হোমেন বৰগোহাঞি

হোমেন বৰগোহাঞি অসমৰ আধুনিক সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব। তেওঁ সাহিত্যিক হিচাপে উপন্যাস, গল্প, কবিতা আৰু প্ৰবন্ধ ৰচনা কৰিছিল; একে সময়তে সাংবাদিকতা আৰু সম্পাদনাৰ জৰিয়তে সাময়িক ঘটনাক্ৰম, সমাজ-চিন্তা আৰু পাঠক-চেতনাক নতুন দিশ দিছিল। বহুবিধ শৈলীত শক্তিশালী উপস্থিতি, যুক্তিবাদী দৃষ্টিভংগী, আৰু কিতাপ-পঢ়াৰ সংস্কৃতি গঢ়াৰ প্ৰচেষ্টাই তেওঁক সমকালীন অসমীয়া বৌদ্ধিক পৰিসৰৰ অন্যতম কেন্দ্ৰীয় নাম কৰি তোলে।

জন্ম, পৰিয়াল আৰু শিক্ষা

হোমেন বৰগোহাঞিৰ জন্ম ৭ ডিচেম্বৰ ১৯৩২ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ঢকুৱাখনাত এটা টাই-আহোম পৰিয়ালত হয়। পিতৃ ইন্দ্ৰধৰ বৰগোহাঞি আৰু মাতৃ আইতা বৰগোহাঞি।

শিক্ষাজীৱনত তেওঁ ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়ৰ পৰা ১৯৫০ চনত মেট্ৰিক পৰীক্ষা উৰ্ত্তীণ হয় আৰু পাছত কটন বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে। ১৯৫২ চনত আই.এছ.ছি. পৰীক্ষাত উৰ্ত্তীণ হয়। ১৯৫৪ চনত ইংৰাজী বিষয়ত অনাৰ্ছসহ স্নাতক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে; যদিও আত্মজীৱনীমূলক লেখাত তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে বিজ্ঞান শ্ৰেণীত ভৰ্তি হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে—এই অভিজ্ঞতাক তেওঁ ব্যক্তিগত জেদ আৰু মনস্তাত্ত্বিক টানাপোৰেনৰ সৈতে জড়িত কৰি বৰ্ণনা কৰে।

সাহিত্যিক বিকাশ আৰু দৃষ্টিভংগী

বৰগোহাঞিয়ে নিজৰ লেখক-জীৱন কবিতাৰ জৰিয়তে আৰম্ভ হৈছিল বুলি আত্মজীৱনীত উল্লেখ কৰিছে। পঞ্চম-সপ্তম শ্ৰেণীত পঢ়োঁতে বাঁহী (আলোচনী)ত (মাধৱ বেজবৰুৱা সম্পাদিত) তেওঁৰ কবিতা প্ৰকাশ পোৱাৰ তথ্য পোৱা যায়। ডিব্ৰুগড়ত দশম শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ অৱস্থাত হেম বৰুৱা সম্পাদিত আলোচনীলৈ ‘কুশল কোঁৱৰ’ নামৰ কবিতা এটা পঠিয়াই প্ৰকাশ লাভ কৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হয়।

কবিতাৰ ক্ষেত্ৰত নৱকান্ত বৰুৱা আৰু অজিৎ বৰুৱাৰ কাব্যিক ধাৰাই তেওঁক প্ৰভাৱিত কৰিছিল। বিশেষকৈ ‘সীমা দত্ত’ ছদ্মনামেৰে বাঁহীত প্ৰকাশিত নৱকান্ত বৰুৱাৰ কবিতাক তেওঁ অসমীয়া কবিতাৰ “ঋতু-পৰিৱৰ্তন”ৰ পূৰ্বাভাস বুলি বিবেচনা কৰিছিল।

