গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় (চমুকৈ GU) অসমৰ সর্বাধিক পৰিচিত উচ্চশিক্ষা-প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অন্যতম। ১৯৪৮ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত স্থাপিত এই বিশ্ববিদ্যালয়টো উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিশ্ববিদ্যালয়ীয় শিক্ষাৰ আৰম্ভণিৰ এক ঐতিহাসিক মাইলৰখা; অসমৰ লগতে সমগ্ৰ অঞ্চলটোৰ শৈক্ষিক প্ৰসাৰ, মানৱসম্পদ গঠন আৰু জ্ঞান-সংস্কৃতিৰ পৰিস্ফুটনত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ মূল চৌহদ গুৱাহাটীৰ জালুকবাৰীত, গোপীনাথ বৰদলৈ নগৰ অঞ্চলত অৱস্থিত।

পৰিচয় আৰু অৱস্থান

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় এখন ৰাজহুৱা কলেজিয়েট ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়। ইয়াৰ চৌহদ চহৰাঞ্চলত বিস্তৃত; মুঠ পৰিসৰ ৬৫০ একৰ বুলি তথ্য দিয়া হৈছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাই পথৰ কাষতে অৱস্থিত; লোকপ্ৰিয় গোপীনাথ বৰদলৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ আৰু কামাখ্যা ৰে’ল ষ্টেশ্যনৰ পৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত। বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ ভিতৰত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে আৱাসৰ লগতে শিক্ষক-কৰ্মচাৰীৰ আৱাস-ব্যৱস্থা আছে; আৱাসসমূহত প্ৰায় ৩০০০ জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰী থাকিব পাৰে বুলি উল্লেখ আছে।

ইতিহাস

প্ৰাৰম্ভিক দাবী আৰু আইনগত প্ৰতিষ্ঠা

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন-ভাবনাৰ প্ৰথম ৰাজহুৱা দাবী ১৯১৭ চনত শিৱসাগৰত অনুষ্ঠিত অসম এছ’ছিয়েচনৰ বাৰ্ষিক অধিৱেশনত উত্থাপিত হৈছিল। পিছত ১৯৪০ চনত তদানীন্তন চৰকাৰে ড° কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ নহয়, ড° সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞাক (ড° সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞা) স্থান নিৰ্বাচন আৰু আনুষংগিক তথ্য সংগ্ৰহৰ বাবে বিশেষ বিষয়া হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।

বিশ্ববিদ্যালয়খন ১৯৪৭ চনৰ “গৌহাটী বিশ্ববিদ্যালয় আইন” (অসম আইন, ষোড়শ; Assam Act, XVI of 1947)ৰ অধীনত গঠিত হৈ ১৯৪৮ চনত প্ৰতিষ্ঠা পায়। উৎস-টোকাত বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ আৰু অসম চৰকাৰৰ যুটীয়া প্ৰচেষ্টাৰ কথাও উল্লেখ আছে।

আৰম্ভণিৰ কাৰ্য আৰম্ভ আৰু স্থানান্তৰ

১৯৪৮ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত গুৱাহাটীস্থিত কটন কলেজৰ চুডমাৰ্চন হলত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰথম সভা অনুষ্ঠিত হয়; এই তাৰিখকেই প্ৰতিষ্ঠা-দিবস বুলি ধৰা হয়। আৰম্ভণিতে বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ কাম-কাজ কটন কলেজ (ঐতিহাসিকভাৱে কলেজ)ৰ পৰিসৰত আৰু গুৱাহাটীৰ কেইটামান অস্থায়ী অট্টালিকাত চলিছিল। ১৯৫৫–৫৬ চনত বিশ্ববিদ্যালয়খন জালুকবাৰীৰ বৰ্তমান চৌহদলৈ (গোপীনাথ বৰদলৈ নগৰ অঞ্চল) স্থানান্তৰিত হয়।

বিশ্ববিদ্যালয় গঠন হওঁতে ১৭খন সংযুক্ত মহাবিদ্যালয় আৰু ৮টা স্নাতকোত্তৰ বিভাগ আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।

প্রশাসন আৰু কৰ্তৃপক্ষ

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আচাৰ্য হৈছে অসমৰ ৰাজ্যপাল। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ কৰ্তৃপক্ষ/শাসন-ৰচনাৰ মুখ্য অংগসমূহ হিচাপে —

