নগেন শইকীয়া

নগেন শইকীয়া অসমীয়া সাহিত্য-সংস্কৃতিৰ এগৰাকী বহুকীৰ্তিমান ব্যক্তিত্ব। গল্পকাৰ আৰু ঔপন্যাসিক ৰূপে সৃজনশীল ৰচনা, সমালোচক-গৱেষক ৰূপে আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ সামাজিক-মনস্তাত্ত্বিক পটভূমিৰ বিশ্লেষণ, আৰু সংগঠক-সম্পাদক ৰূপে বহু প্ৰতিষ্ঠানৰ সাহিত্যিক দিশ নিৰ্দেশ—এই একাধিক ভূমিকাত তেখেতে সমসাময়িক অসমীয়া চিন্তা-ধাৰাক সমৃদ্ধ কৰিছে। তেখেত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপনা কৰি প্ৰাধ্যাপক ৰূপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে; লগতে অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিত্ব (১৯৯৭–৯৮) আৰু ৰাজ্যসভা সদস্যপদ (১৯৮৬–৯২)ৰ জৰিয়তে সাহিত্য-সমাজ-ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসৰৰ সংযোগো প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে।

জন্ম, পৰিয়াল আৰু শিক্ষা

নগেন শইকীয়াৰ জন্ম ১১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৩৯ তাৰিখে গোলাঘাট জিলাৰ হাতীয়েখোৱা গাঁৱত। পিতৃ উমাৰাম শইকীয়া আৰু মাতৃ হেমপ্ৰভা শইকীয়া। প্ৰাথমিক শিক্ষা গাঁৱৰ বৰকাঠনি এল পি স্কুলত সম্পন্ন কৰি কাকডোঙা এম ই স্কুল আৰু ঢেকীয়াল হাইস্কুলত মধ্য ইংৰাজী আৰু প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হয়।

উচ্চ শিক্ষা তেখেতে ধাপে ধাপে সম্পন্ন কৰে—

• যোৰহাটৰ জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা আই এ (১৯৫৯)
• দেৱৰাজ ৰয় মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা বি এ (১৯৬১)
• ১৯৬৪ চনত ব্যক্তিগতভাৱে এম এ
• ১৯৮১ চনত অসমীয়া সাহিত্যত পি.এইচ.ডি. (গৱেষণাৰ বিষয়: ১৮২৬–১৯০৩ কালছোৱাৰ আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ সামাজিক আৰু বৌদ্ধিক পটভূমিৰ সমালোচনামূলক অধ্যয়ন)

কৰ্মজীৱন: শিক্ষকতা, বিশ্ববিদ্যালয় আৰু সাংবাদিকতা

শইকীয়াই কৰ্মজীৱনৰ আৰম্ভণিত হাতীয়েখোৱা আৰু ঢেকীয়াল হাইস্কুলত শিক্ষকতা কৰে। পাছত কিছু সময় ‘অসম বাতৰি’ কাকতৰ সহকাৰী সম্পাদক হিচাপে কাম কৰাৰ তথ্য পোৱা যায়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ বিভিন্ন উচ্চ শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানত অধ্যাপনা কৰে—ডিফু কলেজ, যোৰহাটৰ নিউ যোৰহাট কলেজ, আৰু দেৱীচৰণ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ত।

১৯৭২ চনত তেখেতে ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগত অধ্যাপক ৰূপে যোগদান কৰে। ২০০২ চনত তেখেত উক্ত বিভাগৰ প্ৰাধ্যাপক (সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আসন) ৰূপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়ীয়া পাঠদান, গৱেষণা-নির্দেশনা আৰু পাঠ্য-সাহিত্যিক বিতৰ্ক—এই তিনিটা ক্ষেত্ৰতেই তেখেতৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য বুলি ধৰা হয়।

সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰতো তেখেত সক্ৰিয় আছিল। ২০০৩ চনত কিছু মাহ ‘নতুন দৈনিক’ৰ সম্পাদক আৰু ২০০৪–০৬ চনত ‘আমাৰ অসম’ কাকতৰ সম্পাদকৰূপে দায়িত্ব পালন কৰে। ‘সাংবাদিকতাঃ এটি গধুৰ আৰু পৱিত্ৰ দায়িত্ব’ শীৰ্ষক গ্ৰন্থখনো তেখেতৰ এই অভিজ্ঞতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি দেখা যায়।

