala
  51. ↑ History of legislative bodies in Kerala-- Sri Mulam Popular Assembly. Keralaassembly
  52. ↑ Thiruvananthapuram Municipal Corporation. Thiruvananthapuram Municipal Corporation Introduction. Thiruvananthapuram Corporation, Government of Kerala
  53. ↑ A Brief History of the University. University of Kerala
  54. ↑ West Bengal National University of Juridical Sciences. (2002). Criminal Justice India Series: Kerala, 2001. Allied Publishers. পৃ. 5. ISBN 978-81-7764-391-6
  55. ↑ The Movement for a United (Aikya) Kerala. State Portal of Kerala. Information & Public Relations Department, Kerala State IT Mission (KSITM), Government of Kerala
  56. ↑ VSSC Thiruvananthapuram. Indian Space Research Organisation
  57. ↑ First IT Park in Kerala. Kerala State IT Mission
  58. ↑ (2003). The digital challenge: information technology in the development context. S. Krishna, Shirin Madon by Ashgate Publishing, Ltd. পৃ. 350. ISBN 9780754634454
  59. ↑ (2020-07-29). Technopark bags high CRISIL rating. The Hindu
  60. ↑ David Abram; Rough Guides (Firm); Nick Edwards. (2005). The Rough Guide to South India. Rough Guides. পৃ. 261. ISBN 978-1-84353-103-6
  61. ↑ Thiruvananthapuram, India Page. Falling Rain Genomics, Inc
  62. ↑ Rainfall Stations in India. Indian Institute of Tropical Meteorology (Pune)
  63. ↑ Seismic zoning map of India. Geological Survey of India
  64. ↑ Kapoor, Subodh. (2002). The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Cosmo Publications. পৃ. 318. ISBN 9788177552577
  65. ↑ Soil types in Kerala. Kerala Agriculture
  66. ↑ Thiruvananthapuram Corporation General Information. Corporation of Thiruvananthapuram
  67. ↑ List of Urban Agglomerations of 2011 Census. Government of Kerala
  68. ↑ Southern Air Command Introduction. Southern Air Command
  69. ↑ Thiruvananthapuram Climate. Weatherbase
  70. ↑ (December 2016). Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012). India Meteorological Department. পৃ. M1110
  71. ↑ Provisional Population Totals, Census of India 2011. Census of India
  72. ↑ Population census 2011. Census of India 2011, Government of India
  73. ↑ Thiruvananthapuram City Census 2011 data. Census2011
  74. ↑ (2023-12-10). Govt sets deadline for switch to Malayalam. The Times of India
  75. ↑ Study of urban poor in TMC area. JNNURM
  76. ↑ (11 October 2017). Migrants assured of safety. The Hindu
  77. ↑ Administration. Thiruvananthapuram Corporation
  78. ↑ Institutional Setup of Corporation of Thiruvananthapuram. Thiruvananthapuram Corporation. Information Kerala Mission
  79. ↑ Organisation Structure. Thiruvananthapuram Corporation
  80. ↑ Zonal Operations. Thiruvananthapuram Corporation. Information Kerala Mission
  81. ↑ About Thiruvananthapuram Development Authority. Thiruvananthapuram Development Authority. Information Kerala Mission
  82. ↑ Constituencies. Corporation of Trivandrum. Information Kerala Mission
  83. ↑ Thiruvananthapuram Municipal Corporation Finance. CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs
  84. ↑ Governance of District Police, Thiruvananthapuram City. District Police Office, Thiruvananthapuram City. State Police Computer Centre
  85. ↑ Work study report on Police Department. Government of Kerala
  86. ↑ Prisons Headquarters Poojappura. Kerala prisons and correctional services. Government of India, Ministry of Communications and Information Technology
  87. ↑ Southern Air Command Introduction. Official Home Page of Indian Air Force. Indian Air Force
  88. ↑ (20 January 2018). Schoolchildren get a 'Command'ing view. The New Indian Express
  89. ↑ Armed Police Head Quarter. Kerala Police. State Police Computer Centre, SCRB, Thiruvananthapuram
  90. ↑ G, Ananthakrishnan. (22 July 2012). CRPF religion head count. The Telegraph
