অসমৰ ইতিহাস

অসমৰ ইতিহাস বুলিলে ব্রহ্মপুত্ৰ উপত্যকা আৰু পাৰ্শ্বৱৰ্তী পাহাৰ-সমতল অঞ্চলত দীৰ্ঘকাল ধৰি গঢ় লৈ উঠা সমাজ, সংস্কৃতি, আৰু ৰাজনৈতিক পৰিবর্তনৰ সাৰ্বিক অধ্যয়ন বুজায়। এই ইতিহাস পূব, পশ্চিম, উত্তৰ দিশৰ পৰা অহা বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সংমিশ্ৰণৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত; ফলত অসমত ভাৰতীয়-আৰ্য, অষ্ট্ৰ'-এচিয়াটিক, আৰু তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ধাৰাৰ মিলন স্পষ্টভাৱে দেখা যায়। ৰাজনৈতিক আক্ৰমণ বহু হৈছিল যদিও এক মতে ১৮২১ চনৰ মান আৰু ১৮২৬ চনৰ ব্ৰিটিছ আগমণৰ আগলৈ বাহিৰা শক্তিৰ উপনিবেশ ৰূপে স্থায়ী অধীনতা স্থায়ীভাৱে গঢ় লৈ উঠা নাছিল।

সমাজ-সাংস্কৃতিক গঠনৰ পটভূমি

অসমৰ ইতিহাস বুজিবলৈ জনগোষ্ঠীগত সংমিশ্ৰণৰ কথাটো কেন্দ্ৰীয়। পূব, পশ্চিম, উত্তৰৰ পৰা অহা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সংযোগে ভাষা, আচাৰ-অনুষ্ঠান, জীৱনধাৰা আৰু সামাজিক প্ৰথাত বিভিন্ন ধাৰাৰ সহাৱস্থান সৃষ্টি কৰিছে। এই প্ৰেক্ষিতত—

• ভাৰতীয়-আৰ্য ধাৰাৰ সৈতে
• অষ্ট্ৰ'-এচিয়াটিক ধাৰাৰ সৈতে
• তিব্বতীয়-বাৰ্মীয় ধাৰাৰ সৈতে

—অসমত সংস্কৃতি-সমন্বয়ৰ এক দীঘল পৰম্পৰা লক্ষ্য কৰা যায়।

ইতিহাস-উৎস আৰু প্ৰমাণ

অসমৰ ইতিহাসৰ ক্ষেত্ৰত লিখিত-অলিখিত উভয়ধৰণৰ উৎস গুৰুত্বপূৰ্ণ। তথ্য-উৎসসমূহক সাধাৰণতে তলত দিয়া শিৰোনামসমূহত ধৰা হয়।

লোকগাঁথা আৰু মহাকাব্য-পুৰাণ

অসমৰ ইতিহাসৰ উৎসৰ ভিতৰত লোকগাঁথা অন্তৰ্ভুক্ত। একে সময়তে মহাভাৰতৰ দৰে মহাকাব্যৰ পৰা অসমৰ ঐতিহাসিক যুগসম্পৰ্কীয় কিছুমান ইংগিত পোৱা যায়। মধ্যযুগত ৰচিত কালিকা পুৰাণ আৰু যোগিনী তন্ত্ৰৰ পৰা ঐতিহাসিক তথ্য ধৰা পৰে—বিশেষকৈ সেই সময়ৰ সমাজ-ধর্মীয় পৰিপ্ৰেক্ষিত আৰু ৰাজনৈতিক ধাৰাবিবৰণ বুজিবলৈ।

শিলালিপি, তাম্ৰফলি আৰু লিখিত নথি

প্ৰাচীন অসমৰ বহু তথ্য শিলালিপি আৰু তাম্ৰফলিৰ পৰা পোৱা যায়। এই প্ৰমাণসমূহে ৰাজ্য-শাসন, দান-ব্যৱস্থা, ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান আদিৰ ইংগিত দিয়ে।

আহোম যুগৰ বুৰঞ্জী

আহোম যুগত আহোম/অসমীয়া ভাষাত “বুৰঞ্জী” নামেৰে ৰাজনৈতিক ঘটনাৰ লিখিত নথি ৰখা হৈছিল। (বিতৰ্কিত) প্ৰথম বুৰঞ্জী ১২২৮ খ্ৰীঃত স্বৰ্গদেউ চুকাফাৰ আদেশত ৰচিত হোৱা বুলি কোৱা হয়। বুৰঞ্জী-লিখনৰ তত্ত্বাৱধানৰ বাবে “লেখক বৰুৱা” নামৰ পদ আছিল। বুৰঞ্জীত—

