পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ

পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ ( Padmanabhaswamy Temple, ) এক প্ৰসিদ্ধ হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰটো ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ তিৰুৱনন্তপুৰমত অৱস্থিত। ই ভগৱান বিষ্ণুৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৱিত্ৰ স্থান হিচাপে পৰিগণিত ১০৮টা ‘দিব্য দেশম’ৰ ভিতৰত এই মন্দিৰটো অন্যতম। মন্দিৰৰ প্ৰধান দেৱতা হৈছে অনন্ত পদ্মনাভস্বামী। ইয়াত ভগৱান বিষ্ণুক তেওঁৰ ‘শেষনাগ’ নামৰ সৰ্প শয্যাৰ ওপৰত যোগনিদ্ৰাৰ মুদ্ৰাত থকা আছ্। পদ্মনাভস্বামী ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ কুলদেৱতা। ট্ৰাভাংকোৰৰ বৰ্তমানৰ মহাৰজা মূলাম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা এই মন্দিৰৰ বৰ্তমানৰ ন্যাসৰক্ষী।

আখ‍্যান

পুৰাণ আৰু হিন্দু মহাকাব্যসমূহত এই মন্দিৰটোক 'শয়নন্দূৰপুৰ' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।^১ বিষ্ণু পুৰাণ,^২ ব্ৰহ্ম পুৰাণ,^৩ মৎস্য পুৰাণ,^৪ বৰাহ পুৰাণ,^৪ স্কন্দ পুৰাণ,^৩ পদ্ম পুৰাণ,^৩ বায়ু পুৰাণ, পুৰাণ আৰু মহাভাৰতত পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়।^৩৫

বিশ্বাস কৰা হয় যে পৰশুৰামে দ্বাপৰ যুগত শ্ৰী পদ্মনাভস্বামীৰ বিগ্ৰহভাগ "পৱিত্ৰ আৰু আৰাধনা" কৰিছিল।^৬ কিংবদন্তি অনুসৰি, পৰশুৰামে সাতটা পট্টি পৰিয়াল ক্ৰমে— কুপাক্কাৰা পট্টি, বাঞ্চিয়ুৰ আথিয়াৰা পট্টি, কোল্লুৰ আথিয়াৰা পট্টি, মুত্তাভিلا পট্টি, কৰুৱা পট্টি, নেইথাচ্ছেৰী পট্টি আৰু শ্ৰীকৰ্যথু পট্টিৰ হাতত 'ক্ষেত্ৰ কাৰ্যম' (মন্দিৰৰ প্ৰশাসন) অৰ্পণ কৰিছিল। তাৰ পিছত পৰশুৰামে বাঞ্চিৰ (ভেনাদ) ৰজা আদিত্য বিক্ৰমক মন্দিৰৰ 'পৰিপালনম' (সুৰক্ষা) কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। পৰশুৰামে মন্দিৰৰ 'তন্ত্ৰম' (ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি) থাৰানানাল্লুৰ নম্বুথিৰিপাদ পৰিয়ালক প্ৰদান কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। এই আখ্যানটো ব্ৰহ্মাণ্ড পুৰাণৰ অন্তৰ্গত 'কেৰালা মাহাত্ম্যম'ত বিতংভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।^১

আন এক কাহিনী অনুসৰি— যিটো তুলনামূলকভাৱে অৰ্বাচীন আৰু পৌৰাণিক তথা কিংবদন্তিমূলক দৃষ্টিকোণৰপৰা কম গুৰুত্বপূৰ্ণ— এই মন্দিৰটোক কিংবদন্তিপ্ৰসিদ্ধ ঋষি বিল্বমংগলতু স্বামীয়াৰৰ (কিছুমান সংস্কৰণত দিৱাকৰ মুনি বুলিও কোৱা হয়) সৈতে জড়িত কৰা হয়।^৭৫

ইতিহাস

চিলপ্পাটিকাৰমকে ধৰি সংগম যুগৰ একাধিক সাহিত্যত এই মন্দিৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়।^৮৯১০ বহুতো পৰম্পৰাগত ইতিহাসবিদ আৰু পণ্ডিতে ধাৰণা কৰে যে পূৰ্বৰ সংগম যুগত মন্দিৰটোৰ বিপুল সম্পত্তিৰ বাবেই ইয়াক "সোণালী মন্দিৰ" বুলি কোৱা হৈছিল।^৮ সংগম তামিল সাহিত্য আৰু পৰৱৰ্তী নৱম শতিকাৰ তামিল সন্ত-কবি নম্মালৱাৰৰ কবিতাত এই মন্দিৰটোক স্বৰ্গৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ বৰ্ণনা অনুসৰি এই মন্দিৰ আৰু নগৰখনৰ দেৱাল তথা ৰাস্তাবোৰ বিশুদ্ধ সোণেৰে নিৰ্মিত আছিল।^{১১১২১৩}

সপ্তম আৰু অষ্টম শতিকাৰ তামিল স্তোত্ৰ অনুসৰি এই মন্দিৰটো একশৰণ নাম ধৰ্মৰ ১০৮টা প্ৰধান দিব্য দেশমৰ (পৱিত্ৰ বাসস্থান) অন্যতম। বৈষ্ণৱ ধৰ্মগ্ৰন্থ দিব্য প্ৰবন্ধমত ইয়াৰ গুণ-গান কৰা হৈছে। মালয় নাডু অৰ্থাৎ বৰ্তমানৰ কেৰালা আৰু কন্যাকুমাৰী জিলাৰ অন্তৰ্গত ১৩টা পৱিত্ৰ দিব্য দেশমৰ ভিতৰত এই উপাসনা স্থলীক স্থান দিয়া হৈছে। সন্ত নম্মালৱাৰে পদ্মনাভ স্বামীৰ মহিমা কীৰ্তন কৰি গীত ৰচনা কৰিছিল।^১৪

১৬৮০ খ্ৰীষ্টাব্দত মুকিলান নামৰ এজন মুছলমান আক্ৰমণকাৰীয়ে সাময়িকভাৱে ভেনাদৰ কিছু অংশ আক্ৰমণ কৰিছিল।^১৫ তেওঁ নেইথাচ্ছেৰী পট্টিৰ মালিকানাধীন বুধপুৰম ভক্তদাস পেৰুমল মন্দিৰ ধ্বংস কৰিছিল। মুকিলানে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰটো লুটিব আৰু ধ্বংস কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ভেনাদৰ ৰাজপৰিয়ালৰ প্ৰতি বিশ্বাসী স্থানীয় মুছলমানসকলে তেওঁক এই কাম কৰাত বাধা দিয়ে। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে মানাকাউডৰ যুদ্ধত মুকিলান নিহত হয়।

বৰ্তমান উপলব্ধ মন্দিৰৰ নথি-পত্ৰসমূহ

মন্দিৰটোৰ দীঘলীয়া ইতিহাসৰ এটা প্ৰাসংগিক ঘটনা আছিল প্ৰায় ১৪২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেতিয়াৰ ভেনাদৰ ৰজা বীৰ ইৰাভি ইৰাভি বৰ্মাৰদ্বাৰা মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰতে এটা "গ্ৰন্থপুৰা" (নথি-পত্ৰ কক্ষ) নিৰ্মাণ কৰা। সেই সময়ত উপলব্ধ মন্দিৰৰ নথি-পত্ৰসমূহক "মাথিলাকম" (দেৱালৰ ভিতৰৰ) নথি-পত্ৰ বুলি জনা গৈছিল আৰু সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ এই কক্ষটো সজোৱা হৈছিল।^১৬

পৰৱৰ্তী সময়ত ১৮৬৭ চনত আৰ্কাইভ বিভাগ (মহাফেজখানা) গঠন হোৱাৰ সময়ত মাথিলাকমৰ নথি-পত্ৰৰ এটা ডাঙৰ অংশ (৩০০০ তকৈও অধিক 'কেডজান' বা তালপাতৰ নথি) এই বিভাগটোক দান কৰা হৈছিল। প্ৰখ্যাত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ তথা ইতিহাসবিদ আৰ নাগাস্বামীৰ মতে, হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি সংকলিত এই তালপাতৰ নথি-পত্ৰসমূহৰ প্ৰতিখনতে ১০,০০০ টাকৈ নথীকৰণ আছে, যাৰ মুঠ সংখ্যা ৩০ কোটিতকৈও অধিক।^১৭ এই তালপাতৰ নথি-পত্ৰৰ 'গ্ৰন্থ' বা জাপসমূহৰ সাংস্কৃতিক মূল্য থকা সত্ত্বেও, ইয়াৰ অতি কম অংশহে অধ্যয়ন আৰু উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এইবোৰৰ বেছিভাগেই মধ্যকালীন তামিল আৰু মালায়ালম ভাষাৰ প্ৰাচীন লিপিত লিখা হৈছিল।^১৬

৭০টা বেলেগ বেলেগ "শিতান"ত বিভক্ত কৰা এই মাথিলাকম নথি-পত্ৰৰ বাকী থকা অংশ এতিয়াও আৰ্কাইভ বিভাগৰ ওচৰতে সংৰক্ষিত হৈ আছে। ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য তথা মন্দিৰটোৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থৰ লেখিকা অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈৰ মতে, ইতিহাসৰ অতি প্ৰাৰম্ভিক কালৰেপৰা মন্দিৰটোত দুই ধৰণৰ 'নথি লেখক' নিযুক্ত কৰা হৈছিল। এটা গোটৰ কাম আছিল তদানীন্তন ৰজাক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি গঠিত মন্দিৰ প্ৰশাসকৰ পৰিষদ 'এত্তাৰায়ুগম'ৰ কাৰ্যসূচী আৰু লেনদেনসমূহ নথিবদ্ধ কৰা। আনটো গোটৰ কাম আছিল মন্দিৰৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ নথি-পত্ৰ লিখা আৰু সংৰক্ষণ কৰা, মন্দিৰৰ ভঁৰাল, ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু ব্যয়ৰ সঠিক হিচাপ ৰখা, লগতে মন্দিৰ পৰিচালনাৰ সৈতে জড়িত আন সকলো নথি টুকি ৰখা।^১৬