  91. ↑ (17 August 2016). Up-close look at military weapons. The Hindu
  92. ↑ UAE Consulate Thiruvananthapuram Kerala. Consulate of United Arab Emirates
  93. ↑ Consulate of Maldives. Consulate of Maldives in Thiruvananthapuram. Netindia
  94. ↑ Honorary Consul of Sri Lanka. Consulate of Sri Lanka in Kerala
  95. ↑ (7 December 2016). City needs special zone for diplomatic missions. The Hindu
  96. ↑ Thiruvananthapuram Water Supply. Thiruvananthapuram Smart City. Municipal Corporation of Thiruvananthapuram
  97. ↑ (25 March 2014). Renovation on at KWA pumping stations. The Hindu
  98. ↑ (31 March 2010). Wellington Water Works an example of far-sightedness. The Hindu
  99. ↑ B. Nair, Rajesh. (31 August 2013). Sludge disposal poses a hurdle at Muttathara sewage treatment plant. The Hindu
  100. ↑ Waste water Management. Smartcity Thiruvananthapuram. C-DIT
  101. ↑ [https://infrastructureindia.gov.in/view-project?p_p_id=viewproject_WAR_Projectportlet&p_p_lifecycle=0&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_viewproject_WAR_Projectportlet_jspPage=%2Fhtml%2Fviewproject%2Fview.jsp&_viewproject_WAR_Projectportlet_ppp=Government+Infrastructure+Projects+%28Traditional+Procurement%29&_viewproject_WAR_Projectportlet_projectId=15303&_viewproject_WAR_Projectportlet_currURL=%2Fprojects-list-by-sector%3Fp_p_id%3Dprojectlistbysector_WAR_Projectportlet%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn-1%26p_p_col_count%3D1%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_jspPage%3D%252Fhtml%252Fprojectlistbysector%252Fview.jsp%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_hdSubsectorList%3D%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_keywords%3D%26_projectlistbysector_WAR_Projectportlet_advancedSearch%3Dfalse%26_projectlistbysector_WAR_Projectportle
  102. ↑ (25 July 2015). KSEB commissions substation. The Times of India
  103. ↑ (22 July 2017). Trivandrum to get modern fire fighting equipment for faster aid. The New Indian Express
  104. ↑ Thiruvananthapuram economy. Smart City Thiruvananthapuram. C-DIT Government of Kerala
  105. ↑ Kerala Economic Review. Government of Kerala. Kerala State Planning Board
  106. ↑ AlphaWise City Vibrancy Index: A Guide to India's Urbanization. Morgan Stanley. পৃ. 7
  107. ↑ Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC). Indian Space Research Organisation. Department of Space, Government of India
  108. ↑ ISRO Centres. Indian Space Research Organisation. Department of Space, Government of India
  109. ↑ Chandran, Cynthia. (22 December 2017). Central Industrial Security Force to take over BrahMos security. Deccan Chronicle
  110. ↑ (24 February 2016). Kunhalikutty to lay foundation stone for Technopark tomorrow. Technopark
  111. ↑ Companies in Technopark. Technopark
  112. ↑ (17 January 2014). Technopark becomes largest IT park in the country. Economic Times
  113. ↑ Kinfra Parks. Kerala Industrial Infrastructure Development Corporation. Government of Kerala
  114. ↑ (26 January 2018). Film city plan on fast track. The Hindu
  115. ↑ (6 November 2017). Boost for Life Sciences Park development. The Hindu
  116. ↑ S, Unnikrishnan. (1 February 2018). Technopark: Riding smoothly into the future. The New Indian Express
  117. ↑ Tourism statistics 2007. Tourism Department, Kerala
  118. ↑ Radhakrishnan, S Anil. (7 February 2018). Good news for tourism sector. The Hindu
  119. ↑ Destination wise foreign tourist visits. Kerala Tourism
  120. ↑ (27 September 2017). Brainstorming for sustainable tourism. The New Indian Express
  121. ↑ Saikiran, KP. (7 August 2017). Realty sees a surge in Kerala. The Times of India
  122. ↑ Union Minister Shri Sarbananda Sonowal receives First Mother Ship at Vizhinjam - India's first deep water Container Transhipment Port. Pib.gov.in