• যুদ্ধ
• আন ৰজাৰ সৈতে যোগাযোগ
• আইনী ব্যৱস্থা

আদি ঘটনাৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। লগতে ৰজাৰ দিনৰ ভাষা, সংস্কৃতি, সমাজব্যৱস্থা আৰু বিভিন্ন ৰাজকাৰ্যো নথিভুক্ত হৈছিল; সেয়া অসমৰ ৰাজনৈতিক-সামাজিক ইতিহাস অধ্যয়নৰ এক বিশেষ উৎস।

প্ৰাগঐতিহাসিক পৰ্ব

অসম অঞ্চলৰ আদিতম মানব-বাস আৰু শিল-সঁজুলিৰ প্ৰমাণ সম্পৰ্কে কিছুমান অনুমান আৰু উদ্ধাৰৰ কথা উল্লেখিত। (বিতৰ্কিত) গাৰো পাহাৰৰ ৰংগ্ৰাম উপত্যকাত মধ্য প্লিষ্ট’চিন যুগত (৭৮১,০০০–১২৬,০০০ বছৰৰ আগতে) আদি-মানৱৰ বসতি আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। ৰংগ্ৰাম উপত্যকাৰ প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ সামগ্ৰীৰ মাজত আচিউ সংস্কৃতি সদৃশ হাত-কুঠাৰধৰণৰ সঁজুলি মুখ্য বুলি উল্লেখ আছে।

প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ স্থানৰূপে কিছুমান অঞ্চল উল্লেখিত—

• অৰুণাচল প্ৰদেশৰ লোহিত জিলাৰ ডফাবাম অঞ্চল
• মণিপুৰৰ উখ্ৰুল জিলাৰ খাংখুটি অঞ্চল
• মিকিৰ পাহাৰ আৰু উত্তৰ কাছাৰ পাহাৰ
• যোগীঘোপা আৰু গোৱালপাৰা জিলাৰ সূৰ্য পাহাৰ

ৰংগ্ৰাম উপত্যকাত মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগৰ শিলৰ সঁজুলি উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগত হাতেৰে নিৰ্মিত বাচন ব্যৱহাৰৰ কথাও উল্লেখিত, আৰু সঁজুলিৰ ভিত্তিত সেই সময়ৰ লোকক চিকাৰী আৰু খাদ্য-সংগ্ৰাহক ধৰা হয়।

নৱপ্ৰস্তৰ যুগ সম্পৰ্কে—

• নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ আৰম্ভণিৰ সমল অসমত নাপোৱা বুলি উল্লেখিত।
• নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ শেষ পৰ্বৰ সমল প্ৰথমে বিশ্বনাথত উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।
• (বিতৰ্কিত) বিশ্বনাথৰ নৱপ্ৰস্তৰ সঁজুলি মন-মেৰ জনগোষ্ঠীয়ে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰায় ২৫০০ ত তৈয়াৰ কৰিছিল বুলি অনুমান।
• উত্তৰ কাছাৰ পাহাৰ, গাৰো পাহাৰ, কামৰূপৰ সৰুতাৰু আদি ঠাইত নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ চিন পোৱাৰ কথা উল্লেখিত।
• নৱপ্ৰস্তৰ যুগত বানপানীৰ পৰা বাচিবলৈ স্থান পৰিৱৰ্তনীয় ঝুমখেতিৰ উল্লেখ আছে।
• নৱপ্ৰস্তৰ যুগত বনৰীয়া জন্তু চিকাৰ আৰু গছৰ বাকলিৰ পৰা বস্ত্ৰ তৈয়াৰৰ উল্লেখ আছে।

অসমত তাম-ব্ৰঞ্জ বা লৌহ যুগৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমল এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ নোহোৱাৰ কথা উল্লেখিত। প্ৰথম শতিকাসমূহত অসমত মেগালিথিক সংস্কৃতিৰ সূত্ৰপাত হোৱা বুলি উল্লেখিত, আৰু ইয়াৰ চিন গাৰো, কামৰূপ আৰু কাৰ্বি পাহাৰৰ সীমা অঞ্চলত পোৱা যায়। খাচী-জয়ন্তীয়া পাহাৰৰ কিছুমান জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ত মেগালিথিক পৰম্পৰা বৰ্তমানো আছে বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।

প্ৰাচীন কামৰূপৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস

এক উল্লেখ অনুসৰি ৪ৰ্থ শতিকাত পুষ্য বৰ্মনে বৰ্মন বংশ স্থাপন কৰাৰ পৰা কামৰূপ ৰাজ্যৰ জ্ঞাত ইতিহাস আৰম্ভ হয়। (বিতৰ্কিত) বৰ্মন বংশৰ পূৰ্বপুৰুষ নৰকাসুৰ বুলি ধৰা হয়। ৭ম শতিকাত ভাস্কৰবৰ্মনৰ ৰাজত্বত কামৰূপে খ্যাতি লাভ কৰে; চীনা পৰ্যটক হিউৱেন চাঙে ভাস্কৰবৰ্মনৰ সময়ত কামৰূপ ভ্ৰমণ কৰি নিজৰ অভিজ্ঞতা লিখি থৈ যায় বুলি উল্লেখিত।