মন্দিৰৰ গঠন

মূল গৰ্ভগৃহ

মন্দিৰৰ গৰ্ভগৃহত ভগৱান পদ্মনাভক অনন্ত বা আদি শেষ নামৰ সৰ্পৰ শয্যাত শায়িত অৱস্থাত দেখা যায়।^১৮ সৰ্পৰাজৰ পাঁচটা ফণাই ভিতৰলৈ মুখ কৰি গভীৰ চিন্তামগ্ন অৱস্থাক সূচাইছে। দেৱতাৰ সোঁহাতখন এটা শিৱ লিংগৰ ওপৰত ৰখা হৈছে। বিষ্ণুৰ দুই পত্নী ক্ৰমে— ঐশ্বৰ্যৰ দেৱী শ্ৰীদেৱী-লক্ষ্মী আৰু ধৰিত্ৰী দেৱী ভূদেৱী তেওঁৰ কাষতে বিৰাজমান। ভগৱান ব্ৰহ্মাক দেৱতাৰ নাভিৰপৰা ওলোৱা পদুম ফুলৰ ওপৰত উপৱিষ্ট ৰূপত দেখুওৱা হৈছে। এই মূল বিগ্ৰহভাগ ১২,০০৮টা শালিগ্ৰামৰ সহায়ত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।^১৯ এই শালিগ্ৰামসমূহ নেপালৰ গণ্ডকী নদীৰ পাৰৰপৰা অনা হৈছিল। এই ঘটনাৰ স্মৃতিত নেপালৰ পশুপতিনাথ মন্দিৰত কিছুমান বিশেষ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰা হৈছিল। মূল মূৰ্তিভাগ "কটুশৰ্কৰা যোগম" নামৰ এবিধ বিশেষ আয়ুৰ্বেদিক মিশ্ৰণেৰে আৱৃত হৈ আছে।^২০

বিমানমৰ সন্মুখৰ চতিভাগ আৰু য’ত দেৱতা শায়িত হৈ আছে, সেই দুই ঠাই এটা ডাঙৰ পাথৰ কাটি তৈয়াৰ কৰা হৈছে। সেয়ে ইয়াক "ওট্টাক্কল-মণ্ডপম" বুলি কোৱা হয়। ৰজা মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ (১৭০৬-৫৮) নিৰ্দেশত মন্দিৰৰপৰা প্ৰায় ৪ মাইল উত্তৰে অৱস্থিত তিৰুমালা (তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ এখন গাঁও) নামৰ ঠাইৰ এটা পাহাৰ কাটি এই ওট্টাক্কল-মণ্ডপমটো প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ কালি আছিল ২০ বৰ্গফুট আৰু ই ২.৫ ফুট ডাঠ আছিল। ৯০৬ মালায়ালম বৰ্ষৰ (১৭৩১ খ্ৰীষ্টাব্দ) ইডাভম মাহত ইয়াক দেৱতাৰ সন্মুখত স্থাপন কৰা হৈছিল। একে সময়তে মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই বাৰাণসীৰ উত্তৰে থকা গণ্ডকী নদীৰপৰা বিষ্ণুৰ প্ৰতীকস্বৰূপ ১২,০০০টা শালিগ্ৰামো আনিছিল। ভগৱান পদ্মনাভৰ পুনৰ প্ৰাণ-প্ৰতিষ্ঠাৰ সময়ত এই শালিগ্ৰামসমূহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^১৫

অন‍্যান‍্য উপ-মন্দিৰসমূহ

মন্দিৰৰ ভিতৰত আন দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপ-গৃহ আছে— ক্ৰমে 'থেক্কেডম' আৰু 'তিৰুৱাম্বাদী'। ইয়াত ক্ৰমে ভগৱান উগ্ৰ নৃসিংহ আৰু কৃষ্ণ স্বামীৰ বিগ্ৰহ স্থাপন কৰা হৈছে।^১৫ ইয়াৰে তিৰুৱাম্বাদী উপ-গৃহটোৱে এটা স্বতন্ত্ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। তিৰুৱাম্বাদীৰ নিজা নমস্কাৰ মণ্ডপ, বলি পাথৰ আৰু ধ্বজস্তম্ভ আছে। তিৰুৱাম্বাদীৰ মূল দেৱতা হৈছে পাৰ্থসাৰথি। তেওঁ মহাকাব্য মহাভাৰতৰ অন্যতম নায়ক অৰ্জুনৰ "স্বৰ্গীয় সাৰথি" আছিল। ইয়াত থকা দুখন হাতযুক্ত গ্ৰেনাইট শিলৰ মূৰ্তিটো দণ্ডায়মান অৱস্থাত আছে। ইয়াৰ এখন হাতত চাবুক আৰু আনখন হাত বাওঁ উৰুত শংখ ধৰি থকা ৰূপত আছে। একাদশী তিথি তিথিত এই দেৱতাজনক মোহিনী ৰূপত সজোৱা আৰু অলংকৃত কৰা হয়।^১৫

ইয়াৰ উপৰি ইয়াত পত্নী সীতা, অনুজ লক্ষ্মণ আৰু হনুমানৰ সৈতে ভগৱান ৰাম, বিষ্বকসেন (বিষ্ণুৰ নিৰ্মাল্যধাৰী আৰু "বিঘ্ননাশক"), ব্যাস (জ্যামিতি) আৰু অশ্বত্থামা, গণপতি, শাস্তা আৰু ক্ষেত্ৰপালৰ (যিয়ে মন্দিৰক পহৰা দিয়ে) বাবে সুকীয়া উপ-গৃহ আছে। 'বলিয়া বলিক্কল' এলেকাত গৰুড় আৰু হনুমানৰ মূৰ্তি দুটা হাতযোৰ কৰি থকা অৱস্থাত থিয় হৈ আছে।^১৫

গোপুৰম

বৰ্তমানৰ গোপুৰমটোৰ ভেটি ১৫৬৬ খ্ৰীষ্টাব্দত স্থাপন কৰা হৈছিল।^২১ মন্দিৰটোত পাণ্ড্য শৈলীত নিৰ্মিত এশ ফুট ওখ আৰু ৭টা স্তৰযুক্ত এটা গোপুৰম আছে।^২২ এই মন্দিৰটো 'পদ্ম তীৰ্থম' (যাৰ অৰ্থ পদুমৰ পুখুৰী) নামৰ এটা পুখুৰীৰ পাৰত অৱস্থিত। মন্দিৰটোত এটা দীঘলীয়া বাৰাণ্ডা বা কৰিডৰ আছে, য’ত সুন্দৰকৈ খোদিত কৰা ৩৬৫টা আৰু এটা চতুৰ্থাংশ গ্ৰেনাইট পাথৰৰ স্তম্ভ আছে। এই স্তম্ভসমূহৰ সূক্ষ্ম কাৰুকাৰ্যই বিশ্বকৰ্মা স্থপতিসকলৰ অপূৰ্ব ভাস্কৰ্য শিল্পৰ এক উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন দাঙি ধৰে। এই বাৰাণ্ডাখন পূব দিশৰপৰা মূল গৰ্ভগৃহলৈকে প্ৰসাৰিত হৈ আছে। 'প্ৰাকাৰম'ৰ (মন্দিৰৰ আবদ্ধ প্ৰাংগন) পৰা হোৱা মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখত এটা ৮০ ফুট ওখ ধ্বজস্তম্ভ আছে।

পুৰোহিতসকল

যিবোৰ মন্দিৰত 'স্বামীয়াৰ পুষ্পাঞ্জলি' পৰিচালনা কৰা হয়, সেইবোৰক অধিক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। নডুভিল মঠ আৰু মুন্সিৰা মঠৰ সংন্যাসীসকলে প্ৰতিদিনে ভগৱান পদ্মনাভ, নৃসিংহ মূৰ্তি আৰু কৃষ্ণ স্বামীক পুষ্পাঞ্জলি অৰ্পণ কৰে। ইৰাঞ্জালাক্কুডাৰ থাৰানানাল্লুৰ নম্বুথিৰিপাদসকল এই মন্দিৰৰ তন্ত্ৰী। মন্দিৰত মুঠ চাৰিজন নাম্বি আছে, যিসকল মন্দিৰৰ মূল পুৰোহিত। ইয়াৰে দুজন নাম্বি— পেৰিয়া নাম্বি আৰু পঞ্চগব্যথু নাম্বি ভগৱান পদ্মনাভৰ সেৱাত নিয়োজিত। বাকী দুজন নাম্বিৰ এজনক নৃসিংহ মূৰ্তি আৰু আনজনক কৃষ্ণ স্বামীৰ বাবে আবণ্টন দিয়া হৈছে। এই নাম্বিসকল চন্দ্ৰগিৰি নদীৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলৰ বাসিন্দা।^২৩

মন্দিৰত প্ৰৱেশ

মন্দিৰ প্ৰৱেশ ঘোষণা পত্ৰ অনুসৰি কেৱল হিন্দু ধৰ্ম পালন কৰা লোককহে এই মন্দিৰত প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া হয়। লগতে ভক্তসকলে মন্দিৰৰ পোছাকৰ নিয়ম কঠিনভাৱে পালন কৰিব লাগে।^২৪ পুৰুষসকলে "ভেষ্টি" আৰু "অংগবস্ত্ৰম" (দক্ষিণ ভাৰতীয় ধুতি আৰু চাদৰ, দুয়োখন বগা ৰঙৰ) পৰিধান কৰে। মহিলাসকলে শাড়ী পিন্ধিব লাগে।