  123. ↑ Vallarpadam Port loses out to Colombo on smaller draft, higher charges. Hellenic Shipping News
  124. ↑ A Kerala Port with Adani. Why That's a Good Thing. NDTV
  125. ↑ Sailing ahead. The New Indian Express
  126. ↑ The Hindu (2020), "New unit to manage growth corridor project"
  127. ↑ The New Indian Express (2023), "Outer Area Growth Corridor: Eight economic clusters proposed in Thiruvananthapuram"
  128. ↑ Wikipedia: Outer Ring Road, Thiruvananthapuram
  129. ↑ 5 best beach destinations in Kerala for sun, sand, and serenity. The Times of India
  130. ↑ (11 June 2011). Timeless built heritage. The Hindu
  131. ↑ Agasthyamala. UNESCO. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
  132. ↑ (17 May 2017). The Evergreen City of India. Outlook India
  133. ↑ (27 December 2013). The Monarch musician. The Hindu
  134. ↑ (28 April 2017). Raja Ravi Varma: The father of Modern Indian Art. India Today
  135. ↑ India, Office of the Registrar General; Narayanan, Krishnaswamy. (1973). Census of India, 1971: Series 9: Kerala, Part 6, Issue 1. Manager of Publications – India. পৃ. 21
  136. ↑ Ulloor S. Parameswara Iyer. Kerala Sahitya Akademi website. Kerala Sahitya Akademi
  137. ↑ (2008). Talk of the Town. Penguin Books India, 2008. পৃ. 130. ISBN 9780143330134
  138. ↑ Thiruvananthapuram Hosts Kovalam Literary Fest. Kerala Tourism
  139. ↑ Keralalibrary. (25 September 2017). Kerala's 188 Years Old Library Is All Set To Become Blind-Friendly. Outlook Web Bureau
  140. ↑ Department of Library and Information Science. Kerala University
  141. ↑ S. Nair, Achuthsankar. (14 October 2015). Music and Thiruvananthapuram. The Hindu
  142. ↑ K, Radhakrishnan. (23 November 2016). My Odyssey: Memoirs of the Man behind the Mangalyaan Mission. Penguin UK. ISBN 9789385990380
  143. ↑ (1 November 2016). Soorya festival set to begin today. The Hindu
  144. ↑ (20 September 2017). 111-day Surya festival begins today. The Times of India
  145. ↑ Srivastava, Manoj. (2017). Wide Angle: History of Indian Cinema. Notion Press. পৃ. 130. ISBN 9781946280480
  146. ↑ J C Daniel
  147. ↑ Oommen, M. A.; Varkey Joseph, Kumbattu. (1991). Economics of Indian Cinema. Oxford & IBH Publishing Company. পৃ. 30. ISBN 978-81-204-0575-2
  148. ↑ Amal. (18 February 2016). 11 Festivals You Will Find Only in Trivandrum!. EnteCity.com
  149. ↑ Cheerath, Bhawani. (7 December 2017). IFFK 2017: A celebration of cinema from across the globe. The Hindu
  150. ↑ (28 November 2013). The Capital of cinema. The Hindu. Baiju Chandran
  151. ↑ (22 September 2017). A week-long theatre extravaganza in Kerala capital. The Indian Express
  152. ↑ Zoological Garden, Thiruvananthapuram. Kerala Culture. Department of Cultural Affairs, Government of Kerala
  153. ↑ (26 January 2017). A film on the life and work of Laurie Baker. Architectural Digest
  154. ↑ Kumar, Aswin J. (17 January 2018). Review meeting of arrangements for Attukal pongala held. The Times of India
  155. ↑ (20 February 2017). All set for beemapally uroos. The New Indian Express
  156. ↑ (10 November 2015). Vettucaud church festival from Friday. The Hindu
  157. ↑ Ajai Prasanna, Laxmi. (20 November 2013). Sree Padmanabha Swamy temple fest begins. The Times of India
  158. ↑ (22 September 2016). Onam celebration from Sept.12. The Hindu
  159. ↑ Largest gathering of women. Guinness World Records
  160. ↑ Mary Koshy, Sneha; Fernandes, Janaki. (26 February 2013). In Kerala, a festival that marks the world's largest gathering of women
  161. ↑ FILCA int'l film fest from Friday. The Times of India
  162. ↑ (29 November 2017). Twice the fun. The Hindu
  163. ↑ (26 November 2017). Water Princess' to bring awareness on water conservation. The New Indian Express
