কটন বিশ্ববিদ্যালয় গুৱাহাটী মহানগৰত অৱস্থিত অসমৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ উচ্চশিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ ঐতিহাসিক শিপা অসমৰ আধুনিক উচ্চশিক্ষা বিস্তাৰৰ আৰম্ভণি পৰ্বৰ সৈতে জড়িত; আগতে “কটন কলেজ” নামৰে পৰিচিত এই প্ৰতিষ্ঠানক একাধিক স্থাপত্য-প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ মাজেৰে স্নাতকোত্তৰ শিক্ষালৈ আৰু পাছলৈ বিশ্ববিদ্যালয়ীয় কাঠামোলৈ উন্নীত কৰা হৈছে।
পৰিচয় আৰু অৱস্থান
কটন বিশ্ববিদ্যালয় এক ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠান। তথ্যপেটী অনুসাৰে ইয়াৰ আচাৰ্য হিচাপে অসমৰ ৰাজ্যপালৰ পদ উল্লেখ আছে আৰু উপাচাৰ্য হিচাপে অধ্যাপক ৰমেশ চন্দ্ৰ ডেকাৰ নাম দিয়া আছে। প্ৰতিষ্ঠানৰ আদৰ্শবাণী “অপ্ৰমত্তেন বেদ্ধ্য়ৱ্য়ম্”।
অৱস্থান-সম্পৰ্কীয় তথ্যসমূহ:
- গুৱাহাটী ৰেলৱে ষ্টেছনৰ পৰা কটন কলেজ চৌহদলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ১ কিঃমিঃ।
- গুৱাহাটীৰ বৰঝাৰ বিমানবন্দৰৰ পৰা চৌহদলৈ দূৰত্ব প্ৰায় ২৫ কিঃমিঃ।
নামকৰণ, স্থাপনা আৰু আৰম্ভণিৰ ইতিহাস
এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পূৰ্ব নাম কটন কলেজ। ১৯০১ চনত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে কটন কলেজ হিচাপে ইয়াক স্থাপন কৰে, আৰু কটন কলেজ আৰম্ভ হোৱাৰ ঘোষণা ১৯০১ চনৰ ২৭ মে’ তাৰিখে দিয়া হৈছিল। উক্ত ঘোষণা দিছিল ব্ৰিটিছ শাসিত অসম প্ৰদেশৰ চীফ কমিছনাৰ হেনৰী ষ্টাডমেন কটন (KCSI)।
কলেজটোৰ নামকৰণ কৰা হয় হেনৰী ষ্টাডমেন কটনে উচ্চ শিক্ষালৈ আগবঢ়োৱা বৰঙনিৰ স্মৰণত। কটন কলেজক উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ প্ৰথম উচ্চ শিক্ষাৰ প্ৰতিষ্ঠান বুলি উল্লেখ থকা দেখা যায়।
আৰম্ভণিৰ পাঠদান আৰু প্ৰথম নামভৰ্তি
প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আৰম্ভণিৰ অধ্যক্ষ আছিল উইলিয়াম ফ্ৰেডেৰিক ছুডমাৰ্ছন। আৰম্ভণিতে অধ্যক্ষসহ মুঠ ৫ জন অধ্যাপকে পাঠদান আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথম বছৰত নামভৰ্তিৰ তথ্য অনুসাৰে—
- এফ.এ. প্ৰথম বৰ্ষত ৩৭ জন ছাত্ৰ
- এফ.এ. দ্বিতীয় বৰ্ষত ২ জন ছাত্ৰ
অৰ্থাৎ আৰম্ভণি বছৰত মুঠ নামভৰ্তি ৩৯ জন আছিল।
অধিভুক্তি আৰু শৈক্ষিক উন্নয়ন
প্ৰতিষ্ঠানটোৰ অধিভুক্তি সময়সাপেক্ষে পৰিৱর্তিত হৈছে। আৰম্ভণিতে কটন কলেজ কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধিভুক্ত আছিল। পাছলৈ ই গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধিভুক্ত হয়।
১৯৯২ চনৰ ৬ অক্টোবৰ তাৰিখে কটন কলেজক স্নাতকোত্তৰ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান বুলি ঘোষণা কৰা হয়। সেই অনুষ্ঠানত তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি শংকৰ দয়াল শৰ্মা উপস্থিত আছিল বুলি উল্লেখ আছে।
বিশ্ববিদ্যালয় ৰূপান্তৰ: ২০১১ আৰু ২০১৭
তথ্যপেটী অনুসাৰে স্থাপনৰ বছৰত ১৯০১ (কটন কলেজ), ২০১১ (কটন কলেজ ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়), আৰু ২০১৭ (কটন বিশ্ববিদ্যালয়) উল্লেখ আছে। ২০১১ চনত কটন কলেজ ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন হওঁতেই কটন কলেজ সেই কাঠামোৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পাছত ২০১৭ চনত অসম চৰকাৰে কটন কলেজ ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নাম সলনি কৰি কটন বিশ্ববিদ্যালয় ৰাখে, আৰু সেই বছৰে কটন কলেজক পূৰ্ণ পৰ্যায়ৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়।