• জি.ইউ. আদালত
• কাৰ্যবাহী পৰিষদ
• একাডেমিক পৰিষদ

— এই তিনিখন প্রতিষ্ঠানৰ উল্লেখ উৎস-টোকাত স্পষ্টকৈ আছে।

বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ উপাচাৰ্য-পদত বহু শিক্ষাবিদে দায়িত্ব পালন কৰিছে। উৎস-টোকাত দিয়া তথ্য অনুসৰি উল্লেখযোগ্য কিছুমান উপাচাৰ্যৰ কাৰ্যকাল এনেদৰে ধৰা হৈছে—

• কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ (১৯৪৭–১৯৫৭) — প্ৰথম উপাচাৰ্য
• সূৰ্য্য কুমাৰ ভূঞা (১৯৫৭–১৯৬০)
• অমৰজ্যোতি চৌধুৰী (২০০৬–২০০৮)
• প্ৰতাপ জ্যোতি সন্দিকৈ (২০১৯–২০২৪)
• ননী গোপাল মহন্ত (২০২৪–বৰ্তমান; ২০২৪ চনৰ ২১ আগষ্টত কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ)

প্ৰতীক, আদৰ্শবাণী আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়

বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আদৰ্শবাণী সংস্কৃতত “বিদ্যয়া সাধয়েৎ” (বিদ্যাৰ দ্বাৰা সিদ্ধি লাভ) বুলি উল্লেখ আছে। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰতীকচিহ্ন প্ৰস্তুত কৰিছিল আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰ ডিজাইনাৰ ত্ৰিপুৰেশ্বৰ মুখোপাধ্যায়ে। বাছনি-প্ৰক্ৰিয়াত বহু আৰ্হিৰ মাজৰ পৰা তেওঁৰ অংকিত আৰ্হিটো নিৰ্বাচিত হয় বুলি উল্লেখ আছে। প্ৰতীকচিহ্নৰ মূল উপাদানসমূহ—

• মাজত জ্ঞানৰ প্ৰতীকস্বৰূপ প্ৰজ্বলিত চাকি
• তলৰ অংশত হস্তী/গজৰ চিহ্ন — অসমৰ ঐতিহ্য আৰু শক্তিৰ প্ৰতিনিধিত্ব বুলি ব্যাখ্যা দিয়া হয়
• চাৰিওফালে ইংৰাজীত “UNIVERSITY OF GAUHATI” শিলালিপি

বিশ্ববিদ্যালয় সংগীতৰ ৰচক ভূপেন হাজৰিকা। উৎস-টোকাত দিয়া তথ্য অনুসৰি, এই গীত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অনুষ্ঠানসমূহৰ আৰম্ভণিতে পৰিৱেশন কৰা হয়।

শিক্ষণ-গৱেষণা পৰিসৰ আৰু সুবিধা

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষণ আৰু আৱাসিক বৈশিষ্ট্যসহ বিশ্ববিদ্যালয় হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল বুলি উৎস-টোকাত বৰ্ণনা আছে। বিষয়/অনুষদসমূহৰ বিস্তাৰ সম্পৰ্কে উৎস-টোকাই বিশদ তালিকা নিদিলেও বাণিজ্য আৰু আইন সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন-ব্যৱস্থাৰ উপস্থিতি বিভিন্ন ছাত্ৰাৱাস-ছাত্ৰীনিৱাসৰ নামাকৰণ আৰু আইন-আৱাসৰ উল্লেখে সূচায়।

অন্যান্য সুবিধা হিচাপে উৎস-টোকাত উল্লেখিত ব্যৱস্থাসমূহ—

• চিকিৎসালয়
• বিশ্ববিদ্যালয় ডাকঘৰ
• বিশ্ববিদ্যালয় বেঙ্ক
• অতিথিশালা

শিক্ষা-প্ৰযুক্তিগত দিশত কম্পিউটাৰ-ভিত্তিক গ্ৰন্থ অনুসন্ধান ব্যৱস্থা গ্ৰন্থাগাৰত আছে বুলি উল্লেখ আছে, যিয়ে আধুনিক তথ্য-সেৱা প্ৰদানৰ ধাৰণা প্ৰকাশ কৰে।

গ্ৰন্থাগাৰ আৰু পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষণ

বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কেন্দ্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জ্ঞান-সম্পদ। উৎস-টোকা অনুসৰি ইয়াৰ ইতিহাস আৰু বৈশিষ্ট্য—

• প্ৰথম স্থাপন: ১৯৪৮ চনত গুৱাহাটীৰ চানমাৰীত (এতিয়া “পুৰণি কলনি” বুলি কোৱা অঞ্চল)
• স্থানান্তৰ: ১৯৬২ চনত বৰ্তমান চৌহদলৈ
• নামকৰণ: ১৯৮২ চনত প্ৰথম উপাচাৰ্য কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈৰ নামেৰে “কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ পুথিভঁৰাল”