  164. ↑ Nair, N.J. (8 September 2004). Balaramapuram handlooms set for comeback. দ্য হিন্দু
  165. ↑ History of Handlooms. Institute of Handloom and Textile Technology
  166. ↑ Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital. Pulamanthole Mooss Ayurveda Hospital
  167. ↑ Complete Ayurvedic Unit – Medimall. Medimall
  168. ↑ (9 September 2016). Onam in the royal household of erstwhile Travancore. The Hindu
  169. ↑ (3 September 2022). Sadya Trip: Thiruvananthapuram to Kasaragod. The New Indian Express
  170. ↑ The next fried chicken craze. BBC Travel
  171. ↑ (1 December 2022). Vizhinjam in Thiruvananthapuram is seafood hub. The Hindu
  172. ↑ (10 July 2023). Watch: How is the long-grained Travancore Biryani prepared?. The Hindu
  173. ↑ (15 June 2025). Poovar Shipyard Trivandrum. YouTube. Poovar Official
  174. ↑ Nagarajan, Saraswathy. (27 June 2019). How tapioca came to Travancore. The Hindu
  175. ↑ UR, Arya. (7 November 2017). Authentic Kerala cuisine and ayurvedic massage bowl over Ind and NZ teams. The Times of India
  176. ↑ Stott, David. (10 April 2014). Kerala Footprint Focus Guide. Footprint Travel Guides. পৃ. 41–43. ISBN 9781909268791
  177. ↑ Sahadevan, Sajini. (8 June 2017). Meals on wheels. The Hindu
  178. ↑ Best Multi-Specialty Hospital in Trivandrum, Kerala. Kimshealth.org
  179. ↑ NOORUL ISLAM COLLEGE OF DENTAL SCIENCES. Nicollegeofdentalscience.com
  180. ↑ Lords Hospital
  181. ↑ Thiruvananthapuram Medical College, Govt. of Kerala
  182. ↑ Home. Svhmctvm.in
  183. ↑ Pankajakasthuri Ayurveda Medical College
  184. ↑ Dr. Somervell Memorial CSI Medical College & Hospital. Smcsimch.ac.in
  185. ↑ Govt. Dental College, Thiruvananthapuram. Gdctvm.org
  186. ↑ Sree Gokulam Medical College. sgmc.in
  187. ↑ Santhigiri Siddha Medical College – Siddha Hospital
  188. ↑ * * * * * Welcome to Ananthapuri Hospital Project * * * * *
  189. ↑ SP Fort Hospital:: Home
  190. ↑ Aster to open a 550-bed super-specialty hospital in Kerala's Capital, Trivandrum. Asterhospitals.in
  191. ↑ Trivandrum international medical centre
  192. ↑ BEST HOSPITAL TRIVANDRUM IN CARDIOLOGY IVF INFERTILITY GYNECOLOGY EXECUTIVE CHECKUP.. Prshospital.com
  193. ↑ Institute of Diabetes. Iidkerala.org
  194. ↑ Private bus strike shows signs of failure. Kerala Kaumudi
  195. ↑ S, Anasooya. (7 November 2017). Thampanoor station is now a role model. The Times of India
  196. ↑ Radhakrishnan, S.Anil. (23 September 2016). New bus shelter for East Fort. The Hindu
  197. ↑ (17 July 2017). Pre-paid auto drivers oppose fee for parking. The Hindu
  198. ↑ (10 December 2017). App-based taxi service at rly station from tomorrow. The Times of India
  199. ↑ K, Krishnachand. (22 August 2017). New metro policy to affect Kazhakoootam-Kesavadasapuram stretch. The New Indian Express
  200. ↑ Trivandrum Metro Features. Kerala Rapid Transit Corporation Limited. Government of Kerala
  201. ↑ Service, Express News. (2025-06-12). Panel to finalise alignment of Thiruvananthapuram metro project. The New Indian Express
  202. ↑ (4 October 2017). Mr Minister, prove charges or retract statement: TRDCL
  203. ↑ Thiruvananthapuram City Road Improvement Project to tackle congestion. World Highways
  204. ↑ Thiruvananthapuram City Road Improvement. IL&FS
  205. ↑ 2015 Global Road Achievement Awards Book of Winning Projects. IL&FS
  206. ↑ (16 May 2016). United Nations finds Kerala's road is a model. The Deccan Chronicle
  207. ↑ Thiruvananthapuram City Road Improvement Project – The UN Recognition for achieving sustainable development goals. ITNL International. TCRIP
  208. ↑ Case 25 India Road Sector Thiruvananthapuram City Improvement. UNECE. United Nations Economic Commission for Europe
  209. ↑ Thiruvananthapuram is India's first city to win global sustainability award: Key success factors. The Times of India