সাহিত্যিক পৰিচয় আৰু ‘মিত-ভাষ’ শৈলী

নগেন শইকীয়াক একাধাৰে গল্পকাৰ, ঔপন্যাসিক, সমালোচক, সম্পাদক আৰু শিক্ষাবিদ ৰূপে চিহ্নিত কৰা হয়। তেখেতে ‘মিত-ভাষ’ নামৰ এক নতুনধৰণৰ ৰচনাশৈলীৰে অসমীয়া সাহিত্যত অভিনৱতা আনিছে বুলি উৎস-তথ্যত উল্লেখ আছে। ‘মিত-ভাষ’ (১৯৯৫) শীৰ্ষক গ্ৰন্থখন এই শৈলীৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে বিশেষভাবে উল্লেখযোগ্য; এই গ্ৰন্থ হিন্দী, ইংৰাজী আৰু নেপালী ভাষালৈ অনূদিত হৈছে।

সাহিত্যিক সৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত তেখেতৰ কিছুমান উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থ—

• ‘মিত-ভাষ’ (১৯৯৫)
• ‘স্বপ্ন-স্মৃতি-বিষাদ’ (১৯৯৭)
• আন্ধাৰত নিজৰ মুখ (১৯৯৫) — বঙালী আৰু হিন্দীলৈ অনূদিত
• ‘হেমন্ত কালৰ এটি গধূলি’ (২০০১)

ভ্ৰমণ বা দিনলিপি-ধাৰাৰ লেখনীতো তেখেতৰ উপস্থিতি দেখা যায়—‘আমেৰিকাত দহ দিন’ (১৯৮৮) আৰু ‘মহাচীনৰ দিনলিপি’ (১৯৯৪) এই শ্ৰেণীৰ উদাহৰণ। আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ হিচাপে ‘স্বপ্ন আৰু স্মৃতিৰ (প্ৰথম খণ্ড) ধূলিৰ ধেমালি’ (২০০২) উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰে তেখেতৰ ৰচনাৰ পৰিসৰ কেৱল কল্পকাহিনীলৈ সীমাবদ্ধ নহয় বুলি স্পষ্ট কৰে।

সমালোচনা-গৱেষণা, সম্পাদনা আৰু বৌদ্ধিক অৱদান

তেখেতৰ গৱেষণা-সমালোচনামূলক কৰ্মৰ ভিতৰত আধুনিক অসমীয়া সাহিত্যৰ ঐতিহাসিক পটভূমি, ভাষা-সংকট, কবিতা-পাঠ আৰু তুলনামূলক বিচাৰ—এই ধাৰণাবোৰ ঘূৰি ঘূৰি আহে। উল্লেখযোগ্য শীৰ্ষকসমূহৰ ভিতৰত—

• ‘চিন্তা আৰু চিন্তামূলক চৰ্চা’ (১৯৮০)
• ‘Background Of Modern Assamese Literature’ (১৯৮৮)
• ‘উনবিংশ শতিকাত অসমীয়া ভাষাৰ সংকট’ (১৯৮৮)
• ‘অসমীয়া কবিতা আৰু অন্যান্য বিষয়’ (১৯৯৬)
• ‘গৱেষণা পদ্ধতি পৰিচয়’ (১৯৯৬)
• ‘তুলনামূলক সাহিত্য বিচাৰ’ (১৯৯৬)

সম্পাদকীয় আৰু সংকলনধৰ্মী কৰ্মত তেখেতে বিভিন্ন ধৰণৰ সাহিত্যিক পাঠ-ঐতিহ্য সংৰক্ষণ আৰু পুনৰ্পাঠৰ উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰে। বিশেষকৈ লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ ৰচনাৱলীক ছয় খণ্ডত প্ৰকাশ (২০১১) তেখেতৰ সম্পাদনাৰ এক বৃহৎ উদ্যোগ বুলি উল্লেখ আছে। লগতে কবিতা-গল্প সংকলন, স্মৃতিগ্ৰন্থ, আলোচনা-সংগ্ৰহ আদিৰো তালিকা উৎস-তথ্যত বিস্তৃতভাৱে পোৱা যায়; ই তেখেতৰ সাহিত্যিক সংস্থাপনাৰ দিশটো উজ্জ্বল কৰে।

সংগঠন, ৰাজনীতি আৰু জনজীৱন

নগেন শইকীয়াই অসম সাহিত্য সভাৰ সৈতে দীঘলীয়া সময় ধৰি ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰে। তেখেতে সভাৰ বিভিন্ন পদবীত দায়িত্ব পালন কৰিছিল—সহ-সম্পাদক (১৯৬৬–৭০), ভাষাজ্ঞান পৰীক্ষা আৰু প্ৰকাশনৰ সচিব (১৯৭০–৭১), কোষাধক্ষ্য (১৯৭৭–৭৮), আৰু প্ৰধান সম্পাদক (১৯৭৩–৭৬; ১৯৮০–৮৫) আদি। ১৯৯৭ চনৰ বিলাসীপাৰা অধিৱেশন আৰু ১৯৯৮ চনৰ হাওৰাঘাট অধিৱেশনত তেখেতে সভাপতিত্ব কৰে।