উপাসনা পদ্ধতি

ভক্তসকলে দৰ্শন আৰু পূজা কৰিবলৈ মণ্ডপলৈ উঠি যাব লাগে। মূল দেৱতাক তিনিখন দুৱাৰেদি দৰ্শন কৰিব পাৰি। প্ৰথমখন দুৱাৰেদি শায়িত অৱস্থাত থকা পদ্মনাভ, তেওঁৰ হাতৰ তলত থকা শিৱলিংগ, 'কটুশৰ্কৰা'ৰে নিৰ্মিত শ্ৰীদেৱী আৰু ভৃগু মুনি, লগতে দেৱতাৰ নাভিৰপৰা ওলোৱা পদুম ফুলত উপৱিষ্ট ব্ৰহ্মাক দেখা যায় (যাৰ বাবে নামটো "পদ্মনাভ" হৈছে)। দ্বিতীয়খন দুৱাৰেদি পদ্মনাভ, শ্ৰীদেৱী আৰু ভূদেৱীৰ সোণৰ 'অভিষেক' মূৰ্তি আৰু পদ্মনাভৰ ৰূপৰ উৎসৱ মূৰ্তি দৰ্শন কৰিব পাৰি। তৃতীয়খন দুৱাৰেদি দেৱতাৰ চৰণ যুগলৰ সৈতে 'কটুশৰ্কৰা'ৰে নিৰ্মিত ভূদেৱী আৰু মাৰ্কণ্ডেয় মুনিক দেখা যায়। ইয়াৰ উপৰি গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত চামৰ ধাৰণ কৰা দুজনী দেৱী, গৰুড়, নাৰদ, তুম্বুৰু, বিষ্ণুৰ ছয়বিধ অস্ত্ৰৰ স্বৰ্গীয় ৰূপ, সূৰ্য, চন্দ্ৰ, সপ্তৰ্ষি, মধু আৰু কৈটভৰ মূৰ্তি আছে। কেৱল ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাইহে "ওট্টাক্কল-মণ্ডপম"ত দীঘল দি প্ৰণিপাত (সাষ্টাংগ প্ৰণাম) কৰিব পাৰে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিশ্বাস কৰা হয় যে যিয়েই এই মণ্ডপত প্ৰণিপাত কৰে, তেওঁ নিজৰ সকলো সম্পত্তি দেৱতাৰ চৰণত সমৰ্পণ কৰে। যিহেতু ৰজাই ইতিমধ্যে নিজৰ সৰ্বস্ব সমৰ্পণ কৰিছে, সেয়েহে তেওঁক এই মণ্ডপত প্ৰণিপাত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হয়।^২৫

উৎসৱ আৰু ৰীতি-নীতিসমূহ

এই মন্দিৰৰ সৈতে বহুতো উৎসৱ জড়িত হৈ আছে। ইয়াৰ প্ৰধান উৎসৱসমূহ বছৰত দুবাৰকৈ অনুষ্ঠিত হয়। তামিল কেলেণ্ডাৰৰ ক্ৰমে আইপাচি (অক্টোবৰ/নৱেম্বৰ) আৰু পাংগুনী (মাৰ্চ/এপ্ৰিল) মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা 'আইপাচি' উৎসৱ আৰু 'পাংগুনী' উৎসৱ ১০ দিনীয়াকৈ চলে। নৱম দিনা ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজই 'ত্ৰিপাপপুৰ মুপ্পান' হিচাপে 'পল্লিভেট্টা' (চিকাৰ ৰীতি) ৰীতিৰ বাবে দেৱতাসকলক 'ভেট্টাক্কলম'লৈ লৈ যায়। শতিকাৰ পূৰ্বে এই পল্লিভেট্টাৰ শোভাযাত্ৰা কাইথামুক্কু, কুথিৰাভাট্টম আৰু পুৰণি শ্ৰীকণ্ঠেশ্বৰম তথা পুথাৰিক্কান্দমৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছিল বুলি কোৱা হয়। এই উৎসৱসমূহৰ সামৰণি পৰে শাংকুমুগম সাগৰীয়তীৰলৈ যোৱা 'আৰাট্টু' (পৱিত্ৰ স্নান) শোভাযাত্ৰাৰে। 'আৰাট্টু' শব্দই মন্দিৰৰ দেৱতাসকলক সাগৰৰ (ভাৰত মহাসাগৰ) পানীত নিমজ্জন কৰাই কৰা পৱিত্ৰ স্নানক বুজায়। এই অনুষ্ঠানটো সন্ধিয়াৰ ভাগত অনুষ্ঠিত হয়। ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজই খোজকাঢ়ি এই আৰাট্টু শোভাযাত্ৰাৰ সংগ দিয়ে। নিৰ্ধাৰিত পূজা সম্পন্ন হোৱাৰ পিছত পদ্মনাভস্বামী, নৃসিংহ মূৰ্তি আৰু কৃষ্ণ স্বামীৰ উৎসৱ মূৰ্তিসমূহক সাগৰত আনুষ্ঠানিক স্নান কৰোৱা হয়। এই অনুষ্ঠানৰ পিছত পৰম্পৰাগত জোঁৰ লৈ এক শোভাযাত্ৰাৰ জৰিয়তে মূৰ্তিসমূহ পুনৰ মন্দিৰলৈ ঘূৰাই অনা হয় আৰু ইয়াৰ লগতে উৎসৱৰ সামৰণি পৰে।^২৩

পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত আন এটা ডাঙৰ বাৰ্ষিক উৎসৱ হৈছে নৱৰাত্ৰি উৎসৱ। এই উৎসৱত দেৱী সৰস্বতী, মুন উদিতা নাংগাই (পৰাশক্তি) আৰু কুমাৰ স্বামীৰ (মুৰুগান) মূৰ্তি ক্ৰমে পদ্মনাভপুৰম প্ৰসাদ, সুচিন্দ্ৰম আৰু কুমাৰকোভিলৰপৰা এক শোভাযাত্ৰা কৰি পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সন্মুখত থকা 'কুথিৰা মালিকা' প্ৰসাদলৈ অনা হয়। এই উৎসৱ ৯ দিন ধৰি চলে। এই উৎসৱৰ সময়ত প্ৰতিবছৰে নৱৰাত্ৰি মণ্ডপ আৰু আশে-পাশে থকা আন কিছুমান মন্দিৰত প্ৰখ্যাত স্বাতী সংগীত উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। ট্ৰাংকুৰৰ মহাৰাজ স্বাতী তিৰুনাল ৰাম বৰ্মাৰ সন্মানাৰ্থে এই উৎসৱৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল। ৰাজপৰিয়ালৰ তেওঁৰ বংশধৰ ৰাজকুমাৰ ৰাম বৰ্মাই বৰ্তমান ইয়াৰ আয়োজন কৰে।^২৩

ডাঙৰ মূৰ্তি]]

এই মন্দিৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উৎসৱটো হৈছে 'লক্ষ দীপম', যাৰ অৰ্থ হৈছে "এক লাখ চাকি।" এই উৎসৱ প্ৰতি ৬ বছৰত এবাৰকৈ পালন কৰা হয়। এই উৎসৱৰ পূৰ্বে ৫৬ দিন ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে প্ৰাৰ্থনা আৰু তিনিখন বেদ পাঠ কৰা হয়। এই নিয়মটোক 'মুৰাজপম' বুলি কোৱা হয়। মুৰাজপমৰ অন্তিম দিনা মন্দিৰৰ ভিতৰত আৰু চৌহদৰ চাৰিওফালে এক লাখ মিঠাতেলৰ চাকি জ্বলোৱা হয়।^২৩

ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল

১৮ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত, মাতৃপ্ৰধান পৰম্পৰা অনুসৰি, অনিঝম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই ২৩ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মোমায়েক ৰাম বৰ্মাৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে সিংহাসনত আৰোহণ কৰে। তেওঁ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ বিৰুদ্ধে থকা ষড়যন্ত্ৰ ধৰা পেলাই এট্টুভীটিল পিল্লামাৰ ("আঠটা ঘৰৰ প্ৰভু") আৰু তেওঁৰ সতীয়া ভাই-ভনীসকলৰ ৭০০বছৰীয়া আধিপত্য সফলতাৰে দমন কৰিছিল। এই বেছিভাগ আখ্যানৰ ওপৰত বিভিন্ন কিংবদন্তি আৰু বিতৰ্ক আছে, কিন্তু সামগ্ৰিকভাৱে তেওঁ শাসন-ব্যৱস্থা নিজৰ হাতলৈ আনি কেন্দ্ৰীভূত কৰিছিল। অনিঝম তিৰুনাল সিংহাসনত বহাৰ লগে লগেই পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ অন্তিমটো ডাঙৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ হৈছিল আৰু ৯০৬ মালায়ালম বৰ্ষত (১৭৩১ খ্ৰীষ্টাব্দ) মূল বিগ্ৰহভাগ পুনৰ প্ৰাণ-প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ১৭৫০ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত অনিঝম তিৰুনালে সমগ্ৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য মন্দিৰৰ মূল দেৱতা পদ্মনাভস্বামীৰ চৰণত সমৰ্পণ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ আৰু তেওঁৰ বংশধৰসকলে 'পদ্মনাভ দাস' (Padmanabha Dasa) হিচাপে দেৱতাৰ অধীনত থাকি ৰাজ্যৰ সেৱা কৰাৰ অংগীকাৰ কৰে। তেতিয়াৰেপৰা ট্ৰাভাংকোৰৰ প্ৰতিজন ৰজাৰ নামৰ আগত 'শ্ৰী পদ্মনাভ দাস' আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলক 'শ্ৰী পদ্মনাভ সেৱিনী' বুলি কোৱা হৈছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে "পদ্মনাভস্বামীৰ সেৱক।" ৰজাই পদ্মনাভস্বামীলৈ কৰা এই দান কাৰ্য "ত্ৰিপ্পাদিদানম" নামেৰে জনাজাত আছিল। ৫৩ বছৰ বয়সত অনিঝম তিৰুনালৰ মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ অন্তিম ইচ্ছাৰদ্বাৰা মহাৰজা আৰু মন্দিৰৰ ঐতিহাসিক সম্পৰ্কটো স্পষ্ট হৈ পৰিছিল: "পদ্মনাভস্বামীৰ চৰণত ৰাজ্য সমৰ্পণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো ধৰণৰ সালসলনি কৰিব নালাগে আৰু ভৱিষ্যতে আহৰণ কৰা সকলো ভূ-খণ্ড দেৱস্বম (মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষ) কৰ্তৃপক্ষক হস্তান্তৰ কৰিব লাগিব।"