  210. ↑ Radhakrishnan, S. Anil. (26 July 2017). Soil testing for Kazhakuttam flyover begins. The Hindu
  211. ↑ (3 March 2018). Trivandrum to Aralvaimozhi. OpenStreetMap
  212. ↑ State Highways in Kerala. Kerala Public Works Department. Government of Kerala
  213. ↑ (6 November 2015). Paid parking on M.G. Road from today. The Hindu
  214. ↑ Sathyendran, Nita. (20 July 2017). Ahead of the times. The Hindu
  215. ↑ UR, Arya. (5 May 2017). Green spaces that are the breathing lungs of Trivandrum. The Times of India
  216. ↑ Thiruvananthapuram Division. Southern Railway
  217. ↑ (30 March 2005). Kochuveli railway terminal opened. The Hindu Business line
  218. ↑ (28 September 2016). Thiruvananthapuram Central to be made a world-class station. The Hindu
  219. ↑ (27 October 2017). Railway to give priority to Nemom terminal: Ashwani Lohani. The Times of India
  220. ↑ (29 October 2010). Kerala celebrates 75th anniversary of civil aviation. The Hindu
  221. ↑ Southern Air Command. Indian Air Force
  222. ↑ (15 March 2017). Rajiv Gandhi Academy for Aviation Technology gets its wings back. The Times of India
  223. ↑ (29 October 2010). Kerala celebrates 75th anniversary of civil aviation. The Hindu
  224. ↑ (15 March 2017). Rajiv Gandhi Academy for Aviation Technology gets its wings back. The Times of India
  225. ↑ (27 September 2016). Cruise ship arrives at Vizhinjam port. The Hindu
  226. ↑ Vizhinjam port operator plans cruise village, seeks 20 acres. The Times of India
  227. ↑ (27 February 2026). CM: Akkulam-Chettuva waterway will be extended to Vizhinjam port. The Economic Times
  228. ↑ (2 March 2017). No PSC postings in aided schools
  229. ↑ List of Schools. General Education Department. Government of Kerala
  230. ↑ Selected Educational Statistics. General Education Department. Government of Kerala
  231. ↑ National Achievement Survey. National Council of Educational Research and Training. Government of India
  232. ↑ (1 March 2018). NCERT survey: Gaping holes visible in Kerala education system. The Times of India
  233. ↑ Pradeep Kumar, Kaavya. (1 November 2014). 'Twin' fete at school to mark Kerala Piravi. The Hindu
  234. ↑ (23 May 2016). A song for a better earth by 12,000 children. The Hindu
  235. ↑ List of High schools in Thiruvananthapuram District. General Education Department. Government of Kerala
  236. ↑ (4 November 2014). About Institute. Indian Institute of Space Science and Technology (IIST). Department of Space, Govt. of India
  237. ↑ About IIST. Indian Institute of Space Science and Technology
  238. ↑ Institutions of National Importance. Department of Higher Education. Ministry of Human Resource Development (MHRD), Government of India
  239. ↑ Welcome to Trivandrum Regional Centre. Indira Gandhi National Open University Website. Indira Gandhi National Open University
  240. ↑ (3 December 2025). SC nod to allocate Kerala's open prison land for BrahMos, SSB & forensic university. The New Indian Express
  241. ↑ History of Medical College. Trivandrum Medical College. Government of Kerala
  242. ↑ Professional College list. Office of the commissioner for entrance examinations. Government of Kerala
  243. ↑ About Government Law College, Thiruvananthapuram. Government Law College, Thiruvananthapuram. GLCT
  244. ↑ About Kerala Law Academy. Kerala Law Academy Website. Kerala Law Academy
  245. ↑ CET School of Management. CET Management school. Department of Business Administration, Kerala
  246. ↑ About. Asian School of Business. ASB
  247. ↑ IMK. Institute of Management in Kerala. Kerala University
  248. ↑ Kerala Technological University List of Affiliated Courses 2015–16. APJ Abdul Kalam Technological University. Government of Kerala