সভাৰ বাহিৰেও তেখেত বহু সংস্থাৰ সৈতে জড়িত আছিল। অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰ বিভিন্ন সমিতিত সদস্যত্ব, সাহিত্য অকাডেমিৰ অসমীয়া ভাষা উপদেষ্টা পৰিষদত একাধিক মেয়াদত সদস্যত্ব (১৯৭৫–৮৫, ১৯৯৩–৯৮, ২০০৩–০৮) আৰু সাধাৰণ পৰিষদত সদস্য (১৯৯৩–৯৮)—এইবোৰ উল্লেখযোগ্য। টাই ভাষা শিক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক সদস্যত্বও ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত (১৯৯২–২০০৩) উল্লেখ আছে।

ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনীতিত তেখেতে ৰাজ্যসভাৰ সদস্য ৰূপে ১৯৮৬ চনৰ পৰা ১৯৯২ চনলৈ দায়িত্ব পালন কৰে। সাহিত্যিক মনন আৰু জননীতিৰ এই সংযোগ তেখেতৰ সামগ্ৰিক ব্যক্তিত্ব বুজিবলৈ প্ৰাসংগিক।

ব্যক্তিগত জীৱন

তেখেতৰ বিবাহ ১১ মে’ ১৯৬৫ তাৰিখে ঢেকীয়ালৰ লাৱণ্য শইকীয়াৰ সৈতে হয়। তেখেত দুজন পুত্ৰ আৰু এক কন্যা সন্তানৰ পিতৃ।

বঁটা, সন্মান আৰু স্বীকৃতি

নগেন শইকীয়াই সাহিত্য-সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰত বহু সন্মান লাভ কৰে। উৎস-তথ্য অনুসৰি উল্লেখযোগ্য কয়েকটা—

• অসম সাহিত্য সভাৰ মোহন চন্দ্ৰ শৰ্মা বঁটা (১৯৮০) — ‘চিন্তা আৰু চিন্তামূলক চৰ্চা’ গ্ৰন্থৰ বাবে
• সাহিত্য অকাডেমি বঁটা — ‘আন্ধাৰত নিজৰ মুখ’ গ্ৰন্থৰ বাবে (উৎসত এই গ্ৰন্থটোক বঁটা-সংযুক্ত বুলি উল্লেখ আছে; তথ্যপেটীত বছৰ ১৯৯৭ দিয়া)
• অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা (২০০৮)
• কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ বঁটা (২০১১)
• সাহিত্য অকাডেমি ফেল’শ্বিপ (২০১৯)
• কাউন্সিল অৱ এছিয়াটিক ছ’চাইটী, কলকাতা-ৰ প্ৰফেচৰ সুকুমাৰ সেন স্মাৰক সোণৰ পদক (২০২৩)
• সদৌ অসম গ্ৰাম্য পুথিভঁৰাল সন্থাৰ ‘গ্ৰন্থৰত্ন’ সন্মান (২৭ জুলাই ২০২৪)
• ‘সাদিন প্ৰতিদিন’ গোষ্ঠীৰ জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা (২০২৪)
• অসম সাহিত্য সভাৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান ‘সদসি ৱৰেণ্যঃ’ (২০২৫)

উত্তৰাধিকাৰ

নগেন শইকীয়াৰ মূল্য মূলতঃ তিনিটা স্তৰত ধৰা যায়। প্ৰথমত, ‘মিত-ভাষ’ শৈলীৰ জৰিয়তে ভাষা-সংযম আৰু সংহত প্ৰকাশৰ এক বিশেষ দৃষ্টান্ত অসমীয়া গদ্য-চৰ্চাত স্থাপন হয়। দ্বিতীয়ত, বিশ্ববিদ্যালয় আৰু সম্পাদনা-প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে আধুনিক অসমীয়া সাহিত্য-ইতিহাস, সমালোচনা-পদ্ধতি আৰু পাঠ-ঐতিহ্যলৈ তেখেতে এক বৌদ্ধিক শৃঙ্খলা সংযোজন কৰে। তৃতীয়ত, অসম সাহিত্য সভা আৰু অন্যান্য সংস্থাত দীৰ্ঘদিনীয়া নেতৃত্বে সাহিত্যক সামাজিক-সাংস্কৃতিক প্রতিষ্ঠানিক ৰূপত শক্তিশালী কৰাত সহায় কৰে—যাৰ প্ৰভাৱ কেৱল ৰচনাত নহয়, সাহিত্য-সমাজৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াতো দেখা যায়।

আৰু চাওক

• অসম সাহিত্য সভা
• ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়
• সাহিত্য অকাডেমি
• অসম প্ৰকাশন পৰিষদ
• ৰাজ্যসভা
• আন্ধাৰত নিজৰ মুখ
• লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
• অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা
• পাঠশালা