মন্দিৰ প্ৰশাসন

পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ বৰ্তমান (২০২০ চনৰ ১৩ জুলাইৰ পৰা) ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশত গঠিত এখন প্ৰশাসনিক সমিতিৰদ্বাৰা পৰিচালিত হৈ আছে। মন্দিৰৰ ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি আৰু পৰম্পৰাসমূহ অক্ষুণ্ণ ৰাখি ইয়াৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ প্ৰশাসন, সম্পত্তি, বিত্ত আৰু মাটি-বাৰী পৰিচালনাৰ বাবে এই সমিতি গঠন কৰা হৈছিল।^{২৬২৭২৮২৯}

মন্দিৰৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত সংস্থাসমূহ যেনে— এত্তাৰা যোগম, তন্ত্ৰী আৰু পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় আৰু পৰামৰ্শদাতা ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। আনহাতে ন্যায়িক তত্ত্বাৱধানত প্ৰশাসনিক সমিতিয়ে সমগ্ৰ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ পৰিচালনা কৰে।^{২৬২৭২৮২৯}

প্ৰশাসনিক সমিতিৰ গঠন

প্ৰশাসনিক সমিতি তলত উল্লেখ কৰা সদস্যসকলক লৈ গঠিত:-

• তিৰুৱনন্তপুৰমৰ জিলা ন্যায়াধীশ – সভাপতি
• কেৰালা চৰকাৰৰ এজন প্ৰতিনিধি (যি সচিব পৰ্যায়ৰ তলৰ নহয়)
• ভাৰত চৰকাৰৰ এজন প্ৰতিনিধি
• মন্দিৰৰ মুখ্য তন্ত্ৰী বা তেওঁৰ প্ৰতিনিধি
• ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ এজন প্ৰতিনিধি (ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা)
• আদালতৰ নিৰ্দেশ মৰ্মে নিযুক্ত মন্দিৰ প্ৰশাসন, বিত্ত, প্ৰত্নতত্ত্ব বা সংৰক্ষণৰ জ্ঞান থকা এজন বিশেষজ্ঞ সদস্য^{২৬২৭২৮২৯}

এই সমিতিয়ে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ধাৰাবাহিক তত্ত্বাৱধানত কাম কৰে। মন্দিৰৰ প্ৰশাসন, নিৰাপত্তা, সংৰক্ষণ আৰু মন্দিৰৰ গুপ্ত কোঠালিকে ধৰি সম্পত্তি পৰিচালনাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ বাবে এই সমিতি দায়বদ্ধ।^{২৬২৭২৮২৯}

অতীতৰ মন্দিৰ পৰিচালনা

অতীতত পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পত্তি এট্টুভীটিল পিল্লামাৰ ("আঠটা ঘৰৰ প্ৰভু")-ৰ সহায়ত এত্তাৰা যোগম (ৰজা আৰু আঠজনীয়া পৰিষদ)দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হৈছিল।^২৩ এত্তাৰা যোগম পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ, ছয়জনীয়া তিৰুৱনন্তপুৰথু সভা, সভঞ্জিথান (সচিব) আৰু আৰাচান (ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা)ক লৈ গঠিত আছিল। মন্দিৰৰ প্ৰশাসনৰ বাবে মূলতঃ তিৰুৱনন্তপুৰথু সভা দায়বদ্ধ আছিল। কুপাক্কাৰা পট্টি, বাঞ্চিয়ুৰ আথিয়াৰা পট্টি, কোল্লুৰ আথিয়াৰা পট্টি, মুত্তাভিলা পট্টি, কৰুৱা পট্টি আৰু নেইথাচ্ছেৰী পট্টি এই সভাৰ সদস্য আছিল। পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে সভাৰ বৈঠকত সভাপতিত্ব কৰিছিল। শ্ৰীকৰ্যথু পট্টি আছিল এই সভাৰ সচিব। সভাই লোৱা যিকোনো সিদ্ধান্ত কেৱল ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজাই অনুমোদন কৰিলেহে কাৰ্যকৰী কৰিব পৰা গৈছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি এত্তাৰা যোগমৰ আঠজন সদস্যই (সাতজন পট্টি আৰু এজন ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা) স্বয়ং পৰশুৰামৰপৰা নিজৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল।

তাৰ পূৰ্বে কেৱল নডুভিল মঠৰ স্বামীয়াৰসকলকহে ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজাই পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। অনিঝম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই এত্তাৰা যোগমৰ কৰ্তৃত্ব হ্ৰাস কৰে আৰু শক্তিশালী এট্টুভীটিল পিল্লামাৰসকলক উৎখাত কৰে। তাৰ পিছত এত্তাৰা যোগম এখন পৰামৰ্শদাতা পৰিষদত পৰিণত হয়। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত নডুভিল মঠৰ উপৰি মুন্সিৰা মঠে পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ নিযুক্তিৰ অধিকাৰ লাভ কৰে। কিছুদিন পূৰ্বে উথ্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই ত্ৰিক্কাইকাট্টু মঠ আৰু থেক্কে মঠৰ স্বামীয়াৰসকলকো পুষ্পাঞ্জলিৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছিল। যদিও মহাৰজাই পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ নিযুক্তি দিয়ে, তথাপি স্বামীয়াৰক দেখিলে মহাৰজাই "ভেচু নমস্কাৰম" (আঁঠু কাঢ়ি কৰা প্ৰণাম) কৰিব লাগিছিল। ২০১৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত উথ্ৰাডম তিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বৰ্মাৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ ভাগিন মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী মহাৰজা হয়। তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ দৰে মূলম তিৰুনালেও 'মহাৰজা' উপাধি গ্ৰহণ কৰাৰ পূৰ্বে এত্তাৰা যোগমৰ সন্মতি লৈছিল। প্ৰস্তাৱিত মহাৰজা, যোগাথিল পট্টিমাৰ আৰু তন্ত্ৰীৰ উপস্থিতিত পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ মাৰাভাঞ্চেৰী থেক্কেডাথু নীলকান্ত ভাৰতীকালে এত্তাৰা যোগমৰ নিট্টু (আদেশ) পত্ৰত স্বাক্ষৰ কৰি মূলম তিৰুনালক 'চিৰাভা মুথা তিৰুভাদী' (ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰজা) আৰু 'ত্ৰিপাপপুৰ মুথা তিৰুভাদী' (মন্দিৰৰ ৰক্ষক) হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। এই অনুষ্ঠান পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ কুলশেখৰ মণ্ডপত অনুষ্ঠিত হৈছিল। মহাৰাণী ৰীজেণ্ট পূৰাদম তিৰুনাল সেতু লক্ষ্মী বাঈৰ নাতি ৰেৱতী তিৰুনাল বালগোপাল বৰ্মা ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী ইলায়াৰাজা (ৰাজকুমাৰ)।^২৩৩০

মন্দিৰৰ সম্পত্তি

মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সমস্ত সম্পত্তি মূল দেৱতা ভগৱান পদ্মনাভস্বামীৰ অধীনত আছে। দীৰ্ঘদিন ধৰি এই সম্পত্তি ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ নেতৃত্বত থকা এটা ট্ৰাষ্টে নিয়ন্ত্ৰণ কৰি আহিছিল। টি পি সুন্দৰৰাজনৰ গোচৰে "গোটেই বিশ্বই মন্দিৰটোলৈ চোৱাৰ দৃষ্টিভংগী সলনি কৰি দিছিল।" ^{৩১৩২৩৩}

হিচাপ-নিকাচৰ সুবিধাৰ বাবে আদালতে মন্দিৰৰ এতিয়ালৈকে জনাজাত ছয়টা গুপ্ত কোঠালিক (নিলাভৰা) 'A'ৰপৰা 'F' লৈকে নামকৰণ কৰিছে ( অৱশ্যে ইয়াৰ পিছত ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত গোপাল সুব্ৰমণিয়ামৰ এক এমিকেচ কিউৰি প্ৰতিৱেদনত আৰু দুটা ভূ-গৰ্ভস্থ কোঠালিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, যিবোৰক 'G' আৰু 'H' নাম দিয়া হৈছে)।^৩৪৩৫ বিশ্বাস কৰা হয় যে ১৮৮০ চনৰপৰা 'B' কোঠালিটো খোলা হোৱা নাই। আনহাতে 'A' কোঠালিটো সম্ভৱতঃ শেহতীয়া দশকবোৰত খোলা হৈছিল। কিন্তু 'C'ৰপৰা 'F' লৈকে কোঠালিবোৰ বিগত বছৰবোৰত সময়ে সময়ে খোলা হৈছে।

'B' গুপ্ত কোঠালি (নিলাভৰা B)