ভাস্কৰবৰ্মন সন্তানহীনভাৱে মৃত্যু পোৱাৰ পিছত শালস্তম্ভৰ হাতে শাসন যায় আৰু ম্লেছ বংশ প্ৰতিষ্ঠা হয়। ৯ম শতিকাত ম্লেছ বংশ পতনৰ পিছত ব্ৰহ্মপালে পাল বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১১১০ খ্ৰীঃত গৌৰৰ ৰজা ৰামপালে শেষ পাল ৰজাক ক্ষমতাচ্যুত কৰে বুলি উল্লেখ আছে। ৰামপালৰ পিছত যি দুজন ৰজা তিম্জ্ঞদেৱ আৰু বৈদ্যদেৱ, তেওঁলোকে স্বতন্ত্ৰ ৰজা হিচাপে শাসন কৰা আৰু প্ৰাচীন কামৰূপৰ মোহৰ ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। তিম্জ্ঞদেৱ- বৈদ্যদেৱৰ পতনৰ পিছত ১২শ শতিকাত বহু সৰু ৰাজ্য গঢ় লৈ উঠে আৰু প্ৰাচীন অসমৰ যুগৰ সামৰণি ধৰা হৈছে বুলি ধৰা হয়।

ঔপনিবেশিক সন্ধিক্ষণ আৰু প্ৰতিবাদ

এক উল্লেখ অনুসৰি অসমত ৰাজনৈতিক আক্ৰমণ বহু হৈছিল, কিন্তু ১৮২১ চনৰ মানৰ অসম আক্ৰমণ আৰু ১৮২৬ চনৰ ব্ৰিটিছ আগমণৰ আগলৈ বাহিৰা শক্তিৰ উপনিবেশ ৰূপে স্থায়ী অধীনতা নাছিল। ১৮২৬ চনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ইয়াণ্ডাবু সন্ধি অসমৰ ইতিহাসত সন্ধিক্ষণ হিচাপে চিহ্নিত হয়।

ঔপনিবেশিক যুগত আৰু তাৰ আশেপাশৰ সময়ছোৱাত কিছুমান বিদ্ৰোহ আৰু প্ৰতিবাদী ঘটনাৰ উল্লেখ পোৱা যায়—

• (বিতৰ্কিত) ১৮২৮ চনত গোমধৰ কোঁৱৰ বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে আৰু দমন কৰা হয় বুলি উল্লেখিত।
• ১৮৩০ চনত পিয়লি ফুকন, ধনঞ্জয় বুঢ়াগোহাঁই, জীউৰাম মেধিয়ে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে আৰু মৃত্যুদণ্ড পায় বুলি উল্লেখিত।
• ১৮৯৪ চনত পথৰুঘাটত প্ৰতিবাদী সভাৰ ওপৰত আক্ৰমণত প্ৰায় ১৫ জন লোক নিহত হোৱা বুলি উল্লেখিত।

তাৎপৰ্য

অসমৰ ইতিহাসৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে বহুধাৰাৰ সাংস্কৃতিক সংমিশ্ৰণ, আৰু একে সময়তে উৎস-সামগ্ৰীৰ বৈচিত্ৰ্য—লোকগাঁথা, মহাভাৰত-ধাৰাৰ ইংগিত, কালিকা পুৰাণ-যোগিনী তন্ত্ৰৰ তথ্য, শিলালিপি-তাম্ৰফলি, আৰু আহোম যুগৰ বুৰঞ্জী। এই সমষ্টিয়ে অসমৰ প্ৰাগঐতিহাসিক পৰ্বৰ পৰা কামৰূপৰ ৰাজ্যগঠনৰ ধাৰা আৰু ঔপনিবেশিক সন্ধিক্ষণলৈকে ইতিহাস-চৰ্চাৰ এক বিস্তৃত ক্ষেত্ৰ গঢ়ি তোলে।

আৰু চাওক

• প্ৰাগঐতিহাসিক অসম
• কামৰূপ ৰাজ্য
• পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)
• আহোম ৰাজ্য
• বুৰঞ্জী
• মানৰ অসম আক্ৰমণ
• ইয়াণ্ডাবু সন্ধি
• পিয়লি ফুকন
• কালিকা পুৰাণ
• যোগিনী তন্ত্ৰ