উৎস-টোকাত গ্ৰন্থাগাৰৰ সংগ্ৰহৰ দুইধৰণে পৰিসংখ্যা পোৱা যায়: এক স্থানত “প্ৰায় ৮ লাখ ৫০ হাজাৰ” গ্ৰন্থ-আলোচনী আদিৰ কথা উল্লেখ আছে; আন স্থানত অধিক বিশদ সংখ্যাও দিয়া হৈছে। সংখ্যাসমূহৰ ভিতৰত বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য—

• সাঁচিপাত/পাণ্ডুলিপি: এক স্থানত প্ৰায় ৫,০০০ পাণ্ডুলিপি; আন স্থানত সাঁচিপাতৰ পুথি ৪,৫০০খন
• কিছুমান পাণ্ডুলিপি ৩০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি বুলি উল্লেখ

এই তথ্যসমূহে বিশ্ববিদ্যালয়খনক কেৱল পাঠদান-প্ৰতিষ্ঠান নহয়, অসমৰ জ্ঞান-ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও চিহ্নিত কৰে।

ছাত্ৰজীৱন: ছাত্ৰাৱাস আৰু ছাত্ৰীনিৱাস

বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদত বহু সংখ্যক আৱাসিক সুবিধা আছে। উৎস-টোকা অনুসৰি—

• মুঠ ১২টা ছাত্ৰাৱাস
• মুঠ ৯টা ছাত্ৰীনিৱাস

ছাত্ৰাৱাসসমূহৰ ভিতৰত কিছুমান নাম—

• লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা ছাত্ৰাৱাস
• অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকা ছাত্ৰাৱাস
• লাচিত বৰফুকন ছাত্ৰাৱাস
• জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা ছাত্ৰাৱাস
• জ্ঞানদাভিৰাম বৰুৱা ছাত্ৰাৱাস
• বাণীকান্ত কাকতি ছাত্ৰাৱাস

ছাত্ৰীনিৱাসসমূহৰ ভিতৰত কিছুমান নাম—

• ৰাণী গাইডালু ছাত্ৰীনিৱাস
• চন্দ্ৰপ্ৰভা শইকীয়ানী ছাত্ৰীনিৱাস
• মূলা গাভৰু ছাত্ৰীনিৱাস
• নলিনীবালা দেৱী ছাত্ৰীনিৱাস
• ইন্দিৰা মিৰি ছাত্ৰীনিৱাস
• পুষ্পলতা দাস ছাত্ৰীনিৱাস
• পদ্মাৱতী দেৱী ফুকননী ছাত্ৰীনিৱাস
• মামণি ৰয়ছম গোস্বামী ছাত্ৰীনিৱাস

এই নামাকৰণসমূহে অসমৰ সাহিত্য-সংস্কৃতি, স্বাধীনতা-চেতনা আৰু সামাজিক জাগৰণৰ কৃতি-ব্যক্তিসকলক স্মৰণ কৰাৰ এক প্ৰাতিষ্ঠানিক পৰম্পৰা প্ৰতিফলিত কৰে।

তাৎপৰ্য

গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় ১৯৪৮ চনত স্থাপিত হৈ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিশ্ববিদ্যালয়ীয় শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰগামী প্ৰতিষ্ঠানৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। কটন কলেজত আৰম্ভ হৈ জালুকবাৰী চৌহদলৈ স্থানান্তৰৰ মাজেৰে ই আধুনিক বিশ্ববিদ্যালয়-চৰিত্ৰ গঢ়ি তুলিছে। গ্ৰন্থাগাৰ-সম্পদ, বিশেষকৈ সাঁচিপাত আৰু পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষণ, আৰু বিশ্ববিদ্যালয় সংগীতৰ দৰে সাংস্কৃতিক উপাদানসমূহে এই প্ৰতিষ্ঠানক অসমৰ উচ্চশিক্ষা আৰু সাংস্কৃতিক আত্ম-চিন্তনৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপে সুদৃঢ় কৰিছে।

আৰু চাওক

• অসম
• গুৱাহাটী
• উত্তৰ-পূব ভাৰত
• জালুকবাৰী
• কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ
• ননী গোপাল মহন্ত
• গোপীনাথ বৰদলৈ
• কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ পুথিভঁৰাল
• ভূপেন হাজৰিকা
• কটন বিশ্ববিদ্যালয়