পুৰাণত উল্লেখ আছে যে বলৰামে ফাল্গুনম (বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম) ভ্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁ পঞ্চঅপ্সৰাত (পদ্মপুখুৰী) স্নান কৰি ঋষি আৰু অন্যান্য ভক্তসকলক দহ হাজাৰ গাইগৰু দান কৰিছিল।^৩৬ যদিও বৰ্তমানৰ তিৰুৱনন্তপুৰম চহৰখনত পদ্মনাভৰ উপাসনা স্থলী সদায় আছিল আৰু বলৰামৰ সময়তো ই এক প্ৰাচীন তথা বিখ্যাত তীৰ্থস্থান আছিল, তথাপি দেৱতাৰ বৰ্তমানৰ এই মন্দিৰটো পৰৱৰ্তী সময়তহে গঢ়ি উঠিছিল। বলৰামে যি ঠাইত গাইগৰু দান কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, সেই ঠাইতে চুট্টাম্বলমৰ (গৰ্ভগৃহৰ চাৰিওফালে থকা প্ৰদক্ষিণ পথ) দক্ষিণ-পশ্চিম অংশটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই অংশটোক 'মহাভাৰতকোণম' বুলি জনা গৈছিল আৰু ইয়াৰ তলৰ ভূ-গৰ্ভস্থ অংশতে 'B' আৰু 'A' দুয়োটা গুপ্ত কোঠালি অৱস্থিত আছিল।^{৩৭৩৮৩৯} কিংবদন্তি অনুসৰি, পদ্মপুখুৰীৰ পাৰত বহুতো দেৱতা আৰু ঋষিয়ে বলৰামক দৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকে তাত থাকি পদ্মনাভৰ আৰাধনা কৰাৰ অনুমতি বিচাৰিছিল আৰু বলৰামে তেওঁলোকৰ এই ইচ্ছা পূৰণ কৰিছিল। বিশ্বাস কৰা হয় যে এই দেৱতা আৰু ঋষিসকলে 'B' কোঠালিতে থাকি দেৱতাৰ উপাসনা কৰে। দেৱতাৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত নাগ দেৱতাসকলেও এই কোঠালিতে বাস কৰে।^২৩ মূল গৰ্ভগৃহৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত যাৰ মায়াবী আৰু ভয়ংকৰ ৰূপ অংকন কৰা হৈছে, সেই কাঞ্জিৰোট্টু যক্ষীয়েও এই কোঠালিতে থাকি ভগৱান নৃসিংহৰ আৰাধনা কৰে।^২৩ মূল দেৱতাৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰিবলৈ এই কোঠালিৰ তলত শ্ৰীচক্ৰৰ দৰে "পৱিত্ৰ" বস্তু স্থাপন কৰা হৈছিল। থেক্কেডমৰ উগ্ৰ নৰসিংহ (হিন্দু ধৰ্ম)ক 'B' কোঠালিৰ ৰক্ষক বুলি কোৱা হয়। 'B' কোঠালিৰ দুৱাৰত এটা সাপৰ ছবি আছে, যিয়ে ইয়াক খোলা যিকোনো লোকৰ বাবে বিপদৰ "সংকেত" দিয়ে। ২০১১ চনৰ আগষ্ট মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা চাৰি দিনীয়া এক অষ্টমংগল দেৱপ্ৰশ্নম (জ্যোতিষীয় গণনা) অনুষ্ঠানত 'B' কোঠালিটোক এক "নিষিদ্ধ এলেকা" বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।^৩৮

'B' গুপ্ত কোঠালিটোৰ আচল নাম "মহাভাৰত কাল্লাৰা" আছিল। ই মন্দিৰটোৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ভূ-গৰ্ভস্থ কোঠালি।^{৪০১২৪১} ইতিহাসবিদ ড° টি পি শংকৰণকুট্টী নায়াৰ আৰু মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলৰ মতে, এই কোঠালিটোক লৈ কৰা আটাইতকৈ পুৰণি মূল্যায়ন ১৮৮০ চনত ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে কৰিছিল। সেই সময়ৰ হিচাপত, এতিয়ালৈকে নোখোলা এই একমাত্ৰ কোঠালিটোৰ সম্পত্তিৰ মূল্য আছিল প্ৰায় ১২,০০০ কোটি টকা (১৮৮০ চনৰ মুদ্ৰা মান অনুসৰি)।^{৪০৪২৪৩} ১৮৮৫ চনত এক আউন্স সোণৰ মূল্য আছিল ৪.২৬ ব্ৰিটিছ পাউণ্ড।^৪৪ সেই একেই বৰ্ষত এক ব্ৰিটিছ পাউণ্ডৰ বিনিময় মূল্য আছিল প্ৰায় ৫.২৯ ভাৰতীয় টকা।^৪৫৪৬

১৯৩৩ চনত অহা এগৰাকী ইংৰাজ মহিলা এমিলী গিলক্্ৰীষ্ট হেচৰ^৪৭ এক প্ৰবন্ধত ১৯০৮ চনত এটা কোঠালি খোলাৰ বিফল প্ৰচেষ্টাৰ কথা উল্লেখ আছে। তেওঁৰ 'ট্ৰাভাংকোৰ: এ গাইড বুক ফৰ দি ভিজিটৰ' (অক্সফৰ্ড ইউনিভাৰ্চিটী প্ৰেছ, ১৯৩৩) নামৰ গ্ৰন্থখনত লিখিছে: "প্ৰায় ২৫ বছৰ আগতে যেতিয়া ৰাজ্যখনক অতিৰিক্ত ধনৰ প্ৰয়োজন হৈছিল, তেতিয়া এই বাকচবোৰ খুলি তাৰ সম্পত্তি ব্যৱহাৰ কৰাটো উচিত বুলি ভবা হৈছিল।" "এটা মানুহৰ গোট" একত্ৰিত হৈ জোঁৰ লৈ কোঠালিবোৰত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। কিন্তু যেতিয়া তেওঁলোকে কোঠালিবোৰ "ফেঁটী সাপেৰে ভৰি থকা" দেখিলে, তেতিয়া তেওঁলোকে "প্ৰাণৰ ভয়ত তাৰপৰা পলাই গ’ল।" ^১২

ৰাজপৰিয়ালে দাবী কৰি আহিছে যে 'B' কোঠালিটো খোলাটো অমংগলীয়া হ’ব পাৰে।^৪৮ সাতজনীয়া দলটোৱে ২০১১ চনৰ ৮ জুলাইত আন কিছুমান বিশেষজ্ঞৰ সৈতে আলোচনা কৰি এই কোঠালিটো খোলাৰ ক্ষেত্ৰত চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ কথা আছিল।^৪৯ "দেৱতাৰ ইচ্ছা জানিবলৈ" মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এক অষ্টமংগল দেৱপ্ৰশ্নমত প্ৰকাশ পায় যে 'B' কোঠালিটো খোলাৰ যিকোনো প্ৰচেষ্টাই দেৱতাৰ অসন্তুষ্টিৰ কাৰণ হ’ব। লগতে হিচাপ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত আন কোঠালিবোৰত থকা পৱিত্ৰ বস্তুবোৰ অশুদ্ধ হৈ পৰিছে।^৩৮ ২০১১ চনত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰদ্বাৰা নিযুক্ত পৰ্যবেক্ষকসকলে 'B' কোঠালিৰ এটা সমুখ-কক্ষ (Antechamber) খুলিছিল।^৫০ কিন্তু পৰ্যবেক্ষকসকলে মূল 'B' কোঠালিটো খুলিব নোৱাৰিলে। অৱশ্যে ২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত উচ্চতম ন্যায়ালয়ত দাখিল কৰা প্ৰতিৱেদনত গোপাল সুব্ৰমণিয়াময়ে আন এক দেৱপ্ৰশ্নম অনুষ্ঠিত কৰাৰ পাছত ইয়াক খোলাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। দুজন পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰ হৈছে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সৰ্বোচ্চ ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ। ২০১৬ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত নডুভিল মঠৰ পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে প্ৰশাসনিক সমিতিৰ অধ্যক্ষ আৰু কাৰ্যবাহী বিষয়ালৈ পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰি 'B' কোঠালি খোলাৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে। ২০১৮ চনৰ মে’ মাহত মুন্সিৰা মঠৰ পুষ্পাঞ্জলি স্বামীয়াৰে পৱিত্ৰ কোঠালিটো খোলাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰচাৰ চলাই কাচৰগড়ৰপৰা তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ এক ৰথযাত্ৰাৰ নেতৃত্ব দিয়ে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৰ্বোচ্চ ধৰ্মীয় নেতা আজভাঞ্চেৰী থম্প্ৰাক্কলেও ৰথযাত্ৰাৰ সৈতে জড়িত এখন সভাত ভাষণ দি দাবী জনায় যে 'B' কোঠালিটো খুলি ধৰ্মীয় বিশ্বাসত আঘাত হানিব নালাগে।

ভাৰতৰ প্ৰাক্তন নিয়ন্ত্ৰক আৰু মহাগণনা পৰীক্ষক (CAG) বিনোদ ৰায়ৰ ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, শেহতীয়া দশকবোৰত 'B' কোঠালিৰ অন্তত সমুখ-কক্ষটো অন্ততঃ সাতবাৰ খোলা হৈছে— ১৯৯১ চনত দুবাৰ আৰু ২০০২ চনত পাঁচবাৰ।^৫১ বিনোদ ৰায়ৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত ৰাজকুমাৰী অশ্বথী তিৰুনাল গৌৰী লক্ষ্মী বাঈয়ে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে শ্ৰীৰায়ে 'B' কোঠালিৰ সমুখ-কক্ষটোৰ কথাহে উল্লেখ কৰিছিল। সেই সমুখ-কক্ষটো ২০১১ চনতো উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰদ্বাৰা নিযুক্ত পৰ্যবেক্ষকসকলে খুলিছিল।^৫২ ইয়াৰ পূৰ্বে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰদ্বাৰা নিযুক্ত এমিকেচ কিউৰি গোপাল সুব্ৰমণিয়ামেও অভিযোগ কৰিছিল যে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিষেধাজ্ঞা থকা সত্ত্বেও 'B' কোঠালি বা ইয়াৰ কোনো এটা সমুখ-কক্ষ খোলা হৈছিল।^৫৩

পাঁচটা সৰু গুপ্ত কোঠালি খোলাৰ প্ৰক্ৰিয়া

২০১১ চনৰ জুন মাহত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে পুৰাতত্ত্ব বিভাগ আৰু অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনীৰ কৰ্তৃপক্ষক মন্দিৰৰ কিছুমান গোপন কোঠালি খুলিবলৈ আৰু ভিতৰত থকা বস্তুবোৰৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।^৫৪ মন্দিৰৰ দুজন পুৰোহিত ক্ৰমে 'পেৰিয়া নাম্বি' আৰু 'থেক্কেডাথু নাম্বি' হ’ল 'C'ৰপৰা 'F' লৈকে নামকৰণ কৰা চাৰিটা কোঠালিৰ ৰক্ষক। এই কোঠালিবোৰ সময়ে সময়ে খোলা হয়। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিৰ্দেশ দিছিল যে 'C'ৰপৰা 'F' লৈকে কোঠালিবোৰ খোলোতে আৰু ভিতৰৰ বস্তুবোৰ ব্যৱহাৰ কৰোঁতে মন্দিৰৰ "পৰম্পৰাগত নিয়ম আৰু ৰীতি-নীতি" পালন কৰিব লাগিব। লগতে 'A' কোঠালিটো কেৱল বস্তুৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবেহে খোলা হ’ব আৰু তাৰ পিছত বন্ধ কৰা হ’ব। এক বিতং তালিকা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নিযুক্তি দিয়া এজন সাতজনীয়া সদস্যৰ দলে মন্দিৰৰ ভূ-গৰ্ভস্থ কোঠালিবোৰ পৰীক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তলা-চাবিৰ তলত থকা এক বিশাল সম্পত্তিৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা সম্ভৱ হৈছিল।

ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি ২০১২ চনৰ আগষ্ট মাহত 'C', 'D', 'E' আৰু 'F' কোঠালিৰ বস্তুৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয়। ২০১২ চনৰ শেষৰফালে 'A' কোঠালিৰ আনুষ্ঠানিক তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ কাম আৰম্ভ হয়।^৫৫ 'A', 'C', 'D', 'E' আৰু 'F' কোঠালিবোৰ ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰ সৈতে খোলা হৈছিল।

উদ্ধাৰ হোৱা বস্তুবোৰৰ ভিতৰত এশটাতকৈও অধিক হীৰা, পদ্মৰাগ মণি আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত ৩.৫ ফুট ওখ এটা নিভেৰা বিশুদ্ধ সোণৰ মহাবিষ্ণুৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে।^৫৬ ইয়াৰ উপৰি ১৮ ফুট দীঘল এটা বিশুদ্ধ সোণৰ শিকলি, ৫০০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ সোণৰ থোপা, ৩৬ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ সোণৰ ওৰণি, বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত ১২০০খন 'চৰাপল্লী' সোণৰ মুদ্ৰাৰ মালা উদ্ধাৰ হৈছে। লগতে সোণৰ অলংকাৰ, ডিঙিৰ মালা, মুকুট, হীৰা, মাণিক, নীলম, মৰকত আৰু সোণৰ সামগ্ৰীৰে ভৰ্তি কেইবাটাও মোনা পোৱা গৈছে।^{৫৭৫৮৫৯৬০} দেৱতাক সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰায় ৩০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ১৬টা অংশ থকা সোণৰ অংগবস্ত্ৰ, মাণিক আৰু মৰকত খচিত সোণৰ "নাৰিকলৰ কোৰোকা" আৰু ১৮ শতিকাৰ নেপোলিয়ন বোনাপাৰ্ট যুগৰ কেইবাটাও মুদ্ৰা পোৱা গৈছে।^৬১৬২ ২০১২ চনৰ আৰম্ভণিতে এই বস্তুবোৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ এখন বিশেষজ্ঞ সমিতি গঠন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কান্নুৰ জিলাৰ কট্টায়মত উদ্ধাৰ হোৱা ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ লাখ লাখ সোণৰ মুদ্ৰাও অন্তৰ্ভুক্ত আছে। ভাৰতৰ প্ৰাক্তন নিয়ন্ত্ৰক আৰু মহাগণনা পৰীক্ষক (CAG) বিনোদ ৰায়ৰ মতে (যিয়ে ১৯৯০ চনৰপৰা মন্দিৰৰ কিছুমান নথি পৰীক্ষা কৰিছিল), ২০১৪ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে ইতিমধ্যে খোলা থকা 'A' কোঠালিত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ চনৰ প্ৰায় ৮০০ কিলোগ্ৰাম সোণৰ মুদ্ৰা জমা হৈ আছে। ইয়াৰ প্ৰতিটো মুদ্ৰাৰ মূল্য ২.৭ লাখ টকাতকৈও অধিক। ইয়াৰ উপৰি ১৮ ফুট দীঘল মূল দেৱতাৰ বাবে এশ হাজাৰ হীৰা আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত এটা বিশুদ্ধ সোণৰ সিংহাসন পোৱা গৈছে। 'A' কোঠালিত প্ৰৱেশ কৰা এজন ব্যক্তিৰ মতে, তাত থকা কিছুমান ডাঙৰ হীৰা এজন প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ বুঢ়া আঙুলিৰ সমান আছিল।^৬৩ বিভিন্ন প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, তাত হীৰা আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত অন্ততঃ তিনিখন বা তাতকেই অধিক নিভেৰা সোণৰ মুকুট পোৱা গৈছে।^৬৪৬৫ কিছুমান সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰতিৱেদনত 'A' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষৰপৰা উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীৰ ভিতৰত শ শ বিশুদ্ধ সোণৰ চকী, হাজাৰ হাজাৰ সোণৰ পাত্ৰ আৰু কলহৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।^৬৬ মন্দিৰৰ দৈনন্দিন ধৰ্মীয় নীতি-নিয়ম বা উৎসৱ-পাৰ্বণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা শ শ সোণৰ পাত্ৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা হোৱা নাছিল। কাৰণ এই ক্ষেত্ৰত মন্দিৰৰ পুৰোহিতসকলে তীব্ৰ আপত্তি দৰ্শাইছিল।^৫৫

'A' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰপৰা ১.০২ লাখতকৈও অধিক "সামগ্ৰী" উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে 'C'ৰপৰা 'F' কোঠালিৰপৰা ২০০০ তকেই অধিক সামগ্ৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াত এটা "সামগ্ৰী" মানে এটা একক বস্তু বা কেইবাটাও বস্তুৰ সংগ্ৰহ হ’ব পাৰে। যেনে— ৮০০ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ ১.৯৫ লাখ 'ৰাচাপ্পনম' (সোণৰ মুদ্ৰা) আৰু নৱৰত্নৰ ছেট। ২০১৩ চনৰ মাৰ্চ মাহলৈকে কৰা তালিকাভুক্তকৰণ অনুসৰি ডাঙৰ ডাঙৰ সোণৰ অলংকাৰৰ অংশ হিচাপে ৬০,০০০ তকৈও অধিক বহুমূলীয়া পাথৰ খচিত হৈ আছে।

বৰ্ণনা কৰা মুঠ আঠটা কোঠালিৰ ভিতৰত কেৱল পাঁচটা সৰু কোঠালি খোলিয়েই এতিয়ালৈকে যি সম্পত্তি পোৱা গৈছে, তাক বিশ্বৰ ইতিহাসত সোণ আৰু বহুমূলীয়া পাথৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সংগ্ৰহ বুলি গণ্য কৰা হৈছে।^৬৭৬৮

বিশ্বাস কৰা হয় যে এই মূল্যৱান সম্পত্তিসমূহ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি মন্দিৰটোত জমা হৈছিল। চেৰা ৰাজবংশ, পাণ্ড্য ৰাজ্য, ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়াল, কোলাথিৰী, পল্লৱ ৰাজবংশ, চোল ৰাজবংশ আৰু দক্ষিণ ভাৰত তথা ইয়াৰ বাহিৰৰ বিভিন্ন ৰজাসকলে এইবোৰ দেৱতাৰ চৰণত দান কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি মেচোপটেমিয়া, জেৰুজালেম, গ্ৰীচ, ৰোমৰ শাসক আৰু ব্যৱসায়ীসকলৰ লগতে পৰৱৰ্তী সময়ত ইউৰোপৰ বিভিন্ন ঔপনিৱেশিক শক্তি আৰু অন্যান্য দেশৰপৰাও এই সম্পদসমূহ আহিছিল।^{৮১১৬৯৭০}

কিছুমান লোকে মত প্ৰকাশ কৰে যে এই জমা থকা সম্পদৰ এটা অংশ পৰৱৰ্তী সময়ত কৰ হিচাপে আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য জয় কৰা ৰাজ্যসমূহৰপৰা ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজাসকলৰ হাতলৈ আহিছিল।^৭১

অৱশ্যে বেছিভাগ পণ্ডিতেই বিশ্বাস কৰে যে এই সম্পদ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি গোট খাইছিল। কিয়নো কেইবাখনো বৰ্তমান উপলব্ধ হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ আৰু সংগম তামিল সাহিত্যত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ ৰপৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ৩০০, য’ত ইয়াৰ বিপুল সম্পত্তিৰ বাবেই ইয়াক "সোণালী মন্দিৰ" বুলি কোৱা হৈছিল) এই দেৱতা আৰু মন্দিৰৰ উল্লেখ আছে। এই ভঁৰালত চেৰা, পাণ্ড্য, গ্ৰীক আৰু ৰোমান যুগৰ অলেখ ঐতিহাসিক সামগ্ৰী আছে।^{৯১১১০৮} প্ৰাচীন তামিল সংগম মহাকাব্য চিলপ্পাটিকাৰমত (অনুমাণিক খ্ৰীষ্টাব্দ ১০০ ৰপৰা ৩০০) উল্লেখ আছে যে তদানীন্তন চেৰা ৰজা চেলকুট্টুৱনে এটা 'সোণালী মন্দিৰ'ৰ (অৰিতুয়িল-অমাৰ্দন) পৰা সোণ আৰু বহুমূলীয়া পাথৰ উপহাৰ পাইছিল, যি পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।^৭২ হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি তিৰুৱনন্তপুৰম, কান্নুৰ, ৱায়ানাদ, কোল্লম, পালাক্কাড আৰু মালাপ্পুৰম জিলাৰ নদীসমূহৰপৰা সোণ বুটলি থকাৰ লগতে খনিৰপৰাও সোণ আহৰণ কৰা হৈছিল। ঐতিহাসিক তথ্য অনুসৰি সুমেৰীয় যুগৰপৰাই কেৰালাৰ মালাবাৰ অঞ্চলত (যি ঐতিহাসিক 'তামিলাকাম' অঞ্চলৰ অংশ আছিল) দক্ষিণে ভিঝিনজামৰপৰা উত্তৰে মাংগালোৰলৈকে কেইবাটাও ব্যাৱসায়িক কেন্দ্ৰ আছিল। ১৭০০ শতিকাৰ শেষৰফালে যেতিয়া মহীশূৰৰদ্বাৰা মালাবাৰ আক্ৰমণ হৈছিল, তেতিয়া কেৰালা আৰু সুদূৰ দক্ষিণৰ অন্যান্য ৰাজপৰিয়ালসমূহে (যিসকল ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰে শাখা আছিল) তিৰুৱনন্তপুৰমত আশ্ৰয় লৈছিল। তেওঁলোকে নিজৰ সুৰক্ষাৰ বাবে নিজ নিজ মন্দিৰৰ সম্পত্তি পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰতে জমা ৰাখিছিল।^{৮৬৯৭০} লগতে, আটাইতকৈ ডাঙৰ তথা এতিয়ালৈকে নোখোলা কোঠালিটো আৰু ইতিমধ্যে খোলা হোৱা সৰু কোঠালিবোৰত থকা বেছিভাগ সম্পদেই ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্য গঠন হোৱাৰ বহু আগৰ। ইয়াৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হৈছে বিনোদ ৰায়ে উল্লেখ কৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ চনৰ প্ৰায় ৮00 কিলোগ্ৰাম সোণৰ মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ। প্ৰখ্যাত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ তথা ইতিহাসবিদ আৰ নাগাস্বামীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে কেৰালাৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা এই দেৱতালৈ আগবঢ়োৱা দান-বৰঙনিৰ বহুতো নথি-পত্ৰ কেৰালাত পোৱা যায়।^১৭ শেষত, ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজ্যত সদায় চৰকাৰী ৰাজকোষ (কাৰুভেলাম), ৰাজপৰিয়ালৰ নিজা ৰাজকোষ (চেল্লাম) আৰু মন্দিৰৰ ৰাজকোষৰ (তিৰুভাৰা ভাণ্ডাৰম বা শ্ৰী ভাণ্ডাৰম) মাজত পাৰ্থক্য ৰখা হৈছিল। মহাৰাণী গৌৰী লক্ষ্মী বাঈৰ ৰাজত্বকালত কেৰালা অঞ্চলৰ কু-পৰিচালিত হৈ থকা শ শ মন্দিৰ চৰকাৰৰ অধীনলৈ অনা হৈছিল। এই মন্দিৰবোৰৰ অতিৰিক্ত অলংকাৰসমূহো পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ গোপন কোঠালিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে সেই মন্দিৰসমূহৰ দৈনন্দিন চোৱা-চিতাৰ বাবে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ পুঁজি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^২৩