লেখনী-দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ এক সাক্ষাৎকাৰত অনুভূতিৰ তীব্ৰতা আৰু আন্তৰিকতাক সৃষ্টিশীলতাৰ প্ৰধান শর্ত বুলি কৈছিল—যদি কোনো কথা তেওঁ তীব্ৰভাৱে অনুভৱ নকৰে, তেন্তে লিখিব নোৱাৰে বুলি তেওঁৰ মত। পাছলৈ তেওঁ বহুখিনি সময় আত্মজীৱনীধর্মী বা ব্যক্তিগত ৰচনাৰ দিশে অধিক মনোযোগী হয় বুলি নিজেই ‘ধুমুহা আৰু ৰামধেনু’ৰ দ্বিতীয় খণ্ডত উল্লেখ কৰিছে; এই আত্ম-প্ৰতিফলনমুখী ধাৰাটোৱে তেওঁৰ গদ্যক পৃথক এক স্বৰ দান কৰে।

সাহিত্যকৃতি: উপন্যাস, গল্প আৰু অন্যান্য

১৯৫৭ চনত তেওঁৰ প্ৰথম গল্প-সংকলন ‘বিভিন্ন কোৰাছ’ প্ৰকাশ পায়। পাছত তেওঁ উপন্যাস, গল্প, প্ৰবন্ধ-সংকলন, স্মৃতি-কথা আৰু আত্মজীৱনী—বহু ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় হয়। উৎস-তথ্য অনুসৰি তেওঁ মুঠ ৩৫টা চুটিগল্প লিখিছিল; লগতে বহু উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল।

উল্লেখযোগ্য উপন্যাসসমূহৰ ভিতৰত—

• সাউদৰ পুতেকে নাও মেলি যায়
• হালধীয়া চৰায়ে বাওধান খায়
• অস্তৰাগ
• পিতা-পুত্ৰ
• মৎস্যগন্ধা
• তিমিৰ তীৰ্থ

তেওঁ উপন্যাস-শৈলীৰ ফালৰ পৰা ‘মৎস্যগন্ধা’ আৰু ‘অস্তৰাগ’ লিখি সন্তুষ্টি লাভ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, যিটো স্ব-মূল্যায়নে তেওঁৰ শৈলী-সচেতনতা আৰু শিল্পগত পৰিশীলনৰ ইংগিত দিয়ে।

নিৰুপমা তামোলী (পিছত নিৰুপমা বৰগোহাঞি)ৰ সৈতে মিলি তেওঁ ‘পুৱাৰ পূৰৱী সন্ধ্যাৰ বিভাস’ নামৰ উপন্যাস এখন সহ-ৰচনা কৰিছিল। (এই সহ-ৰচনা অসমীয়া সাহিত্যত দাম্পত্য-সাহিত্যিক সহযাত্ৰাৰ উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন হিচাপে ধৰা হয়।)

সাংবাদিকতা আৰু সম্পাদনা

বৰগোহাঞিৰ পৰিচয়ত সাংবাদিকতা কেন্দ্ৰীয় স্থানত আছে। ১৯৬০ চনৰ ১ নৱেম্বৰৰ পৰা চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া সম্পাদিত ‘অসম বাতৰি’ কাকতত তেওঁ প্ৰবন্ধ লিখাৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ১৯৬৮ চনত চৰকাৰী চাকৰি ত্যাগ কৰি তেওঁ ‘সাপ্তাহিক নীলাচল’ আৰম্ভ কৰে আৰু সম্পাদকৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে; ১৯৭৭ চনলৈকে এই দায়িত্বত থাকে।

পাছত বিভিন্ন সময়ত তেওঁ—

• ‘সাপ্তাহিক নাগৰিক’ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক (১৯৭৭)
• ‘লোকায়ত’ৰ সম্পাদক (১৯৮০)
• কলিকতাৰ পৰা প্ৰকাশিত বঙালী ভাষাৰ কাকত ‘আজকাল’ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল বিশেষ প্ৰতিনিধি (১৯৮১)
• ‘সমকাল’ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক (১৯৮৭)
• সূত্ৰধাৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক (১৯৮৯)
• ‘কিশোৰ’ আলোচনীৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক (১৯৯১)
• অসম বাণীৰ সম্পাদক (১৯৯৩)
• আমাৰ অসমৰ সম্পাদক (১৯৯৭)
• ‘দৈনিক বাতৰি’ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক (২০০৪)
• সাতসৰীৰ সম্পাদক (২০০৫ৰ পৰা)