পাঠ্যক্ৰম, বিভাগ আৰু একাডেমিক গাঁথনি
তথ্য অনুসাৰে কটন কলেজ/কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত কলা, বিজ্ঞান আৰু সমাজবিজ্ঞান শাখাত স্নাতক স্তৰৰ মুঠ ২১টা বিভাগ আছে। স্নাতকোত্তৰ স্তৰত মুঠ ২০টা বিভাগৰ কথা উল্লেখ আছে।
পাঠ্যক্ৰমৰ ৰূপ:
- কলা আৰু বিজ্ঞান শাখাত ২ বছৰীয়া উচ্চতৰ মাধ্যমিক পাঠ্যক্ৰম
- কলা আৰু বিজ্ঞান শাখাত ৩ বছৰীয়া স্নাতক ডিগ্ৰী
- কলা আৰু বিজ্ঞান শাখাত ২ বছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী
বিশেষ পাঠ্যক্ৰম হিচাপে কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান বিভাগৰ অধীনত ৩ বছৰীয়া BCA ডিগ্ৰী চলি আছে বুলি উল্লেখ আছে।
ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, শিক্ষক, আৰু মূল্যায়ন
প্ৰতিষ্ঠানটোত মুঠ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী সংখ্যা প্ৰায় ৫০০০ জন বুলি দিয়া আছে। শিক্ষক সংখ্যা ২৪৪ জন বুলি উল্লেখ আছে। ১৯০১-ৰ পৰা ২০১২ চনলৈকে মুঠ ৫১ জন অধ্যক্ষই দায়িত্ব লৈছে বুলি তথ্যত উল্লেখ আছে।
প্ৰাতিষ্ঠানিক মান-আশ্বাস/মূল্যায়নৰ ক্ষেত্ৰত ২০১১ চনৰ ৮ জানুৱাৰীত NAAC-ৰ পৰা ৪ৰ ভিতৰত ৩.৩৯ CGPA লৈ A গ্ৰেড লাভ কৰাৰ তথ্য দিয়া আছে।
নামভৰ্তি আৰু গৱেষণা প্ৰৱেশ
নামভৰ্তিৰ বাবে কেন্দ্ৰীয়ভাৱে CPGEE প্ৰৱেশ পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত হয় বুলি উল্লেখ আছে। CPGEE-ৰ আবেদন এপ্ৰিল/মে’ মাহত অনলাইন যোগে লোৱা হয়, আৰু নামভৰ্তিৰ বিজ্ঞাপন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱেবছাইট বা ৰাষ্ট্ৰীয়/স্থানীয় বাতৰিকাকতত প্ৰকাশ কৰা হয়।
পি.এইচ.ডি. নামভৰ্তিৰ ক্ষেত্ৰত লিখিত পৰীক্ষা আৰু সাক্ষাৎকাৰ উত্তীৰ্ণ হোৱাটো বাধ্যতামূলক বুলি উল্লেখ আছে। অৱশ্যে জে-আৰ-এফ/নেট/শ্লেট আদি অৰ্হতা থাকিলে পি.এইচ.ডি.ৰ লিখিত পৰীক্ষাৰ পৰা ৰেহাই পোৱা যায়। পি.এইচ.ডি. আবেদন জুন/জুলাই মাহত অনলাইন পদ্ধতিত লোৱা হয় বুলি উল্লেখ আছে।
শতবৰ্ষ উদ্যাপন আৰু স্মাৰক
কটন কলেজে ২০০১ চনৰ ২৭ মে’ৰ পৰা ২০০২ চনৰ ২৬ মে’লৈ শতবৰ্ষ উদ্যাপন কৰে। এই উদ্যাপন এক বছৰীয়া কাৰ্যসূচীৰে অনুষ্ঠিত হৈছিল। শতবৰ্ষৰ সামৰণি অনুষ্ঠানত ভাৰতৰ উপৰাষ্ট্ৰপতি পদত থকা কৃষ্ণ কান্ত অংশ লৈছিল বুলি উল্লেখ আছে। ২০০২ চনত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে শতবৰ্ষ স্মৰণত ৪ টকাৰ বিশেষ ডাক টিকট জাৰি কৰে।
তাৎপৰ্য
কটন বিশ্ববিদ্যালয় (পূৰ্বতে কটন কলেজ) গুৱাহাটীত কেন্দ্ৰস্থ এক ৰাজহুৱা উচ্চশিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ ইতিহাসত উল্লেখযোগ্য স্থান দখল কৰে। ১৯০১ চনৰ স্থাপন, ১৯৯২ চনৰ স্নাতকোত্তৰ স্বীকৃতি, আৰু ২০১৭ চনৰ পূৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয় মৰ্যাদাই এই প্ৰতিষ্ঠানৰ শিক্ষাগত বিকাশৰ ধাৰাবাহিকতা প্ৰতিফলিত কৰে।
আৰু চাওক
উৎস আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ
সম্পাদকীয় প্ৰবন্ধ। এই প্ৰবন্ধটো অসমীয়া বিশ্বকোষৰ বাবে নতুনকৈ মৌলিক ভাষাত লিখা হৈছে (এআই-সহায়ক খচৰা; মানৱ সম্পাদকীয় পৰ্যালোচনা চলি আছে)। পাঠ্য CC BY-SA 4.0।
অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ স্বেচ্ছাসেৱী লেখকসকললৈ আমাৰ কৃতজ্ঞতাপূৰ্ণ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি, যিসকলৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সাধনাই অসমীয়া ভাষাত মুক্ত জ্ঞানৰ বাট মুকলি কৰিছিল।