২০১১ চনৰ জুলাই মাহৰ এই চৰ্চিত ঘটনাৰ পূৰ্বে, ১৯৩১ চনত 'A', 'C', 'D', 'E' বা 'F' কোঠালিৰ যিকোনো এটা বা ইয়াৰ সমুখ-কক্ষ খোলা হৈছিল। সেই সময়ত ভাৰতত তীব্ৰ অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থা চলি থকাৰ বাবে ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু চৰকাৰী ৰাজকোষ প্ৰায় খালী হৈ পৰিছিল। সেয়েহে ইয়াক খোলাৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। ৰজা আৰু পুৰোহিতসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি গঠিত এটা সৰু দলে তাত এটা ডাঙৰ ভঁৰালৰ দৰে ঘৰ পাইছিল, যিটো বেছিভাগ সোণ আৰু কিছু পৰিমাণে ৰূপৰ মুদ্ৰা তথা অলংকাৰেৰে ভৰি আছিল। ইয়াৰ ওপৰত শ শ বিশুদ্ধ সোণৰ পাত্ৰ ৰখা আছিল। লগতে সোণৰ মুদ্ৰাৰে ভৰ্তি চাৰিটা ডাঙৰ বাকচো আছিল। মাটিত খোপনি পুতি থকা আৰু ছয়টা ভাগ থকা এটা ডাঙৰ বাকচো তাত পোৱা গৈছিল। সেইবোৰ হীৰা, মাণিক, নীলম আৰু মৰকত খচিত সোণৰ অলংকাৰেৰে ভৰি আছিল। ইয়াৰ বাহিৰেও পুৰণি মুদ্ৰাৰে ভৰ্তি আৰু চাৰিটা বাকচ পোৱা গৈছিল, যিবোৰ হিচাপ কৰিবলৈ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু চৰকাৰী ৰাজকোষলৈ লৈ যোৱা হৈছিল।^১২

আইনী বিবাদসমূহ

২০১১ চনত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে ৰাজ্য চৰকাৰে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পত্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণ নিজৰ হাতলৈ ল’ব লাগে। ইয়াৰ পিছতে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত আপিল কৰে।^৭৩ এই সন্দৰ্ভত এটা স্বতন্ত্ৰ প্ৰতিৱেদন তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই প্ৰতিৱেদনত ৰাজপৰিয়ালে মন্দিৰৰ সম্পত্তি আত্মসাৎ কৰাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ’ল।^৫৫

উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে সম্পত্তিৰ তালিকাৰ ফলাফলসমূহ ৰাজহুৱা কৰিব নোৱাৰিব।^৫৫

২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আদালতৰ বন্ধু (Amicus Curiae) অধিবক্তা গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ৫৭৭ পৃষ্ঠাৰ এখন প্ৰতিৱেদন দাখিল কৰে। তেওঁ মন্দিৰ প্ৰশাসনত অনিয়ম হোৱাৰ গুৰুতৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁৰ মতে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই কেইবাটাও বেংক একাউণ্ট আৰু ট্ৰাষ্ট খুলি নিজৰ নৈতিক দায়িত্ব পালনত ব্যৰ্থ হৈছে। লগতে বিগত ১০ বছৰ ধৰি আয়কৰ ৰিটাৰ্নো দাখিল কৰা হোৱা নাই।

প্ৰতিৱেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছিল: "বিপুল পৰিমাণৰ সোণ আৰু ৰূপ উদ্ধাৰ হোৱাৰ ঘটনাই আদালতৰ বন্ধুক আচৰিত কৰি তুলিছে। ই এক কু-পৰিচালনাৰ স্পষ্ট উদাহৰণ। ইয়াত সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া মেচিন (Gold plating machine) থকা বুলি উঠা অভিযোগো এক বুজাব নোৱাৰা ঘটনা। এই আৱিষ্কাৰে সমাজৰ উচ্চ স্তৰৰ লোকৰদ্বাৰা পৰিকল্পিতভাৱে সম্পদ উলিয়াই নিয়াৰ সন্দেহ বৃদ্ধি কৰে। এই বিষয়বোৰ সমাধান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সমগ্ৰ চৰকাৰী ব্যৱস্থাটোৰ মাজত এটা উদাসীনতা দেখা গৈছিল। আৰক্ষীৰ পৰ্যাপ্ত তদন্তৰ অভাৱে এই কথা সূচায় যে তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰালা ৰাজ্যৰ এখন চহৰ হোৱা সত্ত্বেও মানুহৰ মনত এতিয়াও পুৰণি ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱ আছে।" ^৭৪ ন্যায়াধীশ আৰ এম লোধা আৰু ন্যায়াধীশ এ কে পাটনায়কক লৈ গঠিত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে এখন ৫ জনীয়া সমিতি গঠন কৰি প্ৰশাসনৰ সালসলনি কৰিবলেই নিৰ্দেশ দিয়ে। লগতে বিনোদ ৰায়ক হিচাপ পৰীক্ষক (Auditor) হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই সমিতিত তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ ন্যায়াধীশ কে পি ইন্দিৰা,^৭৫ মন্দিৰৰ তন্ত্ৰী আৰু নাম্বি, লগতে কেৰালা চৰকাৰৰ সৈতে আলোচনা কৰি ঠিক কৰিবলগীয়া আন দুজন সদস্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ উপৰি আই এ এচ (IAS) বিষয়া তথা মন্দিৰৰ প্ৰাক্তন প্ৰশাসক কে এন সতীশক কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।^৭৬৭৭ কেৰালা চৰকাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই নিৰ্দেশ মানি চলিবলৈ সন্মত হয়।^৭৮ মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা মন্দিৰৰ ন্যাসৰক্ষী (Trustee) হিচাপে বাহাল থাকে আৰু ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী মহাৰজা হিচাপে ধৰ্মীয় দায়িত্বসমূহ পালন কৰি যায়। কিন্তু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ অন্তৱৰ্তীকালীন ৰায়ৰ পিছত মন্দিৰ পৰিচালনাৰ সৈতে তেওঁৰ কোনো সম্পৰ্ক নাছিল।^৭৯ এই প্ৰতিৱেদনত এনে দুটা গোপন কোঠালিৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল যাৰ কথা ইয়াৰ আগতে কেতিয়াও ক’তো উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। প্ৰতিৱেদনত সেই দুটাক 'G' আৰু 'H' কোঠালি নাম দিয়া হৈছিল। 'B' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰ দৰেই এই দুয়োটা কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহ এতিয়াও নোখোলাকৈয়ে আছে।

আইনী বিবাদসমূহ

২০১১ চনত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে ৰাজ্য চৰকাৰে মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ সম্পত্তিৰ নিয়ন্ত্ৰণ নিজৰ হাতলৈ ল’ব লাগে। ইয়াৰ পিছতে ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ত আপিল কৰে।^৭৩ এই সন্দৰ্ভত এটা স্বতন্ত্ৰ প্ৰতিৱেদন তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত সম্পূৰ্ণ হোৱা এই প্ৰতিৱেদনত ৰাজপৰিয়ালে মন্দিৰৰ সম্পত্তি আত্মসাৎ কৰাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ’ল।^৫৫

উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে সম্পত্তিৰ তালিকাৰ ফলাফলসমূহ ৰাজহুৱা কৰিব নোৱাৰিব।^৫৫

২০১৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত আদালতৰ বন্ধু (Amicus Curiae) অধিবক্তা গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ৫৭৭ পৃষ্ঠাৰ এখন প্ৰতিৱেদন দাখিল কৰে। তেওঁ মন্দিৰ প্ৰশাসনত অনিয়ম হোৱাৰ গুৰুতৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। তেওঁৰ মতে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই কেইবাটাও বেংক একাউণ্ট আৰু ট্ৰাষ্ট খুলি নিজৰ নৈতিক দায়িত্ব পালনত ব্যৰ্থ হৈছে। লগতে বিগত ১০ বছৰ ধৰি আয়কৰ ৰিটাৰ্নো দাখিল কৰা হোৱা নাই।