ভিন্নভিন্ন পৰিসৰত দায়িত্ব লয়।

তেওঁ অসমীয়া প্ৰতিদিন কাকতৰো স্তম্ভলেখক আছিল। ২০১৫ চনৰ পৰা মৃত্যুৰ আগমুহূৰ্তলৈ তেওঁ নিয়মীয়া বাৰ্তাৰ মুখ্য সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে—অসমীয়া সংবাদজগতত দীৰ্ঘ অভিজ্ঞতাৰ সৈতে এক ধাৰাবাহিক নেতৃত্বৰ নিদৰ্শন।

সামাজিক-সাংস্কৃতিক ভূমিকা

হোমেন বৰগোহাঞি অসমত ‘গ্ৰন্থ আন্দোলন’ৰ হোতা স্বৰূপে পৰিচিত। কিতাপ-পঢ়া আৰু শিক্ষিত সমাজ গঠনৰ সৈতে উন্নয়নৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰি তেওঁ পাঠাভ্যাস বৃদ্ধিৰ আহ্বান জনাইছিল। তেওঁৰ বক্তব্যত, যিসকল দেশত শিক্ষিত লোকৰ সংখ্যা আৰু কিতাপৰ প্ৰচলন বেছি, সেই দেশসমূহক উন্নত বুলি গণ্য কৰা হয়; সেয়েহে অসমকো আধুনিক জগতৰ প্রতিযোগিতাত অংশ ল’বলৈ কিতাপ ভাল পাবলৈ আৰু নিয়মিত পঢ়াৰ অভ্যাস গঢ়িব লাগিব—এই ভাবনা তেওঁৰ বৌদ্ধিক কার্যসূচীৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।

ৰাজনৈতিক দৃষ্টিভংগীৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ নিজক গণতন্ত্ৰত বিশ্বাসী বুলি জানিবলৈ দিছিল। লগতে তেওঁ প্ৰতিটো ৰাজনৈতিক দৰ্শনত কিছুমান “ভাল কথা” থাকে বুলি অনুভৱ কৰি, সিহঁতৰ পৰা আহৰণ কৰি এক প্ৰকাৰ ‘সমন্বিত’ দৰ্শন গঢ়াৰ কথা কৈছিল—ই তেওঁৰ ব্যাখ্যামূলক, অতি-দলীয় নহয়, তুলনামূলক যুক্তিবাদী মনোভাৱ সূচায়।

সন্মান, পদ আৰু বিতৰ্ক

বৰগোহাঞিয়ে ২০০১ আৰু ২০০২ চনত দুবাৰকৈ অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰ আসন অলংকৃত কৰিছিল; ২০০১ চনৰ ক্ষেত্ৰত ডিব্ৰুগড় অধিৱেশনৰ প্রসংগ উল্লেখযোগ্য।

সাহিত্যিক স্বীকৃতিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ—

• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা (অসমীয়া ভাষা) লাভ কৰে (১৯৭৮) ‘পিতা-পুত্ৰ’ৰ বাবে; তেওঁ অসমীয়া ভাষাত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰা সাহিত্যিকসকলৰ এজন।
• অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা (১৯৯১)
• শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা (২০০৭)

তথাপি ২০১৫ চনত ভাৰতীয় সমাজত সহনশীলতাৰ অভাৱ বৃদ্ধিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ জনাই তেওঁ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা আৰু তাৰ সৈতে প্ৰাপ্ত নগদ ধন ঘূৰাই দিয়ে—এই ঘটনাই সাহিত্যিক-নাগৰিক হিচাপে তেওঁৰ নৈতিক অৱস্থান, আৰু সমকালীন সমাজ-ৰাজনীতিৰ প্ৰতি উদ্বেগক স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰে।

সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰত ‘জয়কৃষ্ণ ৰামদয়াল সমন্বয় বঁটা’ (২০০২) লাভ কৰাৰ তথ্যো উল্লেখযোগ্য।

ব্যক্তিগত জীৱন আৰু শেষ সময়

১৯৫৮ চনত তেওঁ নিৰুপমা তামোলীৰে (পিছত নিৰুপমা বৰগোহাঞি) বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ দুই সন্তান—অনিন্দ্য বৰগোহাঞি আৰু প্ৰদীপ্ত বৰগোহাঞি। ১৯৭৭ চনৰ পৰা বৰগোহাঞি দম্পতী পৃথকে থাকিবলৈ লয়। প্ৰদীপ্ত বৰগোহাঞি গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিভাগৰ প্ৰবক্তা; তেওঁ পিতৃৰ কেইবাখনো ৰচনা ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰিছে। ২০১৭ চনত প্ৰকাশিত ‘The Collected Works of Homen Borgohain’ত কিছু চুটিগল্প আৰু উপন্যাস সন্নিবিষ্ট হোৱা বুলি উৎস-তথ্যত উল্লেখ আছে।

হোমেন বৰগোহাঞিৰ মৃত্যু ১২ মে ২০২১ তাৰিখে গুৱাহাটীৰ জিএনআৰচি হস্পিতালত হয়। (এই সময়ছোৱাত ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী চলি আছিল; যদিও মৃত্যুৰ কাৰণ সম্পৰ্কে উৎস-তথ্যত নিৰ্দিষ্ট ব্যাখ্যা দিয়া নাই।)

উত্তৰাধিকাৰ

হোমেন বৰগোহাঞিৰ উত্তৰাধিকাৰ দুটা মুখ্য ক্ষেত্ৰত দেখা যায়—সাহিত্য আৰু সাংবাদিকতা। উপন্যাস-গল্পত তেওঁ সমকালীন সমাজ-অভিজ্ঞতা, ব্যক্তিমানস আৰু নৈতিক সংশয়ক গদ্যভাষাৰ শক্তিশালী সুৰত ধৰি ৰাখে; আনহাতে সংবাদপত্ৰ-আলোচনীত সম্পাদনা, স্তম্ভ-লেখা আৰু সাংস্কৃতিক উদ্যোগৰ জৰিয়তে তেওঁ অসমীয়া পাব্লিক-স্ফিয়াৰত যুক্তি, পাঠাভ্যাস আৰু বৌদ্ধিক সাহসৰ পক্ষে কথা কয়। ‘হালধীয়া চৰায়ে বাওধান খায়’ৰ চলচ্চিত্ৰ-ৰূপায়ণ (নিৰ্মাতা জাহ্নু বৰুৱা) ১৯৮৮ চনত শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰা ঘটনাই তেওঁৰ কথাসাহিত্যৰ জনপ্ৰিয়তা আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰসাৰৰ দিশটোও উজ্জ্বল কৰে। সমালোচক নগেন শইকীয়াই তেওঁক সমাজ-সচেতন, যুক্তিবাদী, সাহসী আৰু মানৱতাবাদী গদ্যলেখক বুলি চিহ্নিত কৰা মন্তব্যই তেওঁৰ সামগ্ৰিক ব্যক্তিত্বৰ এক গ্রহণযোগ্য মূল্যায়ন হিচাপে ধৰা যায়।

আৰু চাওক

• অসম
• অসম চৰকাৰ
• অসম সাহিত্য সভা
• সাহিত্য অকাডেমি
• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা
• শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ বঁটা
• অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা
• নীলাচল (বাতৰি কাকত)
• নিয়মীয়া বাৰ্তা
• সাতসৰী (আলোচনী)
• আমাৰ অসম
• সূত্ৰধাৰ (আলোচনী)
• নিৰুপমা বৰগোহাঞি
• হালধীয়া চৰায়ে বাওধান খায় (চলচ্চিত্ৰ)