  249. ↑ About CET. College of Engineering, Trivandrum. CET
  250. ↑ Home. University College, Thiruvananthapuram. Government of Kerala
  251. ↑ Govt. College for Women, Our History. Government college for Women, Thiruvananthapuram. Government of Kerala
  252. ↑ Profile, Kerala Institute of Tourism and Travel Studies, Education, Hospitality Industry, India
  253. ↑ Home · CTCRI - CENTRAL TUBER CROPS RESEARCH INSTITUTE. Ctcri.org
  254. ↑ C-DAC: Centre for Development of Advanced Computing, India. Cdac.in
  255. ↑ Neyyar Wildlife Sanctuary, Thiruvananthapuram. Keralatourism.org
  256. ↑ IAV – Institute of Advanced Virology
  257. ↑ CSIR - National Institute For Interdisciplinary Science and Technology (NIIST). Niist.res.in
  258. ↑ List of colleges affiliated to the University of Kerala. Kerala University. Government of Kerala
  259. ↑ About. Swathi Thirunal College of Music. C-DIT
  260. ↑ Zachariah, Preeti. (8 February 2018). Carving space through art. The Hindu
  261. ↑ Regional Centres. Sports Authority of India. Ministry of Youth Affairs and Sports, Government of India
  262. ↑ Indian Institute of Information Technology and Management – Kerala (IIITM-K). Technopark. Government of Kerala
  263. ↑ About us. National Institute of Speech and Hearing
  264. ↑ RGCB Profile. Gandhi Centre for Biotechnology (RGCB)
  265. ↑ About Us. Centre for Development of Imaging Technology (C-DIT). Government of Kerala
  266. ↑ An Overview. Centre for Development Studies (CDS)
  267. ↑ Corporate Profile. Centre for Development of Advanced Computing (C-DAC). Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India
  268. ↑ (14 February 2018). Science festival at Kerala varsity. The Hindu
  269. ↑ University Rankings. National Institutional Ranking Framework. Ministry of Human Resource Development, Government of India
  270. ↑ Overall Ranking. National Institutional Ranking Framework. Ministry of Human Resource Development, Government of India
  271. ↑ Engineering Rankings. National Institutional Ranking Framework. Ministry of Human Resource Development, Government of India
  272. ↑ Architecture Rankings. National Institutional Ranking Framework. Ministry of Human Resource Development, Government of India
  273. ↑ College Rankings. National Institutional Ranking Framework. Ministry of Human Resource Development, Government of India
  274. ↑ (8 May 2018). University College joins the big league. The Hindu
  275. ↑ KSPACE. kspace.kerala.gov.in
  276. ↑ ISRO Inertial Systems Unit (IISU)
  277. ↑ Indian Institute of Space Science and Technology (IIST)
  278. ↑ KEL
  279. ↑ Mission Critical Defence and Space Technology Partner. Hex20in
  280. ↑ Strava Technologies® PVT Ltd - India's leading Startup in Geospatial Industry. Stravatechnologies.in
  281. ↑ Welcome to Aero Precision
  282. ↑ Kortas Industries Pvt. Ltd. - Manufactures of Aerospace Hardware.. Kortasind.com
  283. ↑ UAE consulate in kerala
  284. ↑ Consulate General of Maldives in Thiruvananthapuram, India
  285. ↑ Newly appointed Honorary Consul of Sri Lanka in Thiruvananthapuram receives the Commission of Appointment
  286. ↑ Archived copy
  287. ↑ German Honorary Consul in Thiruvananthapuram
  288. ↑ Doordarshan Kendra, Thiruvananthapuram. Doordarshan Kendra Trivandrum. Prasar Bharathi, Government of India
  289. ↑ Mohandas, Vandana. (14 November 2017). The world's his oyster. The Deccan Chronicles
  290. ↑ (30 December 2017). Competition Commission orders probe against Star India. The Hindu
  291. ↑ Philip, Anil. (5 March 2018). DDK Trivandrum ends analogue terrestrial TV transmission. Kerala IT News
  292. ↑ (12 March 2010). BSNL launches IPTV in State. The Hindu
  293. ↑ South Zone Region Services. All India Radio. Prasar Bharati, Government of India