প্ৰতিৱেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছিল: "বিপুল পৰিমাণৰ সোণ আৰু ৰূপ উদ্ধাৰ হোৱাৰ ঘটনাই আদালতৰ বন্ধুক আচৰিত কৰি তুলিছে। ই এক কু-পৰিচালনাৰ স্পষ্ট উদাহৰণ। ইয়াত সোণৰ প্ৰলেপ দিয়া মেচিন থকা বুলি উঠা অভিযোগো এক বুজাব নোৱাৰা ঘটনা। এই আৱিষ্কাৰে সমাজৰ উচ্চ স্তৰৰ লোকৰদ্বাৰা পৰিকল্পিতভাৱে সম্পদ উলিয়াই নিয়াৰ সন্দেহ বৃদ্ধি কৰে। এই বিষয়বোৰ সমাধান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সমগ্ৰ চৰকাৰী ব্যৱস্থাটোৰ মাজত এটা উদাসীনতা দেখা গৈছিল। আৰক্ষীৰ পৰ্যাপ্ত তদন্তৰ অভাৱে এই কথা সূচায় যে তিৰুৱনন্তপুৰম কেৰালা ৰাজ্যৰ এখন চহৰ হোৱা সত্ত্বেও মানুহৰ মনত এতিয়াও পুৰণি ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱ আছে।" ^৮০ ন্যায়াধীশ আৰ এম লোধা আৰু ন্যায়াধীশ এ কে পাটনায়কক লৈ গঠিত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠে এখন ৫ জনীয়া সমিতি গঠন কৰি প্ৰশাসনৰ সালসলনি কৰিবলেই নিৰ্দেশ দিয়ে। লগতে বিনোদ ৰায়ক হিচাপ পৰীক্ষক (Auditor) হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। এই সমিতিত তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ ন্যায়াধীশ কে পি ইন্দিৰা,^৮১ মন্দিৰৰ তন্ত্ৰী আৰু নাম্বি, লগতে কেৰালা চৰকাৰৰ সৈতে আলোচনা কৰি ঠিক কৰিবলগীয়া আন দুজন সদস্য অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ উপৰি আই এ এচ (IAS) বিষয়া তথা মন্দিৰৰ প্ৰাক্তন প্ৰশাসক কে এন সতীশক কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।^৮২৮৩ কেৰালা চৰকাৰে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এই নিৰ্দেশ মানি চলিবলৈ সন্মত হয়।^৮৪ মূলম তিৰুনাল ৰাম বৰ্মা মন্দিৰৰ ন্যাসৰক্ষী (Trustee) হিচাপে বাহাল থাকে আৰু ট্ৰাভাংকোৰৰ নামধাৰী মহাৰজা হিচাপে ধৰ্মীয় দায়িত্বসমূহ পালন কৰি যায়। কিন্তু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ অন্তৱৰ্তীকালীন ৰায়ৰ পিছত মন্দিৰ পৰিচালনাৰ সৈতে তেওঁৰ কোনো সম্পৰ্ক নাছিল।^৮৫ এই প্ৰতিৱেদনত এনে দুটা গোপন কোঠালিৰ সন্ধান পোৱা গৈছিল যাৰ কথা ইয়াৰ আগতে কেতিয়াও ক’তো উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। প্ৰতিৱেদনত সেই দুটাক 'G' আৰু 'H' কোঠালি নাম দিয়া হৈছিল। 'B' কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহৰ দৰেই এই দুয়োটা কোঠালি আৰু ইয়াৰ সমুখ-কক্ষসমূহ এতিয়াও নোখোলাকৈয়ে আছে।

প্ৰতিৱেদনখনত এইটোও উল্লেখ কৰা হৈছে যে গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে আঠটা গোপন কোঠালি আৰু সেইবোৰৰ সমুখ-কক্ষৰ বাহিৰতো সোণ আৰু বহুমূলীয়া পাথৰেৰে তৈয়াৰী ঐতিহাসিক সামগ্ৰীৰে ভৰ্তি কেইবাটাও ডাঙৰ বাকচ পাইছিল।^৫৩৮৬

চিবিআই (CBI) আৰু ইণ্টেলিজেন্স ব্যুৰোৱে (IB) গোপাল সুব্ৰমণিয়াক উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত আপত্তি দৰ্শাইছিল। আইবিয়ে শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সন্দৰ্ভত দাখিল কৰা গোপাল সুব্ৰমণিয়ামৰ প্ৰতিৱেদনখনক এক উদাহৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল, য’ত তেওঁ যুক্তিসংগত তৰ্ক আৰু কঠিন তথ্যৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ "আধ্যাত্মিক প্ৰবৃত্তি"ৰ ওপৰতহে বেছি নিৰ্ভৰ কৰিছিল।^৮৭ শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ ওপৰত দাখিল কৰা দ্বিতীয়খন প্ৰতিৱেদনত গোপাল সুব্ৰমণিয়ামে নিজেই প্ৰকাশ কৰিছে যে "এয়া তেওঁৰ পুৱাৰ এক আধ্যাত্মিক নিয়ম আছিল, য’ত তেওঁ নিজৰ মনটো শান্ত কৰি ঈশ্বৰীয় নিৰ্দেশনা বিচাৰিছিল আৰু ইয়াৰ ফলতেই এই দিশত নতুন আৱিষ্কাৰ সম্ভৱ হৈছিল।" ^৩৫ আদালতৰ বন্ধুৰ বিৰুদ্ধে মন্দিৰৰ পৰম্পৰা উলংঘা কৰি অবৈধ পূজা কৰাৰো অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল।^৮৭ তেওঁ মন্দিৰৰ থাভাৰাপ্পূৰা আৰু বেদব্যাস উপ-গৃহৰ সন্মুখত পূজা কৰিছিল। ৰাজপৰিয়াল আৰু মন্দিৰৰ তান্ত্ৰিক পুৰোহিতসকলৰ বিৰোধিতা সত্ত্বেও তেওঁ ওচৰৰে মাৰ্তণ্ডম মঠ প্ৰসাদৰপৰা এটা পাথৰৰ যন্ত্ৰম আনি কেইবাদিনো ধৰি তাৰ ওপৰত পূজা কৰিছিল। তন্ত্ৰীসকলে বুজাই দিছিল যে এই 'যন্ত্ৰম'ৰ সৈতে পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই আৰু ই কেৱল প্ৰসাদটোৰ সুৰক্ষাৰ বাবেহে আছিল। কিন্তু আদালতৰ বন্ধুৱে ইয়াক মন্দিৰৰ মূল গৰ্ভগৃহত স্থাপন কৰিবলৈ জোৰ দিছিল। তন্ত্ৰীসকলৰ তীব্ৰ বিৰোধিতাৰ বাবে যন্ত্ৰমটো য’ত আছিল তাতেই ৰৈ গ’ল। মন্দিৰৰ পৰম্পৰা অনুসৰি প্ৰতিদিনে পুৱা কেৱল শংখধ্বনি আৰু 'শ্ৰীপদ সূক্তম' পাঠ কৰিহে ভগৱান পদ্মনাভক "জগোৱা" হয়। কিন্তু আদালতৰ বন্ধুৱে দেৱতাক জগাবলৈ দৈনিক 'ভেংকটেশ সুপ্ৰভাতম' পাঠ কৰাৰ নিয়ম আৰম্ভ কৰিছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে তন্ত্ৰীসকলক সুপ্ৰভাতম গাব পৰা যাবনে নাই সেই সন্দৰ্ভত চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত ল’বলৈ অনুৰোধ জনায়। ইয়াৰ পিছতে জ্যেষ্ঠ তন্ত্ৰী নেডুম্পিল্লী থাৰানানাল্লুৰ পৰমেশ্বৰন নম্বুথিৰিপাডে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষক সুপ্ৰভাতম পাঠ কৰাটো লগে লগে বন্ধ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। কাৰণ ইয়াৰদ্বাৰা মূল দেৱতা আৰু মন্দিৰৰ 'অন্য মন্ত্ৰ যজন দোষ' (অসংগত মন্ত্ৰৰে দেৱতাৰ আৰাধনা কৰাৰ বাবে হোৱা দোষ) হৈছিল। এই ভুলৰ প্ৰায়শ্চিত্ত হিচাপে তন্ত্ৰীগৰাকীয়ে বৈদিক পণ্ডিতসকলৰদ্বাৰা ঋকবেদ আৰু যজুৰ্বেদ দুয়োটাৰে ১২ বাৰকৈ 'মুৰা' পাঠ কৰাটো বিচাৰিছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈ প্ৰেৰণ কৰা তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰতিৱেদনত আদালতৰ বন্ধুৱে তন্ত্ৰীসকলক শোভাযাত্ৰাৰ মূৰ্তিৰ সন্মুখত গৰ্ভগৃহৰ ভিতৰত এটা শ্ৰী যন্ত্ৰ স্থাপন কৰিব পৰা যাবনে নাই, তাক পৰীক্ষা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।^৩৪

মূল আবেদনকাৰী (টি পি সুন্দৰৰাজন), যাৰ আদালতৰ কাৰ্যৱাহীৰ বাবেই এই সম্পত্তিৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, তেওঁৰ ২০১১ চনৰ জুলাই মাহত মৃত্যু হয়। এই ঘটনাই মন্দিৰটোক কেন্দ্ৰ কৰি চলি থকা লোকবিশ্বাসক অধিক দৃঢ় কৰি তুলিছিল।^৮৮

২০২০ চনৰ জুলাই মাহত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ চূড়ান্ত ৰায়

২০২০ চনৰ ১৩ জুলাইত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ২০১১ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায়টো নাকচ কৰে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰায় দিয়ে যে এতিয়াৰেপৰা পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ প্ৰশাসন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ পূৰ্বৰ ট্ৰাভাংকোৰ ৰাজপৰিয়ালৰ হাতত থাকিব।^{৩৯২৬৮৯}

বহিঃসংযোগ

• শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ (SPST)
• শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ (শ্ৰী পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰৰ সম্পৰ্কীয় তথ্য)