  294. ↑ About All India Radio Trivandrum. All India Radio, Trivandrum
  295. ↑ Vividh Bharati FM Service. All India Radio. Prasar Bharati, Government of India
  296. ↑ (23 March 2017). Ananthapuri FM looking for anchors. The Hindu
  297. ↑ Radio DC Thiruvananthapuram. Radio DC
  298. ↑ K, Krishnachand. (6 November 2017). Thiruvananthapuram all set for T20 international cricket match. The Times of India
  299. ↑ (3 August 2017). TVPM to host India-NZ T20 on November 7. Malayala Manorama
  300. ↑ Contact us. Kerala Cricket Association. KCA
  301. ↑ University Stadium. ESPN cricinfo
  302. ↑ St Xavier's College Ground, Thumba. ESPN cricinfo
  303. ↑ KCA Cricket Stadium – Mangalapuram. KCA Website. Kerala Cricket Association
  304. ↑ Medical College Ground Profile. Cricketarchive
  305. ↑ Vellyani Agricultural College Ground. ESPN cricinfo
  306. ↑ (12 June 2015). Greenfield Stadium Touching New Heights. The New Indian Express
  307. ↑ Mohanarangan, Vinayakk. (3 January 2016). SAFF Cup final, as it happened: Chhetri the match-winner as India reclaim title from Afghans. Firstpost
  308. ↑ Chandran, M.R. Praveen. (29 March 2016). Titanium football club to turn professional; plans to establish fan club. The Hindu
  309. ↑ Chandran, M.R. Praveen. (11 February 2018). Back in the game: Kerala Blasters and the second football revolution in Kerala. The Hindu
  310. ↑ (3 December 2011). Chirag United holds Salgaocar. The Hindu
  311. ↑ M, Athira. (29 April 2016). Come and play. The Hindu
  312. ↑ Venues. 2015 National Games of India
  313. ↑ University Stadium. National Games Kerala 2015. 35th National Games – Kerala 2015
  314. ↑ (14 February 2026). Albatros Pool - Indoor swimming pool. Yappe
  315. ↑ V N, Aswin. (8 December 2017). First-ever midnight marathon in Kerala. The Hindu
  316. ↑ (6 December 2017). Trivandrum Marathon on December 9 midnight. The Times of India
  317. ↑ (8 January 2018). Run to raise funds for cancer treatment. The Times of India
  318. ↑ Astra. Sports Kerala
  319. ↑ (25 July 2017). Junior badminton league on July 30 at Greenfield. The New Indian Express
  320. ↑ (30 October 2017). Kazhakootam Sainik School wins basketball tournament. The Times of India
  321. ↑ Information of NSF. The National Rifle Association of India
  322. ↑ (3 May 2013). National surfing contest begins at Kovalam. The Hindu Businessline
  323. ↑ Kovalam Surf Club: No school, no surfing. Kovalam Surf Club
  324. ↑ (2 March 2018). 5 Exquisite Places for your Next Solo Trip to South India!. News 18
  325. ↑ History. SAI Trivandrum Golf Club. Sports Authority of India
  326. ↑ Talks ongoing over setting up integrated theatre commands: Vice Admiral. The Times of India
  327. ↑ (23 April 2024). Lieutenant General a K Singh visits Pangode Military Station
  328. ↑ (3 April 2018). Navy to set up strategic centre in Thiruvananthapuram. The Times of India
  329. ↑ Contact Us
  330. ↑ (15 July 2022). Vinod Karthik is DIG, CRPF, Pallipuram. The Hindu
  331. ↑ (6 February 2025). Coast Guard's berth at Vizhinjam by March-end. The Times of India
  332. ↑ Contact_us. Cisf.gov.in
  333. ↑ Thiruvananthapuram set to witness major defence expansion. The Times of India
  334. ↑ State Industrial Security Force
  335. ↑ Official Website of Kerala Police - State Police Head Quarter. Keralapolice.gov.in

সম্পৰ্কিত শ্ৰেণী

কেৰালাভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ

উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ

উৎস: অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ “তিৰুৱনন্তপুৰম” প্ৰবন্ধৰ সংশোধন ৬৩৯৮৫৫ (২৯ ছেপ্তেম্বৰ ২০২৬)ৰ পৰা আনি অসমীয়া বিশ্বকোষৰ গাঁথনিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছে। মূল লেখকসকলৰ তালিকা সম্পাদনা-ইতিহাসত উপলব্ধ। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।

এই প্ৰবন্ধটো উদ্ধৃত কৰক